PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Sự tiến bộ và đi lên của xã hội hiện nay đòi hỏi con người phải phát triển một số năng lực như năng lực làm việc theo nhóm, năng lực hoạt động thực tiễn và giải quyết vấn đề do cuộc sống đặt ra, năng lực hợp tác, năng lực thích ứng. Những yêu cầu trên đặt ra cho giáo dục phải đổi mới toàn diện về mục tiêu, nội dung và cả phương pháp dạy học để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của xã hội. Ở nước ta, vấn đề dạy học nói chung và vấn đề dạy học môn Giáo dục Quốc phòng và An ninh (GDQP&AN) nói riêng ngày càng được quan tâm sâu sắc.
Bên cạnh những phương pháp dạy học truyền thống, nền giáo dục nước ta cũng đã tiếp thu, thể nghiệm một số phương pháp dạy học tích cực từ các nước có nền giáo dục tiên tiến trên thế giới. Tư tưởng chiến lược của công cuộc đổi mới phương pháp dạy học là nhằm phát huy tiềm năng sáng tạo của học sinh (HS); đặt HS ở vị trí trung tâm của giờ học; HS là chủ thể sáng tạo, chủ thể của nhận thức. Đổi mới phương pháp dạy học là hướng tới hoạt động học tập chủ động, khơi dậy khả năng tìm tòi, năng lực tư duy độc lập sáng tạo, kĩ năng hợp tác và giao tiếp trong quá trình giải quyết nhiệm vụ học tập. Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã khẳng định "Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế, trong đó, đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý là khâu then chốt.
Tập trung nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, coi trọng giáo dục đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, khả năng lập nghiệp” và “Đổi mới mạnh mẽ nội dung, chương trình, phương pháp dạy và học ở tất cả các cấp, bậc học”[20]. Đổi mới phương pháp dạy học là một trong những nhiệm vụ quan trọng của cải cách giáo dục nói chung và của cải cách bậc trung cấp nói riêng. Vài năm gần đây các trường trung cấp đã có những cố gắng trong việc đổi mới phương pháp dạy học và đã đạt được những tiến bộ trong việc phát huy tính tích cực của học sinh. Tuy nhiên các phương pháp dạy học truyền thống đặc biệt là phương pháp thuyết trình vẫn chiếm một vị trí chủ đạo trong các phương pháp dạy học ở các trường trung cấp.
LuanTrang van1 Định hướng cơ bản của việc đổi mới giáo dục là chuyển từ nền giáo dục mang tính hàn lâm, xa rời thực tiễn sang một nền giáo dục chú trọng hình thành năng lực hành động, phát huy tính chủ động sáng tạo của người học. Đó cũng là những xu hướng quốc tế trong cải cách phương pháp dạy học ở nhà trường phổ thông hiện nay. Một trong những phương pháp đáp ứng được những yêu cầu trên là dạy học hợp tác (DHHT). DHHT là mô hình dạy học mà trong đó học sinh dưới sự hướng dẫn, tổ chức, điều khiển của giáo viên, các hoạt động riêng biệt của từng cá nhân được liên kết với nhau trong hoạt động chung nhằm giải quyết nhiệm vụ học tập.
DHHT khơi dậy được tiềm năng sáng tạo của học sinh, bên cạnh đó còn huy động và hội tụ tiềm năng trí tuệ của cả tập thể. Vì vậy, DHHT vừa giúp học sinh nắm vững tri thức, vừa giúp hình thành các kỹ năng tham gia thực hành xã hội. Mặt khác, Trường Trung cấp Kinh tế - Kỹ thuật Quận 12 là một trường mới được thành lập vào tháng 11/2012. Nhà trường có sứ mệnh đào tạo và cung ứng cho thị trường lao động một lực lượng lao động lành nghề và chuyên nghiệp.
Đồng thời, đối tượng tuyển sinh của Nhà trường có nhiều đối tượng, nhiều thành phần và nhiều lứa tuổi, thậm chí có những học sinh đã đi làm, có kinh nghiệm thực tế cần bổ sung bằng cấp theo quy định. Chính vì vậy, để có thể nâng cao chất lượng đào tạo của Nhà trường cần phải có những giải pháp đồng bộ từ GV và HS. Vấn đề quan trọng trước hết đó là tìm ra cách dạy học mới phù hợp với các đối tượng này. Là GV tham gia giảng dạy môn Giáo dục Quốc phòng và An ninh (GDQP&AN), qua nghiên cứu lý luận và thực tiễn, người nghiên cứu nhận thấy dạy học hợp tác khá phù hợp cho đối tượng này.
Chính vì vậy, người nghiên cứu chọn đề tài “Vận dụng dạy học hợp tác trong dạy học Giáo dục Quốc phòng và An Ninh ở trường Trung cấp Kinh tế - Kỹ thuật Quận 12” nhằm nâng cao chất lượng đào tạo tại trường nói chung và chất lượng giảng dạy môn GDQP&AN nói riêng để đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ Quốc phòng và An ninh của đất nước. Mục tiêu và mục đích nghiên cứu 2. Mục tiêu nghiên cứu LuanTrang van2 Vận dụng dạy học hợp tác trong dạy học Giáo dục Quốc phòng và An Ninh ở trường Trung cấp Kinh tế - Kỹ thuật Quận 12. Mục đích nghiên cứu Đề tài nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Giáo dục Quốc phòng và An ninh thông qua việc vận dụng phương pháp dạy học hợp tác.
Đối tượng và khách thể nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Quy trình dạy học hợp tác trong môn Giáo dục Quốc phòng và An ninh ở trường TCKT-KTQ12. Khách thể nghiên cứu và khách thể điều tra 3. Khách thể nghiên cứu Hoạt động dạy học môn Giáo dục Quốc phòng và An ninh ở trường TCKT- KTQ12.
