Tài Liệu Giáo Dục Địa Phương Tỉnh Kon Tum Lớp 8

Tài liệu giáo dục địa phương lớp 8 tỉnh Kon Tum cung cấp kiến thức bổ ích, giúp học sinh hiểu rõ về văn hóa và lịch sử địa phương.

• Trường học: Trường Trung Học Cơ Sở Kon Tum
• Chuyên ngành: Giáo Dục Địa Phương
• Đề tài: Tài Liệu Giáo Dục Địa Phương Tỉnh Kon Tum Lớp 8: Khám Phá Văn Hóa và Lịch Sử
• Loại tài liệu: Tài Liệu
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Kon Tum

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: SỬ THI XƠ-ĐĂNG
• 1.1. Giới thiệu sử thi Xơ-đăng
• 1.2. Tác phẩm sử thi Dăm Duông ở trên trời
• 1.3. Nội dung và ý nghĩa sử thi Dăm Duông
• 1.4. Nghệ thuật và đặc sắc của sử thi Xơ-đăng
• 2. CHƯƠNG 2: TÌNH HÌNH KON TUM TỪ THẾ KỈ XVI ĐẾN ĐẦU THẾ KỈ XX
• 2.1. Tình hình Kon Tum trước khi thực dân Pháp xâm chiếm
• 2.2. Quá trình xâm chiếm và đặt ách cai trị của thực dân Pháp
• 2.3. Chính sách cai trị của thực dân Pháp và tác động đối với Kon Tum
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Khám phá toàn diện Tài liệu Giáo dục địa phương Kon Tum 8

Tài liệu Giáo dục Địa phương tỉnh Kon Tum lớp 8 là một nguồn tài nguyên học thuật quan trọng, được biên soạn nhằm trang bị cho học sinh những kiến thức cốt lõi về mảnh đất nơi các em sinh sống. Không chỉ dừng lại ở các sự kiện, con số, tài liệu này mở ra một hành trình khám phá sâu sắc về lịch sử tỉnh Kon Tum và bản sắc văn hóa các dân tộc Kon Tum. Cấu trúc tài liệu được thiết kế khoa học với 9 chủ đề bao quát nhiều lĩnh vực, từ lịch sử, văn hóa, địa lý đến kinh tế và môi trường. Mỗi chủ đề được trình bày qua bốn hoạt động chính: Mở đầu, Kiến thức mới, Luyện tập và Vận dụng, giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức một cách thụ động mà còn có khả năng áp dụng vào thực tiễn, qua đó bồi đắp tình yêu quê hương và ý thức trách nhiệm trong việc xây dựng vùng đất Kon Tum ngày càng giàu đẹp. Tài liệu nhấn mạnh vào việc phát triển năng lực tự chủ, giao tiếp và giải quyết vấn đề, biến mỗi giờ học thành một trải nghiệm ý nghĩa.

1.1. Mục tiêu và cấu trúc của SGK GDĐP Kon Tum 8

Mục tiêu chính của Sách giáo dục địa phương Kon Tum lớp 8 là giúp học sinh nhận biết và lý giải được các đặc trưng cơ bản về địa lý, lịch sử, văn hóa và kinh tế của tỉnh. Tài liệu được cấu trúc thành 9 chủ đề riêng biệt nhưng có tính liên kết chặt chẽ. Các chủ đề này bao gồm từ việc tìm hiểu sử thi của dân tộc Xơ Đăng, quá trình lịch sử từ thế kỷ XVI, đến việc học hát dân ca của dân tộc Ba Na và khám phá văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên. Cấu trúc này đảm bảo một cái nhìn đa chiều, giúp học sinh hình thành hệ thống kiến thức toàn diện. Đặc biệt, phương pháp tiếp cận qua bốn hoạt động (Mở đầu, Kiến thức mới, Luyện tập, Vận dụng) là một điểm nhấn, giúp tối ưu hóa quá trình lĩnh hội và thực hành kiến thức của học sinh, phù hợp với định hướng phát triển năng lực của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.

1.2. Vai trò của tài liệu trong giáo dục tình yêu quê hương

Tài liệu không chỉ là một công cụ truyền đạt kiến thức mà còn là phương tiện giáo dục tư tưởng, tình cảm. Bằng cách giới thiệu những câu chuyện anh hùng như Dăm Duông trong sử thi, những di tích hào hùng như Chiến thắng Đăk Tô - Tân Cảnh, hay nét đẹp văn hóa trong nghệ thuật trang trí thổ cẩm, tài liệu khơi dậy niềm tự hào dân tộc và lòng yêu mến mảnh đất Kon Tum. Việc tìm hiểu về những khó khăn, thách thức mà cha ông đã vượt qua, cũng như những giá trị văn hóa độc đáo cần được bảo tồn, giúp học sinh nhận thức rõ hơn về trách nhiệm của bản thân. Từ đó, các em được khuyến khích tham gia vào các hoạt động bảo vệ di sản, góp phần xây dựng một cộng đồng văn minh, phát triển bền vững, đúng như kỳ vọng được nêu trong lời nói đầu của tài liệu.

II. Giải mã thách thức học Lịch sử qua SGK GDĐP Kon Tum 8

Việc giảng dạy và học tập lịch sử địa phương thường đối mặt với thách thức lớn: làm sao để kiến thức không trở nên khô khan, xa rời thực tế. Nội dung giáo dục địa phương Kon Tum được xây dựng để giải quyết trực tiếp vấn đề này. Thay vì chỉ liệt kê sự kiện, tài liệu tập trung vào việc tái hiện bối cảnh lịch sử một cách sống động, kết nối các sự kiện với những tác động cụ thể lên đời sống kinh tế, văn hóa và xã hội của người dân. Các câu hỏi vận dụng và yêu cầu thực hành trong sách, ví dụ như đóng vai một nhà nghiên cứu lịch sử hay phỏng vấn người dân, là những phương pháp hiệu quả để biến học sinh từ người tiếp thu thụ động thành người chủ động tìm tòi, khám phá. Thách thức lớn nhất là làm cho học sinh hiểu rằng lịch sử không phải là quá khứ đã chết, mà là một dòng chảy liên tục, định hình nên hiện tại và tương lai của chính các em.

