CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC ỨNG DỤNG TRUYỀN THÔNG ĐA PHƯƠNG TIỆN TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG AN NINH 1. Cơ sở lý luận của việc ứng dụng truyền thông đa phương tiện trong dạy học 1.Tình hình nghiên cứu và áp dụng truyền thông đa phương tiện vào dạy học Việc ứng dụng nhiều phương tiện kết hợp trong dạy học đã có từ rất lâu, trong dạy học truyền thống người Thầy khi lên lớp thường dùng tranh ảnh minh hoạ, các mô hình hay vật thật kết hợp với thao tác trình diễn và thuyết trình. Hình thức dạy học này vẫn mang lại những hiệu quả giáo dục không hề thua kém so với các hình thức đa phương tiện hiện đại ngày nay. Qua các giai đọan phát triển từ 1930 đến nay, công nghệ đa phương tiện ngày càng phát triển và khẳng định được vi trí của nó.
Việc sử dụng các công nghệ đa phương tiện trong các trường học được xem là hành trang cần thiết để bước vào thế kỷ 21. Ngày nay, cùng với sự phát triển của E-learning, công nghệ đa phương tiện đã và đang thâm nhập vào quá trình giáo dục với những khả năng tương tác ngày càng cao hơn và hoàn thiện hơn, góp phần vào việc xã hội hoá giáo dục và nâng cao chất lượng đào tạo. Những nghiên cứu ứng dụng công nghệ đa phương tiện vào dạy học ở trong và ngoài nước đã thu được nhiều thành tựu. Các công trình nghiên cứu trong nước chủ yếu hướng đến việc ứng dụng máy tính vào quá trình dạy học nhằm nâng cao hiệu quả trong đó có những công trình nghiên cứu sử dụng công nghệ đa phương tiện như một ứng dụng của máy tính trong quá trình đào tạo.
Các nghiên cứu này ở giai đoạn kiểm chứng việc áp dụng công nghệ thông tin vào dạy học và bước đầu đưa ra các cơ sở lý luận để thuyết phục tính hiệu quả của việc áp dụng công nghệ thông tin. Các đề tài nghiên cứu trong nước bước đầu đã đặt nền tảng cơ sở lí luận và thực nghiệm cho việc nghiên cứu tiếp theo. 11 Trên thế giới, các nghiên cứu nhằm mục đích so sánh hiệu quả của phương pháp dạy học có ứng dụng công nghệ multimedia và phương pháp dạy học truyền thống vẫn cho ra các kết quả trái ngược nhau. Có nhiều hướng nghiên cứu về ứng dụng công nghệ multimedia trong dạy học, về cơ bản có các hướng sau: - Nghiên cứu về ảnh hưởng của công nghệ Multimedia lên kết quả học tập và sự tích cực hóa người học.
- Nghiên cứu về các ảnh hưởng của CNMM lên nhận thức của người học. - Nghiên cứu về các ảnh hưởng không kiểm soát được của CNMM. - Nghiên cứu về các ảnh hưởng tiêu cực của CNMM trong QTDH. - Nghiên cứu về việc phát triển, sản xuất và ứng dụng.
multimedia - Nghiên cứu ứng dụng thuyết kiến tạo trong thiết kế phần mềm multimedia 1. Tổng quan về phương pháp dạy học ứng dụng đa phương tiện 1. Tổng quan về đa phương tiện trong dạy học Đa phương tiện (multimedia), không phải là khái niệm mới trong dạy học. Khi ta kết hợp từ hai, ba phương tiện dạy học trở lên là đã ứng dụng đa phương tiện.
Đa phương tiện truyền thống bao gồm việc sử dụng kết hợp các phương tiện như: máy chiếu, băng cassette, phim điện ảnh, video. để nâng cao hiệu quả dạy học. Tuy nhiên, với sự xuất hiện của máy tính, đa phương tiện đã có một ý nghĩa mới trong dạy học nhờ những khả năng to lớn mà máy tính đem lại. Với khả năng tương tác, đa phương tiện trên cơ sở máy tính có thể thực hiện các công việc rất khó khăn mà đa phương tiện truyền thống rất khó hay hầu như không thực hiện được.
