mở đầu nên có thể có những hình ảnh HS không trả lời được. GV không đánh giá, phê bình mà chỉ ghi nhận lại những hiểu biết của HS để HS chuẩn bị tâm thế vào bài mới. – GV dẫn dắt vào bài mới. Thông tin thêm cho HS: Di sản văn hoá vật thể là sản phẩm vật chất có giá trị lịch sử, văn hoá, khoa học được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Di sản văn hoá vật thể bao gồm: di tích lịch sử – văn hoá, danh lam thắng cảnh, di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia. Kiến thức mới a) Mục đích – HS kể tên được một số di sản văn hoá vật thể tiêu biểu ở Hà Nội từ thời nguyên thuỷ đến thế kỉ X. – HS trình bày được một số nét chính về các di sản văn hoá vật thể tiêu biểu ở Hà Nội từ thời nguyên thuỷ đến thế kỉ X. – HS giới thiệu được những giá trị của di sản văn hoá vật thể ở thành phố Hà Nội cho người thân và cộng đồng.
b) Gợi ý hoạt động * Hoạt động 1: Tìm hiểu di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật và khảo cổ Cổ Loa – GV cho HS xem đoạn phim giới thiệu di tích Cổ Loa (GV có thể tham khảo clip tại: https://www.com/watch?v=kLsKhpuPeyE). – GV yêu cầu HS xem clip và đọc thông tin trong SGK để trả lời các câu hỏi: + Di tích Cổ Loa bao gồm những di tích, công trình nào? + Trình bày những nét khái quát về thành Cổ Loa dựa trên sơ đồ 2. + Nêu ý nghĩa của việc xây dựng thành Cổ Loa thời An Dương Vương. + Phân tích giá trị của khu di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật và khảo cổ Cổ Loa.
– GV có thể tổ chức cho HS thảo luận theo cặp đôi hoặc theo nhóm, kết hợp với phương pháp tọa đàm để hướng dẫn HS tìm hiểu nội dung này. Một số trang web để GV và HS tham khảo: Ban Quản lí khu di tích Cổ Loa: https://thanhcoloa.vn/ Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long – Hà Nội: https://www.vn/blog/category/thanh–co–loa Một số thông tin thêm cho HS: Khu di tích Cổ Loa nằm trên địa phận ba xã Cổ Loa, Dục Tú và Việt Hùng thuộc huyện Đông Anh, cách trung tâm thủ đô Hà Nội khoảng 17km về phía bắc. Khác với các di tích lịch sử khác, Cổ Loa là một quần thể di tích có diện tích trải rộng trên một địa bàn rộng lớn, có diện tích bảo tồn gần 500 ha. Khu di tích này được coi là địa chỉ văn hóa đặc biệt của thủ đô và cả nước.
20 Thành Cổ Loa được xây dựng kiểu vòng ốc (nên gọi là Loa thành). Tương truyền có tới 9 vòng, dưới thành ngoài là hào sâu ngập nước thuyền bè đi lại được. Ngày nay, ở Cổ Loa còn lại 3 vòng thành đất, dài tổng cộng 16 km: Vòng ngoài (thành Ngoại) chu vi 8 km, vòng giữa (thành Trung) hình đa giác có chu vi 6,5 km và vòng trong cùng (thành Nội) hình chữ nhật có chu vi 1,6 km. Thành Cổ Loa gắn liền với những truyền thuyết của dân tộc Việt về việc vua An Dương Vương định đô, xây thành; về chiếc nỏ thần Kim Quy bắn một phát hạ hàng trăm tên giặc; về mối tình bi thương và cảm động của Mị Châu – Trọng Thủy… Từ bao đời nay, ngôi thành cổ này cùng với những nhân vật lịch sử được huyền thoại hóa đã đi vào tiềm thức của người dân Việt Nam.
