CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIẢNG DẠY MÔN GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.1 Tổng quan nghiên cứu về Quản lý hoạt động giảng dạy môn Giáo dục Quốc phòng và an ninh ở trường trung học phổ thông 1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước Cả trong nước và ngoài nước đến nay đã có nhiều định nghĩa phong phú và đa dạng về giáo dục. Taylor người khởi tạo phong trào quản lí dựa theo khoa học. Năm 1911, ông cho xuất bản cuốn sách "Các nguyên tắc quản lí theo khoa học" với tư tưởng sử dụng quản lí và tổ chức từ không chuyên nghiệp sang chuyên nghiệp, ông muốn đưa hoạt động quản lí vào trật tự, hệ thống và logic gắn với việc lập kế hoạch, chỉ đạo và tổ chức công việc.
Tư tưởng của ông được giới quản trị đánh giá cao. Đến cuối thể kỉ XIX và đến thế kỉ XX, khoa học giáo dục đã có sự biến đổi cả về số lượng và chất lượng, các nhà nghiên cứu theo quan điểm tiếp cận chủ nghĩa Mác -Lênin tập trung đi sâu nghiên cứu về vai trò và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ quản lí trong việc tổ chức, quản lí hoạt động dạy học trong nhà trường, điển hình như: V. Jaxapob đã nghiên cứu và đề ra một số vấn đề quản lí của hiệu trưởng ở trường phổ thông như: vấn đề phân công nhiệm vụ giữa hiệu trường và phó hiệu trưởng. Các tác giả cho rằng hiệu trưởng phải là người đứng đầu và chịu trách nhiệm trong quản lí nhà trường.
Theo Xukhomlinxki, Zimin. Konđakôp và Saxerđôtôp (1985), công tác quản lí hoạt động giảng dạy là khâu không thể thiếu trong hoạt động quản lí trường học. Quản lí hoạt động giảng dạv được xem là khâu then chốt nhất trong công tác quản lí nhà trường. Nhóm tác giả cho rằng, công tác lãnh đạo hoạt động giảng dạy, giáo dục được xem là khâu then chốt trong còng tác quản lí của hiệu trưởng trong nhà trường.
Đồng thời, đối với công tác xây dựng và bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo, nhóm tác giả nghiên cứu đều cho rằng đây là một trong những nhiệm vụ hết sức quan trọng của hiệu trưởng nhà trường. Hiệu trưởng phải biết lựa chọn đội ngũ nhà giáo bằng nhiều nguồn khác nhau và bồi dưỡng họ trở thành những nhà giáo tốt theo tiêu chuẩn nhất định bằng những biện pháp khác nhau. 9 Liên quan đến công tác quản lí nhà trường phổ thông, Xukhomlinxki (Hoàng Tâm Sơn lược dịch, 1984), khẳng định: (1) Kết quả toàn bộ hoạt động quản lí của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý hoạt động giảng dạy của đội ngũ giảng viên. (2) Bồi dưỡng giáo viên là một nội dung rất quan trọng.
(3) Tổ chức dự giờ, phân tích sư phạm bài giảng là đòn bẫy nâng cao chất lượng giáo dục của đội ngũ giáo viên. Đầu thế kỉ XX, nhà giáo dục học người Pháp Cousinet đã phát triển tư tưởng tiền đề giảng dạy và xây dựng một quy trình kĩ thuật giảng dạy. Kế thừa tư tưởng của Cousinet. Peter Peterson đã nghiên cứu và tổ chức hoạt động giảng dạy có hệ thống theo kế hoạch hoạt động gồm các bài giảng của người dạy và hoạt động hướng dẫn người học, cách thức tồ chức hoạt động giảng dạy nhằm mục đích tạo sự hỗ trợ cho nhau giữa người dạy và người học một cách linh hoạt, hài hòa trong hoạt động giảng dạy (Guy Palmade, 1999).
