CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Khái niệm thư viện Theo thư viện tại Bách khoa toàn thư (Wikipedia), Thư viện là một tập hợp các nguồn tài liệu do các chuyên gia lựa chọn và thường có sẵn để tham khảo hoặc mượn trong một môi trường yên tĩnh thích hợp cho việc học. Kho của thư viện có thể chứa hàng triệu mặt hàng, bao gồm nhiều định dạng, chẳng hạn như sách, tạp chí định kỳ, báo chí, bản thảo, phim, bản đồ, ấn phẩm, tài liệu, CD, cassette, băng video, DVD, Blu-ray, sách điện tử, và âm thanh Đọc tài liệu, cơ sở dữ liệu, trò chơi điện tử,… Một thư viện được thành lập và duy trì bởi một cơ quan chính phủ, tổ chức, công ty hoặc cá nhân. Ngoài việc cung cấp tài liệu, thư viện còn cung cấp dịch vụ của các thủ thư, họ là những chuyên gia tìm kiếm, sắp xếp thông tin và đáp ứng nhu cầu của người dùng.
Thư viện thường cũng có các khu vực học tập yên tĩnh, cũng như các khu vực hỗ trợ học tập và làm việc nhóm. Nhiều thư viện có các phương tiện để truy cập tài liệu lưu trữ kỹ thuật số và Internet. Các thư viện hiện đại ngày càng cam kết tiếp cận không giới hạn thông tin và tri thức thông qua nhiều hình thức và nguồn tài liệu khác nhau. Các thư viện ngày càng trở thành trung tâm cộng đồng cung cấp các chương trình công cộng và hỗ trợ học tập suốt đời cho mọi người.1 1 nguồn: Lịch sử thư viện, Wikipedia 9 Luan van Theo quy định tại Khoản 1 Điều 14 Luật Thư viện 2019 (Có hiệu lực từ 01/07/2020) thì nội dung này được quy định như sau: “Thư viện đại học là thư viện có tài nguyên thông tin phục vụ người học và người dạy trong cơ sở giáo dục đại học.08) Theo quy định tại Khoản 2 Điều 14 Luật thư viện 2019 quy định thư viện đại học thực hiện chức năng, nhiệm vụ quy định tại Điều 4 của Luật này và các chức năng, nhiệm vụ sau đây: - Phát triển tài nguyên thông tin phù hợp với mục tiêu, nội dung, chương trình, lĩnh vực, ngành đào tạo, nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ của cơ sở giáo dục đại học; - Tiếp nhận, bổ sung và tổ chức khai thác khóa luận, đồ án, luận văn, luận án, kết quả nghiên cứu khoa học của người học và người dạy trong cơ sở giáo dục đại học; xây dựng tài liệu nội sinh, cơ sở dữ liệu học liệu, tài nguyên học liệu mở; - Tổ chức không gian đọc; hướng dẫn sử dụng sản phẩm thư viện và dịch vụ thư viện; hoàn thiện kỹ năng tìm kiếm, khai thác và sử dụng thông tin; củng cố, mở rộng kiến thức cho người học, người dạy và cán bộ quản lý; - Thực hiện liên thông với thư viện trong nước và ngoài nước; - Thực hiện nhiệm vụ khác do cơ sở giáo dục đại học giao.
Vai trò của thư viện Theo Lê Quỳnh Chi (2008), thư viện có các vai trò như sau: Thư viện là động lực đóng góp vào việc đổi mới giáo dục, đào tạo nguồn nhân lực Trong trường đại học, thư viện góp phần đào tạo nguồn nhân lực có tri thức cho đất nước, thúc đẩy tiến bộ xã hội, phát triển sản xuất và các khoa học công nghệ. Thư 2 nguồn: Khoản 1 và 2 Điều 14, Luật thư viện (2019) 10 Luan van viện cung cấp cho xã hội những thông tin khoa học mới mẻ, đặc biệt là những thành quả của các công trình nghiên cứu khoa học của cán bộ giảng viên và sinh viên trong trường. Đây là dạng thông tin mang tính đặc thù và đôi khi là những thông tin độc nhất, khó tìm thấy ở nơi khác. Thư viện bổ sung và cập nhật những kiến thức mới, những phương pháp giảng dạy tiên tiến làm cho việc học tập và giảng dạy thêm sinh động và hấp dẫn.
Thư viện mở rộng điều kiện học tập cho sinh viên cả về không gian, thời gian và các lĩnh vực tri thức hơn so với khuôn khổ quy định về nội dung, chương trình và kế hoạch đào tạo của nhà trường. Thư viện góp phần đổi mới phương pháp dạy - học, tạo môi trường tự học và tự nghiên cứu, kích thích sự chủ động của người học Mục tiêu quan trọng nhất đối với giáo dục đại học trong kỷ nguyên thông tin là tạo ra những con người có khả năng tự định hướng học tập, tự học thường xuyên, biết chọn lọc, xử lý thông tin và có khả năng sáng tạo tri thức, tự tin hội nhập vào thị trường lao động “chất xám” quốc tế đầy tính cạnh tranh. Đây là xu thế tất yếu trong xã hội thông tin. Hoạt động giảng dạy, học tập thực chất là một quá trình truyền đạt và tiếp nhận thông tin.
