Luận Văn Thạc Sĩ Về Giáo Dục Bảo Vệ Môi Trường và Ứng Phó Biến Đổi Khí Hậu Dành Cho Học Sinh Lớp 6

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quản lý tài nguyên và môi trường, nâng cao giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh lớp 6, ứng phó biến đổi khí hậu.

• Tác giả: Phan Thị Ngọc Châu
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Nguyễn Kim Tuyến
• Trường học: Đại học Bách Khoa - ĐHQG TP.HCM
• Chuyên ngành: Quản lý Tài nguyên và Môi trường
• Đề tài: Giáo Dục Bảo Vệ Môi Trường và Ứng Phó Biến Đổi Khí Hậu Cho Học Sinh Lớp 6
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU ĐỀ TÀI
• 1.3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Phương pháp điều tra, khảo sát thực địa
• 1.4.2. Phương pháp thống kê và xử lý số liệu
• 1.5. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.6. KHUNG NGHIÊN CỨU
• 1.7. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.7.1. Các chương trình nâng cao nhận thức cộng đồng nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu
• 1.7.2. Các nghiên cứu trong và ngoài nước
• 2. PHẦN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 2.1. NHẬN THỨC CỦA CÁC EM HỌC SINH KHỐI 6 TẠI TP. HCM VỀ VẤN ĐỀ BVMT VÀ ỨNG PHÓ VỚI BĐKH
• 2.1.1. Nhận thức của học sinh về BĐKH
• 2.1.2. Thái độ của học sinh về BĐKH
• 2.1.3. Hành vi của học sinh về BĐKH
• 2.2. KẾT QUẢ ĐIỀU TRA Ý KIẾN CỦA GIÁO VIÊN VỀ VIỆC LỒNG GHÉP KIẾN THỨC BVMT VÀ ỨNG PHÓ VỚI BĐKH VÀO CHƯƠNG TRÌNH HỌC KHỐI 6
• 2.2.1. Ý kiến giáo viên về việc tuyên truyền nhắc nhở thường xuyên
• 2.2.2. Ý kiến giáo viên về việc lồng ghép kiến thức BVMT và ứng phó với BĐKH vào các bài học có liên quan cho học sinh lớp 6
• 2.2.3. Ý kiến giáo viên về việc lồng ghép kiến thức BVMT và ứng phó với BĐKH vào hoạt động ngoại khóa cho học sinh lớp 6
• 2.3. XÂY DỰNG VÀ TRIỂN KHAI CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN THÔNG MÔI TRƯỜNG VÀ ỨNG PHÓ VỚI BĐKH VÀO CHƯƠNG TRÌNH HỌC LỚP 6 TẠI TRƯỜNG THCS NGUYỄN CHÍ THANH
• 2.3.1. Xây dựng chương trình truyền thông môi trường và ứng phó BĐKH dành cho học sinh lớp 6 tại trường THCS Nguyễn Chí Thanh quận 12
• 2.3.2. Triển khai dạy chương trình truyền thông môi trường và ứng phó BĐKH tại trường THCS Nguyễn Chí Thanh quận 12
• 2.4. ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN THÔNG MÔI TRƯỜNG VÀ ƯPBĐKH TẠI TRƯỜNG THCS NGUYỄN CHÍ THANH
• 2.4.1. Nhận thức của học sinh khối 6 trường THCS Nguyễn Chí Thanh về vấn đề BVMT và ứng phó với BĐKH
• 2.4.2. Thái độ của học sinh khối 6 trường THCS Nguyễn Chí Thanh về vấn đề BVMT và ứng phó với BĐKH
• 2.4.3. Hành vi của học sinh khối 6 trường THCS Nguyễn Chí Thanh về vấn đề BVMT và ứng phó với BĐKH
• 2.5. THUẬN LỢI – KHÓ KHĂN
• 2.6. ĐỀ XUẤT PHƯƠNG ÁN DUY TRÌ CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN THÔNG MÔI TRƯỜNG VÀ ƯPBĐKH TẠI TRƯỜNG THCS NGUYỄN CHÍ THANH
• 2.7. XÂY DỰNG SỔ TAY MÔN HỌC LỒNG GHÉP KIẾN THỨC BVMT VÀ ỨNG PHÓ VỚI BĐKH CHO CHƯƠNG TRÌNH HỌC KHỐI 6
• 3. PHẦN KẾT LUẬN KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính Cấp Thiết Của Đề Tài

Việt Nam đang đối mặt với những thách thức nghiêm trọng từ biến đổi khí hậu (BĐKH), ảnh hưởng đến đời sống và môi trường. Do đó, việc nâng cao giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh, đặc biệt là ở cấp trung học cơ sở, là vô cùng cần thiết. Học sinh lớp 6, với tâm lý tò mò và khả năng tiếp thu cao, là đối tượng lý tưởng để bắt đầu giáo dục về bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu. Chương trình giáo dục cần được thiết kế để giúp học sinh nhận thức rõ hơn về tầm quan trọng của bảo vệ môi trường và các hành động cụ thể mà họ có thể thực hiện. Nghiên cứu này nhằm khảo sát và đánh giá hiện trạng nhận thức, thái độ và hành vi của học sinh lớp 6 về vấn đề này, từ đó đề xuất các biện pháp giáo dục hiệu quả.