Thuật ngữ “multimedia” ngày nay đã trở nên phổ biến với mọi người trong lĩnh vực giáo dục. Ta thường hiểu thuật ngữ này là multimedia trên cơ sở máy tính nhưng thực tế dạy học ở Việt nam tồn tại cả hai loại multimedia này. Multimedia không chỉ là sự phối hợp một cách có tính toán những phương tiện truyền thông khác nhau trong dạy học (như âm thanh, đồ hoạ, phim ảnh, video,. Multimedia cũng không chỉ là cung cấp các loại phương tiện tương tự trên nhờ công cụ máy tính để có thể cá nhân hoá việc sử dụng và học tập.
Thực chất, multimedia là sự kết hợp 12 nhiều mức độ học tập khác nhau vào một công cụ dạy học, cho phép đa dạng hoá việc trình bày, thể hiện chương trình, nội dung đào tạo. Sau đây là một số định nghĩa do các chuyên gia nêu ra: - Theo Fenrich: “Multimedia là sự tích hợp lý thú giữa phần cứng và phần mềm máy tính, cho phép tích hợp các tài nguyên video, audio, hoạt hình, đồ hoạ và trắc nghiệm để xây dựng và thực hiện một trình diễn hiệu quả nhờ một máy tính có cấu hình thích hợp”. - Theo Philip: “Multimedia đặc trưng bởi sự hiện diện của văn bản, hình ảnh, âm thanh, mô phỏng và video được tổ chức chặt chẽ trong một chương trình máy tính”. Dựa trên lợi ích của đa phương tiện, trên thế giới đã có nhiều mô hình tích cực hóa người học trong thiết kế dạy học với sự hỗ trợ của công nghệ multimedia.
Trong thiết kế dạy học với Multimedia, người ta thường dùng hai mô hình tích cực hóa người học: Mô hình Malone - Lapper (1987) và Keller (Keller & Suzuki, 1988). Malone và Lapper đã đề xuất rằng các yếu tố tích cực bên trong (tích cực đến từ người học, ví dụ như sở thích cá nhân) mang lại nhiều lợi ích hơn là tích cực bên ngoài (do tác động của bên ngoài như động viên, khen thưởng của Thầy…. Hai ông cho rằng có 4 yếu tố làm gia tăng tính tích cực bên trong: sự thử thách, sự tò mò, sự kiểm soát và khả năng tưởng tượng. Việc dạy học với multimedia càng có nhiều yếu tố này thì khả năng thành công càng cao.
Tương tự như vậy, Keller cũng đưa ra 4 thành phần tạo ra sự tích cực: Sự chú ý (Attention), Sự phù hợp (Relevance), sự tự tin (Confidence) và sự thỏa mãn (Sastisfaction). Mô hình Keller còn được gọi là mô hình ARCS. Trong đề tài nghiên cứu này, tác giả chủ yếu đề cập đến việc xây dựng bài giảng điện tử ứng dụng multimedia nên có thể định nghĩa multimedia như là: sự tích hợp nhiều thành phần phương tiện (âm thanh, hình ảnh, văn bản, mô phỏng .) trong một thể cộng sinh và cùng tác động, mang lại cho người dùng nhiều lợi ích đặc biệt mà từng thành phần phương tiện riêng lẻ không thể thực hiện được. Trong giáo dục, đa phương tiện là tất cả các loại thiết bị công nghệ giúp chúng ta truyền phát thông tin theo nghĩa rộng, ngoài ra nó còn giúp chuyển đổi thông tin 13 thành kiến thức thông qua sự kích thích các sơ đồ nhận thức của người học và có tác dụng làm đòn bẩy cho năng lực học tập ở các giác quan của con người.
