CHƯƠNG I: TONG QI AN 1. DỊnh nghĩa Theo tỏ chúc y te thế giới đột quỵ nâo (hay côn gọi là tai bleu mạch mâu não) là tinh trạng tôn thương chức nâng thần kinh Xay ra đột ngột do nguyên nhãn mạch mâu não (thường tấc hay vù động mạch nào) Các tồn thương thường khu trú hơn là lan tõa. kẽo dã: trẽn 24 giờ. hoặc diễn biển nặng, cõ thê tử vong trong vòng 24 giờ1’ 1.
Phán loại đột quy Dột quỵ nào gồm 2 thê chỉnh14 -Thiều máu cục bộ hay nhồi máu nào Xay ra khi một mạch máu bị tắc nghẽn, khu Vực não tưới bời mạch máu dó bị thiểu máu vã hoại tứ Thiểu máu cục bộ 11.10 chiếm khoáng 85% các tai biến mạch mau nào Nguyên nhân chư yểu là Xơ vừa mạch ớ người kin tuổi (phô biến nhất), huyết áp cao. bệnh tun loạn nhịp hợp van hai lá viêm nội tâm mạch bân cấp các dị dang mạch máu não phồng dộng mạch phồng dộng-tình mạch -Xuẩt huyết náo (cháy mau nào) Xay ra khi mâu thoát khói thánh mạch vào nhu mõ não Xuất huyết nào chiếm ti lệ 15-20% càc tai biến mạch mâu nào Nguyên nhân chu yell là huyết áp cao. xơ vữa mạch ớ người lớn tuồi dị dạng mạch máu não ư người tre 1. Hậu quà của đột quy Dột quy đà gáy ra hậu qua nặng nề lam cuộc sồng mọi người bị thay dổi cá về những khuyết tật de lại lâu dài vá những khía cạnh cám xúc (theo tô chức Y te Thế giới.
2006) Sau khi bị dột quy nỏ có thê gây ra Sự suy giam Ve the chạt, tàm lý vã chức nâng xà hội. anh hương đen các hoạt dộng háng ngây (theo McGrath vã cộng Sự, 2009; Martin vã cộng Sự. 2002) Nhũng hạn che về thê chất bao gồm thiếu kha năng vụn dộng, cam giác rối loạn thị lục. rố! loạn nuốt vá giao tiẽp (Perry vã McLaren 2003) Các vẩn để tâm lý bao gồm trầm cám vã lo lang, trong một Sổ trường họp là rồi loạn câng thảng sau chần thương, ánh hương tiêu cực den chức TW «t> ùjf K>c Y W.
>Or 4 năng xà hội vá phục hồi sau đột quỵ (Smyor vã cộng Sự. Ngoài ra nó còn gây thèm hậu qua xà hội khác như là tác động tiêu Cực đến gia đinh dẫn đến ly hỏn hoặc ly thân và ban thân người bị đột quỵ không côn khá nàng duy tri vai trỏ xà hội Cua chinh minh (Thompson vã Ryan, 2009) Thê chất, xã hội và suy giam nhận thức sau đột quỵ cõ the tạo thánh một vấn de nghiêm trọng đối VỚI chắt lượng cùa cuộc sống15 1. Tinh hình ti ên the giói vá Việt Nam -Tinh hình trên thế giới ’Theo thống kè công bố nám 2019 Cua gánh nặng dột quy toàn cầu thi có tới 12,2 triệu ca mắc đột quy mỗi nảm, 101 triệu ca đột quy phố biến và 6.55 triệu ca tư vong do dột quy Trẽn toán cầu. dụt quy lá nguyên nhãn gãy tư vong cấp dộ 3 (chiếm 11.6% tòng sổ ca tư vong) đúng sau bệnh tun thiều máu Cue bộ (16,2%) Đột quỵ cùng là nguyên nhàn gây tư vong và tản tột cấp dộ 3 dứng thứ ba trong nám 2019 (5.7% trong tông số Disability-adjusted life year(DALY)), sau rổi loạn ớ tre sư sinh (7.3%) vã bệnh tim thiểu máu Cue bộ (7.2%) số lượng tuyệt dồi các ca dột quy trẽn toán cầu dà tâng 70.
