Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Các nghiên cứu về van đề bạo lực học đường trên thế giới và ở Việt Nam 1. Trên thế giới Hiện tượng học sinh trong lứa tuổi đi học có hành vi bạo lực đã được nghiên cứu bởi nhiều nhà khoa học xã hội trên thế giới. Đã có những báo cáo cho thấy tình trạng bạo lực do thanh thiếu niên gây ra đã bắt đầu phát triển ở độ tuôi rất trẻ.
Curwin và Mendler (1997) cho rằng trẻ em ngày càng hiếu chiến, ở lứa tuổi càng trẻ thì càng phá phách hơn, điều nay dẫn đến việc ở độ tuổi thanh thiếu niên sẽ có xu hướng bạo lực. Bản báo cáo nghiên cứu của Curwin và Mendler cũng đưa ra gợi ý rằng độ tuổi có nguy cơ cao nhất dé bắt đầu có những hành vi bạo lực nghiêm trong là từ 15 đến 16 tudi, và sau độ tudi 17 thì những người tham gia vào những hành vi bạo lực này giảm xuống đáng kể. Day không chi là ty lệ những người trẻ tuổi là thủ phạm gây ra bạo lực ma còn là tỷ lệ những người là nạn nhân của bạo lực. Một nghiên cứu khác cũng cho rằng những người trẻ tuôi là nạn nhân của tội phạm bạo lực gấp 4,5 lần so với những người trưởng thành (Elliot, Hamburg & Williams, 1998) [21].
Năm 2008, một nghiên cứu về “Bạo lực nữ sinh: Xu hướng và bối cảnh” (Violence by Teenage: Trends and Context) ở Mỹ do J. Robert Flores chủ biên cùng với các cộng sự thực hiện với sự tai trợ của Sở Tu pháp Hoa Ky đã khắc họa một bức tranh tổng quát về hiện tượng bạo lực trong lứa tuổi thanh thiếu niên của những học sinh nữ ở Mỹ. Trong đó, nghiên cứu này cũng khang định rằng: Hiện tượng bat nat trong học đường có sự khác nhau về giới tính. Học sinh nam có nhiều khả năng là thủ phạm và là nạn nhân của sự bắt nạt trực tiếp, hoặc những hành vi bạo lực thể chất, hoặc là những ngôn từ hoặc cử chỉ bạo lực.
Ngược lại, học sinh nữ thường là thủ phạm và là nạn nhân của 23 những sự bắt nat gián tiếp, hoặc những mối quan hệ mang tính gây han, chăng hạn như là việc loan truyền tin đồn. Thêm vào đó, học sinh nam thường xuyên là thủ phạm gây ra các hành vi bắt nạt hơn, trong đó học sinh nữ là nạn nhân (Olweus, 1993; Isernhagen Harris, 2003) [20]. Nghiên cứu của Bellon Jean-Pierre, Gardette Bertrand năm 2010 về “Vai trò của sự đồng dang trong bao lực học đường” đã chỉ ra những đặc điểm cơ bản của hiện tượng bạo lực trong trường học như sau: Trước hết, sự bạo hành trong học đường là khi những hành động tiêu cực được thực hiện một cách lặp đi lặp lại trong một thời gian dai. Nó có thé làm cho cuộc sống của nạn nhân trở nên khó chịu đơn giản là vì nạn nhân đó bị chế diễu tất cả các ngày trong tuần và trong một thời gian rất dài.
Trong nghiên cứu của Bellon Jean-Pierre, Gardette Bertrand nói rõ: Đặc tính đầu tiên của nạn bạo hành trong học đường, đó là sự lặp đi lặp lại và thời gian kéo dài của nó. Tất cả các tác giả không chắc chắn về thời gian chính xác mà kể từ đó, một học sinh được xem như là nạn nhân của nạn bạo hành học đường. Duong như rất khó khăn dé cham dứt cuộc tranh luận này và chỉ ra một cách chính xác mốc thời gian ma ké từ đó nạn bao hành hoc đường bắt đầu. Về phần mình, trong nghiên cứu này, các tác giả đã chỉ ra rằng những hành động quấy rối có thé lan rộng ra theo một cách lặp đi lặp lại trong ít nhất một năm học.
Đặc điểm thứ hai của nạn bạo hành trong trường học là sự mat cân bằng sức mạnh. Dal Olweus quan sát thay rang “một hoc sinh được đặt dưới các hành động tiêu cực thường rất khó khăn trong việc tự bảo vệ mình và cảm thấy sự bất lực trong việc đối mặt với các học sinh hoặc nhóm học sinh bắt nạt mình. Vì vậy phần lớn các cuộc cãi lộn trẻ con và tất cả các hành động bạo lực chống đối nhau giữa các cá nhân hoặc các nhóm quyền lực cũng được xem như là một dạng của bạo hành học đường; các hành động ít nhẫn tâm hơn như sự 24 tây chay hoặc cô lập xã hội cũng được xem như là một phần tương đối rõ ràng của nạn bạo hành học đường. Bao hành là một mối quan hệ thống trị, một sự lạm dụng quyền lực.
