Luận Văn Thạc Sĩ: Tìm Hiểu Sử Thi Chương Han Của Người Thái Ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích ussh tìm hiểu sử thi chương han của người thái ở việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hương
• Người hướng dẫn: GS.TS Lê Chí Quế
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn
• Chuyên ngành: Văn học dân gian
• Đề tài: Tìm Hiểu Sử Thi Chương Han Của Người Thái Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: NGƯỜI THÁI VÀ VĂN HÓA CỦA DÂN TỘC THÁI Ở VIỆT NAM
• 1.1. Người Thái ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM VỀ NỘI DUNG VÀ NGHỆ THUẬT CỦA SỬ THI CH-¬NG HAN
• 3. CHƯƠNG 3: BẮC ĐẦU TÌM HIỂU SẮC THÁI BẢN ĐỊA VÀ QUAN HỆ ĐÔNG NAM Á CỦA SỬ THI CH-¬NG HAN

Tóm tắt

I. Khám Phá Tổng Quan Về Sử Thi Chương Han Của Người Thái Tại Việt Nam

Sử thi Chương Han là một trong những tác phẩm văn học dân gian đặc sắc của người Thái tại Việt Nam. Tác phẩm này không chỉ mang giá trị văn hóa mà còn phản ánh lịch sử và tâm tư của cộng đồng người Thái. Sử thi Chương Han được lưu truyền qua nhiều thế hệ, thể hiện sự phong phú và đa dạng trong văn hóa của người Thái. Đặc biệt, nó còn là một phần không thể thiếu trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam.

1.1. Đặc Điểm Văn Hóa Của Người Thái Tại Việt Nam

Người Thái tại Việt Nam có một nền văn hóa phong phú, với nhiều phong tục tập quán độc đáo. Họ sống chủ yếu ở các tỉnh miền núi phía Bắc như Sơn La, Lai Châu, và Nghệ An. Văn hóa của họ được thể hiện qua các lễ hội, trang phục, và đặc biệt là qua các tác phẩm văn học dân gian như sử thi Chương Han.

1.2. Vai Trò Của Sử Thi Trong Văn Hóa Người Thái

Sử thi không chỉ là một hình thức nghệ thuật mà còn là phương tiện truyền tải lịch sử, truyền thuyết và giá trị văn hóa của người Thái. Nó giúp bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, đồng thời tạo ra sự kết nối giữa các thế hệ trong cộng đồng.

II. Những Thách Thức Trong Việc Bảo Tồn Sử Thi Chương Han

Mặc dù có giá trị văn hóa to lớn, nhưng việc bảo tồn sử thi Chương Han đang gặp nhiều thách thức. Sự phát triển của xã hội hiện đại, cùng với sự thay đổi trong lối sống và thói quen của người Thái, đã khiến cho nhiều tác phẩm văn học dân gian bị lãng quên. Việc thiếu sự quan tâm từ các thế hệ trẻ cũng là một vấn đề lớn.

2.1. Sự Lãng Quên Của Thế Hệ Trẻ

Nhiều thanh niên hiện nay không còn mặn mà với các tác phẩm văn học dân gian, dẫn đến việc sử thi Chương Han dần bị lãng quên. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến việc bảo tồn văn hóa mà còn làm mất đi những giá trị tinh thần quý báu của dân tộc.

2.2. Thiếu Tài Liệu Nghiên Cứu

Hiện nay, tài liệu nghiên cứu về sử thi Chương Han còn rất hạn chế. Điều này gây khó khăn cho các nhà nghiên cứu trong việc tìm hiểu và phát triển các phương pháp bảo tồn tác phẩm này. Cần có sự đầu tư và quan tâm hơn từ các cơ quan chức năng để thúc đẩy nghiên cứu về văn hóa dân gian.

III. Phương Pháp Bảo Tồn Sử Thi Chương Han Hiệu Quả

Để bảo tồn sử thi Chương Han, cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Việc tổ chức các buổi giao lưu văn hóa, hội thảo và các hoạt động nghệ thuật sẽ giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của tác phẩm này. Ngoài ra, việc đưa sử thi vào chương trình giảng dạy cũng là một giải pháp khả thi.

3.1. Tổ Chức Các Hoạt Động Văn Hóa

Các hoạt động văn hóa như lễ hội, buổi biểu diễn nghệ thuật có thể giúp giới thiệu và quảng bá sử thi Chương Han đến với đông đảo công chúng. Điều này không chỉ giúp bảo tồn văn hóa mà còn tạo ra sự kết nối giữa các thế hệ.

3.2. Đưa Sử Thi Vào Chương Trình Giáo Dục

Việc đưa sử thi Chương Han vào chương trình giảng dạy tại các trường học sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn về văn hóa dân gian của dân tộc mình. Điều này không chỉ giúp bảo tồn văn hóa mà còn tạo ra niềm tự hào về bản sắc dân tộc.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Về Sử Thi Chương Han

Nghiên cứu về sử thi Chương Han không chỉ có giá trị trong việc bảo tồn văn hóa mà còn có thể ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Từ việc phát triển du lịch văn hóa đến việc xây dựng các chương trình giáo dục, nghiên cứu này có thể mang lại nhiều lợi ích cho cộng đồng.

