GIÁO TRÌNH GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG – AN NINH (TRÌNH ĐỘ CAO ĐẲNG)

Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

Giáo trình Giáo dục quốc phòng – An ninh (Mã môn học: MH 04) do Ủy ban nhân dân tỉnh Lào Cai và Trường Cao đẳng Lào Cai tổ chức biên soạn (Chủ biên: Vũ Hồng Phúc, nghiệm thu tháng 11/2020). Tài liệu được xây dựng căn cứ theo chương trình đào tạo các môn học chung đối với trình độ cao đẳng, đáp ứng quy định tại Thông tư số 10/2018/TT-BLĐTBXH ngày 26 tháng 09 năm 2018 của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

Trong chương trình đào tạo trình độ cao đẳng, Giáo dục quốc phòng – An ninh là môn học điều kiện bắt buộc thuộc khối kiến thức chung. Môn học trang bị hệ thống tri thức nền tảng về quan điểm, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước liên quan đến xây dựng nền quốc phòng toàn dân, thế trận an ninh nhân dân, xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân và phòng thủ dân sự; đồng thời huấn luyện kỹ năng quân sự, sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc.

Cấu trúc giáo trình gồm 13 bài học, thiết kế theo trình tự từ cơ sở lý luận, đường lối chiến lược đến kỹ năng thực hành quân sự và kỹ thuật y tế chiến trường. Tiếp cận theo hướng chuẩn hóa mục tiêu đầu ra (Learning Outcomes), giáo trình xác định cụ thể ba nhóm yêu cầu: kiến thức lý thuyết, kỹ năng nhận diện - thao tác, và mức độ tự chủ - kỷ luật quân sự.

Điểm đặc thù của tài liệu là sự tích hợp chặt chẽ giữa các vấn đề quốc phòng mang tính chiến lược chung với các nội dung thực tiễn về bảo vệ biên giới quốc gia, chính sách dân tộc và tôn giáo, phù hợp với đặc thù địa bàn miền núi phía Bắc và phục vụ công tác đào tạo nghề nghiệp trên địa bàn tỉnh Lào Cai.

Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

                       CẤU TRÚC KHỐI KIẾN THỨC CỐT LÕI (13 BÀI)

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc nội dung giáo trình phân bổ qua 13 bài học với tiến trình logic từ nhận thức lý luận, đường lối pháp luật đến thực hành kỹ chiến thuật:

  • Bài 2: Phòng chống chiến lược "Diễn biến hòa bình", bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch đối với Việt Nam: Trình bày khái niệm "Diễn biến hòa bình" (biện pháp phi quân sự phá hoại từ bên trong), khái niệm bạo loạn lật đổ (bạo loạn chính trị, vũ trang hoặc kết hợp); phân tích các giai đoạn chống phá (1950–1975, 1975–1994, từ 1995 đến nay với thủ đoạn "ngầm", "sâu", "hiểm" trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, tư tưởng - văn hóa, xã hội, quốc phòng - an ninh và đối ngoại).
  • Bài 3: Xây dựng lực lượng dân quân tự vệ, lực lượng dự bị động viên: Làm rõ vị trí, vai trò, nguyên tắc và nội dung xây dựng hai thành phần lực lượng nòng cốt tại cơ sở và lực lượng tăng cường khi có lệnh động viên.
  • Bài 4: Xây dựng và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, biên giới quốc gia: Xác định khái niệm chủ quyền lãnh thổ, biên giới quốc gia; quan điểm bảo vệ biên giới hòa bình, hữu nghị, giải quyết tranh chấp thông qua đàm phán; trách nhiệm công dân trong bảo vệ chủ quyền biên giới, biển đảo.
  • Bài 5: Một số vấn đề cơ bản về dân tộc và tôn giáo: Phân tích đặc điểm cộng đồng các dân tộc, tình hình tôn giáo tại Việt Nam; quan điểm, chính sách dân tộc, tôn giáo của Đảng và Nhà nước; các biện pháp xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
  • Bài 8: Chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa: Khái quát tính chất, đặc điểm, mục đích của chiến tranh nhân dân; phương châm "toàn dân đánh giặc, lấy lực lượng vũ trang nhân dân làm nòng cốt", kết hợp đấu tranh quân sự với chính trị, kinh tế, ngoại giao.
  • Bài 9: Xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam: Nêu nguyên tắc tổ chức, đặc điểm và phương hướng xây dựng quân đội theo hướng cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại.
  • Bài 10: Kết hợp phát triển kinh tế - xã hội với tăng cường, củng cố quốc phòng và an ninh: Làm rõ cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn và nội dung kết hợp trong quy hoạch ngành kinh tế, quy hoạch các vùng lãnh thổ và hoạt động đối ngoại.
  • Bài 11, 12, 13: Kỹ năng quân sự, vũ khí và y tế cứu thương: Huấn luyện đội ngũ đơn vị cấp tiểu đội, trung đội (đội hình 1, 2, 3 hàng ngang/hàng dọc, đổi hướng); cấu tạo, tính năng, quy tắc tháo lắp và sử dụng súng trường CKC 7,62 mm, súng tiểu liên AK, súng trung liên RPĐ 7,62 mm, súng diệt tăng B41, lựu đạn Ф-1 và lựu đạn cần 97; kỹ thuật cầm máu tạm thời, cố định xương gãy, hô hấp nhân tạo và chuyển thương bằng cáng/tay.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

