Tổng quan về giáo trình

Tài liệu dạy học môn Giáo dục quốc phòng và an ninh trong chương trình đào tạo trình độ cao đẳng được ban hành kèm theo Công văn số 147/TCGDNN-ĐTCQ ngày 22 tháng 01 năm 2020 của Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp, trực thuộc Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội. Trong cấu trúc chương trình đào tạo bậc cao đẳng, Giáo dục quốc phòng và an ninh là môn học điều kiện, bắt buộc thuộc khối các môn học chung, đóng vai trò trang bị hệ thống tri thức cơ bản về đường lối quân sự, an ninh của Đảng và Nhà nước, đồng thời huấn luyện kỹ năng quân sự căn bản cho người học.

Về mục tiêu học tập (learning outcomes), giáo trình xác định chuẩn đầu ra toàn diện trên ba phương diện:

  • Kiến thức: Người học trình bày được các nội dung về chiến lược "Diễn biến hòa bình", bạo loạn lật đổ; xây dựng lực lượng dân quân tự vệ, dự bị động viên; bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, biên giới quốc gia; quan điểm về dân tộc, tôn giáo; phòng chống tội phạm; đường lối bảo vệ an ninh chính trị, kinh tế, văn hóa; xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân và kết hợp kinh tế - xã hội với quốc phòng; hiểu rõ tính năng, cấu tạo vũ khí bộ binh và kỹ thuật cấp cứu chuyển thương.
  • Kỹ năng: Nhận biết các thủ đoạn chống phá; xác định trách nhiệm cá nhân; thực hiện chuẩn xác động tác điều lệnh đội ngũ đơn vị cấp tiểu đội, trung đội; thực hiện kỹ thuật sử dụng súng tiểu liên AK, súng trường CKC, lựu đạn và kỹ thuật sơ cấp cứu y tế dã chiến.
  • Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Hình thành bản lĩnh chính trị vững vàng, ý thức chấp hành kỷ luật quân sự, lễ tiết tác phong quân nhân và trách nhiệm tham gia sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.

Giáo trình được kết cấu thành 13 bài học, phân bổ logic từ cơ sở lý luận, quan điểm chỉ đạo của Đảng, pháp luật của Nhà nước đến kỹ năng tác chiến bộ binh và kỹ thuật hậu cần cơ sở. Điểm đặc sắc của tài liệu là tính pháp lý chuẩn hóa, tích hợp hệ thống số liệu điều tra xã hội học cập nhật và quy chuẩn hóa các quy tắc điều lệnh, thiết bị huấn luyện mô phỏng hiện đại.

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình gồm 13 bài học chính, được sắp xếp theo tiến trình từ nhận thức lý luận đường lối đến huấn luyện kỹ năng thực hành quân sự:

┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                        CẤU TRÚC 13 BÀI HỌC                            │
├────────────────────────────────┬───────────────────────────────────────┤
│ KHỐI LÝ LUẬN & ĐƯỜNG LỐI       │ KHỐI KỸ THUẬT & THỰC HÀNH QUÂN SỰ     │
├────────────────────────────────┼───────────────────────────────────────┤
│ • Bài 1: Nhập môn & Lễ tiết    │ • Bài 11: Đội ngũ đơn vị              │
│ • Bài 2: "Diễn biến hòa bình"  │ • Bài 12: Kỹ thuật vũ khí bộ binh     │
│ • Bài 3: DQTV & Dự bị động viên│ • Bài 13: Kỹ thuật cấp cứu & chuyển   │
│ • Bài 4: Chủ quyền biên giới   │          thương                       │
│ • Bài 5: Dân tộc và tôn giáo   │                                       │
│ • Bài 6: Phòng chống tội phạm  │                                       │
│ • Bài 7: Bảo vệ an ninh QG     │                                       │
│ • Bài 8: Chiến tranh nhân dân  │                                       │
│ • Bài 9: Lực lượng vũ trang ND │                                       │
│ • Bài 10: Kinh tế & Quốc phòng │                                       │
└────────────────────────────────┴───────────────────────────────────────┘
  • Bài 1: Nhập môn Giáo dục quốc phòng và an ninh: Xác định vị trí môn học điều kiện; quy định cụ thể lễ tiết tác phong quân nhân (cách xưng hô "Đồng chí" - "Tôi", chào báo cáo cấp trên, quy chuẩn mang mặc quân phục theo mùa và khu vực từ Đèo Hải Vân trở vào Nam); thiết lập điều kiện cơ sở vật chất, thao trường và trang thiết bị huấn luyện.
  • Bài 2: Phòng chống chiến lược "Diễn biến hòa bình", bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch đối với Việt Nam: Phân tích khái niệm biện pháp phi quân sự nhằm lật đổ chế độ chính trị; nhận diện thủ đoạn chống phá trên 6 lĩnh vực (kinh tế, chính trị, tư tưởng - văn hóa, xã hội, quốc phòng - an ninh, đối ngoại); phân tích các điểm nóng tại Tây Bắc, Tây Nguyên, Tây Nam Bộ; nêu rõ 3 quan điểm chỉ đạo, phương châm xử lý và 7 nhóm giải pháp phòng chống.
  • Bài 3: Xây dựng lực lượng dân quân tự vệ, lực lượng dự bị động viên: Khẳng định vai trò "bức tường sắt của Tổ quốc" theo tư tưởng Hồ Chí Minh; phương châm xây dựng "vững mạnh, rộng khắp, coi trọng chất lượng là chính"; phân định mô hình tổ chức chỉ huy quân sự cấp xã, thôn đội và cơ quan, doanh nghiệp theo Luật Dân quân tự vệ.
  • Bài 4: Xây dựng và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, biên giới quốc gia: Cung cấp khái niệm chủ quyền, đường biên giới; trích dẫn căn cứ pháp lý từ Điều 11, Điều 64 Hiến pháp năm 2013, Điều 1 Luật Nghĩa vụ quân sự và Điều 10 Luật Biên giới quốc gia; xác định nghĩa vụ công dân và trách nhiệm người học.
  • Bài 5: Một số vấn đề cơ bản về dân tộc và tôn giáo: Trình bày quan điểm chủ nghĩa Mác - Lênin và 3 nguyên tắc của V.I. Lênin về giải quyết vấn đề dân tộc; cập nhật số liệu Tổng điều tra dân số năm 2019 (96,2 triệu người, 54 dân tộc, 6 dân tộc thiểu số trên 1 triệu dân gồm Tày, Thái, Mường, Mông, Khmer, Nùng; dân tộc ít người nhất là Ơ Đu với 428 người); phân tích bản chất tôn giáo (nguồn gốc kinh tế - xã hội, nhận thức, tâm lý; tính lịch sử, quần chúng, chính trị) và thống kê 16 tôn giáo được phép hoạt động với 13,2 triệu tín đồ tại Việt Nam.
  • Bài 6 đến Bài 10: Tập trung vào công tác phòng chống tội phạm, tệ nạn xã hội; đường lối bảo vệ an ninh chính trị, an ninh kinh tế, an ninh văn hóa - tư tưởng; lý luận chiến tranh nhân dân; xây dựng lực lượng vũ trang ba thứ quân; nguyên tắc kết hợp phát triển kinh tế - xã hội với củng cố quốc phòng.
  • Bài 11 đến Bài 13: Huấn luyện đội ngũ đơn vị cấp tiểu đội, trung đội; giới thiệu tính năng, kỹ thuật tháo lắp, động tác bắn súng trường CKC 7,62 mm, súng tiểu liên AK, súng trung liên RPĐ 7,62 mm, súng diệt tăng B41, kỹ thuật ném lựu đạn cần 97 và lựu đạn F-1; thực hành các kỹ thuật y tế cấp cứu gồm cầm máu tạm thời, cố định xương gãy, hô hấp nhân tạo và chuyển thương.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình hình thành nền tảng lý luận dựa trên:

  1. Hệ thống lý luận Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh: Học thuyết về chiến tranh và quân đội, nguồn gốc tôn giáo, nguyên tắc quyền dân tộc tự quyết và bình đẳng dân tộc của V.I. Lênin; các luận điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về đại đoàn kết toàn dân và xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân.
  2. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam: Khung pháp lý nền tảng được trích xuất trực tiếp từ Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi), Luật Quốc phòng, Luật Nghĩa vụ quân sự, Luật Biên giới quốc gia, Luật Dân quân tự vệ.
  3. Quan điểm, chủ trương chiến lược của Đảng Cộng sản Việt Nam: Các nghị quyết, văn kiện về bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, giữ vững an ninh chính trị, kinh tế, văn hóa - tư tưởng và đấu tranh phòng chống "phi chính trị hóa" lực lượng vũ trang.