Có thể phân biệt 2 lĩnh vực ứng dụng của đa phương tiện trong giáo dục: - Các ứng dụng hỗ trợ từ phía bên trong các đơn vị đào tạo: là tất cả các công cụ thúc đẩy giá trị của những bài học ví dụ như: siêu liên kết, mô phỏng, tương tác, các công cụ hình ảnh và âm thanh… - Các ứng dụng hỗ trợ từ phía bên ngoài đơn vị đào tạo: đó là các công nghệ như web, phần mềm quản lý, chat, forum, làm việc theo nhóm, tài liệu dùng cho đào tạo từ xa. Chức năng và ưu điểm của TTĐPT trong dạy học Không chỉ là một công cụ trình diễn hiệu quả, cho phép sử dụng theo ý thích riêng, multimedia có những lợi thế độc nhất vô nhị mà multimedia truyền thống không có được. • Chức năng chính của TTĐPT là: ➢ Cung cấp cho người học những kinh nghiệm cụ thể về đối tượng học tập theo kiểu trải nghiệm gián tiếp. Với khả năng điều khiển đồng thời tất cả các thành phần như hình ảnh, âm thanh, video, theo năng lực và sở thích của cá nhân, người học có thể tự trải nghiệm về đối tượng.
Điều này không thể có được nếu như các phương tiện này được thể hiện tuần tự theo một trật tự cố định, một nhịp độ cố định mà chưa hẳn đã phù hợp với người học. Hơn nữa, từ những trải nghiệm đó, người học có được những kinh nghiệm cụ thể về tư duy, về hành vi, về ứng xử. ➢ Multimedia có thể góp phần gia tăng cơ hội học tập với chi phí thấp do giá máy tính ngày càng rẻ, và với một máy tính có thể học rất nhiều môn học, lĩnh vực học, tiếp cận rất nhiều nguồn thông tin và cơ hội học tập có giá trị. Tất nhiên, để hoàn tất việc học với multimedia, người học phải có đủ kỹ năng và ý chí.
➢ Chất lượng giáo dục không nhất thiết bị chi phối bởi công nghệ mà trước hết bởi nhu cầu (needs) của người học. Khi tìm đến với multimedia, người học đã có một nhu cầu học tập cụ thể, rõ rệt, đó là một thuận lợi cơ bản. Thuận lợi ấy sẽ được nhân lên do có thể học một cách linh hoạt cả về không gian, thời gian, theo nhịp độ và phong cách riêng, cá tính riêng. Nếu được thiết kế tốt, multimedia có thể 14 tạo nên môi trường học tập vui vẻ và thân thiện mà không bị cản trở bởi tâm trạng lo sợ thất bại.
• Ưu điểm của TTĐPT: ➢ Multimedia có rất nhiều ưu điểm trong dạy học. Cũng có thể nói, qua dạy học và giáo dục mà multimedia thể hiện được sức mạnh của nó: - Trước hết, sức mạnh sư phạm của multimedia thể hiện ở chỗ nó huy động tất cả khả năng xử lý thông tin của con người. Tất cả các cơ quan cảm giác của con người (mắt, tai .) cùng với bộ não hợp thành một hệ thống có khả năng vô cùng to lớn để biến những dữ liệu vô nghĩa thành thông tin. “Trăm nghe không bằng một thấy”, nhưng nếu cái thấy là thực thể vận động thì ý nghĩa còn lớn hơn rất nhiều.
- Multimedia cũng cho khả năng cung cấp một kiến thức tổng hợp và sâu sắc hơn so với chỉ dùng các giáo trình in kèm theo hình ảnh thông thường. Ví dụ, một đoạn phần mềm mô tả nguyên lý hoạt động của một máy phát điện sẽ có hiệu qủa hơn rất nhiều khi có thể thể hiện trình tự tạo ra dòng điện. - Về mặt tâm lý, môi trường multimedia cũng có những thuận lợi riêng. Có thể kể ra được một số ví dụ: người học không bị mặc cảm có lỗi, xấu hổ khi không làm đuợc bài, không hiểu bài phải hỏi đi hỏi lại nhiều lần, làm bài sai.