Nếu giáo viên nắm bắt, cập nhật được những thông tin mới thường xuyên và vận dụng phù hợp với quá trình giảng dạy thì bài giảng sẽ sinh động, phong phú và đi sát với thực tế hơn. Nếu sinh viên tìm tài liệu, khai thác thông tin - tư liệu hiệu quả thì chất lượng học tập và khả năng nghiên cứu khoa học sẽ được nâng cao rõ rệt. Trong trường đại học, hoạt động khai thác thông tin đóng vai trò tích cực vào việc nâng cao chất lượng đào tạo, đổi mới phương pháp dạy - học. Vai trò của cán bộ thư viện đại học trong việc đáp ứng nhu cầu thông tin của người sử dụng Trong tất cả các yếu tố góp phần làm tăng chất lượng, hiệu quả của hoạt động quản lý và khai thác thông tin thư viện, yếu tố con người là quan trọng nhất và mang tính 11 Luan van quyết định.
Cán bộ thư viện là cầu nối giữa nguồn tài nguyên thông tin và người dùng tin. Chúng ta có thể nói một khiếm khuyết rất quan trọng của thư viện đại học hiện tại là chưa chú trọng đúng mức tới việc hướng dẫn cụ thể sinh viên phương pháp nghiên cứu, tìm tư liệu, cung cấp thông tin thư tịch để sinh viên hứng khởi, ham thích trong công việc nghiên cứu. Với vai trò đóng góp vào sự đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập tại trường, cán bộ thư viện phải chủ động giới thiệu, cung cấp nguồn thông tin phong phú, đa dạng. Đồng thời, cán bộ thư viện phải tạo môi trường thân thiện, thông thoáng, chuyên nghiệp không chỉ bằng khả năng chuyên môn, nghiệp vụ giỏi mà còn bằng khả năng giao tiếp tốt.
Các cán bộ thư viện ngày nay không thể chỉ bằng lòng là những người “thủ kho giữ tài liệu” với phương châm “vui vẻ, hòa nhã, nhiệt tình” mà còn phải là những “hoa tiêu” trong “đại dương” thông tin; năng động, thạo nghề, có trình độ ngoại ngữ, tin học để chỉ ra những tài liệu độc giả cần một cách nhanh nhất, chính xác nhất. Bên cạnh đó, cán bộ thư viện phải luôn có ý thức trách nhiệm động viên, nuôi dưỡng thói quen và sự hứng thú đọc sách cho sinh viên. Tổng quan các công trình nghiên cứu và hình thành câu hỏi nghiên cứu Như chúng ta đã biết, thư viện không chỉ là nơi cung cấp cho sinh viên thông tin, kiến thức về các môn học, từ đại cương cho đến chuyên ngành. Mà thư viện còn là nơi tạo điều kiện cho sinh viên học tập như có các dịch vụ phòng đọc, phòng mượn, khu đọc sác,… Từ đó cho thấy, thư viện đóng góp một phần trong quá trình học tập của sinh viên.Một nghiên cứu trước đây về thư viện của Bledidt (Dukper và cộng sự, 2008) có viết rằng: “Thư viện trường học đóng một vai trò quan trọng trong thành công học tập của học sinh vì chúng cung cấp cho họ những thông tin hữu ích có thể hỗ trợ họ trở thành những người đọc và viết tốt hơn”.06) 3 nguồn: Lê Quỳnh Chi (2008), Thư viện Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh 12 Luan van Hoàng Thị Hồng Nhạn (2005) cho rằng thư viện góp phần đào tạo nguồn nhân lực - thư viện là nơi cung cấp thông tin, kiến thức cần thiết cho công tác đào tạo, nghiên cứu và các hoạt động phát triển công nghệ.
Đó cũng là trái tim tri thức của một trường Đại học. Các bài nghiên cứu trước đây đã đi sâu hơn về vấn đề mối quan hệ giữa việc sử dụng thư viện của sinh viên và kết quả học tập của họ. Theo bài nghiên cứu về việc sử dụng thư viện và kết quả học tập của sinh viên Đại học (Soria và cộng sự, 2013) có kết luận rằng sinh viên năm nhất sử dụng thư viện có thành tích học tập tốt hơn, cụ thể là điểm trung bình cao hơn và khả năng duy trì, kiểm soát việc học tốt hơn. Và cũng khuyên sinh viên đang hoạt động định hướng cho các sinh viên mới rằng hãy khuyến khích các sinh viên mới khám phá và sử dụng thư viện của trường.
Theo bài nghiên cứu về sự khác biệt thành tích giữa trường có thư viện và trường không có thư viện Dukper và cộng sự (2008) kết luận rằng khả năng tiếp cận thư viện, tần suất đến thư viện, thói quen học tập của học sinh đã nâng cao thành tích học tập của các học sinh ở trường có thư viện. Dựa theo các nghiên cứu trước đó, xét về tính cấp thiết của đề tài về việc sử dụng thư viện của sinh viên trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh. Nhóm tác giả đã hình thành các câu hỏi để tìm ra các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng thư viện của sinh viên, và mối quan hệ giữa thư viện với sinh viên trường đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh. Nhóm tác giả hình thành câu hỏi nghiên cứu sau: - Việc sử dụng thư viện có liên quan đến kết quả học tập của sinh viên không? 13 Luan van CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.
Phương pháp thu thập dữ liệu Căn cứ vào mục tiêu của đề tài, nhóm tác giả hình thành bảng câu hỏi phỏng vấn và thực hiện phỏng vấn các sinh viên tại thư viện và các khu tự học trong khuôn viên trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh. Mỗi đối tượng sẽ được cán bộ phỏng vấn tiếp cận, nêu mục đích phỏng vấn, sau đó tiến hành phỏng vấn thu thập dữ liệu theo mẫu câu hỏi đã soạn sẵn. Nhóm tác giả sử dụng hình thức hỏi đáp theo cấu trúc: là việc tiến hành phỏng vấn dựa trên các câu hỏi đã được soạn sẵn.