®¹i häc quèc gia hµ néi Tr-êng ®¹i häc khoa häc x· héi & nh©n v¨n Khoa v¨n häc ------------------------------ NguyÔn thÞ H-¬ng t×m hiÓu sö thi ch-¬ng han cña ng-êi th¸i ë viÖt nam Chuyªn ngµnh V¨n häc d©n gian M· sè 60.36 LuËn v¨n th¹c sÜ v¨n häc Ng-êi h-íng dÉn khoa häc : gs.ts lª chÝ quÕ Hµ Néi, 2010 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com PhÇn më ®Çu 1. V¨n ho¸ ViÖt Nam lµ nÒn v¨n ho¸ thèng nhÊt trong ®a d¹ng. Bëi vËy, tÝnh ®a d©n téc lµ mét trong nh÷ng nÐt ®Æc s¾c ®éc ®¸o cña v¨n ho¸ ViÖt Nam. N¨m m-¬i t- d©n téc anh em sèng trªn d¶i ®Êt h×nh ch÷ S nµy ®· ®ãng gãp n¨m t- s¾c mµu v¨n ho¸ kh¸c nhau, trong ®ã v¨n ho¸ Th¸i næi lªn nh- mét m¶ng mµu ®Æc biÖt ®ang ngµy cµng kh¼ng ®Þnh vÞ trÝ quan träng cña m×nh.
B¶o tån v¨n ho¸ Th¸i, v¨n häc Th¸i chÝnh lµ thùc hiÖn nhiÖm vô quan träng cña c«ng t¸c v¨n ho¸ - v¨n nghÖ ®-îc ®Æt ra trong §¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø VIII: ‚ Khai th¸c vµ ph¸t triÓn mäi s¾c th¸i vµ gi¸ trÞ v¨n ho¸ nghÖ thuËt cña c¸c d©n téc trªn ®Êt n-íc ta, t¹o ra sù thèng nhÊt trong tÝnh ®a d¹ng vµ phong phó cña nÒn v¨n ho¸ ViÖt Nam‛. Trong vèn v¨n ho¸ d©n gian cæ truyÒn, sö thi c¸c d©n téc thiÓu sè lµ mét thÓ lo¹i v¨n ho¸ ®Æc s¾c vµ ®éc ®¸o. Nã kh«ng chØ lµ mét thÓ lo¹i v¨n häc mµ cßn lµ mét h×nh thøc sinh ho¹t v¨n ho¸ mang ®Ëm s¾c th¸i téc ng-êi. Nã lµ kÕt tinh nh÷ng thµnh tùu cña v¨n häc d©n gian, truyÒn thèng v¨n ho¸ nghÖ thuËt, sinh ho¹t, ca h¸t… VÎ ®Ñp v¨n ho¸, v¨n häc nµy cã søc hót k× l¹ ®èi víi chóng t«i.
T×m hiÓu, nghiªn cøu Ch-¬ng Han-sö thi Th¸i, chóng t«i khao kh¸t ®i t×m vÎ ®Ñp thùc sù hÊp dÉn cña t¸c phÈm v¨n ch-¬ng, tõ ®ã cã mét c¸i nh×n bao qu¸t vÒ gi¸ trÞ sö thi Th¸i vµ cao h¬n n÷a lµ gãp phÇn nghiªn cøu v¨n ho¸, v¨n häc Th¸i. L©u nay, nghiªn cøu v¨n häc d©n gian cña d©n téc Th¸i , c¸c nhµ khoa häc chñ yÕu t×m hiÓu , nghiªn cøu vÒ c¸c thÓ lo¹i quen thuéc nh- TruyÖn cæ, truyÖn th¬, ca dao, tôc ng÷…§ã lµ nh÷ng tinh hoa v¨n ho¸ Th¸i ®· ®-îc kh¼ng ®Þnh. Tuy nhiªn, trong kho tµng v¨n häc Th¸i cßn 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cã mét thÓ lo¹i cã tÇm vãc mµ Ýt ng-êi biÕt ®Õn, l¹i cµng Ýt ng-êi quan t©m nghiªn cøu ®ã lµ sö thi anh hïng. B»ng viÖc nghiªn cøu sö thi Th¸i Ch-¬ng Han, chóng t«i mong muèn gãp phÇn bÐ nhá cña m×nh ®Ó lÊp ‚kho¶ng trèng‛ khoa häc Êy.
