Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC KỶ LUẬT CHO SINH VIÊN TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Những công trình nghiên cứu ở nước ngoài Kỷ luật là vấn đề quan trọng trong đời sống xã hội, nên trên thế giới đã có nhiều nhà khoa học nghiên cứu ở các bình diện khác nhau.Ănghen cho rằng: Kỷ luật là một hiện tượng xã hội đặc biệt, là điều kiện đảm bảo cho mọi hoạt động của bất kỳ cộng đồng, tổ chức nào diễn ra thành công [34]. Lênin cũng khẳng định: “Sự sản xuất tinh thần cũng biến đổi theo sự sản xuất vật chất, những tư tưởng thống trị của một thời đại bao giờ cũng là những tư tưởng của giai cấp thống trị.
Trong xã hội có giai cấp, giai cấp thống trị sử dụng kỷ luật như một thứ vũ khí, một công cụ, nhằm bảo vệ quyền và lợi ích của mình”[35]. “Tổ chức lao động xã hội của chế độ phong kiến dựa vào kỷ luật roi vọt, vào tình trạng ngu muội và khiếp nhược đến cùng cực của người lao động. Tổ chức lao động xã hội của chủ nghĩa tư bản dựa vào kỷ luật đói khát. Tổ chức lao động xã hội của chủ nghĩa cộng sản mà bước đầu là chủ nghĩa xã hội thì dựa vào sự tự giác, tự nguyện của những người lao động”[36].
Trong lĩnh vực giáo dục kỷ luật cho học sinh A.Macarenco khẳng định: “Sự rèn luyện tính kỷ luật là một quá trình phức tạp, là kết quả chung của toàn bộ quá trình giáo dục” và kỷ luật tạo ra: “Vẻ đẹp cho bộ mặt văn hóa của nhà trường, trường học mà thiếu kỷ luật thì giống như cái cối xay nước mà không có nước” và nhiệm vụ của trường học là phải tìm ra những biện pháp giáo dục tính kỷ luật cho học sinh, bởi vì “Kỷ luật làm cho quá trình giáo dục tiến hành có kết quả và ngược lại kỷ luật là kết quả nỗ lực của cả tập thể học sinh trong các hoạt động hàng ngày…” [37] Trong lĩnh vực quân sự Ph.Ăngghen đã quan niệm rằng kỷ luật quân sự như một phương tiện, biện pháp tất yếu của việc tổ chức các quân đội, là một nhân tố cực kỳ quan trọng của sẵn sàng chiến đấu. Thiếu kỷ luật thì không thể có một quân đội nào thắng trận được. Trong các tác phẩm của mình Ph.Ăngghen đã chỉ ra rằng: “Toàn Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com bộ cuộc sống và hoạt động của quân đội được quy định một cách nghiêm khắc bởi điều lệnh, mệnh lệnh của người chỉ huy. Do vậy, hoạt động quân sự ấy phải được tổ chức chặt chẽ, có kỷ luật đặc biệt nghiêm minh”.
Ông cho rằng, khi một đội quân được quan tâm huấn luyện cẩn thận, chu đáo mọi người lính sống có kỷ luật, thì “Nhiệm vụ của chúng ta không chỉ là giáo dục cho con người một thái độ đúng, mà còn giáo dục những thói quen hành vi đúng, đó là tính kỷ luật. Việc giáo dục những thói quen đó là một công việc khó khăn” [22]. Từ những quan niệm trên, cho thấy giáo dục kỷ luật có vai trò hết sức quan trọng trong các nhà trường và đời sống xã hội. Nhờ có kỷ luật thì người lao động đoàn kết thống nhất thành một khối, chấp hành mọi nội quy, quy chế, tạo động lực thúc đẩy việc thực hiện các công việc được giao.
Kỷ luật còn là thước đo giá trị và chất lượng cuộc sống, và công cụ đảm bảo quyền lợi chính đáng của con người. Những công trình nghiên cứu ở Việt Nam Ở Việt Nam, giáo dục giáo dục kỷ luật, tính kỷ luật đã có nhiều công trình nghiên cứu cho các đối tượng học sinh phổ thông, SV và học viên các trường quân sự có thể kể đến các công trình sau: Năm 1991 trên tạp chí “Nghiên cứu Giáo dục” có bài viết của tác giả Nghiêm Thị Phiến: “Hình thành tính kỷ luật trong hoạt động học tập của học sinh cấp II [24] và năm 1996 có bài: “Hình thành tính kỷ luật trong hoạt động học tập cho học sinh lớp 1” [25]. Trong hai công trình này, tác giả đã làm rõ đặc điểm và những biểu hiện tính kỷ luật của học sinh và từ đó đã đề xuất các biện pháp giáo dục tính kỷ luật cho học sinh ở các lứa tuổi này. Năm 2005 Phạm Minh Hùng [17] có công trình nghiên cứu về “Biện pháp giáo dục tính kỷ luật trong hoạt động học tập trên lớp cho học sinh đầu bậc tiểu học”, tác giả cho rằng tính kỷ luật học tập như là một thành tố quan trọng quyết định đến hiệu quả của hoạt động giáo dục.
Đồng thời, tác giả đã cho thấy các yếu tố cơ bản của tính kỷ luật học tập và con đường hình thành phẩm chất này. Năm 2013 Vũ Thị Hương Lý [20] nghiên cứu về “Giáo dục tính kỷ luật học tập cho SV Cao đẳng Sư phạm trong đào tạo học chế tín chỉ”, tác giả cho rằng: trong điều kiện SV học tập theo hình thức tín chỉ thì kỷ luật học tập đóng vai trò hết sức quan trọng. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong các nhà trường quân đội, việc giáo dục kỷ luật cho học viên là một tất yếu, vì đó là yếu tố cơ bản tạo thành sức mạnh của quân đội. Là người khai sinh Quân đội nhân dân Việt Nam, Bác luôn dày công chăm lo, rèn luyện và giáo dục quân nhân trong mọi lĩnh vực, nhất là tính kỷ luật.