2.1. Tái hiện Kon Tum từ thế kỷ XVI đến trước giai đoạn Pháp thuộc

Chủ đề "Kon Tum từ thế kỷ XVI đến đầu thế kỷ XX" trong tài liệu đã khắc họa một giai đoạn lịch sử quan trọng trước khi có sự can thiệp của ngoại bang. Giai đoạn này, Kon Tum vẫn duy trì cấu trúc xã hội nguyên thủy với đơn vị làng là cơ bản. Hoạt động kinh tế chủ đạo là nông nghiệp nương rẫy, với các công cụ sản xuất còn thô sơ. Đời sống tinh thần phong phú, gắn liền với các lễ hội cộng đồng như lễ mừng lúa mới, lễ mừng nhà rông Kon Tum. Tài liệu mô tả rõ nét về sự tự cung tự cấp và tính độc lập của các làng, cũng như sự xuất hiện của Công giáo và những lớp người Kinh đầu tiên, tạo ra những biến đổi ban đầu về kinh tế - xã hội. Việc hiểu rõ giai đoạn này là nền tảng để nhận thức được những thay đổi sâu sắc dưới ách cai trị của thực dân Pháp sau này.

2.2. Phân tích chính sách cai trị và tác động của thực dân Pháp

Tài liệu làm rõ các thủ đoạn xâm chiếm của thực dân Pháp, từ việc sử dụng các nhà truyền giáo để do thám đến các chiến dịch quân sự. Sau khi chiếm được, chúng đã thiết lập một bộ máy cai trị hà khắc với các chính sách điển hình như "chia để trị", bóc lột kinh tế qua các loại thuế vô lý (thuế thân, thuế đầu thú) và lao dịch nặng nề. Về văn hóa, chính sách ngu dân được áp dụng triệt để nhằm hạn chế giáo dục và duy trì các hủ tục lạc hậu. Tác động của những chính sách này là vô cùng tiêu cực, khiến đời sống người dân cùng cực, tài nguyên bị vơ vét cạn kiệt. Tuy nhiên, tài liệu cũng khách quan chỉ ra một số thay đổi như sự xuất hiện của các công trình kiến trúc (Nhà thờ gỗ Kon Tum), hệ thống giao thông và một số cây công nghiệp mới, tạo ra một bức tranh lịch sử đa chiều.

III. Hướng dẫn học Lịch sử tỉnh Kon Tum qua các di tích tiêu biểu

Một trong những phương pháp hiệu quả nhất để học lịch sử là thông qua các di sản và di tích còn lại. Tài liệu Giáo dục Địa phương tỉnh Kon Tum lớp 8 đã vận dụng xuất sắc phương pháp này bằng cách giới thiệu chi tiết về các di tích lịch sử Kon Tum tiêu biểu. Việc học về Nhà ngục Kon Tum không chỉ là học về một công trình kiến trúc, mà là cảm nhận về ý chí kiên cường, bất khuất của các chiến sĩ cách mạng. Tương tự, tìm hiểu về Chiến thắng Đăk Tô - Tân Cảnh là cách để thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về truyền thống yêu nước của nhân dân Kon Tum. Tài liệu không chỉ mô tả, mà còn đặt ra các câu hỏi gợi mở, khuyến khích học sinh tìm hiểu sâu hơn về ý nghĩa lịch sử và giá trị của các di tích này trong bối cảnh hiện đại. Đây là cách học lịch sử trực quan, sinh động và có sức lay động mạnh mẽ, giúp kiến thức đi sâu vào tâm trí học sinh.

3.1. Tìm hiểu về di tích lịch sử Nhà ngục Kon Tum

Nhà ngục Kon Tum được xem là một "địa ngục trần gian", nơi thực dân Pháp giam cầm và tra tấn các chiến sĩ cách mạng yêu nước. Tài liệu cung cấp những thông tin quan trọng về quá trình xây dựng, chế độ cai trị tàn bạo và các cuộc đấu tranh của tù nhân chính trị tại đây. Việc tìm hiểu về di tích này giúp học sinh nhận thức rõ bản chất của chủ nghĩa thực dân, đồng thời khơi dậy lòng biết ơn và sự kính trọng đối với sự hy sinh của thế hệ cha anh. Di tích này là một bằng chứng sống động cho tinh thần bất khuất và là một địa chỉ đỏ trong giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ.

3.2. Ý nghĩa của Chiến thắng Đăk Tô Tân Cảnh lịch sử

Chiến thắng Đăk Tô - Tân Cảnh (năm 1972) là một trong những mốc son chói lọi trong lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước của quân và dân ta. Chiến thắng này đã đập tan một mắt xích quan trọng trong hệ thống phòng ngự của địch ở Bắc Tây Nguyên, góp phần làm thay đổi cục diện chiến trường. Việc học về sự kiện này giúp học sinh hiểu được tầm quan trọng chiến lược của vùng đất Kon Tum, cũng như tinh thần chiến đấu dũng cảm, mưu trí của quân và dân các dân tộc trong tỉnh. Đây là một biểu tượng sáng ngời cho khối đại đoàn kết dân tộc và ý chí quyết tâm thống nhất đất nước.

IV. Bí quyết khám phá bản sắc Văn hóa tỉnh Kon Tum đặc sắc

Văn hóa tỉnh Kon Tum là một bức tranh đa sắc màu, được dệt nên từ những giá trị truyền thống lâu đời của các cộng đồng dân tộc. Sách giáo dục địa phương Kon Tum lớp 8 đóng vai trò như một chiếc chìa khóa, mở ra kho tàng văn hóa phi vật thể vô giá này. Từ những áng sử thi hào hùng của dân tộc Xơ Đăng, giai điệu vui tươi trong bài dân ca Dệt vải của dân tộc Ba Na, đến âm thanh trầm hùng của văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, tất cả đều được giới thiệu một cách chi tiết và hấp dẫn. Tài liệu giúp học sinh hiểu rằng văn hóa không chỉ là các lễ hội, mà còn hiện diện trong từng hoa văn trên tấm thổ cẩm, trong kiến trúc của một ngôi nhà rông, và trong những tri thức dân gian về thiên nhiên. Đây là cách tiếp cận hiệu quả để nuôi dưỡng sự trân trọng và ý thức bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống.

4.1. Phân tích giá trị sử thi Xơ đăng qua đoạn trích Dăm Duông

Sử thi là một loại hình văn học dân gian đặc sắc, phản ánh chân thực đời sống, ước mơ và khát vọng của cộng đồng. Đoạn trích "Dăm Duông đánh Hơ Mã Tơ Nâng cứu dân làng" trong tài liệu là một ví dụ tiêu biểu. Qua nhân vật anh hùng Dăm Duông, người Xơ-đăng xưa gửi gắm ước mơ về một cuộc sống ấm no, hạnh phúc và khát vọng chinh phục thiên nhiên, chế ngự cái ác. Việc phân tích các yếu tố như không gian, thời gian, nhân vật và ngôn ngữ sử thi giúp học sinh không chỉ hiểu về một tác phẩm văn học mà còn thấu hiểu tâm hồn, thế giới quan của người Xơ-đăng. Như tài liệu đã nêu, ở Kon Tum đã phát hiện trên 100 sử thi Xơ-đăng, cho thấy sự phong phú của di sản này.

