Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Môn học: Giáo dục quốc phòng - An ninh (Mã môn học: MH 04) do Trường Cao đẳng Lào Cai trực thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh Lào Cai tổ chức biên soạn và xuất bản năm 2020, dưới sự chủ biên của tác giả Trần Bảo. Tài liệu được thiết kế làm học liệu giảng dạy chính thức cho khối các môn học chung bắt buộc thuộc hệ đào tạo trình độ trung cấp và cao đẳng theo quy định của pháp luật về giáo dục nghề nghiệp.

                                  CẤU TRÚC MÔN HỌC (MH 04)
                                    Tổng thời lượng: 45 giờ
         LÝ THUYẾT                    THỰC HÀNH / THẢO LUẬN                  KIỂM TRA
          21 giờ                              21 giờ                           03 giờ
   (Khái niệm, Pháp luật,              (Đội ngũ, Vũ khí bộ binh,             (Đánh giá điều kiện
   Chiến lược QP-AN, Xã hội)               Cấp cứu quân y)                     xét tốt nghiệp)

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định trên ba phương diện cụ thể:

  • Về kiến thức: Cung cấp hệ thống lý luận nền tảng về nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc; bản chất chiến lược "Diễn biến hòa bình", bạo loạn lật đổ; cơ chế xây dựng lực lượng dân quân tự vệ, dự bị động viên; nguyên tắc bảo vệ chủ quyền biên giới quốc gia, chính sách dân tộc, tôn giáo; biện pháp phòng chống tội phạm, tệ nạn xã hội; kiến thức cấu tạo, tính năng vũ khí bộ binh và kỹ thuật cấp cứu quân y dã chiến.
  • Về kỹ năng: Người học hình thành khả năng nhận diện âm mưu chống phá trên các phương tiện truyền thông và đời sống xã hội; thực hiện chính xác các động tác điều lệnh đội ngũ; thao tác tháo lắp, ngắm bắn súng bộ binh thông thường; xử lý các tình huống sơ cứu vết thương cơ bản.
  • Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Rèn luyện ý thức chấp hành kỷ luật quân sự, pháp luật của Nhà nước, tinh thần cảnh giác cách mạng và trách nhiệm công dân trong thực hiện nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc.

Điểm đặc sắc của giáo trình nằm ở tính quy chuẩn và cấu trúc logic, bám sát các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành, kết hợp chặt chẽ giữa 21 giờ trang bị lý thuyết nhận thức và 21 giờ rèn luyện kỹ năng thực hành thao trường.

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Giáo trình được kết cấu đồng bộ qua 09 bài học, sắp xếp theo trình tự từ cơ sở pháp lý, lý luận chính trị - an ninh đến kỹ thuật thực hành quân sự:

                                 TIẾN TRÌNH 09 BÀI HỌC
NHẬP MÔN & THỂ CHẾ                LÝ LUẬN AN NINH & XÃ HỘI               KỸ THUẬT & THỰC HÀNH
- Bài 1: Nhập môn, lễ tiết,      - Bài 2: Phòng chống DBHB, BLLĐ        - Bài 7: Đội ngũ đơn vị
  tác phong quân nhân             - Bài 3: Lực lượng DQTV, DBĐV          - Bài 8: Kỹ thuật vũ khí (AK, CKC)
                                  - Bài 4: Chủ quyền, biên giới quốc gia - Bài 9: Cấp cứu & chuyển thương
                                  - Bài 5: Vấn đề dân tộc, tôn giáo
                                  - Bài 6: Phòng chống tội phạm & TNXH
  • Bài 1: Nhập môn giáo dục quốc phòng và an ninh (trang 10): Xác định vị trí, tính chất, mục tiêu môn học; quy chuẩn xưng hô quân sự ("Đồng chí" - "Tôi", cấp trên gọi là "Thủ trưởng"), quy định chào hỏi, lễ tiết tác phong, trang phục quân đội theo mùa và khu vực địa lý (lấy ranh giới từ Đèo Hải Vân trở vào Nam), cùng biện pháp duy trì kỷ luật.
  • Bài 2: Phòng chống chiến lược "Diễn biến hòa bình", bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch đối với Việt Nam (trang 28): Phân tích khái niệm, lịch sử hình thành chiến lược chống phá qua các giai đoạn (1950–1975, 1975–1994, 1995 đến nay); vạch rõ các thủ đoạn kinh tế, chính trị, tư tưởng - văn hóa, xã hội, đối ngoại và thủ đoạn "phi chính trị hóa" lực lượng vũ trang.
  • Bài 3: Xây dựng lực lượng dân quân tự vệ, lực lượng dự bị động viên (trang 51): Trình bày vị trí, nguyên tắc tổ chức, nhiệm vụ và phương thức xây dựng lực lượng vũ trang quần chúng tại cơ sở xã, phường, thị trấn, cơ quan.
  • Bài 4: Xây dựng và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, biên giới quốc gia (trang 80): Hệ thống hóa các quan điểm, giải pháp của Đảng và Nhà nước trong công tác bảo vệ biên giới đất liền, vùng biển đảo; xác định trách nhiệm pháp lý của công dân.
  • Bài 5: Một số vấn đề cơ bản về dân tộc và tôn giáo (trang 102): Khái quát các đặc trưng dân tộc, tôn giáo tại Việt Nam; phân tích âm mưu lợi dụng vấn đề dân tộc (như việc kích động thành lập khu tự trị H'Mông ở Tây Bắc, nhà nước Đề Ga ở Tây Nguyên) để phá hoại khối đại đoàn kết.
  • Bài 6: Những vấn đề cơ bản về phòng chống tội phạm và tệ nạn xã hội (trang 132): Nêu định nghĩa tội phạm, tệ nạn xã hội, nguyên nhân phát sinh và các biện pháp nghiệp vụ, pháp lý phòng ngừa trong môi trường học đường và xã hội.
  • Bài 7: Đội ngũ đơn vị (trang 156): Hướng dẫn kỹ thuật chỉ huy và thực hiện đội hình cấp tiểu đội, trung đội (đội hình hàng dọc, hàng ngang, đổi hướng đội hình).
  • Bài 8: Giới thiệu và hướng dẫn kỹ thuật sử dụng một số loại vũ khí bộ binh (trang 193): Giới thiệu tính năng kỹ chiến thuật, cấu tạo của súng trường CKC cỡ 7,62 mm và súng tiểu liên AK; quy trình tháo lắp thông thường; kỹ thuật ngắm và tư thế bắn.
  • Bài 9: Kỹ thuật cấp cứu và chuyển thương (trang 283): Trình bày 4 nội dung y tế cơ bản gồm: kỹ thuật cầm máu tạm thời, cố định tạm thời xương gãy, hô hấp nhân tạo và kỹ thuật vận chuyển thương binh dã chiến.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình hình thành nền tảng nhận thức thông qua các trục lý luận:

  • Hệ thống lý luận an ninh quốc gia: Dựa trên các nghị quyết của Đảng, cụ thể là 4 nguy cơ được xác định từ Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ khóa VII (tháng 1/1994): tụt hậu về kinh tế, chệch hướng xã hội chủ nghĩa, nạn tham nhũng và chiến lược "Diễn biến hòa bình".
  • Nguyên tắc tổ chức và hoạt động quân sự: Nguyên tắc Đảng lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt đối với Quân đội nhân dân và lực lượng vũ trang; nguyên tắc kết hợp củng cố quốc phòng - an ninh với phát triển kinh tế - xã hội.
  • Cơ chế phối hợp tác chiến và xử lý tình huống: Khung xử lý bạo loạn theo nguyên tắc "nhanh gọn, kiên quyết, linh hoạt, đúng đối tượng, không để lan rộng kéo dài" dưới sự chỉ đạo tập trung của cấp ủy và chính quyền địa phương.

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Thực hành tháo, lắp súng tiểu liên AK và súng trường CKC đúng thứ tự kỹ thuật; xác định đúng đường ngắm cơ bản, đường ngắm đúng; thực hiện các thao tác băng bó dán ép, đặt garo cầm máu, nẹp cố định xương gãy bằng dụng cụ chuyên dụng và phương tiện tùy biến tại chỗ.
  • Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phân tích và phân biệt các biểu hiện của thông tin xuyên tạc, nhận diện hoạt động kích động tư tưởng, chia rẽ khối đoàn kết dân tộc trên không gian mạng và đời sống thực tế.
  • Kỹ năng thực hành quy chuẩn (Practical competencies): Chấp hành đúng lễ tiết tác phong, chế độ báo cáo quân sự; thuần thục các động tác điều lệnh đội ngũ từng người và phối hợp trong đội hình phân đội.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình quy định cụ thể phương thức tổ chức dạy và học theo kết cấu thời lượng chuẩn 45 giờ, bao gồm 21 giờ lý thuyết, 21 giờ thực hành/thảo luận và 03 giờ kiểm tra đánh giá:

                           HỆ THỐNG TRANG THIẾT BỊ HUẤN LUYỆN
MÔ HÌNH VŨ KHÍ                     MÁY BẮN & HỖ TRỢ NGẮM                  HỌC CỤ BỔ TRỢ
- Súng AK-47, CKC, RPĐ, B41        - Máy bắn tập MBT-03                   - Bia số 4, giá đặt bia
  (cắt bổ & tập luyện)             - Thiết bị tạo giật/nổ TNAK-12         - Kính kiểm tra đường ngắm
- Lựu đạn Ф1, lựu đạn cần 97       - Thiết bị theo dõi RDS-07             - Lựu đạn tập nổ CO2 (LĐT-15)
  (cắt bổ & tập luyện)             - Mô hình đường đạn dã chiến           - Dụng cụ cấp cứu, nẹp y tế
  • Phương pháp tiếp cận sư phạm: Kết hợp giữa thuyết trình lý luận tại giảng đường (hoặc phòng học trực tuyến) và rèn luyện thực hành tại thao trường, bãi tập. Giảng viên sử dụng hệ thống sơ đồ tổ chức, tranh vẽ kỹ thuật và phim tư liệu để trực quan hóa bài giảng.
  • Trang thiết bị và mô hình huấn luyện:
    • Mô hình cắt bổ và mô hình luyện tập: Súng tiểu liên AK-47, súng trường CKC, súng trung liên RPĐ, súng diệt tăng B41; lựu đạn Ф1, lựu đạn cần 97.
    • Thiết bị điện tử chuyên dụng: Máy bắn tập MBT-03, thiết bị tạo tiếng nổ và lực giật TNAK-12, thiết bị kiểm tra đường ngắm RDS-07, lựu đạn tập nổ sử dụng CO2 lỏng (LĐT-15), kính kiểm tra đường ngắm, mô hình đường đạn và bộ bia số 4.
  • Phương pháp kiểm tra, đánh giá: Quy trình kiểm tra thực hiện theo Thông tư số 10/2018/TT-BLĐTBXH ngày 26/09/2018 của Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội. Môn học gồm điểm kiểm tra lý thuyết và điểm kiểm tra thao tác thực hành (điều lệnh, tháo lắp súng, bắn súng, băng bó cứu thương). Điểm môn học không tính vào điểm trung bình chung tích lũy nhưng là điều kiện bắt buộc để xét hoàn thành chương trình, xét dự thi tốt nghiệp hoặc bảo vệ khóa luận.
  • Hướng dẫn tự học: Người học phải tự ôn luyện hệ thống câu hỏi cuối mỗi bài (như câu hỏi về âm mưu "Diễn biến hòa bình", yêu cầu tác phong quân nhân); duy trì chế độ tự rèn luyện thể lực và tác phong kỷ luật trong sinh hoạt nội trú.

Điểm nổi bật và cập nhật

  • Chuẩn hóa theo khung pháp lý hiện hành: Toàn bộ nội dung giáo trình được biên soạn đồng bộ theo Thông tư 10/2018/TT-BLĐTBXH, đảm bảo khối lượng kiến thức và kỹ năng thống nhất cho hệ thống giáo dục nghề nghiệp.
  • Cập nhật phương thức đấu tranh an ninh: Phản ánh toàn diện các hình thái chống phá từ năm 1995 đến nay, chỉ rõ các thủ đoạn "xâm nhập ngầm, sâu, hiểm", thủ đoạn lợi dụng quá trình chuyển đổi kinh tế thị trường, vấn đề viện trợ kinh tế, chuyển giao công nghệ và hoạt động truyền đạo trái phép để gây mất ổn định trật tự.
  • Gắn kết yếu tố địa bàn và an ninh thực tế: Tài liệu dẫn chứng trực tiếp các vụ việc kích động thành lập khu tự trị tại địa bàn miền núi phía Bắc (Tây Bắc) và Tây Nguyên; đưa ra quy định cụ thể về trang phục quân sự phù hợp với điều kiện khí hậu thực tế tại các vùng đóng quân phía Bắc và phía Nam (ranh giới từ Đèo Hải Vân).
  • Quy chuẩn trang bị kỹ thuật hiện đại: Đưa vào tài liệu danh mục thiết bị hỗ trợ huấn luyện bắn tập điện tử (MBT-03, TNAK-12, RDS-07), đồng thời cho phép tổ chức giảng dạy lý thuyết qua hình thức trực tuyến khi cơ sở đào tạo đáp ứng đủ điều kiện hạ tầng.

