Tổng quan về giáo trình

Tài liệu bồi dưỡng đối với công chức ngạch chuyên viên và tương đương là giáo trình đào tạo, bồi dưỡng tiêu chuẩn chức danh công chức chính thức, được ban hành kèm theo Quyết định số 3309/QĐ-HCQG ngày 17 tháng 8 năm 2022 của Giám đốc Học viện Hành chính Quốc gia. Giáo trình do Học viện Hành chính Quốc gia thuộc Bộ Nội vụ tổ chức biên soạn dưới sự chủ biên của PGS. Trần Thị Diệu Oanh (Trưởng Khoa Nhà nước - Pháp luật và Lý luận cơ sở) cùng hai đồng chủ biên là PGS. Nguyễn Thị Thu Vân (Trưởng Khoa Văn bản và Công nghệ hành chính) và TS. Nguyễn Thị Lan Anh (Phó Trưởng Khoa Văn bản và Công nghệ hành chính).

+-------------------------------------------------------------------------------+
|     BỘ NỘI VỤ - HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA (QĐ 3309/QĐ-HCQG - 08/2022)      |
+---------------------------------------+---------------------------------------+
|  PHẦN THỨ NHẤT: KIẾN THỨC CHUNG       |  PHẦN THỨ HAI: KỸ NĂNG NGHỆP VỤ       |
|  - 07 Chuyên đề lý luận & thể chế     |  - 09 Chuyên đề thao tác hành chính   |
|  - Nền tảng quyền lực, bộ máy HCNN    |  - Kỹ năng xử lý văn bản, hồ sơ, số   |
+---------------------------------------+---------------------------------------+

Về vị trí trong hệ thống đào tạo, giáo trình là tài liệu bắt buộc dùng để chuẩn hóa kiến thức, năng lực thực thi công vụ cho cán bộ, công chức ngạch chuyên viên và các ngạch tương đương trong hệ thống cơ quan hành chính nhà nước từ trung ương đến địa phương. Mục tiêu học tập (learning outcomes) của tài liệu tập trung vào hai nhóm chuẩn đầu ra chính:

  1. Cung cấp hệ thống nhận thức lý luận và căn cứ pháp lý về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, nền hành chính nhà nước, chế độ công vụ, đạo đức công vụ và quản lý nhà nước theo ngành, lãnh thổ.
  2. Hình thành và rèn luyện các kỹ năng thao tác nghiệp vụ hành chính thiết yếu nhằm giải quyết công việc chuyên môn đúng thẩm quyền, quy trình và quy chuẩn kỹ thuật.

Cấu trúc tài liệu được thiết kế theo mô hình khối kiến thức tích hợp hai phần: Phần thứ nhất gồm 7 chuyên đề "Kiến thức chung" (từ trang 1 đến 215) và Phần thứ hai gồm 9 chuyên đề "Kỹ năng" (từ trang 216 đến 443+). Cách tiếp cận của giáo trình đi từ việc thiết lập nền tảng pháp lý - thể chế đến việc trang bị các công cụ thực thi kỹ thuật hành chính và công nghệ số hóa trong hoạt động công vụ.

Nội dung kiến thức cốt lõi

                             TIẾN TRÌNH TIẾP CẬN KIẾN THỨC
[PHẦN 1: KIẾN THỨC CHUNG]                                            [PHẦN 2: KỸ NĂNG]

Các chương và chủ đề chính

Nội dung toàn bộ tài liệu được phân định thành 16 chuyên đề cụ thể, phân bổ trong hai phần:

Phần thứ nhất: Kiến thức chung (07 chuyên đề)

