CHƯƠNG 1 Cơ SỞ LÍ LUẬN • TIỄN CỦA DẠY • VÀ THỰC • HỌC • PHÂN HÓA 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Lịch sử nghiên cứu và các vẩn đề liên quan trên thế giới Trên phương diện nghiên cứu lý luận và thực tiễn giáo dục, các nhà xã hội học và giáo dục học đã đóng góp nhiều thành tựu, hoàn thiện hệ thống lý luận về dạy học phân hóa cho nền giáo dục thế giới. Hiện nay, các công trình nghiên cứu đào tạo về các phương pháp dạy học là nội dung rất quan trọng, không thể thiếu trong công tác quản lý giáo dục.
Vì vậy, nhiều tác giả trên khắp thế giới đã và đang nghiên cứu, thực hiện theo nhiều cách khác nhau. DHPH là một phương pháp dạy học đang được quan tâm và phát triển mạnh mẽ trên thế giới, trong đó Mỹ là quốc gia đi đầu. Gibson (2010) [15] đã viết: “DHPH không phải là một xu hướng dạy học mới và cũng không phải là một quan niệm mới về dạy học”. Những nghiên cứu về DHPH đã có lịch sử lâu đời, dựa trên những thành tựu nghiên cứu trước đó, và những kết quả nghiên cứu này đã tạo nên nền tảng cơ sở lí luận vững chắc cho định hướng DHPH.
Nghiên cứu của tác giả Carol Tomlinson, Kay Brimijoin, and Lane Narvaez (2008), với tác phẩm “The Differentiated School: Making Revolutionary Changes in Teaching and Learning”'. Tác giả nêu bật ý tưởng về việc tạo ra một môi trường học tập phân hóa, nơi giáo viên tạo ra các bài học tương ứng với nhu cầu và khả năng của từng học sinh. [16] Nghiên cứu của tác giả Hall. Tác phẩm này được xuất bản bởi National Center on Accessing the General Curriculum (NCAC).
Cuốn sách nhấn mạnh về việc áp dụng phương pháp dạy học phân hóa để đáp ứng nhu cầu đa dạng của học sinh trong giáo dục chung. [17] Nghiên cứu của Robert J. Marzano (2003), với tác phẩm “Classroom 7 Management That Works — Quản lí hiệu quả lớp học”'. Tác giả trình bày các phương pháp quản lý lớp học hiệu quả, trong đó bao gồm cả việc phân chia và tương tác với các học sinh có nhu cầu và khả năng khác nhau.
[14] Tác giả Thomas Armstrong (2008), với tác phẩm “Multiple Intelligences in the Classroom”: Tác giả nghiên cứu về lý thuyết học nhiều trí thông minh và đề xuất cách áp dụng nó trong việc phân chia công việc và cung cấp các phương pháp học phù hợp cho từng trí thông minh khác nhau của học sinh.A (2004), với tác phẩm “How to Differentiate Instruction in Mixed Ability Classroom”: Tác phẩm này tập trung vào cách thực hiện dạy học phân hóa trong lớp học có sự đa dạng về khả năng học của học sinh. (2005), với tác phấm “8 Lessons Learned on Differentiating Instruction”: Tác giả chia sẻ 8 bài học từ việc áp dụng phương pháp dạy học phân hóa, từ cách xác định nhu cầu học tập đến cách tương tác và đánh giá kết quả. [20] Mồi tác giả nghiên cứu và đề xuất các phương pháp, cách tiếp cận và cách thức để áp dụng dạy học phân hóa trong giáo dục. Các tác giả này đều nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tạo ra một môi trường học tập linh hoạt và phù hợp với sự đa dạng của học sinh, nhằm đem lại hiệu quả giảng dạy tốt nhất.
