Tổng quan nghiên cứu

Nghiên cứu quản lý hoạt động dạy học môn Giáo dục quốc phòng tại Trường Cao đẳng An ninh nhân dân I do học viên Nguyễn Văn Nam thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Mai Văn Hóa, thuộc chuyên ngành Quản lý giáo dục tại Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2019. Trải qua hơn 50 năm xây dựng và phát triển kể từ ngày thành lập vào năm 1968, Trường Cao đẳng An ninh nhân dân I giữ vị trí chiến lược trọng yếu trong việc đào tạo đội ngũ cán bộ an ninh nhân dân có trình độ cao đẳng và trung cấp từ tỉnh Quảng Bình trở ra phía Bắc. Môn Giáo dục quốc phòng là học phần chính khóa bắt buộc theo quy định tại Điều 12 Luật Giáo dục quốc phòng và an ninh năm 2013, đóng vai trò nền tảng trong việc tôi luyện bản lĩnh chính trị, ý thức kỷ luật và kỹ năng quân sự thực chiến cho học viên lực lượng Công an nhân dân.

Tuy nhiên, hoạt động dạy học môn học này mang tính đặc thù quân sự rất cao khi có tới 70% thời lượng là huấn luyện thực hành thao trường và 30% lý thuyết. Thực tiễn khảo sát giai đoạn 5 năm từ 2014 đến 2018 cho thấy công tác quản lý dạy học tại trường còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn, đặc biệt là khâu đổi mới phương pháp giảng dạy, kế hoạch hóa đào tạo và kiểm tra đánh giá chất lượng. Mục tiêu nghiên cứu nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát và đánh giá toàn diện thực trạng, phân tích các yếu tố tác động, từ đó đề xuất hệ thống 6 nhóm biện pháp quản lý đồng bộ, khoa học. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn, góp phần chuẩn hóa 100% quy trình huấn luyện và tạo cơ sở nâng cao tỷ lệ học viên đạt kết quả học tập loại khá và giỏi từ mức bình quân 74,19% hiện tại lên trên 85% trong giai đoạn tới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống cơ sở lý luận dựa trên sự giao thoa giữa lý thuyết quản lý giáo dục hiện đại và lý thuyết dạy học định hướng phát triển năng lực. Tác giả vận dụng thuyết quản lý theo chức năng của Henri Fayol với 4 chức năng cốt lõi gồm lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra, kết hợp với cách tiếp cận hệ thống cấu trúc trong quản trị nhà trường. Bốn khái niệm trung tâm được làm sáng tỏ gồm: hoạt động dạy học, quản lý hoạt động dạy học, giáo dục quốc phòng và năng lực sư phạm quân sự.

Chương trình môn học Giáo dục quốc phòng tại Trường Cao đẳng An ninh nhân dân I được cấu trúc thành 5 chương kiến thức và kỹ năng thực hành chuyên biệt:

  1. Những vấn đề cơ bản về quốc phòng và an ninh;
  2. Kỹ thuật sử dụng súng ngắn;
  3. Kỹ thuật, chiến thuật chiến đấu cá nhân;
  4. Ống nhòm, địa bàn và bản đồ địa hình;
  5. Mìn, lựu đạn và công cụ hỗ trợ.

Mô hình quản lý tác động trực tiếp vào 7 nội dung trọng tâm: quản lý mục tiêu và chương trình; kế hoạch dạy học; phương pháp và hình thức tổ chức; hoạt động giảng dạy của giảng viên; hoạt động học tập của học viên; cơ sở vật chất và vũ khí trang bị; hoạt động kiểm tra, đánh giá và tự kiểm tra kết quả học tập.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu triển khai phương pháp điều tra xã hội học trên tổng cỡ mẫu khảo sát N = 220 cá nhân tại Trường Cao đẳng An ninh nhân dân I. Cụ thể, mẫu khảo sát bao gồm 100 cán bộ quản lý và giảng viên (trong đó có 40 cán bộ quản lý chiếm 40,0% và 60 giảng viên chiếm 60,0%) cùng 120 học viên đại diện cho các khóa đào tạo chuyên ngành an ninh. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng để đảm bảo tính đại diện cao, phản ánh đa chiều từ các chủ thể quản lý, lực lượng trực tiếp giảng dạy đến đối tượng thụ hưởng đào tạo.