4.2. Tìm hiểu Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên

Văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Tài liệu giới thiệu chi tiết về cồng chiêng, từ cấu tạo, hình dáng, âm sắc đến các hình thức trình diễn. Cồng chiêng không chỉ là một nhạc cụ mà còn là một vật thiêng, có mặt trong mọi nghi lễ quan trọng của cộng đồng, từ lễ thổi tai cho trẻ sơ sinh đến lễ bỏ mả. Âm thanh cồng chiêng là sợi dây kết nối con người với thế giới thần linh và với cộng đồng. Việc tìm hiểu về di sản này giúp học sinh nhận thức được giá trị to lớn và tính cấp thiết của việc bảo tồn, phát huy trong đời sống đương đại.

4.3. Khám phá nghệ thuật trang trí và các lễ hội truyền thống Kon Tum

Nghệ thuật trang trí của các dân tộc thiểu số ở Kon Tum thể hiện qua các hoa văn trên sản phẩm thổ cẩm, đồ đan lát và các công trình kiến trúc. Những họa tiết này được cách điệu từ hình ảnh thiên nhiên gần gũi như chim, cá, ngọn rau dớn, mang đậm tính biểu tượng và thẩm mỹ độc đáo. Bên cạnh đó, các lễ hội truyền thống Kon Tum như lễ mừng lúa mới, lễ hội đâm trâu (lễ ăn trâu tạ ơn) cũng là một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần. Các hoạt động này không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn là dịp để củng cố sự đoàn kết trong cộng đồng làng. Tài liệu cung cấp một cái nhìn tổng quan, giúp học sinh trân trọng sự khéo léo và đời sống tinh thần phong phú của người dân nơi đây.

V. Cách vận dụng tài liệu GDĐP Kon Tum 8 vào giảng dạy và học tập

Giá trị của Tài liệu Giáo dục Địa phương tỉnh Kon Tum lớp 8 không chỉ nằm ở nội dung mà còn ở khả năng ứng dụng vào thực tiễn giảng dạy và học tập. Tài liệu này là nguồn tư liệu quý giá để xây dựng các giáo án GDĐP Kon Tum 8 sinh động, sáng tạo. Giáo viên có thể tổ chức các hoạt động trải nghiệm, tham quan thực tế tại các di tích lịch sử, làng nghề truyền thống hay mời các nghệ nhân đến giao lưu, nói chuyện. Đối với học sinh, kiến thức trong sách là nền tảng để các em thực hiện các dự án học tập, tìm hiểu sâu hơn về một chủ đề mình quan tâm, ví dụ như nghiên cứu về dược liệu quý Sâm Ngọc Linh hoặc thực trạng bảo vệ môi trường tại địa phương. Cuốn Vở bài tập giáo dục địa phương Kon Tum lớp 8 đi kèm cũng là công cụ hữu ích để củng cố và mở rộng kiến thức đã học, đảm bảo hiệu quả giáo dục một cách toàn diện.

5.1. Xây dựng kế hoạch bài dạy và phân phối chương trình GDĐP Kon Tum lớp 8

Dựa trên cấu trúc 9 chủ đề của tài liệu, giáo viên có thể dễ dàng xây dựng phân phối chương trình GDĐP Kon Tum lớp 8 một cách hợp lý và khoa học. Mỗi chủ đề có thể được phân bổ thời lượng phù hợp, kết hợp giữa lý thuyết trên lớp và các hoạt động ngoại khóa. Việc thiết kế các hoạt động học tập đa dạng như thảo luận nhóm, đóng kịch, vẽ sơ đồ tư duy, hay thực hiện các video clip giới thiệu về văn hóa địa phương sẽ giúp giờ học trở nên hấp dẫn hơn, đồng thời phát huy được tính tích cực, chủ động của học sinh. Tài liệu cung cấp đủ lượng kiến thức nền để giáo viên sáng tạo các phương pháp dạy học hiện đại, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.

5.2. Giải pháp bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa

Một trong những chủ đề quan trọng của tài liệu là "Giải pháp bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa". Chủ đề này trang bị cho học sinh nhận thức về thực trạng và những thách thức trong công tác bảo tồn, như tình trạng di tích xuống cấp hay sự mai một của các loại hình văn hóa truyền thống. Từ đó, tài liệu gợi ý các giải pháp thiết thực như nâng cao ý thức người dân, tổ chức các lớp truyền dạy nghề, và quảng bá di sản. Học sinh được khuyến khích tham gia vào các hoạt động cụ thể như giữ gìn vệ sinh tại các di tích, tìm hiểu và giới thiệu về văn hóa địa phương cho bạn bè, du khách. Đây là cách giáo dục hiệu quả nhất, biến kiến thức thành hành động có trách nhiệm với cộng đồng.

Nội dung chính

ĐẶC ĐIỂM VÀ CẤU TRÚC TÀI LIỆU GIÁO DỤC ĐỊA PHƯƠNG TỈNH KON TUM LỚP 8

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu Giáo dục địa phương tỉnh Kon Tum lớp 8 là ấn bản dạy học chuyên đề do Ủy ban Nhân dân tỉnh Kon Tum chỉ đạo biên soạn, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Kon Tum phát hành. Tài liệu giữ vị trí thành phần bắt buộc trong khung chương trình giáo dục địa phương cấp trung học cơ sở, đóng vai trò tích hợp kiến thức đa môn gồm Ngữ văn, Lịch sử, Địa lí, Âm nhạc, Mĩ thuật, Giáo dục công dân và Sinh học.

Mục tiêu học tập (learning outcomes) của tài liệu tập trung vào việc trang bị cho người học hệ thống tri thức thực nghiệm về tự nhiên, lịch sử, văn hóa truyền thống, kinh tế - xã hội và môi trường của tỉnh Kon Tum. Sau quá trình học tập, người học đạt được năng lực nhận diện, phân tích các hiện tượng địa phương, vận dụng kiến thức lý thuyết vào giải quyết các vấn đề thực tiễn của cộng đồng như bảo vệ tài nguyên đất, bảo tồn di sản văn hóa, ứng phó ô nhiễm môi trường và phòng chống bạo lực gia đình.