Sö thi lµ thÓ lo¹i ®· ®-îc ®-a vµo gi¶ng d¹y trong ch-¬ng tr×nh Phæ th«ng trung häc. C¸c nhµ so¹n s¸ch ®· lùa chän nh÷ng trÝch ®o¹n tiªu biÓu trong sö thi §¨m S¨n ( sö thi anh hïng) vµ sö thi §Î ®Êt ®Î n-íc ( sö thi thÇn tho¹i) ®Ó gi¶ng d¹y trong ch-¬ng tr×nh Ng÷ v¨n 10. Nh-ng l©u nay ng-êi häc, ng-êi ®äc chØ biÕt ®Õn sö thi anh hïng ë T©y Nguyªn, c¸c nhµ nghiªn cøu ®· t×m thÊy ë T©y Nguyªn tån t¹i kho¶ng h¬n mét tr¨m sö thi, næi bËt nh- sö thi §¨m S¨n, Xinh Nh·, Khinh Dó, §am Di. rÊt Ýt ng-êi biÕt ®Õn ë T©y B¾c còng tån t¹i sö thi anh hïng.
T×m hiÓu sö thi Ch-¬ng Han, chóng t«i mong muèn giíi thiÖu víi ng-êi ®äc mét sö thi anh hïng ë T©y B¾c. Sö thi Ch-¬ng Han l-u truyÒn ë vïng ng-êi Th¸i T©y B¾c ViÖt Nam bao gåm tõ S¬n La, Lai Ch©u xuèng ®Õn miÒn t©y NghÖ An. HiÖn nay cã ba b¶n s-u tÇm vÒ Sö thi Ch-¬ng Han. B¶n cña NguyÔn Ngäc TuÊn vµ b¶n cña V-¬ng Trung s-u tÇm ë S¬n La, b¶n cña Phan §¨ng NhËt s-u tÇm ë t©y NghÖ An.
Theo t- liÖu chóng t«i ®äc ®-îc, Sö thi Ch-¬ng Han cßn l-u truyÒn ë Lµo, Th¸i Lan vµ T©y nam Trung Quèc. V× vËy ®©y lµ vÊn ®Ò míi vµ lý thó cÇn ®-îc nghiªn cøu. Víi sù gîi ý cña thÇy h-íng dÉn cïng niÒm say mª v¨n ho¸ v¨n häc Th¸i vµ mong muèn ®ãng gãp mét phÇn nhá vµo viÖc b¶o tån v¨n ho¸ d©n téc, chóng t«i quyÕt ®Þnh lùa chän ®Ò tµi “T×m hiÓu sö thi Ch-¬ng Han cña ng-êi Th¸i ë ViÖt Nam” lµm ®Ò tµi luËn v¨n khoa häc cña m×nh. 2- §èi t-îng vµ ph¹m vi nghiªn cøu: 2.
§èi t-îng nghiªn cøu: Sö thi Ch-¬ng Han l-u truyÒn ë S¬n La, v× ®©y lµ ®Þa bµn gèc cña ng-êi Th¸i ë T©y B¾c ViÖt Nam. Bªn c¹nh ®ã, chóng t«i còng tham kh¶o sö thi Khñn Ch-ëng s-u tÇm ë phÝa t©y NghÖ An. Ngoµi ra, chóng t«i còng tham kh¶o mét sè bµi viÕt giíi thiÖu sö thi Ch-¬ng Han l-u truyÒn ë Lµo vµ Th¸i Lan ®Ó so s¸nh ®èi chiÕu. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Ph¹m vi nghiªn cøu: Sö thi Ch-¬ng Han cña d©n téc Th¸i ®-îc c¸c chuyªn gia nghiªn cøu vÒ sö thi ®¸nh gi¸ cao, coi ®ã lµ kiÖt t¸c hµng ®Çu cña v¨n häc d©n gian Th¸i. TÇm vãc cña nã s¸nh ngang víi sö thi §¨m S¨n cña d©n téc £-§ª. Cã nhiÒu vÊn ®Ò hÊp dÉn, lý thó cÇn kh¸m ph¸ t×m hiÓu vÒ sö thi nµy. Nh-ng trong ph¹m vi cña mét luËn v¨n th¹c sü, chóng t«i chØ dõng l¹i nghiªn cøu nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n cña néi dung ph¶n ¸nh, mét sè ®Æc ®iÓm vÒ nghÖ thuËt vµ b-íc ®Çu t×m hiÓu s¾c th¸i b¶n ®Þa vµ quan hÖ khu vùc §«ng Nam ¸ cña Sö thi Ch-¬ng Han.
3- ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu: §Ó gi¶i quyÕt tèt môc ®Ých ®Ò tµi ®Æt ra, chóng t«i ®· vËn dông c¸c ph-¬ng ph¸p sau ®©y: 3. Ph-¬ng ph¸p ph©n tÝch - tæng hîp: §Ó t×m hiÓu nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n cña néi dung ph¶n ¸nh, mét sè ®Æc ®iÓm vÒ nghÖ thuËt cña t¸c phÈm, ng-êi nghiªn cøu ph¶i ®äc kÜ t¸c phÈm, ph¶i ph©n tÝch cô thÓ c¸c yÕu tè cña t¸c phÈm nh- cèt truyÖn, kÕt cÊu, chi tiÕt, nh©n vËt, h×nh ¶nh, h×nh t-îng, c©u v¨n, tõ ng÷, c¸c biÖn ph¸p nghÖ thuËt. tõ ®ã qui n¹p, tæng hîp vÊn ®Ò. Ph-¬ng ph¸p so s¸nh: LuËn v¨n sÏ tiÕn hµnh nghiªn cøu so s¸nh gi÷a sö thi Ch-¬ng Han l-u truyÒn ë T©y B¾c ViÖt Nam víi sö thi Th¹o Hïng- Th¹o Ch-¬ng l-u truyÒn ë Lµo vµ Th¸i Lan, ngoµi ra cßn kÕt hîp so s¸nh víi sö thi Khñn Ch-ëng l-u truyÒn ë T©y NghÖ An, tõ ®ã lµm c¬ së t×m hiÓu s¾c th¸i b¶n ®Þa vµ quan hÖ khu vùc §«ng Nam ¸ cña Sö thi Ch-¬ng Han.
Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu liªn ngµnh: ThÓ lo¹i sö thi, trong ®ã cã sö thi Ch-¬ng Han kh«ng chØ lµ mét thÓ lo¹i v¨n häc mµ cßn lµ mét h×nh thøc sinh ho¹t v¨n ho¸ mang ®Ëm s¾c th¸i téc ng-êi. Nã lµ kÕt tinh nh÷ng thµnh tùu cña v¨n häc d©n gian, truyÒn thèng v¨n ho¸ nghÖ thuËt, sinh ho¹t, ca h¸t Th¸i. V× vËy khi nghiªn cøu, ng-êi nghiªn cøu cÇn sö dông kÕt hîp ph-¬ng ph¸p ph©n tÝch, nghiªn cøu mét t¸c phÈm v¨n häc d©n gian víi ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu mét hiÖn t-îng v¨n ho¸ d©n gian. Khi nghiªn cøu c¸c ph-¬ng diÖn néi dung, nghÖ thuËt cña t¸c phÈm cÇn ®Æt trong mèi quan hÖ víi ph-¬ng thøc s¸ng t¸c, ph-¬ng thøc biÓu diÔn, ph-¬ng 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thøc l-u hµnh, trong mèi quan hÖ mäi mÆt cña ®êi sèng v¨n ho¸, ®êi sèng x· héi.
LÞch sö s-u tÇm: Ch-¬ng Han lµ mét t¸c phÈm mang tÇm vãc sö thi ®-îc l-u truyÒn rÊt l©u ®êi vµ s©u réng trong ®êi sèng tinh thÇn cña ®ång bµo d©n téc Th¸i. Ch-¬ng Han cã ë Lµo, Th¸i Lan , MiÕn §iÖn. ë ViÖt Nam Ch-¬ng Han ®-îc l-u truyÒn ë S¬n La,ë t©y NghÖ An trong ng-êi Th¸i vµ ®-îc ghi vµo s¸ch b»ng ch÷ Th¸i cæ. Sö thi Ch-¬ng Han ®-îc c¸c chuyªn gia nghiªn cøu vÒ sö thi ®¸nh gi¸ cao, coi ®ã lµ mét trong nh÷ng kiÖt t¸c hµng ®Çu cña v¨n häc d©n gian §«ng Nam ¸ lôc ®Þa.
