Tác động của Cạnh tranh Mỹ - Trung ở Đông Nam Á đến An ninh Quốc phòng Việt Nam (2001-2016)

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh tác động của cạnh tranh mỹ trung ở đông nam á giai đoạn 2001 2016 đến an ninh quốc phòng của, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Phạm Xuân Bách
• Người hướng dẫn: Pgs.ts Nguyễn Thu Mỹ
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Quan Hệ Quốc Tế
• Đề tài: Tác Động Của Cạnh Tranh Mỹ - Trung Ở Đông Nam Á Giai Đoạn 2001- 2016 Đến An Ninh, Quốc Phòng Của Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Mục đích, ý nghĩa của đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Đóng góp của luận văn
• 0.7. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: QUÁ TRÌNH CẠNH TRANH ẢNH HƯỞNG VÀ QUYỀN LỢI GIỮA MỸ VÀ TRUNG QUỐC Ở ĐÔNG NAM Á TỪ 2001 ĐẾN 2016
• 1.1. Khái niệm về cạnh tranh ảnh hưởng
• 1.2. Khái niệm về cạnh tranh
• 1.3. Khái niệm về ảnh hưởng
• 1.4. Khái niệm về cạnh tranh ảnh hưởng và cạnh tranh chiến lược
• 1.5. Khái niệm về quốc phòng, an ninh
• 1.6. Lý thuyết của Chủ nghĩa Hiện thực về cạnh tranh giữa các nước lớn
• 1.7. Cách hiểu về cạnh tranh ảnh hưởng của Mỹ và Trung Quốc tại khu vực Đông Nam Á
• 1.8. Những nhân tố thúc đẩy cạnh tranh Mỹ - Trung ở Đông Nam Á những năm đầu thế kỷ XXI
• 1.9. Sự trỗi dậy của Trung Quốc
• 1.10. Chiến lược xoay trục sang Châu Á - Thái Bình Dương của Mỹ
• 1.11. Tầm quan trọng địa chiến lược, địa chính trị của Đông Nam Á
• 1.12. Vị trí, vai trò của khu vực Đông Nam Á, Biển Đông trong chiến lược của Mỹ
• 1.13. Vị trí, vai trò của khu vực Đông Nam Á, Biển Đông trong chiến lược trỗi dậy của Trung Quốc hai thập niên đầu thế kỷ XXI
• 1.14. Xu hướng của các nước ASEAN trong quan hệ với Mỹ và Trung Quốc
• 1.15. Quá trình cạnh tranh Mỹ - Trung ở Đông Nam Á từ 2001 - 2016
• 1.16. Cạnh tranh Mỹ - Trung ở Đông Nam Á từ 2001 - 2008
• 1.17. Cạnh tranh Mỹ - Trung ở Đông Nam Á từ 2009 - 2016
• 1.18. Tác động của cạnh tranh Mỹ - Trung tới Đông Nam Á
• 1.18.1. Trên lĩnh vực chính trị - ngoại giao
• 1.18.2. Trên lĩnh vực kinh tế
• 1.18.3. Trên lĩnh vực quốc phòng, an ninh
• 2. CHƯƠNG 2: TÁC ĐỘNG CỦA CẠNH TRANH MỸ - TRUNG TỚI AN NINH, QUỐC PHÒNG CỦA VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN 2001 - 2016
• 2.1. Thực trạng cạnh tranh của Mỹ và Trung Quốc đối với Việt Nam
• 2.1.1. Trong lĩnh vực chính trị - ngoại giao
• 2.1.2. Trong lĩnh vực kinh tế
• 2.1.3. Trong lĩnh vực quốc phòng - an ninh
• 2.2. Cạnh tranh trên Biển Đông
• 2.3. Trong lĩnh vực văn hóa - xã hội
• 2.4. Tác động tích cực
• 2.4.1. Đối với vai trò và vị thế của Việt Nam
• 2.4.2. Đối với chính sách đối ngoại
• 2.4.3. Đối với quốc phòng, an ninh
• 2.4.4. Đối với sự phát triển về nhận thức của Đảng Cộng sản Việt Nam về an ninh, quốc phòng
• 2.5. Tác động tiêu cực
• 2.5.1. Đối với sự phát triển đất nước
• 2.5.2. Đối với hoạch định chính sách đối ngoại
• 2.5.3. Chính sách an ninh, quốc phòng
• 2.5.4. Đối với việc bảo vệ chủ quyền biển đảo tại Biển Đông
• 2.6. ĐỐI SÁCH CỦA VIỆT NAM TRƯỚC TÁC ĐỘNG CỦA CẠNH TRANH MỸ - TRUNG VÀ MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI VIỆT NAM THỜI GIAN TỚI
• 2.6.1. Đối sách của Việt Nam trước tác động của cạnh tranh Mỹ- Trung thời gian qua
• 2.6.2. Thực hiện chính sách đối ngoại độc lập, cân bằng linh hoạt
• 2.6.3. Củng cố, tăng cường an ninh, quốc phòng bảo vệ Tổ quốc
• 2.6.4. Giữ vững độc lập, tự chủ, tích cực hội nhập quốc tế. Kết hợp quốc phòng, an ninh
• 2.6.5. Đối sách chung với cả Mỹ và Trung Quốc
• 2.6.6. Đối sách với Mỹ
• 2.6.7. Đối sách với Trung Quốc
• 2.6.8. Dự báo và khuyến nghị về đối sách của Việt Nam trước tác động của cạnh tranh Mỹ - Trung ở Đông Nam Á thời gian tới
• 2.6.8.1. Dự báo xu hướng cạnh tranh ảnh hưởng giữa Mỹ và Trung Quốc tại khu vực Đông Nam Á
• 2.6.8.2. Các xu hướng cạnh tranh Mỹ - Trung thời gian tới
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về Tác động của Cạnh tranh Mỹ Trung đến An ninh Quốc phòng Việt Nam 2001 2016