Trên cơ sở kết quả của các phương pháp phân tích tổng hợp (meta-analyses) nhiều nghiên cứu thực nghiệm. Hatties đã cho ra đời 2 cuốn sách "Visible Learning" (2009) và "Visible Learning for Teachers" (2012). Nghiên cứu của Hatties cũng chỉ ra sự tác động của nhà trường và nhiều yếu tố khác trong các mối quan hệ khi vận hành hoạt động giảng dạy trong nhà trường. Hatties nhắn mạnh đến giảng dạy hiệu quả còn đỏi hỏi phải tạo ra được một bầu không khí học tập thân thiện và tôn trọng lẫn nhau.
Nhiệm vụ và mục tiêu học tập phải thúc đẩy được sự cố gắng nỗ lực học tập. Nội dung bài học phải được chuyển tải rõ ràng rành mạch và logic. Đồng thời giờ học phải được điều khiển một cách tối ưu. Có thể nói rằng công trình nghiên cứu của Hattie là bước đánh dấu quan trọng, khẳng định nghiên cứu về việc tổ chức, quản lí giảng dạy và học tập là cần thiết và cẩn phải đặt mối quan hệ tác động qua lại giữa các yểu tố liên quan đến hoạt động dạy học như: Kiến thức, năng lực nghề nghiệp của người dạy, đặc điểm môn học, phương pháp giảng dạy.
năng lực sư phạm, chất lượng tài liệu, hoạt động học tập, thời gian học tập trong và ngoài giờ lên lớp. Như vậy có thể thấy việc quản lí hoạt động giảng dạy là cần thiết và quản lí hoạt động giảng dạy thông qua quản lí các yểu tố nói trên chính là để phục vụ tốt hơn cho hoạt động quản lí giáo dục trong nhà trường. Công tác quản lí hoạt động giảng 10 day của nhà giáo trong nhà trường luôn được các nghiên cứu giáo dục chú trọng và coi đây là công tác chủ chốt, được đặt lên hàng đầu. Tình hình nghiên cứu trong nước Các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn: “Quản lí hoạt động giảng dạy môn Giáo dục Quốc phòng và An ninh ở các trường Trung học phổ thông trên địa bàn Quận 5, Thành phố Hồ Chí Minh” có thể khái quát cụ thể sau: Các tác giả Nguyễn Ngọc Quang (1987) với “Lý luận dạy học đại cương”, Hoàng Chúng và Phạm Thanh Liêm (1996) với “Một sổ vấn đề về lý luận quản li giáo dục”, Trần Kiểm (2004) với “Khoa học quản lí giáo dục - một số vấn để lý luận và thực tiễn”.
Năm 2019, tác giả Trần Kiểm với “Quản lí và lãnh đạo nhà trường hiệu quả”. Những nghiên cứu trên các tác giả đã đưa ra các khái niệm, các nguyên tắc trong quản lí trường học và quản lí hoạt động giảng dạy được xem là một nội dung của quản lí trong trường. Khi nghiên cứu về nhiệm vụ quản lí trong nhà trường, hai tác giả Hà Sĩ Hồ vả Lê Tuấn (1987) cho rằng: Việc quản lí hoạt động dạy và hoạt động học là nhiệm vụ quản lí trung tâm của nhà trường. Tuy nhiên việc quản lí hoạt động giảng dạy của nhà giáo với những nội dung; đối tuợng cụ thể như thế nào trong từng môi trường giáo dục cụ thể chưa được các tác giả đề cập đến.