Khách thể điều tra Học sinh khóa 05B bậc Trung cấp chuyên nghiệp tại trường Trung cấp Kinh tế - Kỹ thuật Quận 12. Giả thuyết nghiên cứu Nếu vận dụng quy trình dạy hợp tác có hiệu quả thì sẽ nâng cao chất lượng giảng dạy môn Giáo dục Quốc phòng và An ninh. Nhiệm vụ nghiên cứu - Nhiệm vụ 1: Nghiên cứu cơ sở lý luận về dạy học hợp tác. - Nhiệm vụ 2: Khảo sát thực trạng phương pháp dạy học môn Giáo dục Quốc phòng và An ninh đang áp dụng cho học sinh.
- Nhiệm vụ 3: Xây dựng quy trình dạy học hợp tác cho môn Giáo dục Quốc phòng và An ninh và thực nghiệm, đánh giá tính khả thi của quy trình dạy học hợp tác. Phạm vi nghiên cứu - Đề tài tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận của dạy học hợp tác và quy trình vận dụng trong giảng dạy môn Giáo dục Quốc phòng và An ninh. LuanTrang van3 - Đề tài nghiên cứu học sinh TCCN khóa 05B trường Trung cấp Kinh tế - Kỹ thuật Quận 12 niên khóa 2017- 2019 ( Hệ 2 năm). Phương pháp nghiên cứu - Sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống, khái quát hóa,.
các thông tin, các văn kiện, tài liệu, Nghị quyết của Đảng, Nhà nước và các tài liệu có liên quan đến đề tài (cho nhiệm vụ 1). - Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi nhằm tìm hiểu về thực trạng giảng dạy môn Giáo dục Quốc phòng và An ninh (cho nhiệm vụ 2). - Phương pháp quan sát các hoạt động của giáo viên, học sinh trong các giờ học, điều kiện dạy và học (cho nhiệm vụ 2). - Phỏng vấn giáo viên và học sinh, các nhà quản lý giáo dục nhằm làm sáng tỏ hơn những kết quả nghiên cứu (cho nhiệm vụ 3).
- Sử dụng phầm mềm ứng dụng excel để xử lý, phân tích và mô tả số liệu thu được từ các phiếu khảo sát. Kết quả thống kê là luận cứ của đề tài nghiên cứu (cho nhiệm vụ 3). Kế hoạch nghiên cứu Thời gian STT Nhiệm vụ nghiên cứu ( Từ tháng 10/2017 đến tháng 09/2018) 10 11 12 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Thu thập,nghiên cứu tài 1 x x liệu Viết phần mở đầu, cơ sở 2 x x lý luận 3 Nộp đề cương x 4 Bảo vệ chuyên đề x LuanTrang van4 Khảo sát, tổng hợp, 5 phân tích, xử lý, đánh x x x giá kết quả thực trạng Triển khai dạy thực 6 x x nghiệm Tổng hợp, phân tích, xử 7 lý, đánh giá kết quả sau x x dạy thực nghiệm Viết chương 2 và 8 x x x chương 3 9 Trình đề tài cho GVHD x x x x x x x x x x Chỉnh sửa, hoàn thiện 10 x x luận văn 11 Bảo vệ luận văn x LuanTrang van5 PHẦN NỘI DUNG Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DẠY HỌC HỢP TÁC TRONG GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP 1. Tổng quan lịch sử về dạy học hợp tác 1.
Các nghiên cứu trên thế giới John Dewey, nhà giáo dục thực dụng Mỹ, được coi là người đầu tiên khởi xướng ra xu thế dạy học hợp tác. Vào đầu những năm 1900, ông luôn nhấn mạnh vai trò của giáo dục như là một phương tiện dạy cho con người cách sống hợp tác trong một chế độ xã hội dân chủ. Trong khoảng thời gian từ năm 1930 đến năm 1940, nhà tâm lí học xã hội Kurt Lewin đã tạo nên một dấu ấn mới trong lịch sử phát triển của tư tưởng giáo dục hợp tác khi ông nhấn mạnh đến tầm quan trọng của cách thức cư xử trong nhóm khi nghiên cứu hành vi của các nhà lãnh đạo và thành viên trong các nhóm dân chủ. Sau đó, Mornton Deutsch, một HS của Lewin đã phát triển lý luận về hợp tác và cạnh tranh trên cơ sở "những lý luận nền tảng" của Lewin.
Gần đây, David W.Johnson và Roger T.Johnson thuộc trường Đại học Minnesota và Robert Slavin thuộc viện Johns Hopkins cùng với nhiều nhà nghiên cứu khác đã phát triển giáo dục hợp tác thành một trong những PPDH hiện đại nhất hiện nay. Ở các nước xã hội chủ nghĩa, tập thể luôn được xem là môi trường để thực hiện mục tiêu giáo dục con người phát triển toàn diện. Mác khẳng định: “Chỉ có trong cộng đồng cá nhân mới có được những phương tiện để phát triển toàn diện những năng khiếu của mình và do đó, chỉ có trong cộng đồng mới có tự do cá nhân” [1]. LuanTrang van6 Bằng việc đánh giá cao vai trò của tập thể, các nhà kinh điển của Chủ nghĩa Mác - Lênin cho rằng, giáo dục con người trong tập thể là một nguyên lý cơ bản của nền giáo dục xã hội chủ nghĩa.
Vưgôtsky đã đưa ra khái niệm xây dựng lý thuyết về vùng phát triển gần, theo đó dạy học chỉ có hiệu quả về vùng phát triển khi tác động của nó nằm ở vùng phát triển gần của HS.