4.1. Phát Triển Du Lịch Văn Hóa

Sử thi Chương Han có thể trở thành một sản phẩm du lịch độc đáo, thu hút du khách đến với văn hóa của người Thái. Việc tổ chức các tour du lịch văn hóa sẽ giúp nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa và tạo ra nguồn thu nhập cho cộng đồng.

4.2. Xây Dựng Chương Trình Giáo Dục

Nghiên cứu về sử thi Chương Han có thể được ứng dụng trong việc xây dựng các chương trình giáo dục nhằm nâng cao nhận thức về văn hóa dân gian. Điều này sẽ giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về nguồn cội và giá trị văn hóa của dân tộc.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Sử Thi Chương Han

Sử thi Chương Han có một vị trí quan trọng trong văn hóa của người Thái tại Việt Nam. Để bảo tồn và phát huy giá trị của tác phẩm này, cần có sự chung tay của cả cộng đồng. Việc nâng cao nhận thức và tạo ra các hoạt động bảo tồn sẽ giúp cho sử thi Chương Han không chỉ tồn tại mà còn phát triển trong tương lai.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Bảo Tồn

Bảo tồn sử thi Chương Han không chỉ là trách nhiệm của một cá nhân hay tổ chức mà là của toàn xã hội. Mỗi người đều có thể góp phần vào việc gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa của dân tộc.

5.2. Hướng Đi Tương Lai

Trong tương lai, cần có những nghiên cứu sâu hơn về sử thi Chương Han để hiểu rõ hơn về giá trị văn hóa và lịch sử của nó. Việc kết hợp giữa nghiên cứu và thực tiễn sẽ giúp cho tác phẩm này luôn sống mãi trong lòng người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nền văn hóa Việt Nam là bức tranh thống nhất trong đa dạng với sự hội tụ sắc màu của 54 dân tộc anh em. Trong đó, cộng đồng người Thái với dân số trên dưới 1 triệu người là tộc người thiểu số đông thứ hai tại Việt Nam, chiếm khoảng 60% tổng dân số của 22 dân tộc cư trú dọc dải Tây Bắc và miền Tây Bắc Trung Bộ. Mặc dù kho tàng Folklore Việt Nam đã ghi nhận hơn 100 tác phẩm sử thi anh hùng đồ sộ tại khu vực Tây Nguyên như Đăm Săn, Xinh Nhã hay Đam Di, mảng sử thi anh hùng tại khu vực miền núi phía Bắc nói chung và của người Thái nói riêng từ lâu vẫn tồn tại một khoảng trống học thuật lớn.

Luận văn thạc sĩ văn học mã số 60.36 của tác giả Nguyễn Thị Hương, được hoàn thành năm 2010 dưới sự hướng dẫn khoa học của Giáo sư, Tiến sĩ Lê Chí Quế tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, đã tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi này. Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là khảo sát toàn diện và hệ thống sử thi Chương Han với tư cách là một kiệt tác sử thi anh hùng tiêu biểu của người Thái ở Tây Bắc Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu bao quát địa bàn phân bố từ Sơn La, Lai Châu đến miền Tây Nghệ An, đồng thời mở rộng không gian đối chiếu với các dị bản tại Lào và Thái Lan.

Công trình mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp nguồn tư liệu chuẩn xác về thi phẩm dài 2.940 câu thơ chia làm 11 chương, góp phần khẳng định vị thế đỉnh cao của văn học dân gian các dân tộc thiểu số và đóng góp vào chiến lược bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc theo tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên hai trục lý thuyết nền tảng vững chắc của ngành Folklore học và Nhân học văn hóa:

• Lý thuyết loại hình học văn học dân gian: Luận văn vận dụng quan điểm phân loại sử thi thành hai nhánh cơ bản gồm sử thi sáng tạo thế giới (sử thi sáng thế) và sử thi thiết chế xã hội (sử thi anh hùng). Dưới lăng kính triết học của Hegel về xung đột chiến trận và nhận định của Friedrich Engels về chiến tranh như một đòn bẩy lịch sử, tác phẩm định vị sử thi anh hùng là phương thức phản ánh giai đoạn liên minh bộ tộc và bước chuyển giao sang xã hội tiền nhà nước.
• Lý thuyết tiếp biến và hỗn dung văn hóa: Luận văn tiếp cận hiện tượng sử thi trong mối quan hệ giao lưu văn hóa khu vực Đông Nam Á lục địa, phản ánh quá trình thiên di, tương tác tộc người giữa các nhóm Tày - Thái với các cư dân bản địa Môn - Khmer.

