Tổng quan về giáo trình

Tài liệu dạy học môn Giáo dục quốc phòng và an ninh trong chương trình đào tạo trình độ trung cấp được ban hành kèm theo Công văn số 147/TCGDNN-ĐTCQ ngày 22 tháng 01 năm 2020 của Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp, trực thuộc Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội. Trong cấu trúc chương trình đào tạo nghề nghiệp, đây là môn học điều kiện và bắt buộc thuộc khối các môn học chung, áp dụng thống nhất cho người học trình độ trung cấp tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.

Về mục tiêu học tập (learning outcomes), giáo trình trang bị hệ thống tri thức cơ bản về đường lối, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam, chính sách và pháp luật của Nhà nước về công tác quốc phòng, an ninh; truyền thống đấu tranh dựng nước, giữ nước và nghệ thuật quân sự Việt Nam. Bên cạnh việc hình thành nhận thức chính trị - xã hội, môn học xác lập năng lực thực hành kỹ năng quân sự cơ bản, kỹ năng phòng thủ dân sự, rèn luyện lễ tiết tác phong quân nhân và chuẩn bị tâm thế thực hiện nghĩa vụ quân sự bảo vệ Tổ quốc.

Cấu trúc giáo trình được thiết kế theo tiến trình tích hợp từ lý luận chính trị - nghiệp vụ quân sự đến kỹ năng thực hành thao trường. Nội dung bao gồm 9 bài học cụ thể, phân định rõ ràng giữa khối kiến thức lý thuyết đường lối, công tác quản lý an ninh trật tự và khối kỹ thuật, chiến thuật quân sự cơ bản.

Điểm đặc thù của giáo trình là tính quy chuẩn pháp lý và tính ứng dụng thực hành cao. Nội dung giảng dạy bám sát các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành, kết hợp chặt chẽ giữa việc trang bị hệ thống lý luận với việc rèn luyện kỷ luật, điều lệnh, kỹ thuật sử dụng vũ khí bộ binh và kỹ thuật y tế cứu thương trong điều kiện dã ngoại.

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình gồm 9 bài học với tiến trình logic từ nhận thức nền tảng, công tác xây dựng lực lượng, phòng chống các nguy cơ an ninh đến các kỹ năng tác chiến và hậu cần:

  • Bài 1: Nhập môn Giáo dục quốc phòng và an ninh: Xác định vị trí, tính chất, mục tiêu môn học; quy định điều kiện triển khai; chuẩn hóa quy chế lễ tiết tác phong quân nhân, bao gồm quy định xưng hô ("Đồng chí" - "Tôi", cấp trên gọi là "Thủ trưởng", trả lời "Có", nhận lệnh "Rõ", báo cáo xong "Hết"), chào hỏi và chế độ mang mặc trang phục theo mùa.
  • Bài 2: Phòng chống chiến lược "Diễn biến hòa bình", bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch đối với Việt Nam: Hệ thống hóa khái niệm, âm mưu, thủ đoạn chống phá trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, tư tưởng - văn hóa, xã hội, quốc phòng - an ninh và đối ngoại; xác định các giải pháp phòng ngừa, ngăn chặn với nguyên tắc xử lý nhanh gọn, kiên quyết, linh hoạt, đúng đối tượng.
  • Bài 3: Xây dựng lực lượng dân quân tự vệ, lực lượng dự bị động viên: Làm rõ khái niệm, vị trí, chức năng của lực lượng vũ trang quần chúng; phương châm xây dựng "vững mạnh, rộng khắp, coi trọng chất lượng là chính"; quy định cơ cấu tổ chức từ Thôn đội, Ban chỉ huy quân sự cấp xã đến cơ quan, tổ chức doanh nghiệp.
  • Bài 4: Xây dựng và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, biên giới quốc gia: Trình bày quan điểm chỉ đạo của Đảng, Nhà nước và giải pháp bảo vệ chủ quyền biên giới đất liền, biển, đảo và vùng trời quốc gia.
  • Bài 5: Một số vấn đề cơ bản về dân tộc và tôn giáo: Phân tích quan điểm chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về bình đẳng dân tộc, tự do tín ngưỡng; cập nhật số liệu điều tra dân số và tôn giáo năm 2019 (cả nước có 54 dân tộc, 16 tôn giáo được công nhận với 13,2 triệu tín đồ); xác định chính sách đoàn kết toàn dân tộc.
  • Bài 6: Những vấn đề cơ bản về phòng chống tội phạm và tệ nạn xã hội: Phân tích các loại tội phạm, nguyên nhân phát sinh và các biện pháp nghiệp vụ phòng ngừa tệ nạn xã hội tại cơ sở.
  • Bài 7: Đội ngũ đơn vị: Hướng dẫn đội hình, cự ly, vị trí chỉ huy và phương pháp điều hành đội ngũ đối với cấp tiểu đội và trung đội.
  • Bài 8: Giới thiệu và hướng dẫn kỹ thuật sử dụng một số loại vũ khí bộ binh: Trình bày cấu tạo, tính năng chiến kỹ thuật của súng trường CKC cỡ 7,62 mm và súng tiểu liên AK; quy trình tháo, lắp thông thường và kỹ thuật ngắm bắn mục tiêu.
  • Bài 9: Kỹ thuật cấp cứu và chuyển thương: Giới thiệu nguyên tắc và thao tác thực hành cầm máu tạm thời, hô hấp nhân tạo, các phương pháp chuyển thương hỏa tuyến bằng tay không và dụng cụ chuyên dụng.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xác lập hệ thống tri thức dựa trên các nền tảng lý luận chính trị và khoa học quân sự:

