Tổng quan về giáo trình

Tài liệu dạy học môn Giáo dục quốc phòng và an ninh trong chương trình đào tạo trình độ trung cấp do Trường Trung cấp Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh biên soạn, căn cứ theo hướng dẫn tại Công văn số 147/TCGDNN-ĐTCQ ngày 22 tháng 01 năm 2020 của Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp và Thông tư số 10/2018/TT-BLĐTBXH ngày 26 tháng 09 năm 2018 của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội. Trong cấu trúc chương trình giáo dục nghề nghiệp hệ trung cấp, môn học Giáo dục quốc phòng và an ninh giữ vị trí là môn học điều kiện bắt buộc thuộc khối các môn học chung.

Mục tiêu đào tạo của giáo trình tập trung vào việc trang bị cho học sinh hệ thống tri thức cơ bản về nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân; các quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam, chính sách và pháp luật của Nhà nước về lĩnh vực quốc phòng – an ninh; lịch sử, truyền thống chống ngoại xâm của dân tộc và nghệ thuật quân sự Việt Nam. Đồng thời, tài liệu cung cấp kiến thức nền tảng về phòng thủ dân sự, rèn luyện kỹ năng quân sự bộ binh, hình thành ý thức tổ chức kỷ luật và trách nhiệm sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ quân sự bảo vệ Tổ quốc.

Giáo trình được cấu trúc thành 9 bài học độc lập nhưng có mối liên kết logic chặt chẽ, đi từ việc thiết lập nhận thức lý luận chính trị – tư tưởng, pháp luật đến huấn luyện kỹ năng thực hành quân sự và y tế chiến thương. Điểm đặc thù của tài liệu là việc hệ thống hóa toàn diện các quy định về điều lệnh, lễ tiết tác phong quân nhân ngay từ bài nhập môn, đồng thời kết hợp nội dung lý luận quốc phòng với các kỹ năng thao trường như sử dụng vũ khí bộ binh và kỹ thuật sơ cấp cứu thực tế.

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình được chia thành 9 bài học với trình tự phát triển nội dung logic:

  • Bài 1: Nhập môn Giáo dục quốc phòng và an ninh: Xác định vị trí, tính chất, mục tiêu môn học; quy định tổ chức dạy học và đánh giá; các yêu cầu về phong cách quân nhân, quy tắc xưng hô ("Đồng chí" – "Tôi", xưng hô với cấp trên là "Thủ trưởng", khẩu lệnh báo cáo "Có", "Rõ", "Hết"), quy định chào hỏi, mang mặc quân phục theo mùa và biện pháp duy trì lễ tiết tác phong.
  • Bài 2: Phòng chống chiến lược "Diễn biến hòa bình", bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch đối với Việt Nam: Phân tích khái niệm "Diễn biến hòa bình" và "Bạo loạn lật đổ" (bạo loạn chính trị, bạo loạn vũ trang, bạo loạn chính trị kết hợp vũ trang); làm rõ âm mưu, thủ đoạn chống phá trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, tư tưởng – văn hóa, xã hội, quốc phòng – an ninh (luận điểm "phi chính trị hóa" quân đội và công an) và đối ngoại; trình bày quan điểm chỉ đạo, phương châm xử lý (nhanh gọn, kiên quyết, linh hoạt, đúng đối tượng) và 7 nhóm giải pháp phòng chống.
  • Bài 3: Xây dựng lực lượng dân quân tự vệ, lực lượng dự bị động viên: Hệ thống hóa khái niệm, vị trí, vai trò, nhiệm vụ của Dân quân tự vệ (DQTV) và lực lượng dự bị động viên; phương châm xây dựng "vững mạnh, rộng khắp, coi trọng chất lượng là chính"; cơ cấu tổ chức, quy mô đơn vị từ cấp tổ, tiểu đội đến cấp tiểu đoàn/hải đoàn; chức năng, nhiệm vụ của Ban chỉ huy quân sự cấp xã, thôn đội, Ban chỉ huy quân sự cơ quan, tổ chức ở cơ sở và Ban chỉ huy quân sự bộ, ngành trung ương.
  • Bài 4: Xây dựng và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, biên giới quốc gia: Trình bày khái niệm lãnh thổ quốc gia, biên giới quốc gia; quan điểm, nguyên tắc và các giải pháp cơ bản của Đảng, Nhà nước trong việc quản lý, bảo vệ toàn vẹn chủ quyền lãnh thổ, biển đảo và biên giới.
  • Bài 5: Một số vấn đề cơ bản về dân tộc và tôn giáo: Phân tích bản chất, nguồn gốc (kinh tế – xã hội, nhận thức, tâm lý), tính chất (lịch sử, quần chúng, chính trị) của tôn giáo và vấn đề dân tộc theo chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; cập nhật số liệu Tổng điều tra dân số năm 2019 (54 dân tộc, 16 tôn giáo được công nhận, cơ cấu phân bố địa bàn cư trú); quan điểm, chính sách dân tộc, tôn giáo của Đảng và Nhà nước Việt Nam.
  • Bài 6: Những vấn đề cơ bản về phòng chống tội phạm và tệ nạn xã hội: Làm rõ khái niệm, thực trạng, nguyên nhân phát sinh tội phạm, tệ nạn xã hội và hệ thống giải pháp phòng ngừa, đấu tranh tại địa bàn cơ sở.
  • Bài 7: Đội ngũ đơn vị: Hướng dẫn khẩu lệnh, vị trí chỉ huy và phương pháp tập hợp, triển khai đội hình cấp tiểu đội, trung đội (đội hình hàng dọc, đội hình hàng ngang).
  • Bài 8: Giới thiệu và hướng dẫn kỹ thuật sử dụng một số loại vũ khí bộ binh: Trình bày tính năng kỹ – chiến thuật, cấu tạo, nguyên lý hoạt động của súng trường CKC cỡ 7,62 mm và súng tiểu liên AK; quy trình tháo lắp thông thường; kỹ thuật ngắm bắn và phương pháp bắn mục tiêu cố định ban ngày.
  • Bài 9: Kỹ thuật cấp cứu và chuyển thương: Giới thiệu các nguyên tắc và kỹ năng sơ cấp cứu ban đầu gồm kỹ thuật băng bó cầm máu tạm thời, hô hấp nhân tạo, kỹ thuật vận chuyển thương binh bằng tay không và bằng trang bị chuyên dụng.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

