Tổng quan về giáo trình

Bài giảng Giáo dục Quốc phòng & An ninh - Học phần III do Giảng viên Bùi Quang Duyên thuộc Khoa Giáo dục Chính trị và Quốc phòng, Trường Đại học Võ Trường Toản biên soạn và ban hành lưu hành nội bộ vào tháng 04 năm 2022 tại Hậu Giang. Đây là tài liệu học tập bắt buộc, thuộc khối kiến thức giáo dục thực hành quân sự trong chương trình đào tạo trình độ đại học và cao đẳng. Văn bản được xây dựng dựa trên cơ sở pháp lý gồm Chỉ thị số 12-CT/TW ngày 03/5/2007 của Bộ Chính trị, Nghị định số 116/2007/NĐ-CP của Chính phủ và Thông tư số 31/2012/TT-BGDĐT ngày 12/9/2012 của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Chương trình Giáo dục Quốc phòng - An ninh cấp đại học.

Mục tiêu đào tạo (Learning Outcomes) của học phần tập trung vào ba chuẩn đầu ra chính:

  1. Về nhận thức: Trình bày được hệ thống chế độ sinh hoạt, học tập, công tác trong ngày, trong tuần; nề nếp chính quy, trật tự nội vụ trong doanh trại; cơ cấu tổ chức và chức năng của các quân chủng, binh chủng, quân đoàn, quân khu thuộc Quân đội nhân dân Việt Nam.
  2. Về kỹ năng: Nắm vững quy trình và thực hành chuẩn xác các động tác điều lệnh đội ngũ từng người có súng (súng tiểu liên AK) và điều lệnh đội ngũ đơn vị cấp tiểu đội, trung đội; có năng lực thực hành chỉ huy phân đội cơ bản trên cương vị tiểu đội trưởng và trung đội trưởng.
  3. Về ứng dụng: Vận dụng kiến thức bản đồ địa hình quân sự, các biện pháp phòng chống hỏa lực công nghệ cao và chuẩn bị thể lực tham gia kiểm tra hoặc thi đấu ba môn quân sự phối hợp.

Tài liệu được cấu trúc theo phương pháp sư phạm quân sự chuẩn mực: chuyển tiếp từ nhận thức kỷ luật nề nếp, cơ cấu lực lượng vũ trang đến thực hành kỹ năng thao tác cá nhân và hiệp đồng phân đội. Điểm đặc thù của bài giảng là việc tích hợp chặt chẽ giữa quy chuẩn điều lệnh của Bộ Tổng Tham mưu với các tình huống sinh hoạt, học tập tập trung thực tế tại Trung tâm Giáo dục Quốc phòng - An ninh của nhà trường.


Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc bài giảng bao gồm các chủ đề quân sự và điều lệnh trọng tâm:

  • Chủ đề 1: Chế độ học tập, công tác ngày, tuần trong Quân đội: Hệ thống hóa 11 chế độ sinh hoạt trong ngày (Treo Quốc kỳ từ 06h00 đến 18h00; Thức dậy trước 10 phút đối với trực ban/trực chỉ huy; Thể dục sáng 20 phút; Học tập trong hội trường và ngoài thao trường; Ăn uống và lưu nghiệm bệnh phẩm/thực phẩm 24 giờ; Bảo quản vũ khí khí tài hàng ngày 15–30 phút, hàng tuần 40 phút đến 5 giờ; Thể thao tăng gia sản xuất 40–45 phút; Đọc báo nghe tin 15 phút trước giờ sinh hoạt tối; Điểm danh/điểm quân số không quá 30 phút; Ngủ nghỉ tắt đèn đúng giờ) và các chế độ trong tuần (Chào cờ duyệt đội ngũ sáng thứ Hai; Thông báo chính trị 30 phút; Tổng vệ sinh doanh trại).
  • Chủ đề 2: Hiểu biết chung các quân binh chủng: Cung cấp dữ liệu cơ cấu tổ chức Quân đội nhân dân Việt Nam. Lục quân gồm 07 Quân khu (Quân khu 1 bảo vệ 6 tỉnh Việt Bắc; Quân khu 2 bảo vệ 9 tỉnh Tây Bắc; Quân khu 3 bảo vệ khu vực đồng bằng sông Hồng; Quân khu 4 bảo vệ 6 tỉnh Bắc Trung Bộ; Quân khu 5 bảo vệ 11 tỉnh miền Trung - Tây Nguyên; Quân khu 7 bảo vệ miền Đông Nam Bộ; Quân khu 9 bảo vệ miền Tây Nam Bộ) và Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội; 04 Quân đoàn chủ lực (Quân đoàn 1 - Binh đoàn Quyết thắng, Quân đoàn 2 - Binh đoàn Hương Giang, Quân đoàn 3 - Binh đoàn Tây Nguyên, Quân đoàn 4 - Binh đoàn Cửu Long); 06 binh chủng chiến đấu và chuyên môn (Pháo binh, Hóa học, Công binh, Tăng - Thiết giáp, Thông tin liên lạc, Đặc công); Quân chủng Hải quân (5 vùng Hải quân); Quân chủng Phòng không - Không quân (PK-KQ) và Bộ đội Biên phòng.
  • Chủ đề 3: Điều lệnh đội ngũ từng người có súng (Súng tiểu liên AK): Quy định chi tiết các động tác kỹ thuật cá nhân gồm: Khám súng và khám súng xong; Đeo súng và xuống súng (về tư thế mang súng); Treo súng và xuống súng. Mỗi động tác được chuẩn hóa thành 3 cử động cơ bản, xác định rõ tư thế nòng súng chếch 45 độ, vị trí đặt chân, chuyển giao tay nắm hộp tiếp đạn và bệ khóa nòng.
  • Chủ đề 4: Đội ngũ đơn vị: Hướng dẫn quy cách tổ chức phân đội nhỏ nhất là Tiểu đội (biên chế 9 người gồm 1 Tiểu đội trưởng và 8 chiến sĩ) và Trung đội. Nội dung xác định khẩu lệnh, dự lệnh - động lệnh và thứ tự thực hiện tập hợp, điểm số, chỉnh đốn hàng ngũ cho đội hình một hàng ngang và hai hàng ngang.
  • Chủ đề 5, 6 và 7: Bản đồ địa hình, Phòng chống vũ khí công nghệ cao và Ba môn quân sự phối hợp: Khái quát kỹ thuật đọc bản đồ quân sự, nguyên lý nhận biết và biện pháp ngụy trang, sơ tán giảm thiểu sát thương trước vũ khí hỏa lực công nghệ cao; kỹ năng vận động rèn luyện thể lực phục vụ hội thao ba môn quân sự phối hợp.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Nội dung giáo trình củng cố các nguyên lý và khuôn khổ pháp lý quân sự:

  • Khung lý thuyết điều lệnh quản lý: Dựa trên Chương 4 Điều lệnh Quản lý bộ đội (NXB Quân đội nhân dân, 2014), xác định nguyên tắc phân chia thời gian làm việc (8 giờ/ngày, 5 ngày/tuần), quy chuẩn phân chia mùa làm việc (mùa nóng từ 01/4 đến 31/10; mùa lạnh từ 01/11 đến 31/3 năm sau), quy định sinh hoạt tối (không quá 2 giờ/buổi, giờ ngủ trước ngày nghỉ không quá 23h00 và báo thức không quá 07h00).
  • Nguyên tắc an toàn vũ khí trang bị: Quy chuẩn thao tác vũ khí bộ binh, quy tắc khám súng trước và sau giờ học, quy trình bảo quản VKTB định kỳ hàng ngày vào giờ thứ 8 và định kỳ cuối tuần.
  • Hệ thống tổ chức quân đội: Nguyên tắc tổ chức lực lượng vũ trang 3 thứ quân, hệ thống phân cấp chỉ huy từ Bộ Quốc phòng, Bộ Tổng Tham mưu, Tổng cục Chính trị qua các Quân khu, Quân đoàn xuống đến đơn vị cơ sở (Lữ đoàn, Trung đoàn, Tiểu đoàn, Đại đội, Trung đội, Tiểu đội).