Dữ liệu được thu thập thông qua phiếu trưng cầu ý kiến kết hợp phỏng vấn sâu chuyên gia, tọa đàm khoa học và quan sát sư phạm trực tiếp trên thao trường trong khung thời gian 5 năm, từ năm 2014 đến năm 2018. Về phương pháp phân tích, tác giả sử dụng toán học thống kê mô tả (tần số, tỷ lệ phần trăm, điểm trung bình, xếp hạng thứ bậc) và sử dụng công thức Spearman để tính hệ số tương quan. Lý do lựa chọn hệ số tương quan Spearman nhằm kiểm định độ tin cậy khoa học và xác định mối quan hệ tương hỗ chặt chẽ giữa tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý được đề xuất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nhận thức về vị trí và vai trò môn Giáo dục quốc phòng đạt mức độ đồng thuận tuyệt đối. 100% cán bộ quản lý, giảng viên và học viên tham gia khảo sát đều đánh giá môn học ở mức rất quan trọng và quan trọng. Trong đó, có 75,0% ý kiến khẳng định vai trò của môn học ở mức rất quan trọng (25,0% đánh giá quan trọng) và 45,0% đánh giá vị trí môn học ở mức rất quan trọng (55,0% đánh giá quan trọng).

Thứ hai, lực lượng trực tiếp giảng dạy môn Giáo dục quốc phòng gồm 6 giảng viên trên tổng số 115 giảng viên toàn trường. Về chất lượng chuyên môn, 100% giảng viên bộ môn có trình độ từ đại học trở lên, trong đó có 1 Thạc sĩ chiếm 16,7% và 5 Cử nhân Đại học chiếm 83,3%. Về độ tuổi và thâm niên, có 5 giảng viên trong độ tuổi 31-40 và 1 giảng viên trong độ tuổi 41-50; 100% giảng viên có thâm niên nghề từ 5 năm trở lên, trong đó 50,0% có thâm niên trên 10 năm. Toàn trường có 98,13% giảng viên đạt chuẩn đại học trở lên với 65 cán bộ trình độ sau đại học, 1 Nhà giáo Nhân dân và 9 Nhà giáo Ưu tú.

Thứ ba, thực trạng đổi mới phương pháp giảng dạy còn bộc lộ sự chênh lệch đáng kể giữa các tiêu chí. Tiêu chí chủ động xây dựng và đa dạng hóa hình thức dạy học đạt 35,0% mức tốt và 60,0% mức khá (chỉ có 5,0% mức trung bình); tiêu chí khai thác sử dụng hiệu quả vũ khí trang bị đạt 31,0% mức tốt và 67,0% mức khá (2,0% mức trung bình). Tuy nhiên, tiêu chí thường xuyên tìm tòi, lựa chọn phương pháp dạy học mới chỉ đạt 25,0% mức tốt, 55,0% mức khá và có tới 20,0% số người được hỏi đánh giá ở mức trung bình.

Thứ tư, kết quả học tập môn Giáo dục quốc phòng của 1.060 học viên trong 2 năm học duy trì ổn định: năm học 2016 - 2017 có 120/510 học viên đạt loại giỏi (chiếm 23,53%); năm học 2017 - 2018 có 136/550 học viên đạt loại giỏi (chiếm 24,85%). Tỷ lệ học viên xếp loại khá chiếm đa số với khoảng 50,0%, loại trung bình chiếm xấp xỉ 25,0% và tỷ lệ học viên yếu kém giữ ở mức 0%.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan qua hệ thống 16 bảng thống kê chi tiết và 3 biểu đồ phân tích tương quan. Cụ thể, Bảng đánh giá thực trạng giảng dạy làm nổi bật khoảng cách giữa việc đa dạng hóa hình thức học tập và nỗ lực đổi mới phương pháp sư phạm, trong khi Biểu đồ tương quan Spearman khẳng định tính tương thích cao giữa mức độ cần thiết và tính khả thi của các nhóm giải pháp.