II. Mục Tiêu Nghiên Cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là đánh giá nhận thức, thái độ và hành vi của học sinh lớp 6 về bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu. Nghiên cứu cũng nhằm xây dựng chương trình giáo dục lồng ghép kiến thức về bảo vệ môi trường vào các môn học cho học sinh lớp 6. Việc này không chỉ giúp nâng cao nhận thức của học sinh mà còn khuyến khích các em tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường. Thông qua khảo sát 800 học sinh tại 20 trường trên địa bàn TP.HCM, nghiên cứu sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình hiện tại và đề xuất những giải pháp khả thi nhằm cải thiện hiệu quả giáo dục về môi trường.

III. Đối Tượng và Phạm Vi Nghiên Cứu

Đối tượng nghiên cứu bao gồm học sinh lớp 6 tại các trường trung học cơ sở trên địa bàn TP.HCM. Phạm vi nghiên cứu được giới hạn trong 20 trường học, với tổng số 800 học sinh tham gia khảo sát. Các phương pháp nghiên cứu được sử dụng bao gồm khảo sát ý kiến của học sinh và giáo viên về bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu. Qua đó, nghiên cứu sẽ đánh giá được mức độ hiểu biết của học sinh về các vấn đề môi trường, từ đó xây dựng chương trình giáo dục phù hợp và hiệu quả.

IV. Phương Pháp Nghiên Cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát để thu thập dữ liệu từ học sinh và giáo viên. Các phiếu khảo sát được thiết kế để đánh giá nhận thức, thái độ và hành vi của học sinh về bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu. Thông tin thu thập sẽ được xử lý bằng phần mềm thống kê, nhằm phân tích và đưa ra kết luận về tình hình giáo dục môi trường hiện tại. Phương pháp này đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy của dữ liệu, từ đó giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến nhận thức và hành vi của học sinh.

V. Kết Quả Nghiên Cứu và Đánh Giá Hiệu Quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy, phần lớn học sinh lớp 6 có nhận thức tích cực về bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu. Cụ thể, 83,5% học sinh đã từng nghe về BĐKH và có hiểu biết nhất định về vấn đề này. Tuy nhiên, kiến thức của các em vẫn chưa đầy đủ và toàn diện. Thái độ và hành vi của học sinh cũng cho thấy sự tích cực trong việc tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường. Điều này chứng tỏ rằng giáo dục môi trường cần được lồng ghép chặt chẽ hơn vào chương trình học để nâng cao hiệu quả giáo dục cho học sinh.

VI. Đề Xuất Kế Hoạch Triển Khai

Để nâng cao hiệu quả giáo dục bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu, cần xây dựng kế hoạch triển khai chương trình giáo dục lồng ghép vào các môn học cho học sinh lớp 6. Kế hoạch này bao gồm việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa, truyền thông về môi trường, và khuyến khích học sinh tham gia vào các dự án bảo vệ môi trường. Đặc biệt, giáo viên cần được đào tạo để có thể giảng dạy và hướng dẫn học sinh về các vấn đề môi trường một cách hiệu quả. Việc này không chỉ nâng cao nhận thức mà còn tạo ra hành động cụ thể từ phía học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia chịu tổn thất nặng nề nhất bởi thiên tai và biến đổi khí hậu trên phạm vi toàn cầu. Theo các kịch bản nghiên cứu của các chuyên gia môi trường, khi mực nước biển dâng cao 1 mét, ước tính có khoảng 14.528 km² diện tích đất tự nhiên tại Việt Nam sẽ bị ngập vĩnh viễn, đe dọa trực tiếp đời sống của gần 6 triệu người dân và gây ảnh hưởng ngập úng tới 43% diện tích tự nhiên của Thành phố Hồ Chí Minh. Trước bối cảnh đó, giáo dục học đường đóng vai trò then chốt nhằm xây dựng thế hệ công dân có ý thức sinh thái bền vững.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là học sinh Trung học cơ sở, đặc biệt là khối lớp 6 (độ tuổi 11 - 12), đang ở giai đoạn chuyển tiếp quan trọng về nhận thức logic và phát triển hành vi xã hội. Ở bậc tiểu học, học sinh chủ yếu thực hiện hành động giữ gìn vệ sinh theo sự nhắc nhở thụ động mà chưa thấu hiểu bản chất và ý nghĩa của việc bảo vệ môi trường hay giảm nhẹ biến đổi khí hậu. Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý Tài nguyên và Môi trường của tác giả Phan Thị Ngọc Châu, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Phạm Nguyễn Kim Tuyến tại Trường Đại học Bách khoa – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, được thực hiện nhằm giải quyết khoảng trống giáo dục mang tính thực tiễn này.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu bao gồm:

• Khảo sát và đánh giá toàn diện thực trạng nhận thức, thái độ và hành vi của học sinh khối 6 về bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.
• Thu thập ý kiến của giáo viên bộ môn nhằm xây dựng bộ tài liệu sổ tay tích hợp kiến thức môi trường vào chương trình giảng dạy lớp 6.
• Thực nghiệm mô hình giáo dục truyền thông 5 tuần tại Trường THCS Nguyễn Chí Thanh (Quận 12), từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao chỉ số nhận thức và hành động xanh trong môi trường học đường.

Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát 20 trường THCS thuộc 10 quận/huyện đại diện cho các khu vực đô thị của Thành phố Hồ Chí Minh, với tiến độ thực hiện xuyên suốt từ tháng 8/2018 đến tháng 7/2019. Kết quả nghiên cứu mang lại giá trị khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm giúp các nhà quản lý giáo dục chuẩn hóa phương pháp giáo dục môi trường liên môn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng tích hợp giữa Lý thuyết Hành vi có Kế hoạch (Theory of Planned Behavior - TPB) và Mô hình Đánh giá Nhận thức - Thái độ - Hành vi (KAP: Knowledge - Attitude - Practice). Khung lý thuyết này khẳng định rằng sự hiểu biết đúng đắn về các vấn đề sinh thái sẽ định hình niềm tin và thái độ tích cực, từ đó chuyển hóa thành ý định và hành vi bảo vệ môi trường cụ thể trong đời sống hàng ngày của học sinh.

Bên cạnh đó, tác giả vận dụng các khái niệm chuẩn mực quốc tế và quốc gia:

• Biến đổi khí hậu: Sự biến đổi trạng thái khí hậu kéo dài qua nhiều thập kỷ do tương tác tự nhiên hoặc hoạt động nhân sinh phát thải khí nhà kính (theo định nghĩa của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu - IPCC 2007).
• Thích ứng và Giảm nhẹ biến đổi khí hậu: Tập hợp các can thiệp nhằm giảm thiểu tính dễ bị tổn thương, khai thác các cơ hội tích cực và ngăn ngừa nguồn phát thải khí quyển (theo khung nghiên cứu của Trần Thục, 2011).
• Giáo dục Môi trường và Phát triển Bền vững (ESD): Phương thức tiếp cận sư phạm liên môn, lấy người học làm trung tâm, gắn lý thuyết bài giảng với trải nghiệm thực tế.

Mô hình nghiên cứu triển khai theo quy trình logic 5 giai đoạn: Thiết kế công cụ điều tra -> Khảo sát thực trạng diện rộng -> Phân tích lỗ hổng nhận thức -> Thiết kế và can thiệp thực nghiệm sư phạm 5 chủ đề -> Đánh giá hiệu quả sau can thiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nhuần nhuyễn giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp thực địa:

• Dữ liệu thứ cấp: Kế thừa các báo cáo hiện trạng môi trường của Bộ Tài nguyên và Môi trường (2008, 2011), dữ liệu nghiên cứu của Jeremy Carew-Reid, cùng các công trình khoa học quốc tế về giáo dục biến đổi khí hậu của Leiserowitz (2009, 2016), Ojala (2012), Fielding và Head (2012).
• Dữ liệu sơ cấp: Thu thập thông qua điều tra bảng hỏi bán cấu trúc và phiếu quan sát thực nghiệm.

Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu:

• Cỡ mẫu học sinh: Khảo sát 800 học sinh lớp 6 bằng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng tại 20 trường THCS thuộc 10 quận/huyện (gồm Quận 1, Quận 2, Quận 3, Quận 7, Quận 9, Quận 12, Bình Tân, Bình Chánh, Củ Chi, Nhà Bè). Mỗi quận/huyện khảo sát 2 trường, mỗi trường lấy 40 học sinh (tương ứng 2 lớp học). Việc phân bổ này bảo đảm tính đại diện đầy đủ cho 5 phân vùng không gian đô thị: khu đô thị Trung tâm, Đông, Tây, Nam và Bắc Thành phố Hồ Chí Minh.
• Cỡ mẫu giáo viên: Khảo sát 200 giáo viên trực tiếp giảng dạy khối lớp 6 tại 20 trường nói trên, trải đều ở 11 môn học khác nhau (Ngữ văn, Toán, Vật lý, Sinh học, Địa lý, Lịch sử, Giáo dục công dân, Công nghệ, Tiếng Anh, Tin học, Âm nhạc).

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích tần số và bảng chéo trên phần mềm Microsoft Excel. Phương pháp này cho phép lượng hóa chính xác các thang đo Likert 5 mức độ, làm nổi bật sự khác biệt về nhận thức và hành vi giữa các nhóm học sinh nội thành và ngoại thành.

Timeline nghiên cứu:

• Tháng 8/2018 - 9/2018: Khảo sát thực địa 800 học sinh và 200 giáo viên.
• Tháng 10/2018 - 4/2019: Thiết kế giáo trình và thực nghiệm 5 tuần cho 9 lớp khối 6 tại Trường THCS Nguyễn Chí Thanh (Quận 12).
• Tháng 5/2019 - 7/2019: Xử lý số liệu, đánh giá đối chứng và hoàn thiện luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực địa trên 800 học sinh và 200 giáo viên đã ghi nhận 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, mức độ tiếp cận thông tin về biến đổi khí hậu đạt tỷ lệ cao nhưng độ sâu kiến thức còn nhiều hạn chế. Có 83,5% học sinh (668/800 em) cho biết đã từng nghe về khái niệm biến đổi khí hậu, trong khi 16,5% (132/800 em) chưa từng tiếp cận. Trường THCS Tân Phú Trung ghi nhận số lượng học sinh từng nghe cao nhất (114 em), trong khi Trường THCS Bình An thấp nhất (31 em). Về nguyên nhân, có 66% học sinh nhận định biến đổi khí hậu do hoạt động phát thải nhân tạo, 23% cho rằng do tự nhiên, và chỉ 11% hiểu đúng khi lựa chọn cả hai nguyên nhân tự nhiên và con người.