Tài liệu được xây dựng theo mô hình tiếp cận năng lực thông qua cấu trúc 4 pha sư phạm chuẩn hóa cho mỗi đơn vị bài học:

1. Mở đầu: Khởi động thông qua hình ảnh, tư liệu hoặc tình huống định hướng nhận thức.
2. Kiến thức mới: Cung cấp văn bản, tư liệu nghiên cứu, số liệu thống kê và bảng biểu chuyên ngành.
3. Luyện tập: Kiểm tra mức độ ghi nhớ và phân tích thông qua câu hỏi, bài tập, phiếu học tập.
4. Vận dụng: Yêu cầu người học thực hiện các dự án nhỏ, khảo sát thực địa hoặc xử lý tình huống thực tế.

Điểm đặc thù của tài liệu là tính địa phương hóa sâu sắc. Toàn bộ ngữ liệu, bản đồ, số liệu thống kê (giai đoạn 2008–2022) và hình ảnh thực địa đều gắn liền với các địa bàn hành chính của tỉnh Kon Tum như thành phố Kon Tum, các huyện Đăk Hà, Đăk Tô, Kon Plông, Sa Thầy, Ngọc Hồi, Tu Mơ Rông, Đăk Glei, Ia H'Drai và Kon Rẫy.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

                       TÀI LIỆU GIÁO DỤC ĐỊA PHƯƠNG TỈNH KON TUM LỚP 8
                                              │
     ┌────────────────────────────────────────┼────────────────────────────────────────┐
     │                                        │                                        │
[KHỐI VĂN HÓA - NGHỆ THUẬT]            [KHỐI LỊCH SỬ - XÃ HỘI]               [KHỐI ĐỊA LÍ - MÔI TRƯỜNG]
  • CĐ 1: Sử thi Xơ-đăng                  • CĐ 2: Lịch sử TK XVI - đầu XX        • CĐ 5: Thổ nhưỡng & Sinh vật
  • CĐ 3: Dân ca & Cồng chiêng            • CĐ 7: Phòng chống bạo lực gia đình   • CĐ 6: Nông nghiệp công nghệ cao
  • CĐ 4: Nghệ thuật trang trí            • CĐ 8: Bảo tồn di sản văn hóa         • CĐ 9: Thực trạng ô nhiễm môi trường

Các chương và chủ đề chính

Tài liệu bao gồm 09 chủ đề học tập chuyên sâu:

• Chủ đề 1: Trích đoạn sử thi Xơ-đăng (Trang 5): Khảo cứu thể loại anh hùng ca dân gian của nhóm Xơ-đăng Todra qua văn bản "Dăm Duông đánh Hơ Mă Tơ Nâng cứu dân làng" (trích từ sử thi liên hoàn "Duông ở trên trời" - Duông ôi Plêng lăng do Võ Quang Trọng sưu tầm, nghệ nhân A Ar hát kể, A Jar ghi chép và dịch nghĩa). Khái quát hệ thống nhân vật (Dăm Duông, ông Gleh, thần sấm sét Tơ Roh, thủy thần Glang Jri, quỷ Hơ Mă Tơ Nâng, Jâng Kông).
• Chủ đề 2: Kon Tum từ thế kỉ XVI đến đầu thế kỉ XX (Trang 14): Khái quát cơ cấu xã hội nguyên thủy cấp làng của đồng bào bản địa; quá trình xác lập quyền kiểm soát của triều đình phong kiến và các đợt di dân của người Kinh từ Quảng Nam, Bình Định, Quảng Ngãi lập nên làng Tân Hương, Phương Quý, Phương Hòa. Phân tích quá trình thực dân Pháp xâm chiếm (1867–1899), quyết định thành lập tỉnh Kon Tum ngày 09-02-1913; cơ chế cai trị song trùng (Công sứ Pháp và Quản đạo Nam triều); chính sách kinh tế (chiếm đất lập đồn điền cà phê, cao su; áp đặt thuế thân, thuế đầu thú, bắt xâu 3–4 tháng/năm).
• Chủ đề 3: Học hát bài: Dệt vải (Dân ca Ba-na) - Giới thiệu cồng chiêng Tây Nguyên (Trang 21): Giới thiệu bài hát "Dệt vải" (Đặng Thị Thanh Sương ký âm, Đặng Kim Hưng phỏng dịch) cấu trúc hai đoạn đơn. Phân loại cồng chiêng (cồng có núm, chiêng bằng/chiêng không núm); phân tích biên chế dàn nhạc cồng chiêng đặc trưng của các dân tộc: chiêng Tha (Brâu - 2 chiếc), chiêng Aráp (Gia-rai - từ 11 chiếc), ching Goong (Ba-na - 9 đến 15 chiếc), chêng Goong (Xơ-đăng - 4 đến 11 chiếc).
• Chủ đề 4: Nghệ thuật trang trí trong đời sống của một số dân tộc thiểu số tỉnh Kon Tum (Trang 27): Khảo sát nguyên lý tạo hình (nhắc lại, xen kẽ, đối xứng) trên thổ cẩm, kiến trúc nhà rông, nhà sàn, công cụ đan lát và đồ gỗ chạm khắc của các dân tộc Ba-na, Xơ-đăng, Gié-Triêng, Gia-rai; ghi nhận sự kiện nghề dệt thủ công truyền thống của người Ba-na được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (14/02/2023).
• Chủ đề 5: Thổ nhưỡng, sinh vật tỉnh Kon Tum (Trang 34): Phân tích 17 loại đất thuộc 3 nhóm chính: Feralit (60,3% diện tích), Đất mùn trên núi (35,7%), Đất phù sa (khoảng 2%). Cung cấp số liệu tài nguyên rừng năm 2020: tổng diện tích rừng 609.666,41 ha (rừng tự nhiên 547.775,95 ha), tỷ lệ che phủ đạt 63,02%; hệ thống rừng đặc dụng (VQG Chư Mom Ray, Khu BTTN Ngọc Linh, Rừng đặc dụng Đăk Uy); danh mục 10 loài dược liệu quý (Sâm Ngọc Linh, đẳng sâm, lan kim tuyến, ngũ vị tử...).
• Chủ đề 6: Một số mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao ở Kon Tum (Trang 44): Tổng kết số liệu năm 2022 với 16.200 ha nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao; 02 vùng nông nghiệp chuyên canh (Kon Plông và Đăk Hà); Khu nông nghiệp công nghệ cao Măng Đen (170 ha, 36.288 m² nhà màng); Dự án chăn nuôi bò sữa và nhà máy chế biến sữa TH True Milk tại xã Mô Rai, huyện Sa Thầy (giai đoạn 1: 374,67 ha, quy mô 10.000 con bò); hệ thống chứng chỉ quản lý rừng bền vững (FSC) tại Công ty Nguyên liệu giấy miền Nam (7.344,2 ha).
• Chủ đề 7: Phòng, chống bạo lực gia đình ở tỉnh Kon Tum (Trang 51): Số liệu thống kê giai đoạn 2008–2018 với 2.489 vụ bạo lực (1.983 nạn nhân nữ, 282 trẻ em, 224 người cao tuổi); phân loại 4 dạng bạo lực (thể chất, tinh thần, kinh tế, tình dục); thống kê hệ thống thiết chế phòng ngừa gồm 35 CLB gia đình hạnh phúc, 26 CLB phòng chống bạo lực gia đình, 648 địa chỉ tin cậy - nhà tạm lánh, 876 tổ tư vấn hòa giải.
• Chủ đề 8: Giải pháp bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa ở tỉnh Kon Tum (Trang 57): Đánh giá thực trạng quản lý hơn 223 di tích (gần 30 di tích xếp hạng cấp quốc gia/tỉnh), 435/503 thôn làng có nhà rông truyền thống, bảo quản 2.134 bộ cồng chiêng và hơn 200 di sản phi vật thể.
• Chủ đề 9: Thực trạng ô nhiễm môi trường và các biện pháp hạn chế ô nhiễm môi trường ở tỉnh Kon Tum (Trang 63): Phân tích các nguồn phát thải gây ô nhiễm đất, nước, không khí và tiếng ồn dọc tuyến Quốc lộ 14, các nhà máy chế biến tinh bột sắn, rác thải y tế nguy hại (từ 16,2 tấn năm 2016 lên 112,4 tấn năm 2019).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