Kỹ năng phát triển

Người học được rèn luyện các nhóm kỹ năng chuyên biệt:

  • Kỹ năng nhận diện và phân tích: Nhận biết các biểu hiện can thiệp, kích động bạo loạn, lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo và các hoạt động tuyên truyền phá hoại nền tảng tư tưởng.
  • Kỹ năng điều lệnh và tác phong: Thực hành chuẩn xác các động tác chỉ huy, đội hình tiểu đội, trung đội; thực hiện nền nếp xưng hô, chào hỏi, báo cáo theo điều lệnh quản lý bộ đội.
  • Kỹ năng sử dụng vũ khí và trang bị: Nắm vững cấu tạo, quy trình tháo lắp thông thường, quy tắc an toàn, đường ngắm cơ bản và động tác bắn mục tiêu bia số 4 đối với súng tiểu liên AK, súng trường CKC, cũng như kỹ thuật ném lựu đạn F-1 trúng đích.
  • Kỹ năng quân y thực hành: Thao tác độc lập hoặc phối hợp nhóm trong xử lý sơ cấp cứu ban đầu: ga-rô/băng ép cầm máu, nẹp cố định tạm thời các vị trí gãy xương chi, thực hiện chu kỳ ép tim - thổi ngạt trong hô hấp nhân tạo và kỹ thuật mang vác, chuyển thương bằng cáng thương trên địa hình phức tạp.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế theo phương pháp kết hợp chặt chẽ giữa giảng dạy lý luận chính trị và thực hành huấn luyện quân sự thao trường:

   ┌────────────────────────────────────────────────────────┐
   │         MÔ HÌNH DẠY - HỌC & ĐÁNH GIÁ MÔN HỌC           │
   └───────────────────────────┬────────────────────────────┘
                               │
       ┌───────────────────────┴───────────────────────┐
       ▼                                               ▼
┌──────────────────────────────┐        ┌──────────────────────────────┐
│       LÝ THUYẾT ĐƯỜNG LỐI     │        │      KỸ NĂNG THAO TRƯỜNG     │
│ • Giảng đường / Trực tuyến   │        │ • Huấn luyện đội ngũ đơn vị  │
│ • Thảo luận, phân tích tư liệu│       │ • Máy bắn tập MBT-03, RDS-07 │
│ • Khảo sát văn bản pháp luật │        │ • Thực hành tháo lắp, cấp cứu│
└──────────────┬───────────────┘        └──────────────┬───────────────┘
               │                                       │
               └───────────────────┬───────────────────┘
                                   ▼
       ┌───────────────────────────────────────────────────────┐
       │   ĐÁNH GIÁ THEO THÔNG TƯ SỐ 10/2018/TT-BLĐTBXH        │
       │ • Là môn học điều kiện bắt buộc để xét tốt nghiệp     │
       │ • Ghi nhận kết quả vào bảng điểm cấp kèm văn bằng     │
       └───────────────────────────────────────────────────────┘
  • Tiếp cận sư phạm: Khối kiến thức đường lối, an ninh (Bài 1 đến Bài 10) được triển khai qua thuyết trình, thảo luận tình huống, liên hệ thực tiễn chính trị - xã hội tại địa phương. Khối kỹ năng quân sự (Bài 11 đến Bài 13) thực hiện theo nguyên tắc trực quan, thị phạm mẫu qua 3 bước (làm nhanh, làm chậm có phân tích, làm tổng hợp) trước khi phân chia tiểu đội luyện tập.
  • Cơ sở vật chất và trang thiết bị thực hành: Môn học quy định sử dụng đồng bộ hệ thống mô hình, vũ khí huấn luyện và thiết bị công nghệ:
    • Mô hình vũ khí cắt bổ & luyện tập: Súng tiểu liên AK-47, súng trường CKC, súng trung liên RPĐ, súng diệt tăng B41, lựu đạn Ф1, lựu đạn cần 97.
    • Hệ thống thiết bị mô phỏng: Máy bắn tập MBT-03, thiết bị tạo tiếng nổ và lực giật TNAK-12, thiết bị theo dõi đường ngắm RDS-07, lựu đạn tập nổ nhiều lần sử dụng khí $\text{CO}_2$ lỏng (LĐT-15).
    • Dụng cụ thao trường: Kính kiểm tra đường ngắm, đồng tiền di động, mô hình đường đạn trong không khí, khung mặt bia số 4, túi đựng lựu đạn, bộ nẹp và cáng cứu thương.
  • Tổ chức đào tạo linh hoạt: Khuyến khích các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đủ điều kiện tổ chức giảng dạy các nội dung lý thuyết theo hình thức trực tuyến.
  • Quy chế đánh giá kết quả: Tuân thủ Thông tư số 10/2018/TT-BLĐTBXH ngày 26 tháng 09 năm 2018 của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội. Điểm đánh giá môn học không tính vào điểm trung bình chung học kỳ hay điểm tích lũy xếp loại tốt nghiệp, nhưng là điều kiện tiên quyết để xét hoàn thành khối lượng học tập, xét điều kiện dự thi tốt nghiệp hoặc bảo vệ chuyên đề/khóa luận tốt nghiệp và được ghi trực tiếp vào bảng điểm cấp kèm bằng tốt nghiệp cao đẳng.