Thứ hai, kênh truyền thông gia đình và nhà trường giữ vai trò áp đảo. Tỷ lệ học sinh tiếp nhận thông tin từ nhà trường và phụ huynh chiếm 27% (178/668 em), báo chí và sách vở chiếm 25%, Internet chiếm 22%, và truyền hình chiếm 21% (140/668 em). Học sinh các trường ngoại thành như THCS Trần Quốc Toản (Quận 9) và THCS Thị Trấn Củ Chi có xu hướng xem truyền hình nhiều hơn học sinh khu vực trung tâm.

Thứ ba, thái độ của học sinh đối với việc bảo vệ môi trường vô cùng tích cực. Khi được hỏi về tinh thần tự giác, 63,75% học sinh hoàn toàn đồng ý thích trồng cây xanh; 52,88% hoàn toàn đồng ý với việc tắt thiết bị điện khi rời khỏi phòng; 88% thích tham gia các phong trào môi trường; 85,38% cam kết cùng bạn bè giữ gìn trường lớp xanh - sạch - đẹp; và 90,25% sẵn sàng nhắc nhở người khác không xả rác bừa bãi.

Thứ tư, tồn tại độ trễ rõ rệt giữa nhận thức lý thuyết và hành vi thực tiễn. Trong khảo sát hoạt động ứng phó biến đổi khí hậu, chỉ có một số ít học sinh tại Trường THCS Tân Phú Trung (9 em) và Trường THCS Nguyễn Chí Thanh (13 em) nhận thức được việc sử dụng phương tiện giao thông công cộng giúp giảm phát thải khí nhà kính. Đáng chú ý, có 41,5% học sinh phân vân về hành động mở cửa sổ vào ngày nắng để đón gió và ánh sáng tự nhiên, và 33,13% phân vân về thói quen tắt nguồn điện khi không sử dụng quá 5 phút. Về phía giáo viên, chỉ có 25% (50/200 thầy cô) đề xuất lồng ghép kiến thức môi trường vào bài học chính khóa (tập trung ở môn Ngữ văn 12,5%, Sinh học 5%, Công nghệ 4%, GDCD 3,5%), trong khi 75% ưu tiên hình thức nhắc nhở thường xuyên và sinh hoạt ngoại khóa.

Thảo luận kết quả

Các dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa rõ nét qua các biểu đồ hình cột phân bổ tần suất lựa chọn biểu hiện biến đổi khí hậu và biểu đồ tròn về nguồn tiếp nhận thông tin. Cụ thể, biểu hiện nhiệt độ tăng cao được 774/800 học sinh nhận diện (chiếm 96,75%), hiện tượng tan băng ở hai cực đạt 726/800 em (90,75%), và nước biển dâng đạt 687/800 em (85,88%). Điều này phản ánh tư duy của học sinh lớp 6 chịu tác động trực tiếp từ trải nghiệm cảm giác nhiệt độ hàng ngày và các hình ảnh trực quan trên truyền thông đại chúng.

Nguyên nhân dẫn đến khoảng trống hành vi bắt nguồn từ việc thiếu vắng các tài liệu hướng dẫn kỹ năng thực hành vi mô. Học sinh hiểu các khẩu hiệu chung chung nhưng chưa nắm được mối liên hệ khoa học giữa việc tiết kiệm năng lượng tại lớp học với việc cắt giảm phát thải khí nhà kính toàn cầu.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với nghiên cứu của Trương Thị Thanh Tuyền và cộng sự (2010) tại huyện Cần Giờ, khi trên 90% học sinh THCS có nhu cầu học tập về biến đổi khí hậu nhưng thiếu chương trình chuẩn hóa. Đồng thời, dữ liệu cũng củng cố kết luận của Fielding và Head (2012) rằng kiến thức môi trường phải đi liền với trải nghiệm thực hành thì mới hình thành được năng lực kiểm soát hành vi tự giác ở học sinh lứa tuổi thiếu niên.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả khảo sát thực trạng và thực nghiệm sư phạm, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

Thứ nhất, chuẩn hóa và ban hành Sổ tay môn học lồng ghép giáo dục môi trường.

• Hành động: Biên soạn tài liệu hướng dẫn giảng dạy tích hợp cho 4 môn học nòng cốt gồm Ngữ văn, Sinh học, Công nghệ và Giáo dục công dân theo 5 chủ đề: Khí hậu và biến đổi khí hậu, Nguyên nhân, Tác động, Hành động bảo vệ môi trường, và Rèn luyện kỹ năng ứng phó.
• Target metric: Đạt 100% giáo viên bộ môn khối 6 tại các trường THCS mục tiêu được trang bị sổ tay hướng dẫn giảng dạy.
• Timeline: Triển khai thí điểm trong 6 tháng và áp dụng chính thức từ đầu năm học mới.
• Chủ thể thực hiện: Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp cùng các chuyên gia môi trường Trường Đại học Bách khoa.

Thứ hai, đổi mới phương pháp giảng dạy thông qua hoạt động trải nghiệm thực hành xanh.

• Hành động: Đưa các hoạt động ngoại khóa vào thời khóa biểu cố định, tổ chức "Ngày hội Tái chế", hướng dẫn phân loại rác thải 3 ngăn, thi đua vẽ tranh môi trường, thực hành trồng cây xanh và chế tạo đồ dùng học tập từ phế liệu.
• Target metric: Tăng tỷ lệ học sinh thực hiện phân loại rác tại lớp học và gia đình từ mức 53,9% lên trên 85%; đạt 100% học sinh tham gia ít nhất 1 dự án xanh/học kỳ.
• Timeline: Thực hiện định kỳ hàng tháng trong suốt năm học.
• Chủ thể thực hiện: Ban Giám hiệu, Liên Đội Thiếu niên Tiền phong và Đoàn Thanh niên các trường THCS.