Tuy nhiªn, hiÖn nay cßn rÊt Ýt v¨n b¶n Ch-¬ng Han b»ng ch÷ Th¸i cæ. V¶ l¹i c¸c v¨n b¶n cßn l¹i còng kh«ng hoµn chØnh, v× ng-êi x-a thÝch ®o¹n nµo chÐp l¹i ®o¹n ®ã, cø thÕ l-u truyÒn trong d©n gian. Ng-êi ®Çu tiªn chó ý s-u tÇm Sö thi Ch-¬ng Han ph¶i kÓ ®Õn Phan §¨ng NhËt. N¨m 1960, khi lµm gi¸o viªn ë T©y B¾c, Phan §¨ng NhËt ®· cïng nhµ d©n téc häc CÇm Träng s-u tÇm c¸c s¸ch Ch-¬ng Han.
Sau ®ã ®Õn n¨m 1965, Mü nÐm bom S¬n La lµm ch¸y mÊt c¸c s¸ch trªn. C«ng viÖc bÞ ®øt ®o¹n, nh÷ng n¨m sau Phan §¨ng NhËt m¶i miÕt ®i t×m sö thi kh¾p Nam B¾c mµ kh«ng quªn duyªn nî thuë ban ®Çu víi anh hïng Ch-¬ng. Nh-ng ng-êi cã c«ng víi Sö thi Ch-¬ng Han ph¶i nãi ®Õn «ng NguyÔn Ngäc TuÊn, ViÖn nghiªn cøu §«ng Nam ¸, Trung t©m Khoa häc x· héi vµ Nh©n v¨n Quèc gia, lóc sinh thêi ®· cã nhiÒu n¨m c«ng t¸c, sinh sèng cïng céng ®ång ng-êi Th¸i ë T©y B¾c ViÖt Nam. Víi sù hiÓu biÕt kh¸ s©u s¾c vÒ v¨n ho¸ Th¸i, nhµ nghiªn cøu d©n téc häc NguyÔn Ngäc TuÊn ®· dµy c«ng s-u tÇm ,dÞch thuËt, hiÖu ®Ýnh, kh¶o dÞ tr-êng ca Ch-¬ng Han.
B¶n Ch-¬ng Han cña «ng NguyÔn Ngäc TuÊn ®-îc tËp hîp tõ c¸c v¨n b¶n viÕt b»ng ch÷ Th¸i vµ lµ kÕt qu¶ cña c«ng viÖc hiÖu ®Ýnh kh¶o dÞ 3 v¨n b¶n: - B¶n cña cô Lß V¨n Sau, b¶n Nam, x· ChiÒng Chung, huyÖn Mai S¬n, S¬n La. - B¶n cña cô CÇm Bao nguyªn c¸n bé Së v¨n ho¸ T©y B¾c - B¶n cña cô Lß V¨n ói, b¶n Phiªng Ngïa, x· ChiÒng S«m, huyÖn Mai S¬n, S¬n La. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nh-ng b¶n do «ng NguyÔn Ngäc TuÊn ®Ó l¹i chØ cã phÇn dÞch gåm 116 trang, kh«ng cã ch÷ Th¸i, kh«ng cã giíi thiÖu. Kho¶ng n¨m 1998, «ng NguyÔn H÷u ¦ng, em «ng NguyÔn Ngäc TuÊn cho Phan §¨ng NhËt m-în b¶n Sö thi Ch-¬ng Han do «ng TuÊn s-u tÇm.
Phan §¨ng NhËt ®· nhê häc sinh vµ ®ång nghiÖp ë S¬n La gióp ®ì kÕt hîp víi lao ®éng cña b¶n th©n biªn so¹n l¹i, cuèn Ch-¬ng Han- Sö thi Th¸i ®· hoµn thµnh, ®-îc Nhµ xuÊt b¶n Khoa häc x· héi in n¨m 2003 víi ®Çy ®ñ c¸c phÇn cÇn thiÕt vµ sè trang ®Çy ®Æn 335 trang. Trong cuèn nµy gåm b¶n dÞch thuËt cña «ng NguyÔn Ngäc TuÊn víi 2940 c©u chia lµm 11 ch-¬ng, 260 c©u th¬ ®Çu Ch-¬ng Han b»ng ch÷ Th¸i cæ chôp tõ luËn v¨n §¹i häc cña Hµ Thu Thuú, t¸c phÈm Quam Ch-¬ng Han do «ng CÇm Bao s-u tÇm vµ chÐp l¹i viÕt b»ng ch÷ Th¸i La tinh, c¸c bµi nghiªn cøu, c¸c phô lôc cña GS.Phan §¨ng NhËt.