Cổ Loa ngày nay không chỉ là một di sản văn hóa, một bằng chứng về sự sáng tạo, về trình độ kỹ thuật cũng như văn hóa của người Việt cổ trong công cuộc giữ nước và chống ngoại xâm, mà nó còn là một điểm đến lí tưởng cho các du khách thập phương muốn khám phá những giá trị văn hóa, những hình ảnh quen thuộc của một làng quê Bắc Bộ thanh bình. * Hoạt động 2: Thảo luận nhóm về những bảo vật quốc gia ở Hà Nội thời kì văn hoá Đông Sơn – GV hình thành cho HS khái niệm “Bảo vật quốc gia” thông qua thuyết trình, lấy ví dụ minh họa. – GV chia lớp thành ba nhóm được phân công nhiệm vụ ít nhất một tuần trước tiết học. Nhiệm vụ của mỗi nhóm là tìm hiểu một bảo vật quốc gia: + Nhóm 1: Tìm hiểu về Trống đồng Hoàng Hạ; + Nhóm 2: Tìm hiểu về trống đồng Cổ Loa và bộ sưu tập lưỡi cày đồng; + Nhóm 3: Sưu tập khuôn đúc Cổ Loa.
Các nhóm tìm hiểu về nội dung được phân công theo phiếu học tập: PHIẾU HỌC TẬP 1 Tên bảo vật quốc gia Nơi phát hiện: Niên đại: Các đặc điểm chính: Ý nghĩa/giá trị của bảo vật: Năm công nhận Bảo vật quốc gia: Các câu chuyện liên quan: Hình ảnh/tranh vẽ: 21 – Về hình thức trình bày, GV khuyến khích các cách trình bày sáng tạo của HS. HS có thể lựa chọn trình bày thông qua sơ đồ tư duy, làm poster, tranh vẽ, bộ sưu tập ảnh kèm thuyết minh,… – Đến ngày thuyết trình, các nhóm sẽ lần lượt trình bày sản phẩm của mình. – GV tổ chức cho HS thảo luận, nhận xét, phản hồi để tìm hiểu sâu hơn về các bảo vật quốc gia ở Hà Nội trong giai đoạn này. Một số trang web để GV và HS tham khảo: Cục Di sản văn hóa: http://dsvh.vn/ Bảo tàng Lịch sử quốc gia: https://baotanglichsu.vn/ Ban Quản lí khu di tích Cổ Loa: https://thanhcoloa.vn/ Thông tin thêm cho HS: Bảo vật quốc gia là hiện vật được lưu truyền lại, có giá trị đặc biệt quý hiếm tiêu biểu của đất nước về lịch sử, văn hóa, khoa học (Luật Di sản văn hóa 2013).
Bảo vật quốc gia là những hiện vật có giá trị đặc biệt về văn hóa, lịch sử được Nhà nước Việt Nam bảo vệ và bảo quản theo chế độ riêng biệt. Việc công nhận danh hiệu Bảo vật quốc gia phải do Thủ tướng Chính phủ quyết định sau khi có ý kiến thẩm định của Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia. Bảo vật quốc gia phải có các tiêu chí sau đây: – Là hiện vật gốc độc bản; – Là hiện vật có hình thức độc đáo; – Là hiện vật có giá trị đặc biệt liên quan đến một sự kiện trọng đại của đất nước hoặc liên quan đến sự nghiệp của anh hùng dân tộc, danh nhân tiêu biểu; hoặc là tác phẩm nghệ thuật nổi tiếng về giá trị tư tưởng, nhân văn, giá trị thẩm mĩ tiêu biểu cho một khuynh hướng, một phong cách, một thời đại; hoặc là sản phẩm được phát minh, sáng chế tiêu biểu, có giá trị thực tiễn cao, có tác dụng thúc đẩy xã hội phát triển ở một giai đoạn lịch sử nhất định; hoặc là mẫu vật tự nhiên chứng minh cho các giai đoạn hình thành và phát triển của lịch sử Trái đất, lịch sử tự nhiên. Trống đồng Hoàng Hạ: Ngày 13/7/1937, nhân dân xóm Nội, thôn Hoàng Hạ (nay là xã Văn Hoàng), huyện Phú Xuyên, thành phố Hà Nội, trong lúc đào mương lấy nước, tình cờ đào được một chiếc trống đồng ở độ sâu 1,5 m dưới lòng đất.