trong khi các ca dột quỵ phố biến tâng 85. tư vong do đột quy tâng 43.0% vã DALY do đột quỵ tâng 32,0%: + Tại Cộng hòa Dân chu Nhãn dân Lào đột quy được xếp hạng lã nguyên nhân gây tư vong dứng hãng thứ ba. VÓI ty lộ tư vong lá 9.01% ỉ6 -Theo AHA-ASA ( Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ -Hiệp hội đột quy Hoa Kỳ), gần đây có 800.000 người bị dột quỵ mỗi nảm. với khoang ’/4 lã bị dột quy lần dầu tiên1 Dột quy là nguyên nhản gãy tư vong thử nám ơ Hoa Kỳ.
gict ehet gần 133.000 nguôi mỗi nảml$ Ớ Hoa Kỳ cứ 40 giày lại co một người dột quỵ. cứ 4 phút lại cỏ người chết vi đột quỵ 3 Dự đoàn cho thấy rang den nắm 2030. sc có thèm 3 4 triệu người Mỹ từ 18 tuồi trứ lên bị dột quy. Đột quy là nguyên nhàn hàng đầu gãy ra tình trụng khuyết tật lâu dãi vã la nguyên nhãn hàng dầu gây ra tinh trạng khuyết tột co thẻ phòng ngừa dược1; -Tinh hình tại Việt Nam TMT ufk bjr K)C V M hặr 5 Việt Nam.
dịch tè học dột quỵ não trona cộng dồng mới dược quan tâm trong những năm gần đây. số lượng các nghiên cứu Ve vấn đề nãy còn rất khiêm tốn Theo ket qua nghiên cứu dịch te học dột quy não (1989 - 1994) Cua Bộ mòn Thằn kinh Trường Đại họe Y Há Nội cỏ tren 1.933 người bị dột quỵ não trong cộng đồng và phổ biến ớ cã hai mien Nam-Bắc Mien Trung là 115. nghiên cữu Cua Nguyen Vãn Triệu Dương Xuân Đàm cho biết ty lộ dụt quy não ở tinh Hai Dương là 374 100 000 dãn ' Theo con sổ thống ke. hàng năm Việt Nam có khoang 200 000 ca bệnh dột quy, độ tuổi trung binh người dàn Việt Nam hiện nay bị dột quy khoang 65 tuồi; độ tuổi dưới 45 chiếm 7.
Diều dáng lưu ỷ là ty lộ nam gặp đột quy nhiều hơn nừ, gấp 1.5 lần so VỐI nừ (ơ nước ngoải là nữ bị dột quy nhiều hơn nam)’. Ti'ầm Cam 1. Định nghĩa Trầm cam là một cán bệnh dược đặc trưng bơi nỏi buồn dai dáng vã mất húng thú VỚI các hoạt động mà bạn thưởng yêu thích, kẽm theo việc không the thục hiện các hoạt dộng hãng ngày trong ít nhất hai tuần Ngoái ra. những người bị trầm Cam thưởng CÓ một số tnệu chúng sau mất nâng lượng, thay đối khấu vị ngu nhiều hay ít sự lo lang giám tập trung; thiếu quyết đoản: bồn chồn câm giác vô dụng, tội lồi hoặc vô Vọng, và ý nghĩ lự lãm hại bản thân hoặc tự tử’1 ỉ.Nguyên nhân gây ra trầm câm -Các bệnh thoái hỏa thằn kinh (đặc biệt lả bệnh Alzheimer và bệnh Parkinson), đột quy.
bệnh da xơ cũng, rối loạn co giật, ung thư. thoái hỏa diêm vãng vã đau màn tinh cỡ liên quan dền tý lệ tram Cam cao hơn’ -Càc sự kiện vã rắc rối trong cuộc sống hoạt dộng thường ngày là một trong những yểu tồ kich hoạt sự phát triền Cua chúng trầm câm Các Sự kiện đau thương như cái diet hoậc mắt người thân thiếu hoặc giám hỗ trợ xã hội ganh nặng Cua người chàm sóc. vấn dê tái chinh, khô khàn giữa các cá nhũn và xung dột lá nhùng vi dụ về các yếu tổ gây càng thăng có the gày ra trầm cám" TW «t> ùjf K>c Y W. Hậu quá của trầm cam - Neu không được điều trị.