Nguyên nhân chính của các hạn chế xuất phát từ tính chất đặc thù: 70% thời lượng môn học là rèn luyện kỹ năng vận động, bắn súng ngoài thao trường nên chịu ảnh hưởng nặng nề bởi thời tiết khắc nghiệt, bãi tập ngoài trời và định mức tiêu hao vũ khí, đạn hơi mô hình. Thêm vào đó, việc đầu tư ứng dụng công nghệ mô phỏng hiện đại vào bài giảng lý thuyết và thực hành chưa thực sự đồng bộ. Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu thực nghiệm tại Học viện Chính trị Quân sự và Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, khẳng định việc gắn kết huấn luyện lý thuyết với thao trường và chuẩn hóa năng lực giảng viên là yếu tố quyết định chất lượng đào tạo quân sự.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả khảo nghiệm thực tiễn và tính toán hệ số tương quan Spearman, luận văn đề xuất 6 biện pháp quản lý trọng tâm:

Thứ nhất, tổ chức bồi dưỡng nâng cao nhận thức chính trị và trách nhiệm quản lý cho 100% cán bộ quản lý và giảng viên về Luật Giáo dục quốc phòng và an ninh, hoàn thành định kỳ trong quý 1 hàng năm do Đảng ủy và Ban Giám hiệu chủ trì.

Thứ hai, kế hoạch hóa và chuẩn hóa nội dung chương trình theo hướng tối ưu hóa tỷ lệ 30% lý thuyết và 70% thực hành thao trường. Phấn đấu cắt giảm từ 10% đến 15% dung lượng lý thuyết thuần túy để tăng cường huấn luyện tình huống trước năm 2020 do Phòng Quản lý Đào tạo chỉ đạo thực hiện.

Thứ ba, chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học, đưa 100% công nghệ mô phỏng bắn súng điện tử, bản đồ số và phim tư liệu kỹ chiến thuật vào bài giảng trong lộ trình từ 6 đến 12 tháng, nhằm nâng tỷ lệ giờ giảng đạt loại giỏi lên trên 40%.

Thứ tư, triển khai chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm quân sự kết hợp tự đào tạo cho 6 giảng viên bộ môn, hướng tới mục tiêu 50% giảng viên đạt trình độ Thạc sĩ chuyên ngành trước năm 2023.

Thứ năm, nâng cấp cơ sở vật chất, vũ khí, mô hình học cụ và bãi tập theo đúng Thông tư số 33/2009/TT-BGDĐT, bảo đảm 100% phòng học chuyên dùng và thao trường bắn súng ngắn đạt tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn giai đoạn 2019 - 2022 do Phòng Hậu cần chịu trách nhiệm.

Thứ sáu, đổi mới toàn diện quy trình kiểm tra, đánh giá theo chuẩn đầu ra, nâng tần suất kiểm tra đột xuất và tự kiểm định chất lượng lên 2 lần mỗi học kỳ dưới sự giám sát độc lập của Phòng Khảo thí và Đảm bảo chất lượng đào tạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là nguồn tài liệu khoa học giá trị và thực tiễn cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, Ban Giám hiệu và Cán bộ Quản lý các học viện, trường Công an nhân dân: Vận dụng hệ thống 6 biện pháp quản lý để xây dựng chiến lược phát triển chương trình, phân bổ ngân sách trang thiết bị và chuẩn hóa quy trình điều hành dạy học quân sự.

Thứ hai, Giảng viên bộ môn Quân sự, Võ thuật và Giáo dục quốc phòng: Khai thác kho phương pháp dạy học tích cực, quy trình tổ chức bài giảng thao trường 5 bước và các giải pháp sư phạm nhằm nâng cao chất lượng huấn luyện thực hành vũ khí.

Thứ ba, Các cơ quan tham mưu đào tạo trực thuộc Bộ Công an và Bộ Giáo dục và Đào tạo: Tham khảo cơ sở dữ liệu thực chứng 220 mẫu khảo sát để rà soát, sửa đổi quy chế đào tạo trung cấp, cao đẳng và ban hành danh mục thiết bị dạy học chuyên ngành phù hợp với yêu cầu thực chiến.

Thứ tư, Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý giáo dục: Sử dụng khung lý thuyết quản lý dạy học đặc thù, bảng hỏi khảo sát chuẩn hóa và phương pháp kiểm định Spearman mẫu mực để phát triển các công trình nghiên cứu khoa học cùng lĩnh vực.