  • Chuyên đề 1: Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong hệ thống chính trị (Trưởng nhóm: TS. Đàm Bích Hiên): Hệ thống hóa lý luận về quyền lực, quyền lực chính trị, quyền lực nhà nước; vị trí của Đảng Cộng sản Việt Nam, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội; bản chất, nguyên tắc tổ chức bộ máy nhà nước theo Hiến pháp năm 2013 và phương hướng xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa theo Văn kiện Đại hội XIII.
  • Chuyên đề 2: Tổng quan về hành chính nhà nước (Trưởng nhóm: PGS. Nguyễn Thị Hồng Hải): Phân tích khái niệm quản lý nhà nước, hành chính nhà nước, các yếu tố cấu thành nền hành chính nhà nước (thể chế, bộ máy, đội ngũ cán bộ công chức, nguồn lực vật chất) và 7 đặc điểm cơ bản của nền hành chính.
  • Chuyên đề 3: Công vụ, công chức (Trưởng nhóm: PGS. Nguyễn Thị Hồng Hải): Khái niệm, nguyên tắc thực thi công vụ, quyền và nghĩa vụ của công chức theo Luật Cán bộ, công chức.
  • Chuyên đề 4: Đạo đức công vụ (Trưởng nhóm: TS. Nguyễn Thị Vân Hà): Chuẩn mực đạo đức, văn hóa công vụ và kỷ luật kỷ cương hành chính.
  • Chuyên đề 5: Thủ tục hành chính (Trưởng nhóm: TS. Nguyễn Thị Hà): Thể chế, nguyên tắc xác lập, quy trình thực hiện và cải cách thủ tục hành chính.
  • Chuyên đề 6: Tổng quan về quản lý tài chính, tài sản trong cơ quan nhà nước (Trưởng nhóm: TS. Phạm Thị Thanh Vân): Cơ chế quản lý ngân sách nhà nước (NSNN), tài sản công và nguyên tắc chi tiêu trong đơn vị hành chính.
  • Chuyên đề 7: Tổng quan quản lý nhà nước theo ngành và lãnh thổ (Trưởng nhóm: TS. Hoàng Thị Cường): Nguyên tắc kết hợp quản lý theo ngành và theo vùng lãnh thổ giữa các bộ, ngành và chính quyền địa phương (HĐND, UBND).

Phần thứ hai: Kỹ năng (09 chuyên đề)

  • Chuyên đề 1: Kỹ năng thu thập và xử lý thông tin (Trưởng nhóm: TS. Nguyễn Thị Hà).
  • Chuyên đề 2: Kỹ năng phân tích, giải quyết tình huống trong hành chính nhà nước (Trưởng nhóm: PGS. Trần Thị Diệu Oanh).
  • Chuyên đề 3: Kỹ năng soạn thảo văn bản quản lý nhà nước (Trưởng nhóm: TS. Nguyễn Thị Hà).
  • Chuyên đề 4: Kỹ năng lập và quản lý hồ sơ (Trưởng nhóm: TS. Nguyễn Thị Lan Anh).
  • Chuyên đề 5: Kỹ năng giao tiếp hành chính (Trưởng nhóm: TS. Nguyễn Thị Hà).
  • Chuyên đề 6: Kỹ năng thuyết trình trong hoạt động công vụ (Trưởng nhóm: PGS. Nguyễn Thị Thu Vân).
  • Chuyên đề 7: Kỹ năng làm việc nhóm (Trưởng nhóm: TS. Trương Thị Ngọc Lan).
  • Chuyên đề 8: Kỹ năng quản lý thời gian (Trưởng nhóm: TS. Bùi Thị Thùy Nhi).
  • Chuyên đề 9: Kỹ năng làm việc trong môi trường số (Trưởng nhóm: TS. Nguyễn Thị Lan Anh).

Progression logic của giáo trình tuân thủ trật tự tuyến tính: Thiết lập nhận thức thể chế và pháp lý ở Phần I $\rightarrow$ Chuyển giao các kỹ thuật xử lý hành chính trực tiếp ở Phần II $\rightarrow$ Tích hợp kỹ năng làm việc trong môi trường số hóa công vụ hiện đại.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng hệ thống lý luận dựa trên các phạm trù và nguyên lý căn bản:

  • Khái niệm quyền lực và quyền lực nhà nước: Quyền lực là khả năng của một chủ thể buộc chủ thể khác phải phục tùng ý chí của mình. Quyền lực nhà nước là bộ phận cốt lõi của quyền lực chính trị, gồm ba nhánh chức năng theo Hiến pháp 2013: lập pháp (Quốc hội thực hiện quyền lập hiến, lập pháp), hành pháp (Chính phủ thống nhất quản lý và tổ chức thi hành pháp luật), tư pháp (Tòa án nhân dân xét xử, bảo vệ công lý) và Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp.
  • Nguyên tắc tổ chức quyền lực: Quyền lực nhà nước tại Việt Nam mang tính thống nhất, thuộc về Nhân dân, có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước; vận hành theo nguyên tắc tập trung dân chủ, Đảng lãnh đạo và quản lý xã hội bằng Hiến pháp, pháp luật.
  • Cấu trúc nền hành chính nhà nước: Gồm 4 yếu tố gắn bó hữu cơ: (1) Thể chế HCNN; (2) Tổ chức bộ máy HCNN; (3) Đội ngũ cán bộ, công chức; (4) Nguồn lực vật chất.
  • Đặc tính của nền hành chính: 7 đặc điểm chi phối hoạt động hành chính gồm: lệ thuộc vào chính trị và phục vụ chính trị; mang tính pháp quyền; hoạt động liên tục, ổn định tương đối và thích ứng; mang tính chuyên môn hóa và nghề nghiệp cao; hệ thống thứ bậc chặt chẽ; hoạt động không vụ lợi; và mang tính nhân văn.
                    CÁC YẾU SỐ CẤU THÀNH NỀN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC
                                (Theo Sơ đồ 2.1)

Kỹ năng phát triển

Tài liệu rèn luyện hệ thống kỹ năng thực hành nghiệp vụ cho ngạch chuyên viên:

  • Kỹ năng phân tích và xử lý nghiệp vụ: Khả năng thu thập, phân loại, kiểm chứng nguồn tin; kỹ năng nhận diện mâu thuẫn, áp dụng quy phạm pháp luật để xây dựng phương án giải quyết tình huống hành chính phát sinh trong thực tiễn.
  • Kỹ năng soạn thảo và quản trị tài liệu: Kỹ năng xây dựng văn bản quy phạm pháp luật và văn bản hành chính đúng thẩm quyền, thể thức và kỹ thuật trình bày; phương pháp lập danh mục hồ sơ (DMHS), thu thập, chỉnh lý và nộp lưu hồ sơ vào lưu trữ cơ quan.
  • Kỹ năng tương tác và quản lý bản thân: Kỹ năng giao tiếp công vụ trực tiếp và qua văn bản; kỹ thuật thuyết trình báo cáo chuyên môn; kỹ năng phối hợp làm việc nhóm; phương pháp phân bổ kế hoạch công tác và quản lý thời gian làm việc.
  • Kỹ năng vận hành công nghệ: Kỹ năng thao tác, xử lý dữ liệu và trao đổi văn bản điện tử trong môi trường mạng phục vụ tiến trình xây dựng Chính phủ điện tử và Chính phủ số.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được cấu trúc nhằm phục vụ phương pháp giảng dạy tích cực, lấy người học làm trung tâm và định hướng phát triển năng lực thực thi công vụ:

                            MÔ HÌNH DẠY - HỌC TÍCH HỢP
[LÝ LUẬN & THỂ CHẾ]              [TÌNH HUỐNG THỰC TIỄN]             [THỰC HÀNH NGHIỆP VỤ]
- Nghiên cứu quy phạm            - Case study chuyên đề             - Soạn thảo VBQLNN
- Phân tích nguyên tắc           - Thảo luận nhóm giải quyết        - Lập danh mục hồ sơ (DMHS)
- Đối chiếu Hiến pháp/Luật       - Mô phỏng tranh luận nghị trường  - Thao tác môi trường số
  • Phương pháp giảng dạy (Pedagogical Approach): Kết hợp giữa thuyết giảng có tính hệ thống về khung thể chế với phương pháp nêu vấn đề. Giảng viên điều phối các phiên thảo luận chuyên sâu dựa trên các câu hỏi định hướng ở cuối mỗi chuyên đề (ví dụ: phân tích cơ chế "Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ", mối quan hệ giữa ba quyền lập pháp - hành pháp - tư pháp, hoặc phân tích 7 đặc điểm của nền hành chính).
  • Bài tập và Case Studies: Tài liệu tích hợp hệ thống bài tập tình huống thực tế trong hành chính nhà nước. Người học phải vận dụng các văn bản pháp luật hiện hành để phân tích lỗi sai trong các văn bản quản lý nhà nước giả định, xử lý các xung đột thẩm quyền giữa các cơ quan, hoặc giải quyết khiếu nại, thủ tục hành chính của người dân.
  • Thực hành nghiệp vụ (Practical Exercises): Tổ chức thực hành trực tiếp kỹ năng soạn thảo văn bản quản lý nhà nước (công văn, tờ trình, quyết định hành chính), lập danh mục hồ sơ công việc thực tế tại cơ quan, và thực hiện bài tập thuyết trình bảo vệ đề án/kế hoạch công tác trước tập thể.
  • Phương pháp kiểm tra, đánh giá (Assessment Methods): Đánh giá quá trình thông qua mức độ tham gia thảo luận nhóm, bài tập thực hành kỹ năng và đánh giá kết thúc khóa học thông qua bài kiểm tra viết hoặc viết tiểu luận tình huống quản lý nhà nước gắn liền với vị trí việc làm.
  • Hướng dẫn tự học (Self-study Guidelines): Người học cần chủ động đối chiếu nội dung các chuyên đề với hệ thống văn bản pháp luật chuyên ngành được trích dẫn (như Luật Tổ chức Quốc hội, Luật Tổ chức Chính phủ, Luật Cán bộ, công chức, Luật Tổ chức chính quyền địa phương).