  • Cơ sở lý luận Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh: Vận dụng thế giới quan duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để nhận thức về nguồn gốc của nhà nước, nguồn gốc giai cấp của chiến tranh, bản chất xã hội của tôn giáo và quy luật vận động của quan hệ dân tộc.
  • Quan điểm, đường lối chiến lược của Đảng Cộng sản Việt Nam: Các luận điểm chỉ đạo về xây dựng nền quốc phòng toàn dân gắn với an ninh nhân dân; chiến lược bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa trong tình hình mới; nguyên tắc giữ vững sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng đối với các lực lượng vũ trang.
  • Hệ thống quy phạm pháp luật: Căn cứ dựa trên Luật Giáo dục quốc phòng và an ninh, Luật Dân quân tự vệ, Luật Lực lượng dự bị động viên, Luật Biên giới quốc gia và các văn bản chỉ đạo của Chính phủ.

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng điều lệnh và tác phong quân sự: Nắm vững phương pháp xưng hô, chào hỏi, báo cáo cấp trên theo nghi thức quân đội; thực hiện chính xác các động tác điều lệnh đội ngũ từng người và phối hợp trong đội hình tiểu đội, trung đội.
  • Kỹ năng kỹ thuật chiến đấu bộ binh: Thực hiện đúng trình tự kỹ thuật tháo và lắp súng tiểu liên AK, súng trường CKC; lấy đường ngắm cơ bản, đường ngắm đúng và giữ ổn định súng khi thực hành bài bắn.
  • Kỹ năng sơ cứu và phòng thủ dân sự: Thao tác thành thạo kỹ thuật cầm máu tạm thời, ép tim ngoài lồng ngực kết hợp thổi ngạt và các phương pháp chuyển thương an toàn trong tình huống khẩn cấp.
  • Kỹ năng nhận diện và phân tích chính trị: Nhận diện các biểu hiện chống phá của chiến lược "Diễn biến hòa bình"; phân biệt mặt chính trị và mặt tư tưởng trong công tác tôn giáo; tham gia bảo vệ an ninh trật tự tại cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình định hướng áp dụng phương pháp giáo dục tích hợp giữa trang bị lý luận trên lớp và rèn luyện kỹ năng thực địa:

  • Phương pháp giảng dạy lý thuyết: Áp dụng đối với các nội dung từ Bài 1 đến Bài 6. Giảng viên sử dụng phương pháp thuyết trình kết hợp phân tích văn bản pháp luật, thảo luận nhóm và nghiên cứu tình huống thực tiễn. Tài liệu khuyến khích các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đầu tư cơ sở hạ tầng để có thể tổ chức giảng dạy nội dung lý thuyết theo hình thức trực tuyến khi đáp ứng đủ điều kiện.
  • Phương pháp huấn luyện thực hành: Áp dụng cho các nội dung Bài 7, Bài 8 và Bài 9. Giảng viên tiến hành làm mẫu động tác (thị phạm qua 3 bước: làm nhanh, làm chậm có phân tích, làm tổng hợp), sau đó tổ chức cho học sinh luyện tập theo từng tổ, tiểu đội và thực hiện sửa sai trực tiếp tại thao trường, bãi tập.
  • Hệ thống trang thiết bị dạy học chuyên dụng:
    • Mô hình và vũ khí phục vụ huấn luyện: Mô hình súng AK-47 và súng trường CKC cắt bổ phục vụ giảng dạy cấu tạo; súng tiểu liên AK và CKC luyện tập.
    • Thiết bị công nghệ: Máy bắn tập MBT-03, thiết bị tạo tiếng nổ và lực giật cho máy bắn tập MBT-03 TNAK-12, thiết bị theo dõi đường ngắm RDS-07, kính kiểm tra đường ngắm, đồng tiền di động, mô hình đường đạn trong không khí, thiết bị tạo tiếng súng và tiếng nổ giả.
    • Trang thiết bị bổ trợ: Bộ bia số 4, khung và giá đặt bia đa năng, bao đạn, giá súng, bàn thao tác, tủ súng, dụng cụ cấp cứu và cáng chuyển thương.
    • Học liệu trực quan: Sơ đồ tổ chức Quân đội nhân dân và Công an nhân dân; phim tư liệu, tranh ảnh về kỹ thuật bắn súng và cấp cứu chuyển thương.
  • Hình thức kiểm tra, đánh giá: Thực hiện theo Thông tư số 10/2018/TT-BLĐTBXH. Bao gồm đánh giá quá trình (kiểm tra thường xuyên lý thuyết và kiểm tra thao tác thực hành điều lệnh, tháo lắp súng, băng bó) và đánh giá kết thúc môn học. Kết quả đánh giá không tính vào điểm trung bình chung học kỳ, năm học hay điểm tích lũy xếp loại tốt nghiệp, nhưng là điều kiện tiên quyết để xét dự thi tốt nghiệp, công nhận tốt nghiệp và được ghi nhận trong bảng điểm.

Điểm nổi bật và cập nhật

  • Tính chuẩn hóa theo văn bản quản lý nhà nước: Nội dung biên soạn bám sát khung chương trình được ban hành kèm theo Thông tư số 10/2018/TT-BLĐTBXH và văn bản hướng dẫn số 147/TCGDNN-ĐTCQ của Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp, bảo đảm tính pháp lý và tính thống nhất môn học trên phạm vi toàn quốc.
  • Tích hợp số liệu thống kê thực tế: Giáo trình trích dẫn số liệu chính thức từ cuộc Tổng điều tra dân số và nhà ở thời điểm 01/4/2019 của Tổng cục Thống kê (tổng dân số 96,2 triệu người; dân tộc Kinh chiếm 85,3%; 6 dân tộc thiểu số có trên 1 triệu dân gồm Tày, Thái, Mường, Mông, Khmer, Nùng; số lượng người theo 16 tôn giáo được phép hoạt động là 13,2 triệu người, trong đó Công giáo chiếm 44,6% và Phật giáo chiếm 35,0%).
  • Quy định cụ thể về lực lượng tự vệ trong doanh nghiệp: Tài liệu hướng dẫn chi tiết cơ chế tổ chức lực lượng tự vệ trong các doanh nghiệp ngoài quốc doanh, nghĩa vụ của người sử dụng lao động và phương thức phối hợp giữa doanh nghiệp với cơ quan quân sự địa phương theo Luật Dân quân tự vệ.
  • Áp dụng công nghệ kiểm tra quang học và mô phỏng: Việc tích hợp các thiết bị như máy bắn tập MBT-03, thiết bị RDS-07 và kính kiểm tra đường ngắm giúp lượng hóa chính xác sai số đường ngắm của người học mà không phụ thuộc hoàn toàn vào bắn đạn thật.