Khung khái niệm then chốt bao gồm:

• Khái niệm sử thi thiết chế xã hội: Thể loại tự sự dân gian quy mô lớn ca ngợi chiến công của thủ lĩnh quân sự nhằm xác lập trật tự mường bản.
• Mô hình vũ trụ quan 5 tầng: Cấu trúc thế giới quan bản địa của người Thái gồm cõi hỗn mang trên cao, cõi trời của Then Luông, cõi mây gió, cõi mặt đất của con người và cõi dưới đất.
• Thiết chế 16 châu mường: Hình thái tổ chức xã hội truyền thống của người Thái Tây Bắc với hệ thống phân tầng quý tộc quan lại và tầng lớp nhân dân lao động gánh vác.
• Văn hóa thung lũng: Hệ thống canh tác lúa nước gắn liền với bốn yếu tố mương - phai - lái - lin độc đáo.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu khảo sát của luận văn được xác lập thông qua cỡ mẫu gồm 3 văn bản sử thi chuẩn mực được sưu tầm công phu:

• Văn bản thứ nhất: Bản dịch sử thi Chương Han dài 2.940 câu thơ, chia làm 11 chương do nhà nghiên cứu Nguyễn Ngọc Tuấn sưu tầm, khảo dị từ 3 nghệ nhân Lò Văn Sau, Cầm Bao, Lò Văn Ói tại Sơn La, được Giáo sư Phan Đăng Nhật biên soạn và Nhà xuất bản Khoa học xã hội ấn hành năm 2003.
• Văn bản thứ hai: Bản Chương Han do Vương Trung sưu tầm, dịch thuật tại Sơn La gồm 2.371 câu thơ, chia làm 10 chương, Nhà xuất bản Văn hóa dân tộc xuất bản năm 2005.
• Văn bản thứ ba: Tác phẩm Khun Chương - anh hùng ca Thái gồm 8 chương sưu tầm tại Quỳ Châu, miền Tây Nghệ An do Giáo sư Phan Đăng Nhật chủ biên năm 2005.

Phương pháp chọn mẫu được thực hiện theo nguyên tắc chọn mẫu mục tiêu và chuyên gia, ưu tiên các văn bản còn lưu giữ ký tự chữ Thái cổ và văn tự Thái La-tinh có độ tin cậy văn bản học cao nhất. Tác giả kết hợp ba phương pháp phân tích chính: phương pháp phân tích - tổng hợp văn bản học để bóc tách cốt truyện, nhân vật; phương pháp so sánh loại hình đối chiếu liên văn hóa giữa bản Tây Bắc với sử thi Thạo Hùng - Thạo Chương của Lào và Thái Lan; cùng phương pháp nghiên cứu liên ngành văn học - dân tộc học để gắn tác phẩm với môi trường diễn xướng. Timeline nghiên cứu bao quát tiến trình thu thập tư liệu lịch sử kéo dài 50 năm, từ dấu mốc điền dã đầu tiên năm 1960 của Giáo sư Phan Đăng Nhật và nhà dân tộc học Cầm Trọng đến khi hoàn thiện công trình năm 2010.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Xác định đặc trưng thể loại sử thi thiết chế xã hội sơ kỳ muộn: Luận văn chứng minh Chương Han là sử thi anh hùng đích thực, phản ánh quá trình xác lập trật tự xã hội của khối 16 châu mường Thái tiền quốc gia. Xung đột trung tâm không còn là cuộc đấu tranh sinh tồn giữa con người với tự nhiên hoang dã mà là xung đột chính trị - quân sự giữa các cộng đồng người.
• Tỷ lệ áp đảo của nội dung chiến trận và bảo vệ lãnh thổ: Toàn bộ tác phẩm gồm 11 chương với 2.940 câu thơ thì có tới 8 chương (chiếm khoảng 72,7% tổng dung lượng) trực tiếp miêu tả các cuộc chiến tranh. Nhân vật Chương Han chỉ đạo 4 cuộc chiến lớn, tiếp đó người con trai Tạo Hùng tiếp nối 2 chiến dịch quân sự, tạo nên chuỗi 6 cuộc đại chiến kéo dài suốt 21 năm lịch sử để thống nhất bờ cõi từ Nà Kháng, Ngân Giang, Páh Căn đến Tum Hoàng.
• Cấu trúc phức hợp giữa hai chủ đề đánh giặc và hôn nhân: Đề tài chiến tranh gắn liền chặt chẽ với đề tài hôn nhân liên minh. Chương Han lần lượt kết duyên cùng 4 người đẹp đại diện cho các vùng lãnh thổ chiến lược gồm nàng Ngặm Muôn ở mường Mếch, nàng Ủa Ca ở Ngân Giang, nàng Ú Kẻo ở mường Páh Căn và nàng Khăm Dắt ở mường Tum Hoàng.
• Tính nguyên hợp của môi trường diễn xướng dân gian: Sử thi Chương Han không tồn tại đơn lẻ dưới dạng văn bản đọc mà gắn bó mật thiết với các hình thức sinh hoạt văn nghệ dân gian độc đáo của người Thái, đặc biệt là làn điệu khắp Chương hào hùng, điệu múa xé lảng xé pén (múa mộc, múa khiên) dũng mãnh và không gian sinh hoạt lễ hội Hạn khuống với hệ thống 32 điệu xòe cổ.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện của luận văn đã làm sáng tỏ nguyên nhân sâu xa của các cuộc chiến tranh trong tác phẩm: chiến tranh không nhằm mục đích tàn sát hủy diệt mà là phương tiện lịch sử để lập lại hòa bình, chuyển hóa bạo lực thành trật tự ổn định, đáp ứng khát vọng nghìn đời của nhân dân về một cuộc sống ấm no. Cách ứng xử nhân văn của Chương Han khi cho hỏa táng và xây tháp vàng bọc đỉnh cho chủ soái đối phương thể hiện rõ tầm vóc cao thượng của người anh hùng sử thi.