Đối tượng sử dụng giáo trình

                                  ĐỐI TƯỢNG SỬ DỤNG
SINH VIÊN & HỌC SINH                 GIẢNG VIÊN GIẢNG DẠY                CƠ SỞ GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP
- Trình độ Trung cấp, Cao đẳng       - Khung bài giảng chuẩn             - Tài liệu tham khảo chuẩn hóa
- Hoàn thành THCS / THPT             - Định mức thiết bị, thao trường    - Áp dụng Thông tư 10/2018/TT-BLĐTBXH
  • Học sinh, sinh viên: Áp dụng cho người học trình độ trung cấp và cao đẳng tại Trường Cao đẳng Lào Cai cũng như các cơ sở giáo dục nghề nghiệp khác. Đây là đối tượng bắt buộc phải hoàn thành môn học điều kiện để đủ tiêu chuẩn xét tốt nghiệp.
  • Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành chương trình trung học cơ sở (đối với hệ trung cấp) hoặc trung học phổ thông (đối với hệ cao đẳng); có đủ điều kiện sức khỏe để tham gia các nội dung huấn luyện thao trường, mang mặc trang phục quân sự dã chiến.
  • Giảng viên và cán bộ quản lý: Sử dụng làm căn cứ pháp lý và chuyên môn để xây dựng tiến trình giáo án, chuẩn bị giảng đường, bãi tập, mô hình học cụ và tổ chức các kỳ kiểm tra định kỳ đúng quy định.
  • Tài liệu tham khảo học thuật: Cung cấp tài liệu tra cứu nội bộ phục vụ công tác bồi dưỡng quốc phòng - an ninh cho cán bộ, nhân viên tại các cơ quan, đơn vị đào tạo nghề.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được biên soạn phục vụ trực tiếp cho người học trình độ trung cấp và cao đẳng thuộc hệ thống giáo dục nghề nghiệp tại Trường Cao đẳng Lào Cai và các cơ sở giáo dục có đào tạo các khối ngành tương đương.

2. Cần kiến thức nền nào để học môn học này?

Người học cần có kiến thức văn hóa, xã hội cơ bản ở bậc trung học cơ sở hoặc trung học phổ thông, đồng thời đáp ứng tiêu chuẩn sức khỏe thông thường để tham gia các hoạt động huấn luyện thực hành thao trường.

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu đào tạo quân sự khác là gì?

Tài liệu được kết cấu riêng biệt theo khung 45 giờ chuẩn của Thông tư 10/2018/TT-BLĐTBXH, tích hợp cân bằng giữa phần lý luận an ninh - chính trị (dân tộc, tôn giáo, diễn biến hòa bình) với các kỹ thuật quân sự bộ binh thông dụng (súng AK, CKC) và nghiệp vụ sơ cấp cứu dã chiến.

4. Làm sao để tự học và rèn luyện môn học hiệu quả?

Người học cần nghiên cứu trước phần lý thuyết trong từng bài học, trả lời các câu hỏi ôn tập cuối chương, chủ động rèn luyện tác phong xưng hô, chào hỏi quân sự trong sinh hoạt tập trung và tích cực tham gia thao tác trực tiếp trên các mô hình súng, trang bị cấp cứu tại thao trường.

5. Giáo trình có tài liệu bổ trợ và thiết bị nào kèm theo?

Tài liệu quy định hệ thống học cụ đi kèm gồm: danh mục tài liệu tham khảo (trang 338), hệ thống tranh vẽ sơ đồ tổ chức, mô hình cắt bổ súng AK, CKC, RPĐ, B41, mô hình lựu đạn Ф1, cần 97, cùng hệ thống máy bắn tập MBT-03 và thiết bị kiểm tra đường ngắm RDS-07.

Kết luận

Giáo trình Môn học: Giáo dục quốc phòng - An ninh do Trường Cao đẳng Lào Cai ban hành năm 2020 là tài liệu đào tạo được chuẩn hóa theo đúng các quy định hiện hành của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

                                LỘ TRÌNH ĐÀO TẠO MÔN HỌC
GIAI ĐOẠN 1: LÝ THUYẾT & NHẬN THỨC                               GIAI ĐOẠN 2: THỰC HÀNH & KỸ NĂNG
- 21 giờ nghiên cứu lý luận chính trị,                           - 21 giờ huấn luyện điều lệnh đội ngũ,
  pháp luật quốc phòng, phương thức                                tháo lắp - bắn súng CKC/AK,
  phòng chống "Diễn biến hòa bình",                                và kỹ thuật cấp cứu quân y tại thao trường.
                                ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ (03 GIỜ)
                          Điều kiện tiên quyết xét tốt nghiệp

Cấu trúc giáo trình phản ánh sự liên kết chặt chẽ giữa việc nâng cao nhận thức chính trị, trang bị kiến thức pháp luật và rèn luyện kỹ năng quân sự, cấp cứu thực hành, đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn học phần điều kiện trong chương trình đào tạo nghề nghiệp.