1. Lý thuyết thi pháp học và văn hóa học dân gian: Cung cấp khái niệm về thể loại anh hùng ca (sử thi), không gian diễn xướng cồng chiêng, cấu trúc nghi lễ bản địa (Lễ ăn trâu tạ ơn Yang, Lễ mừng lúa mới, Lễ bỏ mả, Lễ mở cửa kho lúa).
2. Khung lý thuyết phân hóa thổ nhưỡng - sinh thái: Cơ chế phong hóa nhiệt đới hình thành đất feralit đỏ vàng, đất mùn núi cao; cơ cấu các kiểu thảm thực vật (rừng kín nhiệt đới lá rộng, rừng lá ẩm, rừng khộp rụng lá họ Dầu).
3. Hệ thống quy chuẩn pháp lý hiện hành: Trích dẫn và hướng dẫn thực thi Điều 53 Nghị định 139/2017/NĐ-CP (xử phạt vi phạm bảo vệ cây xanh công cộng) và Điều 25 Nghị định 45/2022/NĐ-CP (xử phạt vi phạm bảo vệ môi trường nơi công cộng, quản lý rác thải sinh hoạt).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng phân tích văn bản và tư liệu lịch sử: Đọc hiểu trích đoạn sử thi, đối chiếu sự kiện lịch sử qua các thời kỳ, phân tích nguồn sử liệu từ bản đồ, tranh vẽ dân phu, niên giám thống kê.
• Kỹ năng thực hành nghệ thuật: Hát đúng cao độ, trường độ bài hát dân ca kết hợp gõ đệm và động tác múa xoang; quy trình thiết kế tạo dáng sản phẩm mĩ thuật 2D (chậu cảnh), 3D (túi giấy) ứng dụng họa tiết dân tộc bản địa qua 4–5 bước chuẩn hóa.
• Kỹ năng xử lý dữ liệu không gian và thống kê: Khai thác bản đồ phân bố thổ nhưỡng; đọc bảng cơ cấu sản lượng lâm sản (gỗ, củi, tre, nứa, măng tươi giai đoạn 2015–2020), biểu đồ gia tăng rác thải y tế.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Phương pháp tiếp cận sư phạm

Tài liệu áp dụng phương pháp dạy học tích hợp (Interdisciplinary learning) và học tập qua trải nghiệm (Experiential learning). Học sinh tiếp cận bài học không qua thuyết giảng trừu tượng mà thông qua việc khai thác tư liệu sơ cấp: khảo sát tranh ảnh hiện vật, nghe băng ghi âm điệu dân ca, phân tích bảng số liệu của Cục Thống kê tỉnh Kon Tum và giải quyết các bài tập tình huống thực tế.

┌──────────────┐      ┌──────────────────┐      ┌─────────────┐      ┌─────────────┐
│    MỞ ĐẦU    │ ───> │  KIẾN THỨC MỚI   │ ───> │  LUYỆN TẬP  │ ───> │  VẬN DỤNG   │
│ Khởi động,   │      │ Đọc tư liệu, số  │      │ Hệ thống hóa│      │ Dự án, giải │
│ tạo vấn đề   │      │ liệu, tranh ảnh  │      │ kiến thức   │      │ quyết thực tế│
└──────────────┘      └──────────────────┘      └─────────────┘      └─────────────┘

Hệ thống tình huống nghiên cứu (Case Studies) và bài tập thực hành

• Tình huống bạo lực gia đình: Xây dựng 3 trường hợp điển hình về nguyên nhân bạo lực do bất bình đẳng giới, nạn tảo hôn, nghiện cờ bạc/rượu chè tại các huyện vùng sâu (Tu Mơ Rông, Sa Thầy), yêu cầu học sinh nhận diện căn nguyên pháp lý và đề xuất biện pháp bảo vệ quyền lợi nạn nhân.
• Tình huống xử lý vi phạm môi trường du lịch: Nghiên cứu hành vi xả rác và bẻ cành hoa Mai anh đào tại Khu du lịch Măng Đen (huyện Kon Plông) của nhân vật giả định, liên hệ trực tiếp với các điều khoản xử phạt trong Nghị định 139/2017/NĐ-CP và Nghị định 45/2022/NĐ-CP.
• Thực hành mĩ thuật ứng dụng: Quy trình kỹ thuật 4 bước vẽ chậu cảnh 2D và 5 bước tạo dáng túi giấy 3D có sử dụng các họa tiết cách điệu (sóng nước, tổ ong, quả trám, ngọn rau dớn) của người Ba-na, Xơ-đăng.