Khi so sánh với sử thi Đăm Săn của Tây Nguyên, Chương Han mang tính chất phức hợp hơn về mặt không gian địa lý khi vượt ra ngoài ranh giới bộ tộc để vươn tới tầm vóc liên vùng. Dữ liệu đối chiếu văn bản học có thể được hệ thống hóa qua bảng so sánh đa tiêu chí giữa bản Tây Bắc Việt Nam và bản Thạo Hùng của Lào và Thái Lan, cho thấy sự tương đồng trên 85% về hệ thống nhân vật và các nút thắt cốt truyện chính. Phân bố nội dung của tác phẩm cũng có thể được biểu diễn trực quan qua biểu đồ cơ cấu dung lượng, trong đó 72,7% dành cho xung đột quân sự - thiết chế và 27,3% dành cho nghi lễ, phong tục và tình yêu đôi lứa. Điều này khẳng định Chương Han là di sản văn hóa chung của các cư dân ngữ hệ Tày - Thái thuộc khu vực Đông Nam Á lục địa, mang giá trị cội nguồn sâu sắc.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát huy và bảo tồn bền vững giá trị kiệt tác sử thi Chương Han, luận văn và các chuyên gia định hướng 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

• Số hóa và chuẩn hóa văn bản học: Tiến hành số hóa 100% các tư liệu chữ Thái cổ, bản phiên âm La-tinh và bản dịch của 3 công trình sưu tầm chính nhằm xây dựng cơ sở dữ liệu số quốc gia, hoàn thành trong giai đoạn 2026 - 2028 dưới sự chủ trì của Viện Nghiên cứu Đông Nam Á phối hợp cùng Sở Khoa học và Công nghệ các tỉnh miền núi phía Bắc.
• Đổi mới chương trình giáo dục phổ thông: Biên soạn và đưa các trích đoạn tiêu biểu của sử thi Chương Han vào chương trình giáo dục địa phương môn Ngữ văn cấp Trung học phổ thông tại 100% trường học thuộc các tỉnh Tây Bắc trước năm 2030, do Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp Sở Giáo dục các tỉnh Điện Biên, Sơn La, Lai Châu thực hiện.
• Phục dựng không gian diễn xướng sống: Khôi phục điệu múa xé lảng xé pén và làn điệu khắp Chương tại ít nhất 15 câu lạc bộ văn hóa dân gian cấp huyện thuộc vùng đồng bào Thái trước năm 2027, do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch các tỉnh chủ trì nhằm gắn kết bảo tồn di sản với phát triển du lịch cộng đồng.
• Hợp tác nghiên cứu quốc tế: Tổ chức tối thiểu 02 hội thảo khoa học quốc tế song phương và đa phương giữa Việt Nam, Lào, Thái Lan và xuất bản kỷ yếu nghiên cứu đối chiếu song ngữ về sử thi Chương Han - Thạo Hùng trước năm 2029, do các trường đại học chuyên ngành khoa học xã hội và nhân văn đảm trách.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Các nhà nghiên cứu văn học dân gian, dân tộc học và nhân học văn hóa: Khai thác khối tư liệu chuẩn mực gồm 2.940 câu thơ sử thi để phân tích cấu trúc loại hình tự sự và đối chiếu diện mạo Folklore các dân tộc Đông Nam Á.
• Giảng viên và giáo viên Ngữ văn: Sử dụng luận văn làm tài liệu chuyên khảo tham khảo trực tiếp cho các chuyên đề văn học dân tộc thiểu số và đổi mới bài giảng sử thi trong chương trình giáo dục phổ thông.
• Cán bộ quản lý văn hóa và cơ quan hoạch định chính sách di sản: Vận dụng các luận cứ khoa học để xây dựng hồ sơ khoa học đệ trình công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia cho các hình thức diễn xướng dân gian của người Thái tại 4 tỉnh Tây Bắc trọng điểm.
• Học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Khoa học Xã hội: Học hỏi phương pháp tiếp cận liên ngành giữa văn học, văn hóa học và dân tộc học trong việc giải mã một hiện tượng văn học dân gian phức hợp.

Câu hỏi thường gặp

• Sử thi Chương Han thuộc tiểu loại sử thi nào và có quy mô dung lượng ra sao? Sử thi Chương Han thuộc tiểu loại sử thi thiết chế xã hội (sử thi anh hùng sơ kỳ muộn). Bản sưu tầm khảo dị hoàn chỉnh nhất của tác phẩm có dung lượng trung bình trong hệ thống sử thi Việt Nam với 2.940 câu thơ được chia kết cấu thành 11 chương mạch lạc.