Ngoài các công trình đã được công bố nêu trên, còn có các luận văn thạc sĩ nghiên cứu về công tác quản lí hoạt động giảng dạỵ ở cấp trung học phổ thông, đại học, cao đẳng như: Nghiên cứu của Nguyễn Văn Vọng (2001), đã đưa ra thực trạng giáo dục quốc phòng – an ninh cho học sinh, sinh viên thời gian qua và tác giả đề xuất các giải pháp để khắc phục những thực trạng trên như nâng cao nhận thức, biên soạn chương trình phù hợp với tình hình thực tế. Tác giả Nguyễn Nghĩa (2002), cũng đưa ra thực trạng và đề xuất những giải pháp như tăng cường sự lãnh đạo, quản lý của các cấp, đổi mới nội dung chương trình, hình thức phương pháp giảng dạy, bảo đảm chế độ chính sách cho giáo viên nhằm nâng cao chất lượng giáo dục quốc phòng ở các trường trung học phổ thông. Các công trình nghiên cứu trên rất đa dạng có tác giả tâ ̣p trung nghiên cứu nâng cao chấ t lươṇ g giáo dục quốc phòng an ninh về nô ̣i dung, chương trình, phương 11 pháp…; mô ̣t số tác giả nghiên cứu vấ n đề quản lý mà chủ yế u là đồ ng bô ̣ hóa. Đây cũng là mô ̣t trong những gợi ý để luâ ̣n văn này nghiên cứu tâ ̣p trung vào công tác quản lý giáo dục quốc phòng an ninh; Một số tác giả nghiên cứu giáo dục quốc phòng với phạm vi rộng và trong mối quan hệ với chiến lược quân sự, quốc phòng của quốc gia; Một số tác giả nghiên cứu việc tổ chức, quản lý công tác giáo dục quốc phòng an ninh nói chung và tổ chức các trung tâm giáo dục quốc phòng như nghiên cứu của Nguyễn Thiện Minh (2012) với đề tài “ Những vấn đề cơ bản cần tập trung chỉ đạo nâng cao chất lượng dạy, học giáo dục quốc phòng và an ninh cho học sinh, sinh viên năm học 2012- 2013 và những năm tiếp theo”, Lê Văn Nghệ (2011) về “ Nghiên cứu, đề xuất giải pháp đồng bộ hóa công tác quốc phòng an ninh cho học sinh, sinh viên tại Trung tâm Giáo dục quốc phòng an ninh Đà Nẵng”.
Phan Ngọc Huỳnh (2010) với đề tài “Thực trạng quản lý của hiệu trưởng về hoạt động giảng dạy của giáo viên trường Trung học phổ thông huyện Tân Thành, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu” cho rằng tăng cường quản lý hoạt động giảng dạy để nâng cao chất lượng giáo dục ở các trường THPT là yêu cầu tất yếu hiện nay. Nguyễn Phước Điền (2019), với đề tài “Quản lý hoạt động giảng dạy môn Toán ở các trường THPT Huyện Long Hồ, tỉnh Vĩnh Long”. Nghiên cứu đã nêu ra được những yếu tố chủ quan và khách quan ảnh hưởng đến quá trình giảng dạy môn Toán. Đưa ra các giải pháp giúp công tác quản lý hoạt đồng giảng dạy môn Toán ở các trường trung học phổ thông được tốt hơn.
Nhìn chung, tất cả các công trình nghiên cứu trên đều tập trung nghiên cứu quản lí hoạt động giảng dạy một học ở cấp nhà trường cụ thể. Các nghiên cứu trên đều xem trọng của việc quản lí hoạt động giảng dạy trong nhà trường, điều này khẳng định công tác quản lí hoạt động giảng dạy được xem là khâu quan trọng nhất trong công tác quản lí nhà trường. Các công trình nghiên cứu kể trên đã cung cấp cách nhìn đa chiều. Tác giả sẽ kế thừa, tiếp tục nghiên cứu trong quá trình thực hiện luận văn này.
Trong thực tiễn ở các trường THPT, quản lý hoạt động giảng dạy môn Giáo dục Quốc phòng và an ninh là nội dung quan trọng cần phải thực hiện của các hiệu trưởng các trường. Vậy để nâng cao chất chất lượng giảng dạy môn Giáo dục Quốc phòng và an ninh trong nhà trường THPT cần phải làm gì là những điều luôn đặt ra trong suy nghĩ của tác giả. Với kết quả của đề tài, chúng tôi xin mong muốn được 12 góp phần giải quyết vấn đề này theo một hướng tiếp cận mới, và coi đây là sự đóng góp khiêm tốn của mình để thúc đẩy chất lượng trong nhà trường THPT, nhằm đáp ứng yêu cầu của xã hội.