Đánh giá và hướng dẫn tự học

• Đánh giá quá trình: Sử dụng bảng kiểm tổng kết kiến thức (so sánh đất feralit và đất phù sa; bảng phân loại hình thức bạo lực gia đình; bảng theo dõi mô hình nông nghiệp công nghệ cao).
• Hướng dẫn nghiên cứu thực địa: Lập kế hoạch phân loại rác thải tại gia đình, dự án bảo tồn di sản tại xã/phường, xây dựng kịch bản đóng vai hướng dẫn viên du lịch giới thiệu Nhà rông Kon Klor hoặc Nhà thờ gỗ Kon Tum.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Hạng mục cập nhật	Nội dung chi tiết trong tài liệu
Dữ liệu thực địa & Thống kê	Số liệu độ che phủ rừng đạt 63,02% (Niên giám thống kê 2021); dữ liệu phát triển 16.200 ha nông nghiệp CNC đến năm 2022; thống kê 2.489 vụ bạo lực gia đình (2008–2018).
Văn bản quy phạm pháp luật	Tích hợp Nghị định 139/2017/NĐ-CP; Nghị định 45/2022/NĐ-CP; Quyết định số 1270/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về bảo tồn văn hóa.
Ghi nhận di sản mới	Cập nhật quyết định của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ngày 14/02/2023 công nhận Nghề dệt thủ công truyền thống Ba-na là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Công nghệ & Sản xuất hiện đại	Tích hợp các thuật ngữ công nghệ mới: Chuỗi cung ứng khép kín, VietGAP, Nhà màng IoT, Công nghệ tưới tự động, Chứng chỉ quản lý rừng bền vững (FSC).

Tài liệu Giáo dục địa phương tỉnh Kon Tum lớp 8 tích hợp các mô hình sản xuất quy mô lớn tại các địa phương:

• Khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao Măng Đen (170 ha).
• Dự án chăn nuôi bò sữa tập trung của Tập đoàn TH tại xã Mô Rai, huyện Sa Thầy (quy mô 374,67 ha, dự kiến 10.000 con).
• Mô hình liên kết sản xuất cà phê, sắn khép kín tại Hợp tác xã Nông nghiệp Sáu Nhung (Đăk Hà), Hợp tác xã Nông nghiệp Thế hệ mới Đắk Mar, Hợp tác xã Pô Kô.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Học sinh khối 8 hệ Trung học cơ sở: Đối tượng tiếp nhận chính để hoàn thành môn học Giáo dục địa phương theo khung phân phối chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần nắm vững khối kiến thức cơ bản của chương trình Giáo dục địa phương lớp 6 và lớp 7 (khung tổng quan về địa danh, văn hóa dân gian sơ lược và các khái niệm lịch sử địa phương ban đầu).
• Giáo viên phổ thông: Làm căn cứ soạn thảo giáo án, thiết kế chuyên đề dạy học liên môn (Ngữ văn - Địa lí - Lịch sử - Âm nhạc - Mĩ thuật - GDCD), tổ chức các tiết học trải nghiệm thực địa tại địa phương.
• Sinh viên, học viên ngành Sư phạm, Văn hóa học, Dân tộc học: Sử dụng như tài liệu tham khảo nghiên cứu về cấu trúc văn hóa dân gian bản địa Kon Tum, địa lý thổ nhưỡng học Tây Nguyên và tư liệu thực nghiệm vùng đồng bào thiểu số (Xơ-đăng nhóm Todra, Ba-na, Gié-Triêng, Gia-rai, Brâu, Rơ Măm).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tài liệu này được biên soạn cho đối tượng học tập nào?

Tài liệu được thiết kế làm sách giáo khoa chính thức cho học sinh lớp 8 trên toàn địa bàn tỉnh Kon Tum, phục vụ nội dung Giáo dục địa phương trong Chương trình Giáo dục phổ thông.

2. Người học cần có kiến thức nền tảng nào trước khi tiếp cận tài liệu?

Người học cần hoàn thành chương trình Giáo dục địa phương lớp 6, lớp 7, có kỹ năng cơ bản về đọc bản đồ địa lí, phân tích ngữ liệu văn học trung học cơ sở và hiểu biết cơ bản về cơ cấu phân chia hành chính của tỉnh Kon Tum.

3. Cấu trúc mỗi bài học trong tài liệu có điểm gì khác biệt?

Toàn bộ 09 chủ đề đều tuân thủ cấu trúc 4 bước sư phạm chuẩn hóa: Mở đầu $\rightarrow$ Kiến thức mới $\rightarrow$ Luyện tập $\rightarrow$ Vận dụng, gắn liền với việc xử lý các tình huống và bài tập thực hành thực tế, không dùng hình thức thuyết giảng một chiều.

4. Làm thế nào để tự học và khai thác tài liệu hiệu quả?

Người học cần tự hoàn thành hệ thống câu hỏi sau mỗi phần đọc tư liệu, làm đầy đủ các bảng tổng kết (bảng đặc điểm đất, bảng phân loại bạo lực, bảng tổng kết di sản) và thực hiện các bài tập thực hành thiết kế, xử lý tình huống được nêu ở mục Vận dụng.

5. Những nguồn tư liệu và công trình nào được trích xuất trong tài liệu?

Tài liệu sử dụng tư liệu từ Viện Nghiên cứu Văn hóa Dân gian (Kho tàng sử thi Tây Nguyên), tư liệu nghiên cứu của Trung tâm CNTT&TT tỉnh Kon Tum, Niên giám Thống kê tỉnh Kon Tum năm 2021, báo cáo của Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch Kon Tum.

---

Kết luận

Tài liệu Giáo dục địa phương tỉnh Kon Tum lớp 8 là công trình biên soạn mang tính hệ thống, cung cấp cơ sở dữ liệu học thuật chuẩn xác về văn học dân gian, lịch sử, văn hóa nghệ thuật, điều kiện tự nhiên, sản xuất nông nghiệp công nghệ cao và thực trạng xã hội của địa phương.

Lộ trình học tập đề xuất: Tiếp cận tuần tự từ khối văn hóa - lịch sử (Chủ đề 1 đến 4) để xây dựng nhận thức nền tảng, chuyển sang khối tài nguyên - kinh tế (Chủ đề 5, 6) để nắm bắt thế mạnh địa phương, và hoàn thành ở khối chuyên đề xã hội - môi trường (Chủ đề 7, 8, 9) nhằm phát triển kỹ năng giải quyết các vấn đề thực tiễn.