DHPH cũng ngày càng trở thành một trào lưu rộng khắp trong giáo dục và được ứng dụng ở rất nhiều quốc gia trên thế giới. Ví dụ như tại Mỹ, ở chương trình giáo dục trung học, học sinh sẽ được tự do lựa chọn các môn học yêu thích bao gồm các môn học bắt buộc và các môn học tự chọn. Các môn học bắt buộc thường là: Văn học, Toán học, Vật lí, Khoa học. Các môn học tự chọn như: Giáo dục thể chất, Tin học, Nghệ thuật.
học sinh còn có thề đăng ký các chương trình giảng dạy tương đương với trình độ cơ bản của chương trình năm nhất đại học và các em sẽ được giảm bớt số tín chỉ khi vào đại học nếu đạt đủ 8 số điểm yêu cầu cho môn học đó. Ở Canada, bậc giáo dục trung học đuợc gộp vào từ lớp 7 đến lớp 12. Học sinh có thể lựa chọn học theo chương trình nâng cao (AP) hoặc chương trình tú tài quốc tế (IB). Chương trình AP sẽ học và thi các môn theo trình độ đại học còn chương trình tú tài quốc tế IB là chương trình tiếp cận theo một nền giáo dục toàn diện, được thiết kế sâu rộng với 6 nhóm môn học: Ngôn ngữ và Văn học, Ngôn ngừ thứ hai, Cá nhân và xã hội, Khoa học, Toán học và Nghệ thuật.
Đặc biệt hơn, chương trình IB còn được chấp nhận rộng rãi trên toàn thế giới nên học sinh có thể học và tham dự các kỳ thi bằng nhiều thứ tiếng, kết quả thi sẽ được công nhận trên toàn cầu. Như vậy, ta thấy được minh chứng ở một số nước phát triển, DHPH đã và đang được ứng dụng rộng rãi hơn, có thể thấy rằng dạy học theo định hướng phân hóa là một xu thế của nền giáo dục trong tương lai gần. Lịch sử nghiên cứu và các vẩn đề liên quan tại Việt Nam DHPH phải được xem như một trong những định hướng cơ bản và quan trọng của đổi mới giáo dục phổ thông Việt Nam sau 2018 nhằm phát triển nền giáo dục nước nhà theo định hướng tiếp cận năng lực, phẩm chất của người học. Đây là vấn đề cần được quan tâm, nghiên cứu và vận dụng linh hoạt.
Vì vấn đề nghiên cứu về DHPH đang được nhiều người quan tâm nghiên cứu, dưới đây là một số công trình nghiên cứu: Nghiên cứu của Đặng Thành Hưng (2005), với đề tài “Dạy học hiện đại - lý luận - biện pháp - kỹ thuật”. Nghiên cứu này tập trung vào tác động của phân hóa giảng dạy đối với việc năng động lớp học. Kết quả cho thấy việc áp dụng phân hóa giảng dạy đã giúp nâng cao sự hứng thú và tích cực học tập của học sinh. [7] Nghiên cứu của Nguyễn Bá Kim (2008), với đề tài “Phươngpháp dạy học môn Toán”-.
Nghiên cứu này tìm hiểu về việc áp dụng phân hóa giảng dạy trong môn Toán và tác động của nó đối với việc giải quyết vấn đề toán học. Ket quả 9 cho thây sự phân hóa giảng dạy đã tạo ra một môi trường học tập tương tác, khuyến khích sự sáng tạo và nâng cao khả năng giải quyết vấn đề của học sinh. [8] Nghiên cứu cũa Hoàng Thị Hiền (2019), với đề tài “Áp dụng phân hóa giảng dạy trong môn Vãn và tác động của nó đổi với việc nâng cao kỹ năng viết của học sinh"'. Nghiên cứu này tập trung vào việc áp dụng phân hóa giảng dạy trong môn Văn và tác động của nó đối với việc nâng cao kỳ năng viết của học sinh.