  • Lý luận nền tảng (Fundamental theories): Học thuyết Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về chiến tranh và quân đội; lý luận về chiến tranh nhân dân và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa.
  • Nguyên tắc cốt lõi (Core principles): Nguyên tắc Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt đối với lực lượng vũ trang và sự nghiệp quốc phòng – an ninh; nguyên tắc toàn dân, toàn diện, tự lực cánh sinh.
  • Khung phân tích thiết yếu (Essential frameworks): Khung phân loại các hình thức chiến tranh phi quy ước, thủ đoạn phi quân sự, diễn biến hòa bình, an ninh chính trị nội bộ và cơ chế kết hợp kinh tế - quốc phòng theo ngành và vùng địa bàn.

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ thuật quân sự (Technical skills): Thao tác đúng quy trình tháo, lắp súng AK, CKC, RPĐ, B41; thực hiện yếu lĩnh động tác ngắm bắn súng tiểu liên AK và súng trường CKC; kỹ thuật ném lựu đạn cần 97 và lựu đạn Ф-1; thực hiện chuẩn xác các động tác điều lệnh đội ngũ đơn vị.
  • Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Nhận diện, phân tích các biểu hiện, phương thức xâm nhập tư tưởng, hoạt động chia rẽ dân tộc, tôn giáo và âm mưu "phi chính trị hóa" lực lượng vũ trang của các thế lực thù địch.
  • Năng lực thực hành ứng phó (Practical competencies): Vận dụng kỹ thuật cấp cứu ban đầu (phân biệt các loại chảy máu để đặt garo/băng ép, nẹp cố định tạm thời gãy xương chi, thổi ngạt/ép tim) và mang vác vận chuyển nạn nhân ra khỏi khu vực nguy hiểm.

Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

Giáo trình định hình mô hình dạy học kết hợp giữa thuyết giảng lý luận chính trị và huấn luyện thực hành thao trường. Đối với các nội dung lý thuyết (từ Bài 1 đến Bài 10), tài liệu khuyến khích áp dụng phương pháp thảo luận, phân tích tình huống thực tế, nghiên cứu văn bản pháp luật, đồng thời mở rộng khả năng giảng dạy trực tuyến theo điều kiện hạ tầng của cơ sở đào tạo.