Để mở rộng nghiên cứu, người học có thể đối chiếu thêm với Niên giám Thống kê tỉnh Kon Tum, các công trình sưu tầm sử thi Tây Nguyên của Viện Nghiên cứu Văn hóa, cùng các văn bản Luật Bảo vệ môi trường, Luật Di sản văn hóa và Luật Phòng, chống bạo lực gia đình hiện hành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu, Kiến thức mới, Luyện tập và vận dụng. Cấu trúc này phù hợp với khả năng lĩnh hội kiến thức cũng như thuận tiện cho việc tổ chức các tiết trải nghiệm, cùng với các môn học và hoạt động giáo dục khác phát huy năng lực của mỗi học sinh. Hi vọng Tài liệu giáo dục địa phương tỉnh Kon Tum lớp 8 sẽ mang đến cho các em những nội dung hấp dẫn, giúp các em có cơ hội vận dụng những kiến thức, kĩ năng được học góp phần xây dựng vùng đất Kon Tum ngày càng giàu đẹp. Chúc các em có những giờ học thật vui và ý nghĩa! Các em hãy giữ gìn, bảo quản sách để dành tặng cho học sinh lớp sau nhé! nh Tr:đöan sử Kĩ X0-H Teen die denandeinaeotiaasiseosndnaalia 5 Kon Tum ttrthe ki XVI GEr Cau the Ki XX vecscsswsssocssssarcssavevanwrsrsnawaaaveane 14 Học hát bài: Dệt vải (dân ca Ba-na) giới thiệu công chiêng Tây Nghệ thuật trang trí trong đời sống của một số dân tộc thiểu BO TT a TY erecta csc, buoxacdiaggteonasgolDlnaaxGBssgskuisaGitlisfGioifas 27 Thổ nhưỡng, sinh vật tinh KON TUM.ccccccccecssscetessseseeseeteseesesreceees 34 Một số mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao ở Kon Tum.44 Phong,:chong Bao lực đĩa :đH:ở Hi KOI TUT::ös:: cái cöuun gia số ggggide 51 Chi &é 8.

Giải pháp bảo tôn và phát huy các giá trị di sản văn hóa ở tỉnh i00 0h. 57 Thực trạng ô nhiễm môi trường và các biện pháp hạn chế ô nhiễm môi trường ở tỉnh Kon Tum.---- 2: + 222222E222+22+z2zzzezxea 63 yunHNHHBHHSNHNHHHHHHHHNHHHNHHHNHRNHNHNNHHHHHHHHHNHHHHHNHHEN, (Gùeng dẫn sử dụng tài liệu Nêu yêu cầu cần đạt về năng lực và Yéu cau can dat - phẩm chất của học sinh sau khi học. 'Sâp TRĐVS5số hình anh” : : hoặc thông tin, xây dựng tình nO, ndi = : dung lién quan dén chi dé,. nham tao : hứng thú và định hướng các hoạt động : z học tập tiếp theo.

: prec seesescanenssseseusacsonassenessssacacanng Cung cap thông tin và hướng dẫn học sinh tìm hiểu, hình thành kiến thức, năng Kiến thức mớ lực, phẩm chất ở các nội dung của chủ đề. eee eee ORE ROR Kiểm tra, đánh giá hoạt động nhận : thức của học sinh, bao gồm các câu hỏi, bài tập, yêu cầu thực hành,. để củng cố những nội dung được thể hiện ở phần kiến thức mới. %unanasnnnnnunsnnnnnnnstastnusnnnannnsnnnnnnnunn Bao gồm câu hỏi, bài tập yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học a Van dung để nhìn nhận, đánh giá, giải quyết vấn đề thực tiễn liên quan đến chủ đề „hung Yanmnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnmnnnnnnnnnmnnnnnnnnnmannnnn®.

TRICH DOAN SU THI XO-DANG Hoc xong chủ đề nảy, em sẽ: -_ Nhận biết được một số yếu tố của sử thi Xơ-đăng (không gian, thời ¡ gian, cốt truyện, nhân vật, ngôn ngữ,. ' - Hiểu và phân tích được một số chỉ tiết tiêu biểu; phân tích được đặc điểm nhân vật; hiểu ý nghĩa của một đoạn trích sử thi Xơ-đăng. ! - Đồng cảm với ước mơ về một cuộc sống no đủ, hạnh phúc và khát vọng ! chế ngự cái ác, cái xấu của người Xơ-đăng xưa. I Kon Tum được biết đến là miền đất huyền thoại với những nét văn hóa riêng (công chiêng, rượu cần, nhà rông,.); với những giá trị lịch sử, văn hóa vật thể và phi vật thể lâu đời của đồng bào các dân tộc thiểu số (Ba-na, Xơ-đăng,.

Trong kho tàng văn hóa của đồng bào Kon Tum, không thể không nhắc đến sử thi. Dưới mái nhà rông, bên ánh lửa bập bùng, những bản trường ca trầm hùng vang lên bằng hình thức kể, diễn xướng. Đời sống sinh hoạt lao động và ước mơ khát vọng về một cuộc sống no đủ, an lành của người dân tộc thiểu số từ thuở sơ khai được tái hiện chân thực, rõ nét. Sử thi Xơ-đăng xây dựng hình ảnh người anh hùng lí tưởng với vẻ đẹp toàn diện, luôn giúp đỡ bà con trong lao động và sẵn sàng chiến đấu chống lại quỷ thần, chống lại cái ác, bảo vệ dân làng.

fos ° Seana me 1. Sử thi (anh hùng ca) là tác phẩm tự sự dân gian có quy mô lớn, sử dụng ngôn ngữ có vần, nhịp, xây dựng những hình tượng nghệ thuật hoành tráng hào hùng để kể về một hoặc nhiều biến cố lớn (chiến tranh, công cuộc chinh phục thiên nhiên,.) diễn ra trong đời sống cộng đồng của cư dân thời cổ đại. Đến nay, ở Kon Tum đã có trên 100 sử thi Xơ-đăng và trên 60 sử thi Ba- na được phát hiện, hơn một phần ba trong số đó đã được ghi chép bằng chữ viết của các dân tộc thiểu số, được dịch ra tiếng Việt và xuất bản. Sử thi ở Kon Tum đa số được kể bằng văn xuôi xen lẫn những đoạn văn vần, với phong cách ngôn từ hồn nhiên, chất phác.

Sử thi Xơ-đăng ở Kon Tum là sử thi của dân tộc Xơ-đăng nhóm Todra, gồm hơn 100 câu chuyện liên hoàn. Nội dung chủ yếu xoay quanh nhân vật Dăm Duông, với các câu chuyện: 2#ăm Duông ở trên trời, Dăm Duông bị bắt làm tôi tớ Dăm Duông làm thu linh, Dam Duéng di theo than Tung Gur, Dam Duéng lam nha rong, Dam Duéng cut nang Bar Mg, Dam Duéng héa cop, Dam ' Duông trong lốtông già, Măng Lăng vu cho Duông ăn cắp trâu, Ông Gieh làm Iễ bỏ mả cho Duông,. Sử thi Xơ-đăng ca ngợi Duông- một vị anh hùng khỏe đẹp, có tâm hồn cao thượng, biết thương yêu, hy sinh vì sự tồn tại và phát triển của cộng đồng với những phẩm chất nhưý chí, nghị lực, lòng dũng cảm, vươn lên vì khát vọng cao cả của người anh hùng. Duông là nhận vật lý tưởng, là niềm tự hào của người Xơ-đăng.