Kế thừa một cách khoa học, sáng tạo chủ nghĩa Mác- Lênin, trong quá trình giáo dục, rèn luyện Quân đội ta, Bác chỉ rõ: “Bộ đội không có kỷ luật, đánh giặc nhất định thua”[16]; và Người dạy: “Muốn nâng cao chí khí chiến đấu, cố nhiên là phải học tập chính trị và quân sự, phải giữ thật nghiêm kỷ luật. Kỷ luật là sức mạnh của quân đội” hay “Quân đội mạnh là nhờ giáo dục khéo, nhờ chính sách đúng và nhờ kỷ luật nghiêm. Vì vậy, kỷ luật phải nghiêm minh”[15]. Trong nội dung xây dựng kỷ luật quân đội, Người thường xuyên nhắc nhở cán bộ, chiến sĩ phải chăm lo xây dựng kỷ luật tự giác, nghiêm minh.
Người yêu cầu phải giáo dục toàn diện về chính trị, đạo đức, kỷ luật và tinh đoàn kết quân nhân - quân nhân, quân nhân - nhân dân. Kỷ luật ấy phải xuất phát từ tính tự giác, tự nguyện của từng cá nhân và của cả tập thể. Kế thừa quan điểm chủ nghĩa Mác - Lê Nin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, giáo dục kỷ luật cho học viên các trường quân sự đã được nhiều tác giả nghiên cứu, có thể kể đến những các công trình sau đây: Luận án tiến sĩ giáo dục học của tác giả Phạm Đình Hòe với đề tài:“Hệ thống biện pháp giáo dục kỷ luật cho học viên văn hóa nghệ thuật quân đội” [14]; Luận án tiến sĩ giáo dục học: “Nghiên cứu quy trình tổ chức giáo dục kỷ luật cho học viên trong nhà trường quân đội” của tác giả Vũ Quang Hải [12], và “Sử dụng tổng hợp các phương pháp giáo dục thói quen hành vi kỷ luật cho học viên sĩ quan ở các trường đại học quân sự”, luận án tiến sĩ giáo dục học của tác giả Phạm Minh Thụ [32]. Các nghiên cứu trên đã khẳng định vai trò đặc biệt quan trọng của kỷ luật trong hoạt động vũ trang và nhấn mạnh: Việc luyện tập thói quen hành vi kỷ luật của học viên luôn luôn gắn liền với rèn luyện kỷ luật, ý chí, rèn luyện bản lĩnh, ý thức kỷ luật của người sĩ quan tương lai.
Đồng thời, các tác giả cũng đã đề xuất những biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục kỷ luật cho học viên trong học tập ở các nhà trường thuộc lực lượng vũ trang nhân dân. Đặc biệt, đã làm rõ tác dụng, hiệu quả của các biện pháp giáo dục như nêu gương, thuyết phục, khen thưởng, trách phạt đối với việc giáo dục kỷ luật cho học viên. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Như vậy, những nghiên cứu về kỷ luật của các tác giả trong nước cũng đã xác định được các thành phần cấu trúc của kỷ luật và đề ra được các biện pháp giáo dục kỷ luật cho học sinh. Tuy nhiên, đối tượng nghiên cứu là SV Trung tâm GDQP&AN còn đang khuyết, chưa có những nghiên cứu cụ thể.
Thực tiễn đó cho thấy, việc cần thiết phải có những nghiên cứu về giáo dục kỷ luật cho đối tượng là SV Trung tâm GDQP&AN. Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1. Kỷ luật Theo A. Macarenkô cho rằng: “Kỷ luật là tập hợp những quy tắc hành vi, những thói quen đã được hình thành ở con người thông qua quá trình giáo dục; nó là sản phẩm của toàn bộ quá trình giáo dục, bao gồm cả quá trình giảng dạy, giáo dục chính trị, quá trình hình thành tính cách, cọ xát và giải quyết xung đột trong tập thể…”[1].
Các từ điển ở trong và ngoài nước đã viết: - Kỷ luật: “Hình thức nhất định của hành vi con người phù hợp với các chuẩn mực xã hội đã được hình thành trong xã hội, cũng như với các quy tắc và nguyên tắc của một tổ chức nào đó. Kỷ luật mang tính chất bắt buộc đối với mọi thành viên trong xã hội…” [29]. - Kỷ luật: Trật tự nhất định trong hành vi của con người theo những chuẩn mực do luật pháp, đạo đức quy định trong từng thời kì lịch sử, vì lợi ích của toàn xã hội hay giai cấp, tập đoàn xã hội riêng rẽ hay của một cộng đồng. Kỷ luật là phương tiện để thống nhất hành động trong cộng đồng.
Theo nghĩa rộng, kỷ luật là phương thức để thực hiện một trật tự xã hội nhất định (kỷ cương). Các định nghĩa trên đây tuy được nghiên cứu ở các khía cạnh khác nhau, song khi nói đến kỷ luật các tác giả đều đã đề cập đến kỷ luật là trật tự nhất định trong hành vi, tập hợp những quy tắc hành vi, những thói quen đã được hình thành,… nói đến kỷ luật là nói đến sự tuân thủ những quy tắc, quy định bắt buộc mọi người trong tổ chức phải thực hiện. Kỷ luật chính là sự chấp hành của con người về những quy định, luật lệ cụ thể nào đó, từ đó hình thành một phẩm chất tâm lý rất quan trọng của con người đó là sự Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.