trầm Cam có thè đản đến suy giam đáng kê kha nàng tận hường cuộc sống Cua một cã nhân Anh hướng cua bệnh trầm Cam có thè từ nhùng khó chịu nho cho đến cải chết VỚI sụ can thiệp thích hợp bệnh trầm Cam cỏ the được điều trị và quán lý trong suốt cuộc đời Nhùng anh hướng phố biển nhất Cua trầm câm cỏ thè bao gồm kỳ nâng đối phó kém: đau. đặc biệt là đau đầu và đau dạ dãy. rốt loạn chức nâng linh dục cổ gắng tụ diều trị bang ma túy hoặc rượu sự lo lắng, suy giam chức nàng hộ thống miễn dịch, các vấn dề gia dinh vã hòn nhãn bị từ chồi ớ trưởng học hoặc noi làm việc cỏ lộp với xã hội tự gây tốn thương cho bán thân tự tư chết sớm - Bệnh nhân trầm cám cùng cỏ xu hướng có lổi sổng không lãnh mạnh lựa chọn các hành vi như hút thuốc, lổi sồng ít Vụn dộng, uổng rượu và không tuân thu cãc loại thuốc dược kê dơn" - Giai đoạn trâm Cam được xem là giai doạn khới đâu cho các rối loạn Cam xúc tiếp theo, do đó việc tiên lượng, chân đoán và diều trị ơ giai đoạn nãy là rat cằn thiết nham giúp người bệnh trờ về VÓI cuộc sổng binh thường phòng ngừa bệnh tái phát vã tái diễn trầm Cam 34 1. Tinh hình trên the giói và Vỉệt Nam -Trên thế giói +Thco ước tinh mói nhẩt năm 2017 cùa Tò chức Y te The giời (WHO), hơn 300 triệu người hiện dang sống chung VỚI chúng trâm Cam.
tảng hơn 18% từ nám 2005 den 2015. Thiếu Sự hỗ trợ cho những người mắc chửng rối loạn tàm thần kèm theo chúng sợ hài cùa Sự kỷ thị. ngăn cán nhiều người tiếp cận với phương pháp điều trị mã hụ cần dè sổng một cuộc sống lành mạnh, hữu ich:' +O chầu .Mỳ gằn 50 tnệu người dang sõng chung VỚI chùng trầm Cam vào nảm 2015. chiếm khoáng 5% dân số" -Ngay ca ờ các nước có thu nhập cao.
gần 50% người bị trầm càm không dược diều trị Trung binh, chi 3% ngàn sách y te Cua chỉnh phu dược đầu tư cho súc 1W ut> w H)C Y M >>y 7 khoe tàm thần, dao dộng từ dưới 1% ư các nước thư nhập thấp dền 5% ơ các nước thu nhập cao: -Tại Việt Nam -Theo Báo cão chung Tống quan ngành Ỵ te hàng nảm, trầm Cam hiện lá nguyên nhàn thử hai trong số 10 nguyên nhân gãy gánh nặng bệnh tật lón nhất Cua nhóm bệnh không lây 11111cm và cùng là nguyên nhân hàng dầu gãy ganh nặng bệnh tật ờ nừ giói'6 -Một vài nghiên cữu như tý lẻ người cao tuổi có nguy cơ mắc bệnh trầm Cam ớ vũng nông thôn Việt Nam tại Hà Nội VỚI khoang 523 người dân dược phong, vần cho thấy người từ 60 tuồi trớ lẽn có nguy cơ mắc bệnh trầm càm là 26 4% Tý lệ trầm cam ờ người cao tuồi rẩt khác nhau, nhưng một nghiên cứu cho thấy ty lệ này là 17.2% dốt với người lớn tuổi sổng trong cộng dồng Sling ớ nông thôn Việt Nam ■* 1.Trầm Cam sau (lột quy 1. Định nghĩa Theo Câm nang chân doán và Thông kê (DSM) IV phàn loại trầm Cam sau dột quy là "Rỗi loạn tâm trạng do tình trạng bệnh lý tổng quát (tức là dột quỵ)” với các dục điêm xác định lã triệu chúng Cua trầm Cam. các giai đoạn giống như trầm Cam chu yếu. các đặc diêm hưng cam hoặc các giai đoạn tâm trạng hỗn hợp.
Người bệnh trầm cam sau dột quỵ dược phát hiện thiếu hứng thú vã niềm VUI, củng VỚI các triệu chúng trầm cam trong 2 tuần trơ lên'9 1. Các biểu hiện lâm sàng của trầm Cam sau đột quy Theo Báng phân loại bệnh tật quốc tế lần thứ 10 (ICD -10): người bệnh trầm Cam thường cỏ ba tnộu chứng đặc trưng là: khi sắc trầm mất mọi quan tàm và thích thú giam nàng lượng dàn đền một mòi và giam hoạt dộng.