  • Nguyên lý chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh: Vận dụng quan điểm giai cấp, nguồn gốc kinh tế - xã hội, nhận thức và tâm lý của tôn giáo; nguyên tắc giải quyết vấn đề dân tộc (bình đẳng, tự quyết, liên hiệp công nhân); quan điểm Hồ Chí Minh về vị trí của lực lượng dân quân du kích ("bức tường sắt của Tổ quốc").
  • Học thuyết bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa: Đường lối xây dựng nền quốc phòng toàn dân gắn kết với thế trận an ninh nhân dân; kết hợp củng cố quốc phòng với phát triển kinh tế - xã hội.
  • Khung pháp lý quốc gia: Luật Giáo dục nghề nghiệp, Luật Dân quân tự vệ, các quy định điều lệnh quản lý bộ đội và các văn bản chỉ đạo của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội.

Kỹ năng phát triển

Tài liệu hướng đến chuẩn hóa các năng lực thực hành cho người học:

  • Kỹ năng quân sự kỹ thuật: Thao tác thành thạo quy trình tháo lắp súng tiểu liên AK và súng trường CKC; thực hành đúng tư thế ngắm bắn và lấy đường ngắm cơ bản; thực hiện chuẩn xác động tác đội ngũ tiểu đội, trung đội.
  • Kỹ năng phân tích, nhận định tình huống: Nhận diện âm mưu "Diễn biến hòa bình", phương thức kích động bạo loạn lật đổ; phân biệt sinh hoạt tôn giáo thuần túy với hoạt động mê tín dị đoan hoặc hành vi lợi dụng tín ngưỡng xâm hại an ninh trật tự.
  • Kỹ năng phòng thủ dân sự và y tế dã chiến: Thao tác thuần thục các kỹ thuật ga-rô, băng ép cầm máu vết thương, ép tim ngoài lồng ngực kết hợp thổi ngạt và vận chuyển nạn nhân ra khỏi khu vực nguy hiểm.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình định hướng phương pháp giảng dạy kết hợp đồng bộ giữa truyền thụ lý thuyết tại giảng đường với luyện tập thực hành tại thao trường, bãi tập:

  • Phương pháp sư phạm tích hợp: Đối với các nội dung đường lối chính trị (Bài 1 đến Bài 6), áp dụng phương pháp thuyết trình kết hợp thảo luận nhóm, phân tích tình huống thực tế tại địa phương. Đối với phần quân sự và y tế (Bài 7, 8, 9), giáo viên thực hiện giảng dạy theo 3 bước: làm mẫu động tác (làm nhanh, làm chậm có phân tích, làm tổng hợp), hướng dẫn phân đội luyện tập và sửa sai trực tiếp.
  • Trang thiết bị và phương tiện dạy học: Giáo trình quy định danh mục thiết bị bắt buộc phục vụ đào tạo, bao gồm: mô hình súng AK-47 và CKC cắt bổ, mô hình luyện tập; máy bắn tập MBT-03, thiết bị tạo tiếng nổ và lực giật TNAK-12, thiết bị theo dõi đường ngắm RDS-07; kính kiểm tra đường ngắm, đồng tiền di động, bia số 4; dụng cụ nẹp cố định, băng gạc cấp cứu và chuyển thương.
  • Phương thức tổ chức và đánh giá kết quả: Hoạt động dạy học và kiểm tra tuân thủ Thông tư số 10/2018/TT-BLĐTBXH ngày 26/09/2018 của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội. Kết quả đánh giá không tính vào điểm trung bình chung học kỳ hay điểm tích lũy xếp loại tốt nghiệp, nhưng là điều kiện bắt buộc để xét hoàn thành khối lượng học tập, xét dự thi tốt nghiệp hoặc bảo vệ chuyên đề/khóa luận, đồng thời được ghi nhận vào bảng điểm cấp kèm bằng tốt nghiệp.
  • Hướng dẫn tự học: Học sinh tự giác ôn luyện các câu hỏi cuối mỗi bài học, tự nghiên cứu tài liệu bổ trợ do Hiệu trưởng cơ sở đào tạo phê duyệt và duy trì nề nếp lễ tiết tác phong theo quy định trong suốt quá trình sinh hoạt tại trường.

Điểm nổi bật và cập nhật

Tài liệu dạy học thể hiện sự cập nhật chặt chẽ về dữ liệu thực tiễn và căn cứ pháp lý tại thời điểm ban hành:

  • Hệ thống dữ liệu thống kê chính xác: Giáo trình cập nhật trực tiếp số liệu từ cuộc Tổng điều tra Dân số và Nhà ở thời điểm 0 giờ ngày 01/4/2019 của Tổng cục Thống kê (tổng dân số 96,2 triệu người; phân bổ dân số của 54 dân tộc, trong đó dân tộc Kinh chiếm 85,3% với 82,1 triệu người; 6 dân tộc thiểu số trên 1 triệu người gồm Tày, Thái, Mường, Mông, Khmer, Nùng; cơ cấu 16 tôn giáo được cấp phép hoạt động với 13,2 triệu tín đồ).
  • Hiện đại hóa công nghệ huấn luyện: Tài liệu đưa vào danh mục trang thiết bị giảng dạy các công cụ mô phỏng điện tử hiện đại như hệ thống máy bắn tập quang học MBT-03, thiết bị kiểm tra đường ngắm RDS-07, tạo điều kiện cho học sinh luyện tập kỹ thuật bắn súng trong môi trường an toàn và chính xác.
  • Định hướng giảng dạy trực tuyến: Khuyến khích các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đầu tư hạ tầng phòng học và công nghệ để tổ chức giảng dạy các bài học lý thuyết theo hình thức trực tuyến (E-learning), tối ưu hóa thời gian đào tạo lý thuyết để tập trung cho huấn luyện thực địa.
  • Gắn liền thực tiễn doanh nghiệp: Nội dung Bài 3 cụ thể hóa các quy định tổ chức lực lượng tự vệ trong doanh nghiệp, trách nhiệm của người sử dụng lao động trong việc bảo đảm điều kiện cho công nhân tham gia nghĩa vụ quân sự và dân quân tự vệ tại nơi làm việc.