Câu hỏi thường gặp

Mục tiêu cốt lõi của môn Giáo dục quốc phòng tại Trường Cao đẳng An ninh nhân dân I là gì? Môn học nhằm trang bị cho học viên bản lĩnh chính trị vững vàng, nắm chắc đường lối quân sự của Đảng và làm chủ 5 nhóm kỹ năng tác chiến cơ bản, đặc biệt là kỹ thuật bắn súng ngắn và kỹ chiến thuật cá nhân, đáp ứng yêu cầu bảo vệ an ninh quốc gia trong mọi tình huống.

Cơ cấu thời lượng thực hành và lý thuyết của môn Giáo dục quốc phòng được phân bổ ra sao? Chương trình được thiết kế đặc thù với 70% tổng thời lượng dành riêng cho huấn luyện thực hành ngoài thao trường bãi tập và 30% thời lượng dành cho giảng dạy lý thuyết trên lớp, bảo đảm học viên thuần thục kỹ năng vận động và thao tác vũ khí thực tế.

Thực trạng đội ngũ giảng viên môn Giáo dục quốc phòng tại trường có điểm gì đáng chú ý? Bộ môn hiện có 6 giảng viên trực tiếp huấn luyện, 100% đạt trình độ đại học trở lên và 100% có thâm niên nghề từ 5 năm trở lên. Dù vậy, nghiên cứu chỉ ra đội ngũ này vẫn cần được bồi dưỡng sâu hơn về kinh nghiệm chỉ huy tác chiến và công nghệ mô phỏng.

Phương pháp kiểm định Spearman đóng vai trò gì trong việc đánh giá các giải pháp đề xuất? Hệ số tương quan hạng Spearman được sử dụng để định lượng mối quan hệ tuyến tính giữa tính cấp thiết và tính khả thi của 6 biện pháp quản lý, chứng minh các giải pháp đề xuất có độ tin cậy khoa học cao và hoàn toàn tương thích với thực tiễn nhà trường.

Kết quả học tập môn Giáo dục quốc phòng của học viên nhà trường trong giai đoạn nghiên cứu đạt mức nào? Khảo sát kết quả của 1.060 học viên trong 2 năm học 2016 - 2018 cho thấy chất lượng rất ổn định: tỷ lệ học viên đạt loại giỏi đạt bình quân 24,19%, loại khá chiếm gần 50,0%, loại trung bình chiếm xấp xỉ 25,0% và tỷ lệ yếu kém giữ vững ở mức 0%.

Kết luận

Nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học môn Giáo dục quốc phòng tại Trường Cao đẳng An ninh nhân dân I đã mang lại những đóng góp khoa học và thực tiễn nổi bật:

  • Hệ thống hóa sâu sắc cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn Giáo dục quốc phòng trong hệ thống các trường Công an nhân dân.
  • Đánh giá khách quan thực trạng huấn luyện qua mẫu khảo sát 220 cá nhân, chỉ rõ các ưu thế cùng 4 hạn chế then chốt trong đổi mới phương pháp và cơ sở vật chất.
  • Khẳng định chất lượng đào tạo đạt chuẩn vững chắc với hơn 74,0% học viên xếp loại khá, giỏi và không có học viên yếu kém trong 2 năm học liên tiếp.
  • Đề xuất hệ thống 6 giải pháp quản lý đồng bộ với độ tương thích khoa học được kiểm chứng qua hệ số tương quan Spearman.
  • Cung cấp mô hình quản trị đào tạo thực hành thao trường chuẩn hóa cho các cơ sở giáo dục nghề nghiệp lực lượng vũ trang.

Lộ trình tiếp theo đòi hỏi Đảng ủy và Ban Giám hiệu nhà trường khẩn trương thể chế hóa các giải pháp thành quy chế quản lý đào tạo cụ thể trong giai đoạn 2019 - 2025. Cán bộ quản lý và đội ngũ giảng viên cần chủ động nghiên cứu, áp dụng đồng bộ các giải pháp này nhằm tạo bước đột phá toàn diện, nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực an ninh nhân dân vững vàng về chính trị, tinh thông về nghiệp vụ và thiện chiến về quân sự.