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Học sinh các trường trung cấp: Tài liệu được thiết kế làm giáo trình chính thức cho người học ở tất cả các ngành nghề đào tạo trình độ trung cấp trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.
  • Giảng viên, giáo viên bộ môn: Dùng làm căn cứ sư phạm để lập kế hoạch giảng dạy, xây dựng đề cương chi tiết, soạn giáo án lý thuyết, giáo án thực hành thao trường và thiết kế ngân hàng câu hỏi kiểm tra, đánh giá.
  • Cán bộ phụ trách công tác quân sự tại cơ quan, tổ chức: Có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo trong công tác quản lý lực lượng tự vệ cơ sở, tổ chức huấn luyện quân sự tại chỗ và tuyên truyền giáo dục quốc phòng – an ninh cho người lao động.
  • Yêu cầu điều kiện học tập (Prerequisites): Người học không bắt buộc phải có kiến thức quân sự từ trước, song cần đáp ứng các điều kiện về sức khỏe để tham gia huấn luyện thao trường và chấp hành nghiêm kỷ luật quân sự, điều lệnh nội vụ.

Câu hỏi thường gặp

  1. Môn học Giáo dục quốc phòng và an ninh trình độ trung cấp có bắt buộc không? Có. Đây là môn học điều kiện bắt buộc thuộc khối các môn học chung trong chương trình đào tạo trung cấp theo quy định của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội.
  2. Điểm thi môn học có ảnh hưởng đến xếp loại tốt nghiệp không? Kết quả đánh giá môn học không tính vào điểm trung bình chung tích lũy và không ảnh hưởng trực tiếp đến xếp loại tốt nghiệp; tuy nhiên, đạt yêu cầu môn học là điều kiện bắt buộc để được xét dự thi tốt nghiệp, bảo vệ khóa luận và được cấp bằng tốt nghiệp.
  3. Giáo trình này gồm những mảng kiến thức cơ bản nào? Giáo trình gồm 9 bài học bao quát 3 mảng kiến thức: Lý luận về đường lối quốc phòng, an ninh, phòng chống "Diễn biến hòa bình", vấn đề dân tộc, tôn giáo và an ninh trật tự (Bài 1 – 6); Điều lệnh đội ngũ và kỹ thuật sử dụng súng tiểu liên AK, CKC (Bài 7 – 8); Kỹ thuật cấp cứu và chuyển thương (Bài 9).
  4. Huấn luyện thực hành bắn súng sử dụng các trang thiết bị nào? Quá trình huấn luyện sử dụng mô hình súng AK-47 và CKC cắt bổ, súng tập luyện, máy bắn tập MBT-03, thiết bị mô phỏng tiếng nổ và lực giật TNAK-12, thiết bị theo dõi đường ngắm RDS-07, kính kiểm tra đường ngắm và bia số 4.
  5. Quy định về xưng hô và lễ tiết quân nhân trong giáo trình như thế nào? Người học phải gọi nhau bằng "Đồng chí" và xưng "Tôi", gọi cấp trên là "Thủ trưởng"; trả lời "Có" khi được gọi tên, nói "Rõ" khi nhận lệnh và nói "Hết" sau khi kết thúc báo cáo; tuân thủ việc mang mặc trang phục theo mùa và thực hiện điều lệnh chào hỏi.

Kết luận

Tài liệu dạy học môn Giáo dục quốc phòng và an ninh trình độ trung cấp của Trường Trung cấp Tổng hợp TP.HCM là tài liệu chuẩn hóa về mặt kiến thức và phương pháp sư phạm cho khối giáo dục nghề nghiệp. Nội dung giáo trình cung cấp đầy đủ các quy chuẩn pháp lý, tri thức lý luận chính trị – tư tưởng và hệ thống kỹ năng quân sự, y tế thực hành cần thiết.

Lộ trình học tập hợp lý được xác định từ việc nghiên cứu các quy định nhập môn, quán triệt các vấn đề lý luận về bảo vệ Tổ quốc (Bài 1 đến Bài 6), sau đó chuyển sang rèn luyện điều lệnh, kỹ thuật vũ khí bộ binh và kỹ năng cứu thương trên thao trường (Bài 7 đến Bài 9). Người học có thể tham khảo thêm hệ thống Luật Dân quân tự vệ, Luật Lực lượng dự bị động viên và các văn bản chỉ đạo của Bộ Quốc phòng để hoàn thiện nhận thức chuyên môn.