Điểm nổi bật và cập nhật

Tài liệu dạy học thể hiện tính hệ thống và cập nhật qua các dữ liệu thực chứng:

  • Cập nhật số liệu nhân khẩu học và tôn giáo chính xác: Giáo trình tích hợp số liệu chính thức từ cuộc Tổng điều tra Dân số và Nhà ở thời điểm 00 giờ ngày 01/04/2019 của Tổng cục Thống kê. Số liệu nêu rõ: Tổng dân số Việt Nam là 96,2 triệu người (nam chiếm 49,8%, nữ chiếm 50,2%); dân tộc Kinh chiếm 85,3% (82,1 triệu người); 6 dân tộc thiểu số đạt quy mô trên 1 triệu người (Tày đông nhất với 1,85 triệu người); ghi nhận 16 tôn giáo được phép hoạt động với 13,2 triệu tín đồ (Công giáo chiếm 44,6% người theo đạo với 5,9 triệu người; Phật giáo chiếm 35,0% với 4,6 triệu người). Đồng thời, tài liệu cập nhật số liệu công nhận tư cách pháp nhân cho 13 tổ chức tôn giáo với hơn 25 triệu tín đồ trên cả nước.
  • Chuẩn hóa quy định lễ tiết tác phong quân sự: Hệ thống hóa chi tiết các quy định về điều lệnh quân ngũ áp dụng trong môi trường học đường, từ văn hóa giao tiếp xưng hô "Đồng chí - Tôi" đến quy trình chào báo cáo các chức danh lãnh đạo quân sự (Chỉ huy trưởng, Chính ủy, Phó Tổng Tham mưu trưởng, Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị).
  • Phân định trang phục theo vùng khí hậu: Quy định cụ thể trang phục học tập theo mùa nóng/lạnh và phân định quy chuẩn trang phục riêng biệt cho các đơn vị đóng quân từ Đèo Hải Vân trở vào phía Nam.
  • Ứng dụng trang thiết bị tạo giả và mô phỏng: Tích hợp việc sử dụng các thiết bị bắn tập công nghệ cao (MBT-03, RDS-07, LĐT-15 nạp khí $\text{CO}_2$) nhằm đảm bảo an toàn tuyệt đối trong huấn luyện thực hành kỹ thuật bắn súng và ném lựu đạn.

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình phục vụ cho các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp và công tác quân sự địa phương:

┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                        ĐỐI TƯỢNG SỬ DỤNG                               │
├──────────────────────────────┬─────────────────────────────────────────┤
│ Người học trình độ cao đẳng  │ Sinh viên thuộc mọi khối ngành trong hệ │
│                              │ thống giáo dục nghề nghiệp (bắt buộc).  │
├──────────────────────────────┼─────────────────────────────────────────┤
│ Giảng viên bộ môn GDQP-AN    │ Làm khung giáo trình chuẩn để biên soạn │
│                              │ giáo án, kế hoạch bài giảng thao trường.│
├──────────────────────────────┼─────────────────────────────────────────┤
│ Cán bộ quản lý quân sự cơ sở │ Tài liệu tham khảo chuẩn hóa cho Ban    │
│                              │ CHQS cơ quan, doanh nghiệp, lực lượng tự│
│                              │ vệ và dự bị động viên tại địa phương.   │
└──────────────────────────────┴─────────────────────────────────────────┘
  • Sinh viên bậc cao đẳng: Áp dụng cho người học ở tất cả các ngành nghề đào tạo trong các trường cao đẳng, cơ sở giáo dục nghề nghiệp hoặc cơ sở giáo dục đại học có đăng ký hoạt động giáo dục nghề nghiệp. Người học cần đáp ứng các yêu cầu cơ bản về sức khỏe để tham gia huấn luyện thao trường.
  • Giảng viên Giáo dục quốc phòng và an ninh: Sử dụng làm căn cứ pháp lý và nội dung chuẩn mực để lập tiến trình biểu, xây dựng giáo án lý thuyết, bài giảng thao trường và tổ chức kiểm tra, đánh giá theo chuẩn đầu ra của Thông tư 10/2018/TT-BLĐTBXH.
  • Cán bộ quản lý và tự vệ tại cơ sở: Làm tài liệu tham khảo trong công tác tổ chức, xây dựng lực lượng dân quân tự vệ, lực lượng dự bị động viên tại các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp theo quy định của Luật Dân quân tự vệ.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu được biên soạn chuẩn hóa cho sinh viên đang theo học chương trình đào tạo trình độ cao đẳng thuộc hệ thống giáo dục nghề nghiệp, đồng thời là tài liệu giảng dạy bắt buộc của giảng viên bộ môn Giáo dục quốc phòng và an ninh tại các trường cao đẳng trên toàn quốc.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần có kiến thức nền tảng về Lịch sử Việt Nam, Địa lý Việt Nam và Giáo dục công dân ở bậc trung học phổ thông; nắm bắt được các thông tin thời sự - chính trị cơ bản và có đủ điều kiện thể lực để tham gia các nội dung huấn luyện vận động thao trường.

3. Điểm khác biệt trong việc đánh giá môn học này là gì?

Căn cứ theo Thông tư số 10/2018/TT-BLĐTBXH, kết quả môn học Giáo dục quốc phòng và an ninh không tính vào điểm trung bình chung học kỳ hay điểm trung bình chung tích lũy để xếp loại tốt nghiệp, nhưng là môn học điều kiện bắt buộc; sinh viên phải đạt môn học mới đủ điều kiện dự thi tốt nghiệp hoặc xét công nhận tốt nghiệp. Kết quả môn học được ghi nhận riêng trên bảng điểm kèm theo bằng tốt nghiệp.

4. Làm sao để tự học hiệu quả các nội dung trong giáo trình?

Đối với phần lý luận đường lối (Bài 1 đến Bài 10), người học cần hệ thống hóa các khái niệm, quan điểm chỉ đạo và giải pháp thông qua sơ đồ tư duy, gắn liền với các điều khoản luật định (Hiến pháp 2013, Luật Nghĩa vụ quân sự, Luật Biên giới quốc gia). Đối với phần kỹ thuật quân sự (Bài 11 đến Bài 13), cần nắm chắc các thông số kỹ thuật, cấu tạo vũ khí, thứ tự tháo lắp và triệt để tuân thủ quy tắc an toàn thao trường.

5. Có những trang thiết bị bổ trợ nào được quy định kèm theo giáo trình?

Giáo trình quy định cụ thể danh mục thiết bị dạy học gồm: Sơ đồ tổ chức Quân đội và Công an; mô hình vũ khí cắt bổ và luyện tập (súng AK-47, CKC, RPĐ, B41, lựu đạn Ф1, lựu đạn cần 97); máy bắn tập MBT-03 kèm thiết bị tạo giật TNAK-12; thiết bị kiểm tra đường ngắm RDS-07; lựu đạn tập nổ khí $\text{CO}_2$ (LĐT-15); bộ nẹp, băng gạc và cáng cứu thương chuyên dụng.

Kết luận

Tài liệu dạy học môn Giáo dục quốc phòng và an ninh trình độ cao đẳng (ban hành kèm Công văn số 147/TCGDNN-ĐTCQ) là văn bản giảng dạy chuẩn mực, thống nhất kiến thức quốc phòng, an ninh trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp Việt Nam. Giáo trình thiết lập lộ trình học tập chặt chẽ từ nhận thức bản chất các mối đe dọa an ninh phi truyền thống, đường lối quân sự của Đảng, chính sách dân tộc - tôn giáo đến việc làm chủ vũ khí bộ binh thông thường và kỹ năng xử lý cấp cứu dã chiến. Nguồn học liệu bổ trợ trực tiếp cho giáo trình bao gồm các văn bản luật hiện hành (Hiến pháp năm 2013, Luật Quốc phòng, Luật Nghĩa vụ quân sự, Luật Dân quân tự vệ, Luật Biên giới quốc gia) và hệ thống thiết bị mô phỏng thao trường được Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội quy chuẩn.