PHẦN MỞ ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI. Việt Nam là một trong những nƣớc trên thế giới chịu ảnh hƣởng nặng nề của thiên tai và biến đổi khí hậu (BĐKH), trong những năm qua Chính phủ Việt Nam đã đƣa ra nhiều chính sách và hoạt động nhằm đẩy lùi những ảnh hƣởng tiêu cực của BĐKH. Về mặt xã hội, cần phải biết tiết kiệm năng lƣợng, tiết kiệm nƣớc, hạn chế sử dụng túi nilon, phát triển xanh, sử dụng các phƣơng tiện giao thông công cộng thay vì sử dụng phƣơng tiện cá nhân để giảm thiểu lƣợng khí thải ra,… Bên cạnh những biện pháp về mặt tự nhiên và xã hội, ta cũng cần có những biện pháp về mặt giáo dục nhằm nâng cao kiến thức về BĐKH trong cộng đồng và đặc biệt là học sinh để đẩy lùi và giảm nhẹ tác hại của BĐKH.
Ở cấp tiểu học các em đã đƣợc các thầy cô chỉ dẫn cho phân loại rác, đƣợc nhắc nhở bỏ rác đúng nơi quy định, không xả rác bừa bãi, các em đƣợc học các hoạt động để bảo vệ môi trƣờng nhƣng các em không biết ý nghĩa của các việc mình làm. Bƣớc vào lớp 6 nhận thức của các em đã cao hơn, các thầy cô dạy các môn khác nhau sẽ có thời gian hơn giáo viên tiểu học. Đây là lúc thích hợp để các em biết ý nghĩa của các hành động để BVMT và ứng phó BĐKH. Do đó, đề tài “Tăng cƣờng giáo dục bảo vệ môi trƣờng và ứng phó với BĐKH dành cho học sinh khối 6” đƣợc thực hiện nhằm khảo sát, đánh giá hiện trạng, nhận thức, thái độ và hành vi của học sinh lớp 6 về BVMT và ứng phó BĐKH.
Cùng với việc lấy ý kiến đề xuất của giáo viên về giáo dục môi trƣờng góp phần xây dựng chƣơng trình ứng phó với BĐKH lồng ghép vào các môn học cho học sinh khối 6 và đề xuất các biện pháp giáo dục môi trƣờng thiết thực trong môi trƣờng học đƣờng là rất cần thiết. MỤC TIÊU ĐỀ TÀI Mục tiêu nghiên cứu: Đánh giá nhận thức, thái độ và hành vi về vấn đề BVMT và ứng phó với BĐKH của học sinh khối 6 trên địa bàn Tp. Xây dựng chƣơng trình BVMT và ứng phó với BĐKH lồng ghép vào các môn học cho học sinh khối 6. Nâng cao nhận thức, thái độ và hành vi của các em học sinh khối 6 tại Trƣờng THCS Nguyễn Chí Thanh về vấn đề BVMT và ứng phó với BĐKH.
ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU. 2 Đố t ợng nghiên cứu: Chƣơng trình giáo dục có lồng ghép kiến thức BVMT và ứng phó với BĐKH vào chƣơng trình học khối 6. Phạm vi nghiên cứu: 20 trƣờng THCS trên địa bàn Tp. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.
Để đạt đƣợc các nội dung nghiên cứu trên, các công cụ và phƣơng pháp nghiên cứu sau đây sẽ đƣợc áp dụng: 1. Ph ng pháp tổng qu n t i iệu Phương pháp tổng quan tài liệu: thu thập, tham khảo, chọn lọc và tổng hợp toàn diện các tài liệu liên quan đến đề tài. Tổng quan nghiên cứu là một công cụ hết sức cần thiết với bất kỳ một nghiên cứu nào. Mục đích của thu thập tài liệu là để làm cơ sở lý luận khoa học chứng minh giả thuyết hay các vấn đề nghiên cứu đặt ra.