Giới thiệu tác phẩm str thi Dudng ở trên trời. Sur thi Dudng ở trên trời (Duông ôi Plêng lăng) là một trong 100 sử thi của người Xơ-đăng, được ông Võ Quang Trọng (Viện trưởng Viện Nghiên cứu văn hóa dân gian) sưu tâm; ông A_ Jar (làng Pleiđôn, phường Quang Trung, thành phố Kon Tum) ghi lại bằng chữ viết và dịch sang tiếng Việt; nghệ nhân hát kể là ông A Ar (làng Kon Gu 1, xã Ngọc Wang, huyện Đắk Hà). Đoạn trích Dăm Duông đánh Hơ Mã Tơ Nâng cứu dân /ảng được trích từ sử thi Đuông ở trên trời in trong Kño tảng sử thí Tây Nguyên của Viện Nghiên cứu Văn hóa Việt Nam. Tóm tắt: Ông Gleh có bốn con trai là Dăm Rok, Dăm Gap, Dăm Duông, Dăm Diä và hai con gai la Hla Ro Kong, Bia Mah.

Trong bốn người con trai ấy thì Duông là con thứ ba. Duông có tính tình hiền lành, hiếu thảo nên được ông nội là Tơ Roh, vị thần sấm sét, đón lên trời nuôi từ lúc còn nhỏ. Ông Tơ Roh truyền hết mọi phép thuật cho Duông với mong muốn Duông sẽ cai quản thế gian và giúp đỡ mọi người. Duông có thể tự biến mình thành ông già rồi lại thành đứa trẻ, lại cũng có thể thành cô gái.

Duông có thể làm trời quang hỗng tdi sAm, mira nhir trút, nước sông tran đầy. Chàng cũng có thể làm cho mưa tạnh, sông suối như cũ. Duông còn có tài bắn cung, trắm phát trăm trúng. hi đã trưởng thành, Duông được ông nội cho đi chơi ở chốn trần gian.

Chàng quen biết và kết thân với Bar Mă, con gái thần nước Glang 1ri. Mối nhân duyên giữa Duông và Bar Mă được thần Tơ Roh và mọi người chấp thuận. Một đám cưới thật to được tổ chức. |1 Ong To Roh quyết định cho vợ chồng Duông làm nhà bên ngọn núi cao để ở riêng.

Vợ chồng Duông chăm chỉ phát cây, đốt rẫy, làm nương. Nhờ ông nội Tơ Roh và bác Wek cho giống lúa thần nên đến mùa, vợ chồng Duông bội thu. Ông Gieh và các anh em của Duông muốn có giống lúa mới. Họ mang giống cũ đến nhà Duông để đổi.

Duông đã tự mang giống lúa mới đến tria giúp cha. Mùa ấy, nhàôong Gleh thóc lúa đầy nhà, đầy kho. Ông Gieh tổ chức lễ : cúng Yang, tế thần linh, cảm tạ trời đất vì mùa màng tươi tốt. Tiếng đồn về giống lúa mới của Duông truyền đi khắp nơi.

Không những giúp đỡ người dân trong làng, Duông còn sản sàng đi sang làng bên trỉa giúp dân làng giống lúa tốt, khắp nơi được mùa, ai nấy đều hân hoan, mừng vui. Tin đồn về Duông đem giống lúa mới giúp bà con khắp nơi và tin ông Gleh cúng Yang đến tai Hơ Mã Tơ Nâng, quỷ thần trên núi. Hắn ghen tức rủ em là Hơ Mă Jâng Kông đến đánh Duông. Cuộc chiến diễn ra rất dữ dội.

Nhờ sự giúp sức của ông nội Tơ Roh và các anh em, Duông đã chiến thẳng. Từ đó, anh em Duông và dân làng sống hạnh phúc, ấm no.1: Nghệ nhân hát kể sử thi A Ar Hình 1.2: Nghệ nhân dịch sử thi A Jar (Ảnh: Gia đình cung câp) (Ảnh: Vĩnh) Đọc van ban DAM DUONG DANH HO MA TO’ NANG CUU DAN LANG “ : (Trích 'Duông ở trên trời" - Sử thi Xơ-đăng) Chuẩn bị - Trình bày những hiểu biết của em về đời sống, văn hóa, phong tục của người Xơ-đăng. - Em hãy kể tên các thể loại văn học dân gian ở địa phương Kon Tum mà em biết? - Em đã từng nghe kể/ xem/đọc sử thi chưa? Hãy chia sẻ những hiểu biết của em về thể loại ấy. Trải nghiệm cùng văn bản Ông Gieh tổ chức lễ tế Yang (2, cúng thần linh.

Ông Gleh gióng lên một hồi lzðng mời cả dân làng, gọi hết con cháu tụ tập đông đủ để vào Cuộc vui tế lễ thần linh, cầu xin thần núi, thần sấm sét cho mọi người sức khỏe. Ông Gleh cũng cầu xin các đãng thần linh luôn giúp đỡ dân làng có được nhiều lúa gạo, hạt kê, xin cho các cặp vợ chồng sống hạnh phúc, biết dạy con cái ngoan ngoãn, người già sống lâu. Dăm Duông và Ba Mă cũng đến tham gia lễ tế thần linh. Họ nghe rõ lời khấn của ông Gleh: « Ơ Yang núi cao! Hỡi thần Tơ Roh ở trên trời, hãy nghe lời tôi khấn.

Mong các thần linh cho tôi sống lâu, cho sức khỏe đồi dào; mong các thần linh ban cho con cháu tôi trí tuệ sáng láng, biết chăm chỉ làm ăn, biết cư xử tốt với mọi người. Bây giờ tôi dâng thần linh lễ tế. Tôi đã gọi mời tất cả dân làng, tất cả con cháu tụ tập về đây để chung vui với tôi coi như một ngày hội.) Tin đồn về ông Glel làm lễ ăn trâu, tế Yang bay đi khắp nơi, tới tai gã Hơ Mã Tơ Nâng, quỷ thần trên núi cao. Hắn ghen tức bảo: - Thằng Duông à, mày hãy coi chừng ta đây.

Mày ở có tài giúp đỡ dân làng, ch rực mọi người nể phic May hãy đi đó, Rồi đây, hai ta s@ on tai thr? cite yem sao? Rồi coi, mày giỏi giang cỡ nào? Hơ Mă Tơ Nâng sửa soạn dây ná, mũi tên để sẵn sàng đánh nhau với Duông.