Nó ở trong một mối quan hệ hợp thành hoặc là số lượng nhiều chống lại các cá thể bị cô lập, hoặc là những nhóm mạnh chống lại các nhóm yếu hoặc là những người nhiều tuổi hơn chống lại những người ít tudi hơn. Điều đó có thé bằng các hành động xâm phạm về thể xác (đánh đập) hoặc lời nói (những biệt danh, sự chế diễu, sự chửi mắng), nó cũng có thé là những hành động với tính chất tiêu cực hơn (những tin đồn, sự cô lập nạn nhân). Đặc điểm thứ ba của bạo lực trong học đường là sự cố tình tắn công nạn nhân. Cac nhà nghiên cứu đã thực hiện quan sat đối với những học sinh là nạn nhân và cả những học sinh là chủ thể gây ra bạo lực học đường, họ thấy rằng trong những cuộc tấn công đó, những người gây ra hành vi bạo lực thường biết chính xác chúng đang làm đau người khác, và trong một số trường hợp, chính vì chúng biết chúng đang làm đau nạn nhân của mình nên chúng lại tiếp tục lặp đi lặp lại hành động đó.
Như vậy, những nghiên cứu về bạo lực học đường trên thế giới được trình bày trên đây tập trung chủ yếu vào độ tuổi có nguy cơ cao nhất dé bắt đầu có những hành vi bạo lực nghiêm trọng; sự khác biệt giữa hành vi đánh nhau của nữ sinh so với nam sinh; những đặc điểm cơ bản của bạo lực trong trường học. Ở Việt Nam: Vấn đề bạo lực học đường cũng được nhiều nhà khoa học xã hội ở Việt Nam quan tâm nghiên cứu trong nhiều năm trở lại đây. Nghiên cứu của Lê Thị Hồng Thắm và Tô Gia Kiên với đề tài “Nguyên nhân dẫn đến bạo lực học đường tại trường Trung học co sở Lê Lai, quận 8, thành phố Hồ Chí Minh” năm 2009 đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu 25 định tính thăm dò được tiến hành trên các học sinh có hành vi bạo lực, thầy cô và phụ huynh học sinh. Thông tin được thu thập qua các bảng hướng dẫn thảo luận nhóm, phỏng van sâu và bảng câu hỏi tự điền.
Các thảo luận nhóm và phỏng van sâu được ghi chú, ghi âm và sau đó được giải băng. Kết quả cho thấy các học sinh có hành vi bạo lực luôn muốn chứng tỏ mình. Ba mẹ các em thường la ray, đánh đập mỗi khi các em sai phạm và ba mẹ có thái độ xúi giục các em thực hiện hành vi bạo lực khi bị người khác xúc phạm, anh chị thì không quan tâm đúng cách đến các em. Nhà trường chưa tổ chức được chương trình phòng chống bạo lực học đường và không đồng nhất trong cách xử lý các hành vi sai phạm của các em, đôi khi nhà trường còn dùng hành vi bạo lực đối với các em.
Khi gặp thầy cô, đôi khi các em không chào vì một số nguyên nhân nào đó. Từ đó, các tác giả đưa ra kết luận các học sinh thực hiện hành vi bạo lực luôn muốn chứng tỏ mình. Anh chị quan tâm đến em mình không đúng cách, phụ huynh và nhà trường còn dùng bạo lực đối với các em, bên cạnh đó phụ huynh còn xúi giuc các em thực hiện hành vi bao lực khi có người xúc phạm. Sở Giáo dục và đào tạo tỉnh Thái Bình đã thực hiện một đề tài “Nghiên cứu đề xuất một số giải pháp khắc phục hiện tượng bạo lực trong trường phô thông ở Thái Bình” năm 2010 với phương pháp chính là điều tra băng bảng hỏi.
Nghiên cứu cho thấy hiện tượng bạo lực trong các trường phổ thông ở Thái Bình xảy ra có chiều gia tăng về số vụ và nó cũng có biêu hiện phức tạp về tính chất. Các biéu hiện bạo lực diễn ra trong các mối quan hệ giữa học sinh với học sinh, giữa học sinh với giáo viên, thậm chí giữa phụ huynh với học sinh, giữa phụ huynh với giáo viên. Đặc biệt hiện tượng nữ sinh trong trường phổ thông ở Thái Bình đánh nhau xuất hiện ngày càng nhiều và phần nhiều các vụ này do liên quan đến tình yêu nam nữ. Hiện tượng bạo lực này không chỉ gây ra những hậu quả cho người học sinh về mặt tinh thần, về thể xác, thậm chí cả vê tính mạng mà còn gây hậu quả không tôt cho ngành giáo 26 dục, cho cộng đồng và xã hội.
Như vậy, hiện tượng bạo lực trong học sinh phổ thông ở Thái Bình hiện nay là rất đáng lo ngại. Lo ngại trước hết là khi đặt hiện tượng này trong việc giáo dục đạo đức và lỗi sống cho học sinh và dé ngăn chặn những diễn biến có thể xấu hơn. Nhận thức về khái niệm bạo lực trong trường học, những biểu hiện bạo lực trong trường phổ thông,. của các lực lượng hữu quan chưa có sự thống nhất và có thể nói ở một số mặt, một số nơi còn chưa được đặt ra.
Có một bộ phận không nhỏ giáo viên và nhất là phụ huynh học sinh vẫn coi bạo lực là một phương pháp giáo duc, coi một số hành vi bạo lực của học sinh, nhất là các hành vi không gây thương tích như là một phan tất yêu đi cùng với tuổi học trò nên quan tâm không đúng mức tới các hành vi này. Hiện tượng bạo lực xảy ra trong trường học ở Thái Bình do rất nhiều nguyên nhân: Nguyên nhân từ đặc điểm tâm lý của lứa tuổi đễ bị khiêu khích, dé bị kích động rủ rê, khả năng kiềm chế không cao, dé có những phản ứng nông nổi; Nguyên nhân của môi trường bên ngoài xã hội tác động như môi trường phim, truyện mang tính bạo lực,.