Thông tin thứ cấp là nguồn thông tin liên quan đến tình hình BVMT - ứng phó BĐKH tại Việt Nam và các nƣớc trên Thế giới, thông tin về các hoạt động truyền thông đã và đang đƣợc áp dụng tại Tp. Phƣơng pháp thu thập số liệu trong đề tài này đƣợc sử dụng để tìm kiếm, chọn lọc những thông tin liên quan đến công tác truyền thông bảo vệ môi trƣờng và ứng phó BĐKH hiện nay, thu thập nghiên cứu trong và ngoài nƣớc liên quan đến công tác truyền thông BVMT và ứng phó BĐKH. Từ đó tổng hợp thông tin, phân tích và tiến hành xử lý số liệu theo mục tiêu của đề tài đặt ra Tài liệu trong đề tài thu thập từ nhiều nguồn khác nhau nhƣ: tạp chí, sách, luận án, internet,… Tài liệu đƣợc ƣu tiên theo thứ tự: sách giáo khoa, tạp chí, bài báo, các bài hội thảo, luận văn, luận án và cuối cùng là internet. Ph ng pháp điều tr , khảo sát thự đị Phương pháp điều tra, khảo sát thực địa: tiến hành khảo sát 20 trƣờng THCS trên 10 quận huyện cùng với khảo sát các thầy cô dạy các môn học của khối 6.
- Mẫu phiếu khảo sát thứ nhất: Đánh giá nhận thức, hành vi, thái độ, của các em học sinh khối 6 trên địa bàn Tp. HCM về vấn đề BVMT và ứng phó với BĐKH. 3 - Mẫu phiếu khảo sát thứ 2: Khảo sát xin ý kiến của các thầy cô dạy khối 6 về vấn đề lồng ghép BVMT và ứng phó với BĐKH vào chƣơng trình học của lớp 6 tại 20 trƣờng THCS trên 10 quận huyện của Tp. Bảng hỏi khảo sát học sinh (đính kèm phụ lục) gồm 2 phần: Phần 1: Gồm các câu hỏi tìm hiểu thông tin học sinh đối với môn học yêu thích, phƣơng pháp học yêu thích, thời gian học,… Phần 2: Gồm các câu hỏi tìm hiểu nhận thức, thái độ, hành vi của học sinh về BVMT và ứng phó BĐKH.
Bảng hỏi đƣợc soạn với nhiều hình thức khác nhau, có loại câu hỏi một lựa chọn, học sinh lựa chọn một đáp án phù hợp với mình nhất; câu hỏi nhiều lựa chọn, học sinh có thể chọn nhiều đáp án mà họ cảm thấy phù hợp với mình nhất; câu hỏi mở và thang đo Likert để đánh giá mức độ của sự đồng ý và không đồng ý Xây dựng kế hoạch điều tra: Khảo sát ngẫu nhiên 40 học sinh khối 6 trên mỗi trƣờng với tổng số phiếu thu đƣợc là 800 phiếu, và khảo sát các thầy cô dạy khối 6 tại 20 trƣờng THCS tại Tp. HCM mỗi môn học khảo sát 1 thầy cô số phiếu thu đƣợc là 200 phiếu, thời gian khảo sát bắt đầu từ giữa tháng 8 đến hết tháng 9. Ph ng pháp thống k v sử ý số iệu Phương pháp thống kê và sử lý số liệu: Các thông tin thu thập đƣợc thống kê, lƣu giữ. Các số liệu sẽ đƣợc xử lý bằng phần mềm excel, kết quả số liệu sẽ đƣợc biểu diễn thành dạng bảng và biểu đồ.
Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI Ý ĩ k o ọc: Đƣa kiến thức bảo vệ môi trƣờng ứng phó với BĐKH lồng ghép vào chƣơng trình học của học sinh khối 6. Ý ĩ t ực tiễn: Thay đổi thái độ, hành vi, nhận thức của các em học sinh khối 6 tại trƣờng THCS Nguyễn Chí Thanh về vấn đề bảo vệ môi trƣờng và ứng phó với BĐKH. KHUNG NGHIÊN CỨU Đặc điểm của đề tài thể hiện qua sơ đồ sau: 4 Hình 1. Khung nghiên cứu Xây dựng phiếu khảo sát: Căn cứ trên các thang đo chuẩn, lập bảng câu hỏi để kháo sát, đánh giá nhận thức và hành vi của học sinh về vấn đề BVMT và ứng phó với BĐKH nhƣ thế nào.