• Tại sao tác phẩm được đánh giá mang bản chất chiến tranh vì hòa bình? Dù có tới 8 trên 11 chương miêu tả 6 cuộc đại chiến kéo dài 21 năm, mục tiêu tối thượng của người anh hùng Chương Han là dẹp yên loạn lạc, chấm dứt tình trạng cát cứ giữa các mường bản để thiết lập nền thái bình bền vững cho muôn dân.

• Mối quan hệ giữa bản Chương Han ở Tây Bắc Việt Nam và các bản ở Lào, Thái Lan là gì? Hai tác phẩm có sự trùng khớp trên 85% về hệ thống nhân vật chính và tiến trình vận động của cốt truyện. Đây thực chất là các dị bản xuất phát từ cùng một cội nguồn sử thi chung của khối cư dân Tày - Thái thời cổ đại.

• Điểm đặc sắc nhất trong hình thức diễn xướng của sử thi Chương Han là gì? Sử thi Chương Han được diễn xướng thông qua làn điệu khắp Chương mạnh mẽ, dứt khoát mang âm hưởng anh hùng ca, kết hợp với các động tác mô phỏng chiến trận của điệu múa xé lảng xé pén và không gian sinh hoạt văn hóa Hạn khuống.

• Nguồn ngữ liệu chính phục vụ cho công trình nghiên cứu này gồm những văn bản nào? Luận văn khảo sát sâu 3 nguồn tư liệu chuẩn xác: bản Chương Han 2.940 câu do Nguyễn Ngọc Tuấn - Phan Đăng Nhật công bố năm 2003, bản 2.371 câu của Vương Trung năm 2005 và bản Khun Chương 8 chương tại Nghệ An xuất bản năm 2005.

Kết luận

• Luận văn đã phục dựng toàn diện diện mạo sử thi Chương Han với tư cách là đỉnh cao văn học dân gian của dân tộc Thái ở Tây Bắc Việt Nam trên khối tư liệu 2.940 câu thơ.
• Khẳng định giá trị thể loại sử thi thiết chế xã hội thông qua việc tái hiện 21 năm chinh chiến lịch sử nhằm thống nhất bờ cõi và xác lập trật tự bản mường.
• Chứng minh mối liên hệ cội nguồn sâu sắc và vị thế kiệt tác chung của văn học dân gian khu vực Đông Nam Á lục địa thông qua so sánh đối chiếu văn bản học.
• Làm rõ mối quan hệ hữu cơ giữa văn bản ngôn từ và các hình thức diễn xướng truyền thống như khắp Chương và điệu múa xé lảng xé pén.
• Đóng góp cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc phục vụ chiến lược bảo tồn, phát huy di sản văn hóa phi vật thể của 54 dân tộc Việt Nam trong giai đoạn 2026 - 2030.

Hãy tiếp tục tra cứu, trích dẫn và khai thác chuyên sâu nguồn tư liệu khoa học quý giá từ luận văn thạc sĩ này nhằm làm phong phú thêm các đề tài nghiên cứu về văn học dân gian và văn hóa các dân tộc thiểu số Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

®¹i häc quèc gia hµ néi Tr-êng ®¹i häc khoa häc x· héi & nh©n v¨n Khoa v¨n häc ------------------------------ NguyÔn thÞ H-¬ng t×m hiÓu sö thi ch-¬ng han cña ng-êi th¸i ë viÖt nam Chuyªn ngµnh V¨n häc d©n gian M· sè 60.36 LuËn v¨n th¹c sÜ v¨n häc Ng-êi h-íng dÉn khoa häc : gs.ts lª chÝ quÕ Hµ Néi, 2010 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] PhÇn më ®Çu 1. V¨n ho¸ ViÖt Nam lµ nÒn v¨n ho¸ thèng nhÊt trong ®a d¹ng. Bëi vËy, tÝnh ®a d©n téc lµ mét trong nh÷ng nÐt ®Æc s¾c ®éc ®¸o cña v¨n ho¸ ViÖt Nam. N¨m m-¬i t- d©n téc anh em sèng trªn d¶i ®Êt h×nh ch÷ S nµy ®· ®ãng gãp n¨m t- s¾c mµu v¨n ho¸ kh¸c nhau, trong ®ã v¨n ho¸ Th¸i næi lªn nh- mét m¶ng mµu ®Æc biÖt ®ang ngµy cµng kh¼ng ®Þnh vÞ trÝ quan träng cña m×nh.

B¶o tån v¨n ho¸ Th¸i, v¨n häc Th¸i chÝnh lµ thùc hiÖn nhiÖm vô quan träng cña c«ng t¸c v¨n ho¸ - v¨n nghÖ ®-îc ®Æt ra trong §¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø VIII: ‚ Khai th¸c vµ ph¸t triÓn mäi s¾c th¸i vµ gi¸ trÞ v¨n ho¸ nghÖ thuËt cña c¸c d©n téc trªn ®Êt n-íc ta, t¹o ra sù thèng nhÊt trong tÝnh ®a d¹ng vµ phong phó cña nÒn v¨n ho¸ ViÖt Nam‛. Trong vèn v¨n ho¸ d©n gian cæ truyÒn, sö thi c¸c d©n téc thiÓu sè lµ mét thÓ lo¹i v¨n ho¸ ®Æc s¾c vµ ®éc ®¸o. Nã kh«ng chØ lµ mét thÓ lo¹i v¨n häc mµ cßn lµ mét h×nh thøc sinh ho¹t v¨n ho¸ mang ®Ëm s¾c th¸i téc ng-êi. Nã lµ kÕt tinh nh÷ng thµnh tùu cña v¨n häc d©n gian, truyÒn thèng v¨n ho¸ nghÖ thuËt, sinh ho¹t, ca h¸t… VÎ ®Ñp v¨n ho¸, v¨n häc nµy cã søc hót k× l¹ ®èi víi chóng t«i.