Đây là chiếc trống đồng rất đẹp, các nhà khoa học chuyên ngành Mĩ thuật, Lịch sử và Khảo cổ xếp hạng chiếc trống này vào hàng “Á hậu Đông Sơn”. Nghĩa là, nó chỉ đứng sau trống đồng Ngọc Lũ và cũng vì thế mà Trống có tên gọi là trống đồng Hoàng Hạ. 22 Trống đồng Hoàng Hạ là một trong những chiếc trống đồng Đông Sơn có kích thước lớn, cao 61,5 cm, đường kính mặt 79 cm. Về hình dáng và kích thước tương tự như trống Ngọc Lũ.
Hoa văn phong phú và cũng gồm hai loại là hoa văn hình học và hình khắc người, động vật và vật thể. Trên mặt trống, ở chính giữa có hình ngôi sao nổi với 16 cánh (trong khi đó trống Ngọc Lũ chỉ có 14 cánh). Xen kẽ giữa các cánh sao là những hoạ tiết trang trí kiểu lông công. Bao quanh ngôi sao là 15 vành hoa văn.
Ngoài những hoa văn tương tự như hoa văn trên trống Ngọc Lũ là các chấm nhỏ thẳng hàng, chữ gãy nối tiếp, vòng tròn chấm giữa có tiếp tuyến song song, hoa văn hình răng cưa… còn có thêm vành hoa văn hình xoắn ốc và vòng tròn đồng tâm ở vành thứ 7 từ trong ra ngoài. Hình khắc người và động vật thì không có vành hươu nai, chim bay xen kẽ. Trống đồng Hoàng Hạ là chứng tích lịch sử lập làng, dựng nước của tổ tiên người dân Phú Xuyên nói riêng, người dân Thăng Long – Hà Nội và cả nước nói chung. Trống đồng Hoàng Hạ khi đào lên còn rất nguyên vẹn, người Pháp đưa ngay về để bảo quản và trưng bày trong nhà Bảo tàng Bác Cổ nay là Bảo tàng Lịch sử Việt Nam từ ngày đó đến nay.
Trống đồng Cổ Loa và Bộ sưu tập lưỡi cày đồng Trống đồng Cổ Loa: Được phát hiện năm 1982 tại khu Mả Tre, thuộc xóm Chợ, nằm về phía tây nam Cửa Nam thành Cổ Loa, lọt giữa 02 vòng thành Trung và thành Nội. Trống được chôn ngửa, bên trong chứa hơn 200 hiện vật bằng đồng gồm: một phần mặt trống nhỏ, lưỡi cày, xẻng, cuốc, rìu, giáo, dao găm, mũi tên, thố, mảnh thạp, tiền, mảnh vụn đồng… có niên đại cách ngày nay trên 2 000 năm. Trống đồng Cổ Loa cùng nhóm trống đồng Ngọc Lũ, Hoàng Hạ, Sông Đà là những trống có hình dáng, hoa văn đẹp nhất và cổ nhất ở Việt Nam. Đặc biệt, đây là chiếc trống đồng Đông Sơn được phát hiện đầu tiên trong thành Cổ Loa có khắc minh văn chữ Hán.
Hoa văn trang trí giữa mặt trống là hình ngôi sao nổi 14 cánh, họa tiết lông công xen giữa các cánh. Vành hoa văn số 6 (tính từ trong ra ngoài) chia thành hai nửa giống nhau, mỗi nửa đều có khắc họa hình người hóa trang, mái nhà cong hình thuyền có chim đậu trên nóc, trong nhà có một cặp nam nữ ngồi đối diện nhau, một đầu nhà có hình trống đồng đặt nghiêng, đầu kia có người ngồi co gối đánh trống, mô tả lễ hội cầu mùa của cư dân nông nghiệp. Lưỡi cày đồng: Là một trong những di vật tiêu biểu và độc đáo của văn hóa Đông Sơn. Sự có mặt của lưỡi cày đồng với số lượng nhiều ở trong lòng trống Cổ Loa là một minh chứng chắc chắn cho việc người Hà Nội xưa đã biết cày ruộng và có thể đã biết sử dụng động vật để kéo cày.
Sưu tập khuôn đúc Cổ Loa Sưu tập khuôn đúc Cổ Loa là những khuôn đúc ba mang và khuôn đúc hai mang, gồm 11 hiện vật, trong đó có 10 hiện vật là mang khuôn đúc mũi tên đồng ba cạnh và 1 hiện 23 vật là mang khuôn đúc mũi lao đồng hình cánh én.