Thứ ba, tổ chức các khóa tập huấn nâng cao năng lực sư phạm môi trường cho giáo viên.

• Hành động: Triển khai các đợt bồi dưỡng chuyên đề về kiến thức cập nhật biến đổi khí hậu, kỹ thuật thiết kế giáo án điện tử tích hợp và phương pháp tổ chức trò chơi mô phỏng sinh thái trong lớp học.
• Target metric: 200 giáo viên cốt cán thuộc 20 trường THCS hoàn thành chứng chỉ tập huấn và triển khai hiệu quả bài giảng lồng ghép.
• Timeline: Tổ chức 2 đợt tập huấn chuyên sâu vào đầu mỗi học kỳ.
• Chủ thể thực hiện: Phòng Giáo dục Trung học kết hợp Khoa Môi trường và Tài nguyên.

Thứ tư, đầu tư và nâng cấp cơ sở vật chất học đường theo tiêu chuẩn trường học sinh thái.

• Hành động: Lắp đặt hệ thống thùng rác phân loại đạt chuẩn, thay thế 100% bóng đèn sợi đốt bằng đèn LED/Compact tiết kiệm điện, gắn van cảm ứng chống rò rỉ nước tại khu vệ sinh học sinh và xây dựng góc thư viện xanh.
• Target metric: Giảm từ 15% đến 20% lượng điện năng và nước tiêu thụ lãng phí tại mỗi trường học trong vòng 12 tháng.
• Timeline: Thực hiện liên tục trong giai đoạn 2019 - 2022.
• Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân các quận/huyện và Ban Quản lý dự án trường học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và dữ liệu thực chứng của luận văn mang lại giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Cán bộ quản lý giáo dục tại Sở và Phòng Giáo dục và Đào tạo:

• Lợi ích: Nắm bắt bức tranh thực trạng nhận thức của học sinh và mức độ sẵn sàng của giáo viên trên địa bàn 10 quận/huyện.
• Use case: Sử dụng khung chương trình 5 chủ đề và mô hình thực nghiệm làm căn cứ ban hành hướng dẫn tích hợp nội dung bảo vệ môi trường cho toàn cấp THCS.

2. Giáo viên giảng dạy khối lớp 6 (Ngữ văn, Sinh học, GDCD, Công nghệ, Địa lý):

• Lợi ích: Tiếp cận các gợi ý bài giảng, phương pháp truyền thông tích hợp trực quan và ngân hàng trò chơi học tập tương tác.
• Use case: Vận dụng trực tiếp Sổ tay môn học để thiết kế giáo án lồng ghép, nâng cao tính hấp dẫn của tiết dạy mà không gây quá tải chương trình chính khóa.

3. Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Môi trường, Giáo dục học:

• Lợi ích: Kế thừa bộ công cụ điều tra chuẩn hóa gồm bảng hỏi 800 học sinh và 200 giáo viên, cùng hệ thống phương pháp luận đánh giá KAP thực địa.
• Use case: Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các khối lớp khác (khối 7, 8, 9) hoặc so sánh đối chứng giữa các vùng sinh thái đặc thù như Đồng bằng sông Cửu Long và Đồng bằng sông Hồng.

4. Các tổ chức phi chính phủ (NGOs) và tổ chức xã hội hoạt động vì môi trường:

• Lợi ích: Khai thác số liệu khảo sát định lượng chi tiết về hành vi và nguồn tiếp nhận thông tin của thanh thiếu niên đô thị.
• Use case: Thiết kế các chiến dịch truyền thông cộng đồng như Giờ Trái Đất, Ngày hội Tái chế và Ngày đi bộ vì môi trường phù hợp với tâm lý lứa tuổi học sinh.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao nghiên cứu lại chọn đối tượng học sinh lớp 6 thay vì các khối lớp khác?

Lớp 6 là giai đoạn bản lề chuyển cấp từ tiểu học sang THCS. Ở độ tuổi này, học sinh đã hình thành tư duy phân tích nguyên nhân - hệ quả thay vì chỉ bắt chước hành vi cơ học như ở tiểu học. Khảo sát 800 học sinh cho thấy 83,5% các em đã biết về biến đổi khí hậu nhưng thiếu định hướng hành động, do đó can thiệp giáo dục ở lớp 6 sẽ tạo nền tảng hành vi bền vững cho các năm học tiếp theo.

Khoảng trống lớn nhất trong nhận thức của học sinh lớp 6 về môi trường là gì?

Khoảng trống lớn nhất nằm ở việc nhận diện nguyên nhân gốc rễ và hành động thực tiễn. Có tới 66% học sinh chỉ quy kết nguyên nhân biến đổi khí hậu cho con người mà bỏ qua yếu tố tự nhiên. Đồng thời, học sinh rất tích cực trong tư tưởng (88% thích tham gia hoạt động xanh) nhưng lại lúng túng trước các hành động cụ thể như mở cửa sổ đón gió (41,5% phân vân) hay tận dụng phương tiện công cộng (dưới 5% lựa chọn).

Giáo viên THCS có gặp khó khăn gì khi lồng ghép kiến thức môi trường vào bài học?