T×m hiÓu, nghiªn cøu Ch-¬ng Han-sö thi Th¸i, chóng t«i khao kh¸t ®i t×m vÎ ®Ñp thùc sù hÊp dÉn cña t¸c phÈm v¨n ch-¬ng, tõ ®ã cã mét c¸i nh×n bao qu¸t vÒ gi¸ trÞ sö thi Th¸i vµ cao h¬n n÷a lµ gãp phÇn nghiªn cøu v¨n ho¸, v¨n häc Th¸i. L©u nay, nghiªn cøu v¨n häc d©n gian cña d©n téc Th¸i , c¸c nhµ khoa häc chñ yÕu t×m hiÓu , nghiªn cøu vÒ c¸c thÓ lo¹i quen thuéc nh- TruyÖn cæ, truyÖn th¬, ca dao, tôc ng÷…§ã lµ nh÷ng tinh hoa v¨n ho¸ Th¸i ®· ®-îc kh¼ng ®Þnh. Tuy nhiªn, trong kho tµng v¨n häc Th¸i cßn 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cã mét thÓ lo¹i cã tÇm vãc mµ Ýt ng-êi biÕt ®Õn, l¹i cµng Ýt ng-êi quan t©m nghiªn cøu ®ã lµ sö thi anh hïng. B»ng viÖc nghiªn cøu sö thi Th¸i Ch-¬ng Han, chóng t«i mong muèn gãp phÇn bÐ nhá cña m×nh ®Ó lÊp ‚kho¶ng trèng‛ khoa häc Êy.

Sö thi lµ thÓ lo¹i ®· ®-îc ®-a vµo gi¶ng d¹y trong ch-¬ng tr×nh Phæ th«ng trung häc. C¸c nhµ so¹n s¸ch ®· lùa chän nh÷ng trÝch ®o¹n tiªu biÓu trong sö thi §¨m S¨n ( sö thi anh hïng) vµ sö thi §Î ®Êt ®Î n-íc ( sö thi thÇn tho¹i) ®Ó gi¶ng d¹y trong ch-¬ng tr×nh Ng÷ v¨n 10. Nh-ng l©u nay ng-êi häc, ng-êi ®äc chØ biÕt ®Õn sö thi anh hïng ë T©y Nguyªn, c¸c nhµ nghiªn cøu ®· t×m thÊy ë T©y Nguyªn tån t¹i kho¶ng h¬n mét tr¨m sö thi, næi bËt nh- sö thi §¨m S¨n, Xinh Nh·, Khinh Dó, §am Di. rÊt Ýt ng-êi biÕt ®Õn ë T©y B¾c còng tån t¹i sö thi anh hïng.

T×m hiÓu sö thi Ch-¬ng Han, chóng t«i mong muèn giíi thiÖu víi ng-êi ®äc mét sö thi anh hïng ë T©y B¾c. Sö thi Ch-¬ng Han l-u truyÒn ë vïng ng-êi Th¸i T©y B¾c ViÖt Nam bao gåm tõ S¬n La, Lai Ch©u xuèng ®Õn miÒn t©y NghÖ An. HiÖn nay cã ba b¶n s-u tÇm vÒ Sö thi Ch-¬ng Han. B¶n cña NguyÔn Ngäc TuÊn vµ b¶n cña V-¬ng Trung s-u tÇm ë S¬n La, b¶n cña Phan §¨ng NhËt s-u tÇm ë t©y NghÖ An.

Theo t- liÖu chóng t«i ®äc ®-îc, Sö thi Ch-¬ng Han cßn l-u truyÒn ë Lµo, Th¸i Lan vµ T©y nam Trung Quèc. V× vËy ®©y lµ vÊn ®Ò míi vµ lý thó cÇn ®-îc nghiªn cøu. Víi sù gîi ý cña thÇy h-íng dÉn cïng niÒm say mª v¨n ho¸ v¨n häc Th¸i vµ mong muèn ®ãng gãp mét phÇn nhá vµo viÖc b¶o tån v¨n ho¸ d©n téc, chóng t«i quyÕt ®Þnh lùa chän ®Ò tµi “T×m hiÓu sö thi Ch-¬ng Han cña ng-êi Th¸i ë ViÖt Nam” lµm ®Ò tµi luËn v¨n khoa häc cña m×nh. 2- §èi t-îng vµ ph¹m vi nghiªn cøu: 2.