Ket quả cho thấy phân hóa giảng dạy đã cung cấp cơ hội cho học sinh để phát triển khả năng viết và cải thiện bài luận của họ. [9] Nghiên cứu của Nguyễn Văn Khang (2020), với đề tài “Áp dụng phân hóa giảng dạy trong môn Khoa học và tác động của nó đối với việc nâng cao kiến thức và kỹ năng khoa học của học sinh"'. Nghiên cứu này tìm hiểu về việc áp dụng phân hóa giảng dạy trong môn Khoa học và tác động của nó đối với việc nâng cao kiến thức và kỳ năng khoa học của học sinh. Ket quả cho thấy sự phân hóa giảng dạy đã giúp học sinh hiểu và ứng dụng các kiến thức khoa học một cách sâu sắc hơn.
[10] Như vậy, ở cả trong và nước ngoài cho đến nay đã có rất nhiều công trình nghiên cứu và ứng dụng các phương pháp cải cách giáo dục nói chung và dạy học phân hóa nói riêng. Nhưng nhìn chung, việc nghiên cứu về DHPH ở nước ta vần còn non trẻ. Điều này gây ra một số hạn chế nhất định đến chất lượng của nền giáo dục nước ta. Chương trình giáo dục năm 2018 cũng đã đề cao tính phân hóa trong giáo dục, xây dựng chương trình tích hợp cao ở các lớp học dưới, phân hóa dần ở các lóp học trên, giảm số môn học bắt buộc; tăng môn học, chủ đề và hoạt động giáo dục tự chọn, chương trình GDPT mới thể hiện yêu cầu phân hóa trên hai bình diện lớn.
Vì vậy, việc lựa chọn hướng nghiên cứu theo đề tài Dạy học phân hóa chủ đề chia hết trong tập họp sổ nguyên lóp 6 trung học cơ sở mang lại ý nghĩa thiết thực cho việc dạy học môn toán ở trường THCS nhằm đảm bảo thực hiện chương trình đoi mới giáo dục một cách 10 đúng hướng. Các khái niệm cơ băn của đề tài 1. Dạy học Các nhà nghiên cứu giáo dục cho rằng: “Dạy học là toàn bộ các thao tác có mục đích nhằm chuyên các giả trị tinh thần, các hiếu biết, các giá trị văn hóa mà nhân loại đã đạt được hoặc cộng đồng đã đạt được vào bên trong một con người”, một số khác dựa trên quan điểm phát triển, nhất là phát triển về khoa học và công nghệ cho rằng “Dạy học là một quá trình gồm toàn bộ các thao tác cỏ tô chức và có định hướng giúp người học từng bước có năng lực tư duy và năng lực hành động với mục đích chiếm lĩnh các giá trị tinh thần, các hiểu biết, các kỹ năng, các giá trị văn hóa mà nhân loại đã đạt được để trên cơ sở đỏ cỏ khả năng giải quyết được các bài toán thực tế đật ra trong toàn bộ cuộc sống của mỗi người học”. Phân hóa Theo Từ điển Tiếng Việt, “phân hóa” được hiểu là chia ra thành nhiều bộ phận khác hẳn nhau [11], Hay nói cách khác Phân hóa là quá trình mà một thực thể hay một nhóm thực thể trở nên khác biệt hơn so với những thực thể khác trong cùng một hệ thống hay môi trường.
Phân hóa có thể xảy ra ở nhiều cấp độ, từ sinh học, xã hội, kinh tế cho đến chính trị. Phân hóa có thể mang lại những lợi ích như sự đa dạng, sáng tạo, cạnh tranh hay phát triển, nhưng cũng có thể gây ra những bất lợi như sự bất bình đẳng, xung đột, phân tán hay suy thoái. Trong giáo dục - Phân hóa là một khái niệm quan trọng trong giáo dục, ám chỉ quá trình điều chỉnh giảng dạy và học tập đe đáp ứng sự đa dạng của từng học sinh. Nỏ nhằm tạo ra một môi trường học tập linh hoạt và phù hợp với nhu cầu, khả năng, sở thích và tiến độ học tập của từng cá nhân.
Phân hóa giúp đảm bào rằng mỗi học sinh được hỗ trợ và khuyến khích 11 phát triển theo tiềm năng của mình.