Đối với khối kiến thức kỹ năng quân sự và y tế (từ Bài 11 đến Bài 13), phương pháp giảng dạy bắt buộc tuân thủ nguyên tắc trực quan, thực hành mẫu và luyện tập phân đoạn đến tổng hợp tại thao trường, bãi tập:

  • Sử dụng học cụ trực quan: Khai thác hệ thống mô hình cắt bổ súng AK-47, CKC, RPĐ, B41; mô hình lựu đạn Ф-1 và lựu đạn cần 97 để quan sát chuyển động cơ khí, buồng đạn, kim hỏa; sơ đồ tổ chức lực lượng và tranh vẽ mô tả đường đạn trong không khí.
  • Huấn luyện mô phỏng khí tài: Tích hợp các thiết bị tập luyện chuyên dụng như máy bắn tập MBT-03, thiết bị tạo tiếng nổ và lực giật TNAK-12, thiết bị quang học theo dõi đường ngắm RDS-07, lựu đạn huấn luyện tạo nổ bằng khí $CO_2$ lỏng (LĐT-15), kính kiểm tra đường ngắm và đồng tiền di động trên bia số 4.
  • Rèn luyện tác phong quân nhân: Quá trình học tập duy trì nghiêm ngặt các quy định về lễ tiết tác phong: xưng hô "Đồng chí - Tôi", chào báo cáo cấp trên, mang mặc trang phục thống nhất (trang phục hè, mũ cứng, mũ mềm, giầy vải, sao phù hiệu), nghiêm cấm sử dụng rượu, bia, chất kích thích.
  • Hình thức đánh giá: Căn cứ Thông tư 10/2018/TT-BLĐTBXH, đánh giá kết quả học tập gồm kiểm tra lý thuyết và thi thực hành thao tác (điều lệnh, bắn súng, sơ cứu). Kết quả không tính vào điểm trung bình chung tích lũy nhưng là điều kiện tiên quyết để xét hoàn thành chương trình, xét dự thi tốt nghiệp hoặc bảo vệ khóa luận.

Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

Giáo trình Giáo dục quốc phòng – An ninh của Trường Cao đẳng Lào Cai (ban hành năm 2020) mang các đặc điểm cập nhật theo hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và thực tiễn an ninh khu vực:

  • Cập nhật hệ thống chính sách và pháp luật: Nội dung giáo trình tích hợp các văn bản quy định hiện hành về lực lượng Dân quân tự vệ, lực lượng Dự bị động viên, chủ quyền biên giới quốc gia, các nghị quyết về bảo vệ an ninh chính trị, kinh tế, tư tưởng - văn hóa trong thời kỳ hội nhập quốc tế.
  • Chi tiết hóa các thủ đoạn chống phá mới: Trong Bài 2 và Bài 7, giáo trình cập nhật phương thức chống phá tinh vi từ sau năm 1995 đến nay, đặc biệt là thủ đoạn "dính líu", "ngầm", "sâu", "hiểm", lợi dụng các công cụ kinh tế, công nghệ thông tin, vấn đề dân chủ, nhân quyền và âm mưu "phi chính trị hóa" quân đội, công an để tạo sức ép chuyển hóa thể chế.
  • Gắn kết với thực tiễn an ninh biên giới và dân tộc địa phương: Khác với các tài liệu lý thuyết chung, giáo trình đào sâu phân tích thực trạng công tác dân tộc, tôn giáo và chủ quyền biên giới gắn liền với bối cảnh địa bàn biên giới miền núi. Các nội dung trong Bài 4 và Bài 5 cung cấp luận cứ bảo vệ biên giới hòa bình, hữu nghị, ổn định, xử lý tình trạng truyền đạo trái phép và củng cố khối đại đoàn kết các dân tộc thiểu số tại địa phương.
  • Hiện đại hóa phương tiện thực hành: Đưa vào quy chuẩn huấn luyện các thiết bị tạo tiếng nổ, máy ngắm bắn điện tử (MBT-03, RDS-07, LĐT-15), chuẩn hóa quy trình sơ cấp cứu chấn thương gãy xương và ngạt thở ứng dụng trong phòng thủ dân sự và đời sống dân sự.

Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

Tài liệu được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp và các cơ quan liên quan:

  • Học sinh, sinh viên trình độ Cao đẳng: Là đối tượng học tập chính khóa. Môn học áp dụng bắt buộc cho sinh viên tất cả các ngành đào tạo tại Trường Cao đẳng Lào Cai theo khung chương trình môn học chung.
  • Yêu cầu tiên quyết (Prerequisites): Người học không bắt buộc phải hoàn thành các môn học chuyên ngành trước đó, nhưng cần có kiến thức cơ bản về lịch sử, giáo dục công dân cấp trung học phổ thông và đáp ứng đủ tiêu chuẩn sức khỏe để tham gia các nội dung thực hành ngoài trời, bãi tập, thao trường.
  • Giảng viên và cán bộ huấn luyện: Dùng làm giáo trình chuẩn để xây dựng đề cương chi tiết, kế hoạch giảng dạy, biên soạn giáo án lý thuyết và tiến trình biểu huấn luyện thực hành kỹ thuật bắn súng, điều lệnh, y tế.
  • Cơ sở giáo dục nghề nghiệp trong tỉnh: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chính thức cho các trường trung cấp, trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên và các lớp bồi dưỡng kiến thức quốc phòng - an ninh trên phạm vi toàn tỉnh Lào Cai.

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Giáo trình là tài liệu học tập bắt buộc cho sinh viên trình độ cao đẳng tại Trường Cao đẳng Lào Cai, đồng thời là tài liệu tham khảo chuẩn hóa cho các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn tỉnh.

2. Người học cần đáp ứng những kiến thức nền và điều kiện gì?

Môn học yêu cầu kiến thức nền tảng về lịch sử, pháp luật đại cương từ bậc trung học phổ thông. Về mặt thể lực, sinh viên cần có sức khỏe cơ bản để hoàn thành các bài tập điều lệnh, ngắm bắn vũ khí bộ binh và kỹ thuật chuyển thương trên thao trường.

3. Điểm đặc thù trong cấu trúc của giáo trình so với các tài liệu thông thường là gì?

Giáo trình tích hợp chặt chẽ giữa 10 bài lý luận chính trị, đường lối an ninh - quốc phòng (có phân tích sâu về đặc thù dân tộc, biên giới) với 3 bài kỹ năng thực hành quân sự, trang bị quy trình sử dụng khí tài mô phỏng hiện đại (máy bắn MBT-03, thiết bị RDS-07).

4. Phương pháp tự học và ôn tập giáo trình đạt hiệu quả cao nhất?

Người học nên hệ thống hóa các quan điểm chỉ đạo của Đảng và giải pháp an ninh theo sơ đồ tư duy; đối với phần thực hành, cần nắm vững quy tắc an toàn vũ khí, cấu tạo cơ khí cắt bổ và thuần thục từng bước thao tác kỹ thuật cấp cứu, chuyển thương.

5. Có hệ thống trang thiết bị và học cụ bổ trợ nào đi kèm giáo trình?

Chương trình đi kèm danh mục trang thiết bị thực hành gồm: mô hình súng AK, CKC, RPĐ, B41 cắt bổ; máy bắn tập MBT-03; thiết bị tạo lực giật TNAK-12; lựu đạn tập $CO_2$ LĐT-15; bia số 4; kính kiểm tra đường ngắm và bộ dụng cụ nẹp, băng y tế.

Kết luận (150 từ)

Giáo trình Giáo dục quốc phòng – An ninh của Trường Cao đẳng Lào Cai cung cấp một hệ thống tri thức hoàn chỉnh, chuẩn mực về quan điểm, đường lối quốc phòng, an ninh của Đảng và Nhà nước, đồng thời chuẩn hóa các kỹ năng quân sự, phòng thủ dân sự và sơ cấp cứu ban đầu.

Lộ trình học tập được thiết kế khoa học: bắt đầu từ việc tiếp thu cơ sở lý luận, phương thức phòng chống các chiến lược phá hoại phi quân sự và an ninh chính trị (Bài 1 – Bài 10), tiếp nối bằng việc rèn luyện kỷ luật điều lệnh, thuần thục kỹ năng sử dụng vũ khí bộ binh và kỹ thuật cấp cứu chiến thương (Bài 11 – Bài 13).

Để mở rộng và cập nhật tri thức, người học cần kết hợp nghiên cứu giáo trình với các văn bản pháp luật hiện hành như Luật Quốc phòng, Luật Dân quân tự vệ, Luật Biên giới quốc gia cùng các quy chuẩn huấn luyện quân sự hiện hành.