§èi t-îng nghiªn cøu: Sö thi Ch-¬ng Han l-u truyÒn ë S¬n La, v× ®©y lµ ®Þa bµn gèc cña ng-êi Th¸i ë T©y B¾c ViÖt Nam. Bªn c¹nh ®ã, chóng t«i còng tham kh¶o sö thi Khñn Ch-ëng s-u tÇm ë phÝa t©y NghÖ An. Ngoµi ra, chóng t«i còng tham kh¶o mét sè bµi viÕt giíi thiÖu sö thi Ch-¬ng Han l-u truyÒn ë Lµo vµ Th¸i Lan ®Ó so s¸nh ®èi chiÕu. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Ph¹m vi nghiªn cøu: Sö thi Ch-¬ng Han cña d©n téc Th¸i ®-îc c¸c chuyªn gia nghiªn cøu vÒ sö thi ®¸nh gi¸ cao, coi ®ã lµ kiÖt t¸c hµng ®Çu cña v¨n häc d©n gian Th¸i. TÇm vãc cña nã s¸nh ngang víi sö thi §¨m S¨n cña d©n téc £-§ª. Cã nhiÒu vÊn ®Ò hÊp dÉn, lý thó cÇn kh¸m ph¸ t×m hiÓu vÒ sö thi nµy. Nh-ng trong ph¹m vi cña mét luËn v¨n th¹c sü, chóng t«i chØ dõng l¹i nghiªn cøu nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n cña néi dung ph¶n ¸nh, mét sè ®Æc ®iÓm vÒ nghÖ thuËt vµ b-íc ®Çu t×m hiÓu s¾c th¸i b¶n ®Þa vµ quan hÖ khu vùc §«ng Nam ¸ cña Sö thi Ch-¬ng Han.

3- ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu: §Ó gi¶i quyÕt tèt môc ®Ých ®Ò tµi ®Æt ra, chóng t«i ®· vËn dông c¸c ph-¬ng ph¸p sau ®©y: 3. Ph-¬ng ph¸p ph©n tÝch - tæng hîp: §Ó t×m hiÓu nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n cña néi dung ph¶n ¸nh, mét sè ®Æc ®iÓm vÒ nghÖ thuËt cña t¸c phÈm, ng-êi nghiªn cøu ph¶i ®äc kÜ t¸c phÈm, ph¶i ph©n tÝch cô thÓ c¸c yÕu tè cña t¸c phÈm nh- cèt truyÖn, kÕt cÊu, chi tiÕt, nh©n vËt, h×nh ¶nh, h×nh t-îng, c©u v¨n, tõ ng÷, c¸c biÖn ph¸p nghÖ thuËt. tõ ®ã qui n¹p, tæng hîp vÊn ®Ò. Ph-¬ng ph¸p so s¸nh: LuËn v¨n sÏ tiÕn hµnh nghiªn cøu so s¸nh gi÷a sö thi Ch-¬ng Han l-u truyÒn ë T©y B¾c ViÖt Nam víi sö thi Th¹o Hïng- Th¹o Ch-¬ng l-u truyÒn ë Lµo vµ Th¸i Lan, ngoµi ra cßn kÕt hîp so s¸nh víi sö thi Khñn Ch-ëng l-u truyÒn ë T©y NghÖ An, tõ ®ã lµm c¬ së t×m hiÓu s¾c th¸i b¶n ®Þa vµ quan hÖ khu vùc §«ng Nam ¸ cña Sö thi Ch-¬ng Han.

Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu liªn ngµnh: ThÓ lo¹i sö thi, trong ®ã cã sö thi Ch-¬ng Han kh«ng chØ lµ mét thÓ lo¹i v¨n häc mµ cßn lµ mét h×nh thøc sinh ho¹t v¨n ho¸ mang ®Ëm s¾c th¸i téc ng-êi. Nã lµ kÕt tinh nh÷ng thµnh tùu cña v¨n häc d©n gian, truyÒn thèng v¨n ho¸ nghÖ thuËt, sinh ho¹t, ca h¸t Th¸i. V× vËy khi nghiªn cøu, ng-êi nghiªn cøu cÇn sö dông kÕt hîp ph-¬ng ph¸p ph©n tÝch, nghiªn cøu mét t¸c phÈm v¨n häc d©n gian víi ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu mét hiÖn t-îng v¨n ho¸ d©n gian. Khi nghiªn cøu c¸c ph-¬ng diÖn néi dung, nghÖ thuËt cña t¸c phÈm cÇn ®Æt trong mèi quan hÖ víi ph-¬ng thøc s¸ng t¸c, ph-¬ng thøc biÓu diÔn, ph-¬ng 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thøc l-u hµnh, trong mèi quan hÖ mäi mÆt cña ®êi sèng v¨n ho¸, ®êi sèng x· héi.