Khảo sát 200 giáo viên cho thấy chỉ có 25% thầy cô chủ động lồng ghép kiến thức môi trường vào môn học chính khóa. Nguyên nhân chính là do áp lực thời lượng phân phối chương trình và sự thiếu hụt tài liệu hướng dẫn chuẩn hóa. Giáo viên môn Ngữ văn chiếm tỷ lệ đồng thuận lồng ghép cao nhất (12,5%), theo sau là Sinh học (5%), trong khi các bộ môn khoa học tự nhiên khác còn rất dè dặt.

Chương trình truyền thông 5 tuần tại Trường THCS Nguyễn Chí Thanh được thiết kế như thế nào?

Chương trình được triển khai cho 9 lớp khối 6 với 5 chủ đề chuyên biệt:

• Tuần 1: Nhận diện thời tiết, khí hậu và biến đổi khí hậu.
• Tuần 2: Phân tích nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo gây biến đổi khí hậu.
• Tuần 3: Đánh giá tác động sinh thái và đời sống.
• Tuần 4: Thực hành các hành động bảo vệ môi trường học đường.
• Tuần 5: Rèn luyện kỹ năng phân loại rác, làm đồ handmade tái chế và trồng cây xanh.

Làm thế nào để duy trì thói quen bảo vệ môi trường lâu dài cho học sinh?

Để duy trì bền vững, nhà trường cần kết hợp mô hình ba chân kiềng: bài giảng tích hợp trên lớp, phong trào thi đua Đội Thiếu niên Tiền phong và cơ sở vật chất hỗ trợ. Khi trường học trang bị hệ thống phân loại rác 3 ngăn và thiết bị tiết kiệm điện nước, cùng với việc kiểm tra đánh giá định kỳ, học sinh sẽ chuyển hóa 95,25% ý định tiết kiệm thành thói quen phản xạ tự nhiên hàng ngày.

Kết luận

• Luận văn đã hoàn thành khảo sát thực trạng nhận thức, thái độ và hành vi về môi trường của 800 học sinh và 200 giáo viên tại 20 trường THCS trên địa bàn 10 quận/huyện thuộc Thành phố Hồ Chí Minh.
• Số liệu thực chứng xác nhận 83,5% học sinh đã tiếp cận khái niệm biến đổi khí hậu và 88% có thái độ ủng hộ mạnh mẽ, nhưng vẫn tồn tại khoảng cách lớn giữa nhận thức lý thuyết và kỹ năng thực hành tiết kiệm tài nguyên.
• Nghiên cứu đã xây dựng và thực nghiệm thành công mô hình giáo dục truyền thông 5 tuần với 5 chủ đề trực quan cho 9 lớp khối 6 tại Trường THCS Nguyễn Chí Thanh, đem lại sự chuyển biến vượt bậc về hành vi phân loại rác và trồng cây xanh.
• Đóng góp khoa học then chốt của đề tài là xây dựng hoàn chỉnh khung "Sổ tay môn học" lồng ghép kiến thức môi trường cho 4 bộ môn chính khóa (Ngữ văn, Sinh học, Công nghệ, GDCD) dựa trên 200 ý kiến đóng góp của giáo viên.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về tài liệu, phương pháp trải nghiệm, tập huấn giáo viên và cơ sở vật chất mở ra hướng đi khả thi nhằm nhân rộng mô hình trường học sinh thái trên toàn địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2019 - 2025.

Các cơ sở giáo dục, nhà nghiên cứu và thầy cô giáo hãy cùng chung tay áp dụng bộ khung giáo dục lồng ghép này ngay hôm nay, nhằm ươm mầm thế hệ học sinh tiên phong bảo vệ hành tinh xanh!

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI. Việt Nam là một trong những nƣớc trên thế giới chịu ảnh hƣởng nặng nề của thiên tai và biến đổi khí hậu (BĐKH), trong những năm qua Chính phủ Việt Nam đã đƣa ra nhiều chính sách và hoạt động nhằm đẩy lùi những ảnh hƣởng tiêu cực của BĐKH. Về mặt xã hội, cần phải biết tiết kiệm năng lƣợng, tiết kiệm nƣớc, hạn chế sử dụng túi nilon, phát triển xanh, sử dụng các phƣơng tiện giao thông công cộng thay vì sử dụng phƣơng tiện cá nhân để giảm thiểu lƣợng khí thải ra,… Bên cạnh những biện pháp về mặt tự nhiên và xã hội, ta cũng cần có những biện pháp về mặt giáo dục nhằm nâng cao kiến thức về BĐKH trong cộng đồng và đặc biệt là học sinh để đẩy lùi và giảm nhẹ tác hại của BĐKH.

Ở cấp tiểu học các em đã đƣợc các thầy cô chỉ dẫn cho phân loại rác, đƣợc nhắc nhở bỏ rác đúng nơi quy định, không xả rác bừa bãi, các em đƣợc học các hoạt động để bảo vệ môi trƣờng nhƣng các em không biết ý nghĩa của các việc mình làm. Bƣớc vào lớp 6 nhận thức của các em đã cao hơn, các thầy cô dạy các môn khác nhau sẽ có thời gian hơn giáo viên tiểu học. Đây là lúc thích hợp để các em biết ý nghĩa của các hành động để BVMT và ứng phó BĐKH. Do đó, đề tài “Tăng cƣờng giáo dục bảo vệ môi trƣờng và ứng phó với BĐKH dành cho học sinh khối 6” đƣợc thực hiện nhằm khảo sát, đánh giá hiện trạng, nhận thức, thái độ và hành vi của học sinh lớp 6 về BVMT và ứng phó BĐKH.