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng kỹ thuật quân sự: Thao tác sử dụng súng tiểu liên AK chính xác theo cử động mẫu (mở khóa an toàn, tháo lắp hộp tiếp đạn, kiểm tra buồng đạn, tư thế giương súng, mang - đeo - treo súng); kỹ năng kiểm tra và giữ gìn vũ khí trang bị kỹ thuật.
  • Kỹ năng phân tích và tổ chức: Nhận biết hệ thống ký hiệu viết tắt quân sự (như a: tiểu đội, b: trung đội, c: đại đội, CBVS: công binh vượt sông, CBCT: công binh công trình, PK-KQ: phòng không - không quân, BCH: bộ chỉ huy, TSB: tàu sân bay); định vị các vùng chiến lược quân khu và vai trò của từng quân binh chủng.
  • Kỹ năng thực hành chỉ huy phân đội: Kỹ năng phát khẩu lệnh to, rõ, dứt khoát, phân định đúng dự lệnh và động lệnh; chỉ huy tập hợp đội hình, chỉnh đốn hàng ngũ, kiểm tra quân số và điều hành phân đội cấp tiểu đội/trung đội trong học tập và di chuyển đội ngũ.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Thành tố đào tạo Quy cách triển khai và yêu cầu kỹ thuật
Hình thức giảng dạy Phân định thành hai môi trường: Lý thuyết trong hội trường (tập trung trật tự, duy trì chế độ báo cáo, xin phép ra vào lớp) và Thực hành thao trường (di chuyển theo đội ngũ, mang mặc đúng tác phong, kiểm tra vũ khí học cụ trước và sau giờ tập).
Phương pháp tổ chức luyện tập Tổ chức luyện tập theo đơn vị phân đội (lấy tiểu đội làm đơn vị cơ sở do Tiểu đội trưởng duy trì, giảng viên bao quát và điều hành chung).
Phương pháp sửa tập Giảng viên và cán bộ quản lý sửa tập trực tiếp bằng khẩu lệnh và thực hiện động tác mẫu; cấm tuyệt đối việc dùng tay chân chạm vào người học viên. Khi phát hiện nhiều học viên cùng mắc sai sót, phải dừng luyện tập để thống nhất lại động tác.
Quy chuẩn đánh giá Thực hành kiểm tra định kỳ và kết thúc huấn luyện. Điển hình như bài kiểm tra kỹ năng điều lệnh đội ngũ có súng: thời lượng 15 phút/lượt kiểm tra, tiến hành đánh giá trực tiếp độ chính xác của 3 cử động tại bãi tập ngoài trời.
Hướng dẫn tự nghiên cứu Nghiên cứu bài giảng trước khi lên lớp; thảo luận nhóm theo các câu hỏi định hướng; tự luyện tập thao tác cá nhân và chỉ huy phân đội; chuẩn bị câu hỏi phân tích (như phân tích quy định treo Quốc kỳ, ý nghĩa khám súng, chức năng nhiệm vụ Quân chủng PK-KQ).

Điểm nổi bật và cập nhật

  1. Căn cứ văn bản quy phạm và tài liệu tập huấn mới: Giáo trình được cập nhật theo khung Chương trình Giáo dục Quốc phòng - An ninh quy định tại Thông tư số 31/2012/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đồng thời đồng bộ nội dung với Tài liệu Tập huấn Quốc phòng - An ninh tháng 10 năm 2020 của Vụ Giáo dục Quốc phòng.
  2. Chuẩn hóa hệ thống văn bản chỉ đạo của Bộ Tổng Tham mưu: Toàn bộ nội dung điều lệnh đội ngũ và quản lý bộ đội được trích dẫn trực tiếp từ các văn bản chính thức gồm: Điều lệnh Quản lý bộ đội (Chương 4, NXB Quân đội nhân dân, 2014) và Tài liệu huấn luyện điều lệnh đội ngũ (Bộ Tổng Tham mưu xuất bản năm 2014).
  3. Dữ liệu tổ chức quân sự cụ thể: Tài liệu liệt kê danh mục chi tiết các đơn vị cơ sở trực thuộc của từng binh chủng và quân đoàn. Ví dụ:
    • Binh chủng Pháo binh (Trường Sĩ quan Pháo binh, các Lữ đoàn 45, 204, 490, 675, 96, Kho 380, Kho K86).
    • Binh chủng Hóa học (Trường Sĩ quan Phòng hóa, Lữ đoàn 86, Lữ đoàn 87, Nhà máy X61, Bảo tàng Binh chủng Hóa học).
    • Binh chủng Tăng - Thiết giáp (Trường Sĩ quan Tăng - Thiết giáp tại Tam Đảo, Vĩnh Phúc; Lữ đoàn 201 tại Xuân Mai; Lữ đoàn 215).
    • Binh chủng Công binh (Trường Đại học Ngô Quyền, Lữ đoàn CBVS 239, Lữ đoàn CBVS 249, Lữ đoàn CBCT 279, 72, 293, 229, Trung tâm Xử lý Bom mìn).
    • Quân đoàn 1 (Sư đoàn Bộ binh 308 tại Xuân Mai, Sư đoàn 312 tại Phổ Yên, Sư đoàn 390 tại Bỉm Sơn, Lữ đoàn Pháo binh 368, Lữ đoàn Phòng không 241, Lữ đoàn Xe tăng 202, Lữ đoàn Công binh 299).
  4. Tích hợp yêu cầu thực tế: Giáo trình lồng ghép các nội dung đáp ứng yêu cầu tác chiến phòng thủ hiện đại (phòng chống tiến công hỏa lực công nghệ cao) và rèn luyện thể lực quân sự chuyên sâu (chuẩn bị cho hội thao ba môn quân sự phối hợp sinh viên toàn quốc).