Điểm nổi bật và cập nhật

Giáo trình thể hiện những cập nhật quan trọng về mặt thể chế, lý luận và kỹ thuật hành chính:

                      CÁC ĐIỂM CẬP NHẬT TRỌNG TÂM TRONG TÀI LIỆU
[THỂ CHẾ & VĂN KIỆN MỚI]         [TỔ CHỨC BỘ MÁY TINH GỌN]          [CHUYỂN ĐỔI SỐ CÔNG VỤ]
- Cập nhật Văn kiện ĐH XIII      - Nghị quyết 18-NQ/TW Khóa XII     - Bổ sung CĐ9: Kỹ năng số
- Nhà nước "kiến tạo, liêm       - Luật sửa đổi Luật Tổ chức        - Quy trình xử lý văn bản điện
  chính, hành động, phục vụ"       Chính phủ & CQĐP (2019)            tử và dữ liệu hành chính
- "Dân thụ hưởng"                - Luật Tổ chức Quốc hội (2020)     - Vận hành Chính phủ điện tử
  • Tích hợp các quan điểm chỉ đạo của Đại hội XIII của Đảng: Tài liệu chính thức đưa vào nội dung xây dựng "Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa kiến tạo phát triển, liêm chính, hành động", phương châm "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng", đồng thời cụ thể hóa mục tiêu xây dựng nền hành chính phục vụ nhân dân, dân chủ, pháp quyền, chuyên nghiệp, hiện đại, công khai, minh bạch.
  • Đồng bộ hóa với hệ thống pháp luật mới sửa đổi: Tích hợp các nội dung điều chỉnh từ Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Chính phủ và Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2019; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Quốc hội năm 2020; các nghị quyết của Trung ương về đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả (Nghị quyết số 18-NQ/TW khóa XII).
  • Bổ sung kỹ năng số thích ứng cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0: Điểm mới trong cấu trúc kỹ năng của chương trình bồi dưỡng 2022 là việc đưa chuyên đề "Kỹ năng làm việc trong môi trường số" (Chuyên đề 9 - Phần II) vào giảng dạy chính thức, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số quốc gia và vận hành Chính phủ điện tử.
  • Tính thực tiễn và liên ngành cao: Khung nội dung không chỉ thuần túy pháp lý mà kết hợp kiến thức liên ngành: khoa học quản lý, xã hội học, công nghệ hành chính và tâm lý học giao tiếp công vụ.

Đối tượng sử dụng giáo trình

Tài liệu được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống chính trị và cơ sở giáo dục đào tạo:

+-----------------------------------+-------------------------------------------+
| Nhóm đối tượng                    | Mục đích và phạm vi sử dụng              |
+-----------------------------------+-------------------------------------------+
| 1. Công chức ngạch chuyên viên    | Học tập, bồi dưỡng tiêu chuẩn ngạch bắt   |
|    và tương đương                 | buộc để hoàn thiện điều kiện chức danh.   |
+-----------------------------------+-------------------------------------------+
| 2. Giảng viên Học viện &          | Căn cứ chuẩn mực để biên soạn bài giảng,  |
|    Trường Chính trị tỉnh          | đề thi và điều phối thảo luận tình huống. |
+-----------------------------------+-------------------------------------------+
| 3. Sinh viên, học viên chuyên     | Tài liệu tham khảo chuyên khảo về Khoa    |
|    ngành Quản trị/Luật            | học Hành chính, Luật Hành chính, QLNN.    |
+-----------------------------------+-------------------------------------------+
  • Công chức ngạch chuyên viên và tương đương: Cán bộ, công chức, sĩ quan, viên chức giữ vị trí chuyên môn nghiệp vụ trong các cơ quan Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc, tổ chức chính trị - xã hội từ cấp huyện trở lên tham gia khóa bồi dưỡng tiêu chuẩn ngạch theo quy định của Bộ Nội vụ.
  • Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần có trình độ chuyên môn đại học trở lên; đã nắm vững kiến thức cơ bản về Lý luận Nhà nước và Pháp luật, Pháp luật đại cương và kiến thức quản lý nhà nước cơ sở.
  • Giảng viên và báo cáo viên: Dùng làm giáo trình chuẩn quốc gia để giảng dạy tại Học viện Hành chính Quốc gia, các Trường Chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, các cơ sở bồi dưỡng cán bộ, công chức của các Bộ, ngành.
  • Nghiên cứu sinh, sinh viên và tài liệu tham khảo: Phục vụ người học ngành Quản lý công, Quản lý nhà nước, Luật học, Xây dựng Đảng và Chính quyền nhà nước sử dụng trong nghiên cứu cơ chế vận hành của bộ máy nhà nước Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình phù hợp trực tiếp với công chức đang giữ ngạch chuyên viên hoặc tương đương chuẩn bị thi/xét nâng ngạch, công chức mới được tuyển dụng cần bồi dưỡng kiến thức quản lý nhà nước ngạch chuyên viên, cùng các giảng viên, nhà nghiên cứu thuộc lĩnh vực khoa học hành chính.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần nắm vững kiến thức pháp luật đại cương, lý luận nhà nước và pháp luật, hiểu biết căn bản về hệ thống chính trị Việt Nam và có kinh nghiệm thực tế nhất định trong công tác xử lý hồ sơ, công văn tại công sở.

3. Điểm khác biệt với giáo trình khác?

Tài liệu được chuẩn hóa theo Quyết định số 3309/QĐ-HCQG (tháng 8/2022) của Giám đốc Học viện Hành chính Quốc gia, tích hợp trọn vẹn tinh thần Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng, phân định rõ ràng giữa 7 chuyên đề nền tảng thể chế và 9 chuyên đề kỹ năng thực hành, trong đó có chuyên đề riêng về kỹ năng số hóa trong công vụ.

4. Làm sao để tự học hiệu quả?

Học viên nên kết hợp học lý thuyết trong Phần I với việc tự giải các câu hỏi thảo luận cuối mỗi chuyên đề; đồng thời thực hành các mẫu văn bản, bài tập lập hồ sơ trong Phần II gắn trực tiếp với vị trí việc làm đang đảm nhiệm tại cơ quan.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Tài liệu tham khảo bắt buộc kèm theo gồm: Hiến pháp năm 2013; Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng; Luật Cán bộ, công chức; Luật Tổ chức Quốc hội; Luật Tổ chức Chính phủ; Luật Tổ chức chính quyền địa phương; Nghị định số 30/2020/NĐ-CP về công tác văn thư và các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến chuyên ngành.

Kết luận

Tài liệu bồi dưỡng đối với công chức ngạch chuyên viên và tương đương (2022) của Học viện Hành chính Quốc gia là văn bản giảng dạy chuẩn mực, xác lập hệ thống tri thức hành chính nhà nước có tính cấu trúc cao, gắn kết chặt chẽ giữa lý luận thể chế chính trị và năng lực thao tác kỹ thuật nghiệp vụ.

Lộ trình học tập đề xuất cho người học là nghiên cứu tuần tự từ việc định hình nhận thức pháp quyền (Chuyên đề 1 - 7 thuộc Phần I) đến việc hoàn thiện các kỹ năng thao tác văn bản, xử lý tình huống, lập hồ sơ và làm việc trong môi trường số (Chuyên đề 1 - 9 thuộc Phần II). Việc nắm vững giáo trình là cơ sở để công chức thực hiện nhiệm vụ theo đúng quy định pháp luật, chuẩn hóa đạo đức công vụ và đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính trong giai đoạn hiện nay.