Đối tượng sử dụng giáo trình

Tài liệu được biên soạn và quy chuẩn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp:

  • Học sinh trình độ trung cấp: Là đối tượng học tập bắt buộc của tất cả các ngành nghề đào tạo trong các trường trung cấp, trường cao đẳng có đào tạo hệ trung cấp.
  • Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Học sinh không cần kiến thức quân sự chuyên sâu trước đó, nhưng cần đạt tiêu chuẩn sức khỏe theo quy định y tế học đường để tham gia các nội dung thực hành thao trường, bãi tập.
  • Giảng viên và cán bộ quản lý: Sử dụng tài liệu làm căn cứ chuẩn hóa giáo án giảng dạy, lập kế hoạch huấn luyện quân sự, quản lý nền nếp phân đội và tổ chức kiểm tra, đánh giá kết quả môn học theo đúng Thông tư 10/2018/TT-BLĐTBXH.
  • Cán bộ phụ trách công tác quân sự tại cơ quan, doanh nghiệp: Dùng làm tài liệu tham khảo trong việc xây dựng kế hoạch hoạt động của Ban chỉ huy quân sự cơ quan, đơn vị tự vệ cơ sở và tổ chức bồi dưỡng kiến thức quốc phòng định kỳ.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này áp dụng cho đối tượng đào tạo nào?

Giáo trình áp dụng thống nhất cho toàn bộ học sinh theo học chương trình đào tạo trình độ trung cấp thuộc hệ thống giáo dục nghề nghiệp trên phạm vi toàn quốc.

2. Điểm số của môn học này có tính vào điểm trung bình tích lũy tốt nghiệp không?

Căn cứ Thông tư 10/2018/TT-BLĐTBXH, kết quả đánh giá môn Giáo dục quốc phòng và an ninh không tính vào điểm trung bình chung học kỳ, năm học hay điểm tích lũy xếp loại tốt nghiệp, nhưng là điều kiện tiên quyết để xét tốt nghiệp và được ghi nhận trong bảng điểm tốt nghiệp.

3. Giáo trình quy định các loại vũ khí bộ binh nào trong phần thực hành kỹ thuật?

Tài liệu tập trung hướng dẫn cấu tạo, tính năng, quy trình tháo lắp và kỹ thuật bắn của hai loại vũ khí bộ binh cơ bản là súng trường CKC cỡ 7,62 mm và súng tiểu liên AK.

4. Quy định xưng hô và chào hỏi của người học được chuẩn hóa như thế nào?

Theo Bài 1, người học thực hiện xưng hô quân sự: gọi nhau bằng "Đồng chí", xưng "Tôi"; đối với cấp trên gọi là "Thủ trưởng". Khi nghe gọi tên phải đáp "Có", khi nhận lệnh xong phải nói "Rõ", báo cáo trực tiếp xong phải nói "Hết". Cấp dưới phải thực hiện chào cấp trên trước theo đúng điều lệnh.

5. Những trang thiết bị công nghệ nào được sử dụng hỗ trợ giảng dạy môn học?

Các cơ sở đào tạo sử dụng mô hình súng cắt bổ, máy bắn tập MBT-03, thiết bị tạo tiếng nổ và lực giật TNAK-12, thiết bị theo dõi đường ngắm RDS-07 và kính kiểm tra đường ngắm.

Kết luận

Tài liệu dạy học môn Giáo dục quốc phòng và an ninh trình độ trung cấp là văn bản chuẩn hóa nội dung đào tạo quốc phòng trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp theo Công văn số 147/TCGDNN-ĐTCQ. Giáo trình xác lập lộ trình học tập chặt chẽ: khởi đầu từ việc rèn luyện kỷ luật lễ tiết tác phong quân nhân, tiếp thu quan điểm đường lối bảo vệ Tổ quốc, nghiên cứu công tác dân tộc, tôn giáo và an ninh trật tự, tiến tới hoàn thiện các kỹ năng sử dụng súng bộ binh và y tế thao trường. Việc triển khai tài liệu bảo đảm tính thống nhất về mặt pháp lý, cung cấp nền tảng kiến thức và kỹ năng thực hành quân sự thiết thực cho người học trước khi bước vào thị trường lao động.