Khảo sát ý kiến của giáo viên về vấn đề lồng ghép kiến thức BVMT ứng phó với BĐKH vào chƣơng trình học của học sinh khối 6 tại các trƣờng THCS ở Tp. Khảo sát: Gồm các bƣớc xây dựng kế hoạch tiến hành điều tra và tiến hành điều tra. Phân tích số liệu: Phƣơng pháp này đƣợc sử dụng sau khi thu thập đƣợc toàn bộ số liệu, thông tin cần thiết từ các phƣơng pháp đƣợc tiến hành trƣớc đó. Mục đích là để thống kê số liệu, xử lý thông tin và biểu diễn dƣới dạng biểu đồ, đồng thời phân tích ý nghĩa số liệu.
Xây dựng h ng trình xây dựng chƣơng trình lồng ghép kiến thức BVMT và ứng phó với BĐKH vào chƣơng trình học của học sinh khối 6 tại trƣờng THCS Nguyễn Chí Thanh. Triển kh i h ng trình chƣơng trình đƣợc triển khai tại trƣờng THCS Nguyễn Chí Thanh vào các giờ phụ đạo của nhà trƣờng. Đánh giá kết quả: sau khi triển khai chƣơng trình sẽ đánh giá kết quả lồng ghép chƣơng trình bằng phiếu khảo sát 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 5 1.
Một số khái niệm Biế đ i khí hậu (BĐKH) là sự thay đổi về trạng thái của khí hậu có thể đƣợc nhận dạng và xác định (ví dụ bằng phƣơng pháp thống kê) thông qua các thay đổi về giá trị trung bình hay những dao động về đặc tính của khí hậu; những thay đổi này diễn ra và kéo dài trong thời gian từ vài thập kỷ hoặc lâu hơn (IPCC, 2007a). BĐKH cũng đƣợc hiểu rằng bất kỳ sự thay đổi nào của hệ thống khí hậu theo thời gian do các dao động tự nhiên hoặc do hoạt động của con ngƣời gây ra. Ứng phó vớ BĐKH: là các hoạt động của con ngƣời nhằm thích ứng và giảm nhẹ tác nhân gây ra BĐKH (Trần Thục, 2011). Thích ứng vớ BĐKH: là sự điều chỉnh hệ thống tự nhiên hoặc con ngƣời đối với hoàn cảnh hoặc môi trƣờng thay đổi nhằm giảm khả năng bị tổn thƣơng do BĐKH và tận dụng các cơ hội do nó mang lại (Trần Thục, 2011).
Tá động của biến đổi khí hậu 1. Tác động của biến đổi khí hậu trên thế giới. Tác động đối với châu Phi. Hạn hán: tác động đến an ninh lƣơng thực và cuộc sống ngƣời dân tại các nƣớc Châu Phi, hạn hạn có chiều hƣớng tăng lên trong thế kỷ 21 (IPCC, 2007b).
Theo cơ sở dữ liệu sự kiện khẩn cấp, có hơn 100 triệu ngƣời bị ảnh hƣởng bởi hạn hán ở Châu Phi. Lũ lụt: lũ lụt gây tàn phá nhà cửa, mùa màng, mất đất còn dẫn đến thƣơng vong, các bệnh truyền nhiễm nhƣ sốt rét và phơi nhiễm các chất độc hại cho ngƣời cũng gia tăng vào mùa mƣa bảo. Theo trung tâm nghiên cứu của Ủy ban châu Âu, Viện Môi trƣờng và Phát triển bền vững (2010), hàng triệu ngƣời tại hơn 20 quốc gia châu Phi bị ảnh hƣởng, khoảng 500 ngƣời chết và hơn 1,2 triệu ngƣời bị mất nhà cửa. Tác động đến sức khỏe con người: Châu Phi là nơi dễ tổn thƣơng nhất lục địa do BĐKH đối với các vấn đề liên quan đến sức khỏe.
Sự thay đổi nhiệt độ, lƣợng mƣa làm gia tăng số lƣợng muỗi mang bệnh dẫn đến dịch bệnh sốt rét. Tác động đối với châu Á. 6 Dân số ngày càng tăng thì nhu cầu sinh hoạt cũng tăng theo, sự suy giảm nguồn nƣớc ngọt trong mùa khô ở Trung Á, Nam Á, Đông Á, Đông Nam Á và các châu thổ lớn có khả năng tác động tiêu cực đến hơn 1 tỷ ngƣời vào năm 2050. Ở Trung Quốc, các trận lũ lụt năm 2010 đã làm gần 4.