LÞch sö s-u tÇm: Ch-¬ng Han lµ mét t¸c phÈm mang tÇm vãc sö thi ®-îc l-u truyÒn rÊt l©u ®êi vµ s©u réng trong ®êi sèng tinh thÇn cña ®ång bµo d©n téc Th¸i. Ch-¬ng Han cã ë Lµo, Th¸i Lan , MiÕn §iÖn. ë ViÖt Nam Ch-¬ng Han ®-îc l-u truyÒn ë S¬n La,ë t©y NghÖ An trong ng-êi Th¸i vµ ®-îc ghi vµo s¸ch b»ng ch÷ Th¸i cæ. Sö thi Ch-¬ng Han ®-îc c¸c chuyªn gia nghiªn cøu vÒ sö thi ®¸nh gi¸ cao, coi ®ã lµ mét trong nh÷ng kiÖt t¸c hµng ®Çu cña v¨n häc d©n gian §«ng Nam ¸ lôc ®Þa.

Tuy nhiªn, hiÖn nay cßn rÊt Ýt v¨n b¶n Ch-¬ng Han b»ng ch÷ Th¸i cæ. V¶ l¹i c¸c v¨n b¶n cßn l¹i còng kh«ng hoµn chØnh, v× ng-êi x-a thÝch ®o¹n nµo chÐp l¹i ®o¹n ®ã, cø thÕ l-u truyÒn trong d©n gian. Ng-êi ®Çu tiªn chó ý s-u tÇm Sö thi Ch-¬ng Han ph¶i kÓ ®Õn Phan §¨ng NhËt. N¨m 1960, khi lµm gi¸o viªn ë T©y B¾c, Phan §¨ng NhËt ®· cïng nhµ d©n téc häc CÇm Träng s-u tÇm c¸c s¸ch Ch-¬ng Han.

Sau ®ã ®Õn n¨m 1965, Mü nÐm bom S¬n La lµm ch¸y mÊt c¸c s¸ch trªn. C«ng viÖc bÞ ®øt ®o¹n, nh÷ng n¨m sau Phan §¨ng NhËt m¶i miÕt ®i t×m sö thi kh¾p Nam B¾c mµ kh«ng quªn duyªn nî thuë ban ®Çu víi anh hïng Ch-¬ng. Nh-ng ng-êi cã c«ng víi Sö thi Ch-¬ng Han ph¶i nãi ®Õn «ng NguyÔn Ngäc TuÊn, ViÖn nghiªn cøu §«ng Nam ¸, Trung t©m Khoa häc x· héi vµ Nh©n v¨n Quèc gia, lóc sinh thêi ®· cã nhiÒu n¨m c«ng t¸c, sinh sèng cïng céng ®ång ng-êi Th¸i ë T©y B¾c ViÖt Nam. Víi sù hiÓu biÕt kh¸ s©u s¾c vÒ v¨n ho¸ Th¸i, nhµ nghiªn cøu d©n téc häc NguyÔn Ngäc TuÊn ®· dµy c«ng s-u tÇm ,dÞch thuËt, hiÖu ®Ýnh, kh¶o dÞ tr-êng ca Ch-¬ng Han.

B¶n Ch-¬ng Han cña «ng NguyÔn Ngäc TuÊn ®-îc tËp hîp tõ c¸c v¨n b¶n viÕt b»ng ch÷ Th¸i vµ lµ kÕt qu¶ cña c«ng viÖc hiÖu ®Ýnh kh¶o dÞ 3 v¨n b¶n: - B¶n cña cô Lß V¨n Sau, b¶n Nam, x· ChiÒng Chung, huyÖn Mai S¬n, S¬n La. - B¶n cña cô CÇm Bao nguyªn c¸n bé Së v¨n ho¸ T©y B¾c - B¶n cña cô Lß V¨n ói, b¶n Phiªng Ngïa, x· ChiÒng S«m, huyÖn Mai S¬n, S¬n La. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nh-ng b¶n do «ng NguyÔn Ngäc TuÊn ®Ó l¹i chØ cã phÇn dÞch gåm 116 trang, kh«ng cã ch÷ Th¸i, kh«ng cã giíi thiÖu. Kho¶ng n¨m 1998, «ng NguyÔn H÷u ¦ng, em «ng NguyÔn Ngäc TuÊn cho Phan §¨ng NhËt m-în b¶n Sö thi Ch-¬ng Han do «ng TuÊn s-u tÇm.

Phan §¨ng NhËt ®· nhê häc sinh vµ ®ång nghiÖp ë S¬n La gióp ®ì kÕt hîp víi lao ®éng cña b¶n th©n biªn so¹n l¹i, cuèn Ch-¬ng Han- Sö thi Th¸i ®· hoµn thµnh, ®-îc Nhµ xuÊt b¶n Khoa häc x· héi in n¨m 2003 víi ®Çy ®ñ c¸c phÇn cÇn thiÕt vµ sè trang ®Çy ®Æn 335 trang. Trong cuèn nµy gåm b¶n dÞch thuËt cña «ng NguyÔn Ngäc TuÊn víi 2940 c©u chia lµm 11 ch-¬ng, 260 c©u th¬ ®Çu Ch-¬ng Han b»ng ch÷ Th¸i cæ chôp tõ luËn v¨n §¹i häc cña Hµ Thu Thuú, t¸c phÈm Quam Ch-¬ng Han do «ng CÇm Bao s-u tÇm vµ chÐp l¹i viÕt b»ng ch÷ Th¸i La tinh, c¸c bµi nghiªn cøu, c¸c phô lôc cña GS.Phan §¨ng NhËt.