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Sinh viên đào tạo chính quy: Sinh viên bậc đại học và cao đẳng thuộc tất cả các ngành đào tạo tại Trường Đại học Võ Trường Toản và các trung tâm đào tạo liên kết đang học tập nội dung Giáo dục Quốc phòng & An ninh (Học phần III).
  • Yêu cầu điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành nội dung lý luận chính trị và đường lối quốc phòng - an ninh ở các học phần trước (Học phần I và Học phần II); có đủ điều kiện sức khỏe tham gia huấn luyện thể lực ngoài thao trường.
  • Giảng viên và cán bộ khung quản lý: Sử dụng tài liệu làm khung bài giảng chuẩn để thống nhất nội dung giảng dạy lý thuyết, phương pháp điều hành luyện tập thao trường, biểu thời gian biểu mẫu và tiêu chí chấm điểm thi thực hành điều lệnh.
  • Học viên tự học và nghiên cứu: Dùng làm tài liệu tra cứu các quy định về chế độ nội vụ, thời gian biểu doanh trại, hệ thống tổ chức cơ quan đơn vị quân đội và hướng dẫn chi tiết từng cử động điều lệnh để tự rèn luyện cá nhân.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu được biên soạn phục vụ trực tiếp cho sinh viên các trường đại học, cao đẳng (cụ thể là sinh viên Trường Đại học Võ Trường Toản) đang thực hiện nghĩa vụ học tập môn học Giáo dục Quốc phòng & An ninh theo chương trình đào tạo chính khóa.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần nắm được các nguyên lý cơ bản về đường lối quốc phòng, an ninh của Đảng và Nhà nước đã học ở các phần trước; đồng thời cần nắm rõ nội quy, kỷ luật học tập tập trung trước khi thực hành các chế độ trong ngày và điều lệnh ngoài bãi tập.

3. Điểm khác biệt với giáo trình khác?

Tài liệu tập trung vào phần thực hành kỹ năng quân sự: mô tả chi tiết từng cử động của động tác súng AK, quy định chuẩn hóa thời gian biểu (11 chế độ ngày, 3 chế độ tuần), đồng thời liệt kê chi tiết cơ cấu tổ chức, phiên hiệu các đơn vị trực thuộc của từng quân đoàn, quân khu và binh chủng.

4. Làm sao để tự học hiệu quả?

Sinh viên cần đọc trước bài giảng trước khi lên lớp, ghi nhớ thứ tự các bước cử động (khám súng, đeo/treo súng, đội hình tiểu đội), tận dụng giờ tự học tối (không quá 2 giờ theo quy định) để ôn tập lý thuyết và tham gia thảo luận nhóm theo các câu hỏi cuối bài.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Tài liệu tham khảo chính gồm có: Giáo trình Giáo dục Quốc phòng - An ninh (Tập 2) của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam (2014, Chủ biên: Đào Huy Hiệp), Tài liệu Tập huấn Quốc phòng - An ninh tháng 10 năm 2020, và các văn bản điều lệnh chuyên ngành do Nhà xuất bản Quân đội nhân dân và Bộ Tổng Tham mưu ban hành năm 2014.


Kết luận

Bài giảng Giáo dục Quốc phòng & An ninh - Học phần III của Trường Đại học Võ Trường Toản là tài liệu đào tạo thực hành chuẩn hóa, cung cấp hệ thống kiến thức toàn diện từ quy định nề nếp chính quy, tổ chức lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam đến các thao tác điều lệnh đội ngũ cá nhân và chỉ huy phân đội.

Lộ trình học tập đề xuất cho người học:

  1. Nghiên cứu lý thuyết về 11 chế độ trong ngày, 3 chế độ trong tuần và cơ cấu quân binh chủng.
  2. Nắm chắc cấu tạo và tuần tự 3 cử động của các động tác súng tiểu liên AK (khám súng, mang, đeo, treo súng).
  3. Luyện tập phân đội theo cấp tiểu đội, rèn luyện kỹ năng chỉ huy hàng ngang, hàng dọc.
  4. Tích hợp bổ trợ kỹ thuật sử dụng bản đồ, phòng chống vũ khí công nghệ cao và rèn luyện thể lực với ba môn quân sự phối hợp.

Hệ thống tài liệu tham khảo đồng bộ đi kèm bao gồm:

  • Giáo trình Giáo dục Quốc phòng - An ninh (Tập 2) - NXB Giáo dục Việt Nam (2014), Chủ biên: Đào Huy Hiệp.
  • Tài liệu Tập huấn Quốc phòng - An ninh (Bộ GD&ĐT, 10/2020).
  • Điều lệnh Quản lý bộ đội - NXB Quân đội nhân dân (2014).
  • Tài liệu huấn luyện điều lệnh đội ngũ - Bộ Tổng Tham mưu xuất bản (2014).