Cùng với việc lấy ý kiến đề xuất của giáo viên về giáo dục môi trƣờng góp phần xây dựng chƣơng trình ứng phó với BĐKH lồng ghép vào các môn học cho học sinh khối 6 và đề xuất các biện pháp giáo dục môi trƣờng thiết thực trong môi trƣờng học đƣờng là rất cần thiết. MỤC TIÊU ĐỀ TÀI Mục tiêu nghiên cứu: Đánh giá nhận thức, thái độ và hành vi về vấn đề BVMT và ứng phó với BĐKH của học sinh khối 6 trên địa bàn Tp. Xây dựng chƣơng trình BVMT và ứng phó với BĐKH lồng ghép vào các môn học cho học sinh khối 6. Nâng cao nhận thức, thái độ và hành vi của các em học sinh khối 6 tại Trƣờng THCS Nguyễn Chí Thanh về vấn đề BVMT và ứng phó với BĐKH.

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU. 2 Đố t ợng nghiên cứu: Chƣơng trình giáo dục có lồng ghép kiến thức BVMT và ứng phó với BĐKH vào chƣơng trình học khối 6. Phạm vi nghiên cứu: 20 trƣờng THCS trên địa bàn Tp. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Để đạt đƣợc các nội dung nghiên cứu trên, các công cụ và phƣơng pháp nghiên cứu sau đây sẽ đƣợc áp dụng: 1. Ph ng pháp tổng qu n t i iệu Phương pháp tổng quan tài liệu: thu thập, tham khảo, chọn lọc và tổng hợp toàn diện các tài liệu liên quan đến đề tài. Tổng quan nghiên cứu là một công cụ hết sức cần thiết với bất kỳ một nghiên cứu nào. Mục đích của thu thập tài liệu là để làm cơ sở lý luận khoa học chứng minh giả thuyết hay các vấn đề nghiên cứu đặt ra.

Thông tin thứ cấp là nguồn thông tin liên quan đến tình hình BVMT - ứng phó BĐKH tại Việt Nam và các nƣớc trên Thế giới, thông tin về các hoạt động truyền thông đã và đang đƣợc áp dụng tại Tp. Phƣơng pháp thu thập số liệu trong đề tài này đƣợc sử dụng để tìm kiếm, chọn lọc những thông tin liên quan đến công tác truyền thông bảo vệ môi trƣờng và ứng phó BĐKH hiện nay, thu thập nghiên cứu trong và ngoài nƣớc liên quan đến công tác truyền thông BVMT và ứng phó BĐKH. Từ đó tổng hợp thông tin, phân tích và tiến hành xử lý số liệu theo mục tiêu của đề tài đặt ra Tài liệu trong đề tài thu thập từ nhiều nguồn khác nhau nhƣ: tạp chí, sách, luận án, internet,… Tài liệu đƣợc ƣu tiên theo thứ tự: sách giáo khoa, tạp chí, bài báo, các bài hội thảo, luận văn, luận án và cuối cùng là internet. Ph ng pháp điều tr , khảo sát thự đị Phương pháp điều tra, khảo sát thực địa: tiến hành khảo sát 20 trƣờng THCS trên 10 quận huyện cùng với khảo sát các thầy cô dạy các môn học của khối 6.

- Mẫu phiếu khảo sát thứ nhất: Đánh giá nhận thức, hành vi, thái độ, của các em học sinh khối 6 trên địa bàn Tp. HCM về vấn đề BVMT và ứng phó với BĐKH. 3 - Mẫu phiếu khảo sát thứ 2: Khảo sát xin ý kiến của các thầy cô dạy khối 6 về vấn đề lồng ghép BVMT và ứng phó với BĐKH vào chƣơng trình học của lớp 6 tại 20 trƣờng THCS trên 10 quận huyện của Tp. Bảng hỏi khảo sát học sinh (đính kèm phụ lục) gồm 2 phần: Phần 1: Gồm các câu hỏi tìm hiểu thông tin học sinh đối với môn học yêu thích, phƣơng pháp học yêu thích, thời gian học,… Phần 2: Gồm các câu hỏi tìm hiểu nhận thức, thái độ, hành vi của học sinh về BVMT và ứng phó BĐKH.

Bảng hỏi đƣợc soạn với nhiều hình thức khác nhau, có loại câu hỏi một lựa chọn, học sinh lựa chọn một đáp án phù hợp với mình nhất; câu hỏi nhiều lựa chọn, học sinh có thể chọn nhiều đáp án mà họ cảm thấy phù hợp với mình nhất; câu hỏi mở và thang đo Likert để đánh giá mức độ của sự đồng ý và không đồng ý Xây dựng kế hoạch điều tra: Khảo sát ngẫu nhiên 40 học sinh khối 6 trên mỗi trƣờng với tổng số phiếu thu đƣợc là 800 phiếu, và khảo sát các thầy cô dạy khối 6 tại 20 trƣờng THCS tại Tp. HCM mỗi môn học khảo sát 1 thầy cô số phiếu thu đƣợc là 200 phiếu, thời gian khảo sát bắt đầu từ giữa tháng 8 đến hết tháng 9. Ph ng pháp thống k v sử ý số iệu Phương pháp thống kê và sử lý số liệu: Các thông tin thu thập đƣợc thống kê, lƣu giữ. Các số liệu sẽ đƣợc xử lý bằng phần mềm excel, kết quả số liệu sẽ đƣợc biểu diễn thành dạng bảng và biểu đồ.

Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI Ý ĩ k o ọc: Đƣa kiến thức bảo vệ môi trƣờng ứng phó với BĐKH lồng ghép vào chƣơng trình học của học sinh khối 6. Ý ĩ t ực tiễn: Thay đổi thái độ, hành vi, nhận thức của các em học sinh khối 6 tại trƣờng THCS Nguyễn Chí Thanh về vấn đề bảo vệ môi trƣờng và ứng phó với BĐKH. KHUNG NGHIÊN CỨU Đặc điểm của đề tài thể hiện qua sơ đồ sau: 4 Hình 1. Khung nghiên cứu Xây dựng phiếu khảo sát: Căn cứ trên các thang đo chuẩn, lập bảng câu hỏi để kháo sát, đánh giá nhận thức và hành vi của học sinh về vấn đề BVMT và ứng phó với BĐKH nhƣ thế nào.

Khảo sát ý kiến của giáo viên về vấn đề lồng ghép kiến thức BVMT ứng phó với BĐKH vào chƣơng trình học của học sinh khối 6 tại các trƣờng THCS ở Tp. Khảo sát: Gồm các bƣớc xây dựng kế hoạch tiến hành điều tra và tiến hành điều tra. Phân tích số liệu: Phƣơng pháp này đƣợc sử dụng sau khi thu thập đƣợc toàn bộ số liệu, thông tin cần thiết từ các phƣơng pháp đƣợc tiến hành trƣớc đó. Mục đích là để thống kê số liệu, xử lý thông tin và biểu diễn dƣới dạng biểu đồ, đồng thời phân tích ý nghĩa số liệu.

Xây dựng h ng trình xây dựng chƣơng trình lồng ghép kiến thức BVMT và ứng phó với BĐKH vào chƣơng trình học của học sinh khối 6 tại trƣờng THCS Nguyễn Chí Thanh. Triển kh i h ng trình chƣơng trình đƣợc triển khai tại trƣờng THCS Nguyễn Chí Thanh vào các giờ phụ đạo của nhà trƣờng. Đánh giá kết quả: sau khi triển khai chƣơng trình sẽ đánh giá kết quả lồng ghép chƣơng trình bằng phiếu khảo sát 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 5 1.

Một số khái niệm Biế đ i khí hậu (BĐKH) là sự thay đổi về trạng thái của khí hậu có thể đƣợc nhận dạng và xác định (ví dụ bằng phƣơng pháp thống kê) thông qua các thay đổi về giá trị trung bình hay những dao động về đặc tính của khí hậu; những thay đổi này diễn ra và kéo dài trong thời gian từ vài thập kỷ hoặc lâu hơn (IPCC, 2007a). BĐKH cũng đƣợc hiểu rằng bất kỳ sự thay đổi nào của hệ thống khí hậu theo thời gian do các dao động tự nhiên hoặc do hoạt động của con ngƣời gây ra. Ứng phó vớ BĐKH: là các hoạt động của con ngƣời nhằm thích ứng và giảm nhẹ tác nhân gây ra BĐKH (Trần Thục, 2011). Thích ứng vớ BĐKH: là sự điều chỉnh hệ thống tự nhiên hoặc con ngƣời đối với hoàn cảnh hoặc môi trƣờng thay đổi nhằm giảm khả năng bị tổn thƣơng do BĐKH và tận dụng các cơ hội do nó mang lại (Trần Thục, 2011).

Tá động của biến đổi khí hậu 1. Tác động của biến đổi khí hậu trên thế giới.  Tác động đối với châu Phi. Hạn hán: tác động đến an ninh lƣơng thực và cuộc sống ngƣời dân tại các nƣớc Châu Phi, hạn hạn có chiều hƣớng tăng lên trong thế kỷ 21 (IPCC, 2007b).

Theo cơ sở dữ liệu sự kiện khẩn cấp, có hơn 100 triệu ngƣời bị ảnh hƣởng bởi hạn hán ở Châu Phi. Lũ lụt: lũ lụt gây tàn phá nhà cửa, mùa màng, mất đất còn dẫn đến thƣơng vong, các bệnh truyền nhiễm nhƣ sốt rét và phơi nhiễm các chất độc hại cho ngƣời cũng gia tăng vào mùa mƣa bảo. Theo trung tâm nghiên cứu của Ủy ban châu Âu, Viện Môi trƣờng và Phát triển bền vững (2010), hàng triệu ngƣời tại hơn 20 quốc gia châu Phi bị ảnh hƣởng, khoảng 500 ngƣời chết và hơn 1,2 triệu ngƣời bị mất nhà cửa. Tác động đến sức khỏe con người: Châu Phi là nơi dễ tổn thƣơng nhất lục địa do BĐKH đối với các vấn đề liên quan đến sức khỏe.

Sự thay đổi nhiệt độ, lƣợng mƣa làm gia tăng số lƣợng muỗi mang bệnh dẫn đến dịch bệnh sốt rét.  Tác động đối với châu Á. 6 Dân số ngày càng tăng thì nhu cầu sinh hoạt cũng tăng theo, sự suy giảm nguồn nƣớc ngọt trong mùa khô ở Trung Á, Nam Á, Đông Á, Đông Nam Á và các châu thổ lớn có khả năng tác động tiêu cực đến hơn 1 tỷ ngƣời vào năm 2050. Ở Trung Quốc, các trận lũ lụt năm 2010 đã làm gần 4.