Trong giai đoạn 2001-2016, cạnh tranh Mỹ - Trung đã trở thành một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến an ninh quốc phòng Việt Nam. Vị trí địa chiến lược của Việt Nam trong khu vực Đông Nam Á đã khiến nước này trở thành một điểm nóng trong cuộc cạnh tranh này. Sự gia tăng ảnh hưởng của Trung Quốc và sự hiện diện quân sự của Mỹ đã tạo ra những thách thức và cơ hội cho Việt Nam. Việc hiểu rõ tác động của cuộc cạnh tranh này là cần thiết để xây dựng các chính sách an ninh phù hợp.

1.1. Cạnh tranh Mỹ Trung và bối cảnh địa chính trị Đông Nam Á

Cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc không chỉ diễn ra trên bình diện quân sự mà còn bao gồm các yếu tố kinh tế và chính trị. Sự trỗi dậy của Trung Quốc đã làm thay đổi cục diện địa chính trị tại Đông Nam Á, trong khi Mỹ cố gắng duy trì ảnh hưởng của mình thông qua các liên minh và hợp tác quốc phòng. Điều này đã tạo ra một môi trường cạnh tranh khốc liệt, ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh quốc phòng Việt Nam.

1.2. Tác động của Cạnh tranh đến An ninh Quốc phòng Việt Nam

Cạnh tranh Mỹ - Trung đã tạo ra cả cơ hội và thách thức cho an ninh quốc phòng Việt Nam. Trong khi sự hiện diện của Mỹ có thể giúp Việt Nam tăng cường khả năng phòng thủ, thì sự gia tăng sức mạnh quân sự của Trung Quốc lại đặt ra nhiều rủi ro. Việt Nam cần có những chiến lược hợp lý để ứng phó với những tác động này.

II. Những Thách thức An ninh Quốc phòng từ Cạnh tranh Mỹ Trung

Cạnh tranh Mỹ - Trung đã tạo ra nhiều thách thức cho an ninh quốc phòng Việt Nam. Những thách thức này không chỉ đến từ sự gia tăng quân sự của Trung Quốc mà còn từ các chính sách đối ngoại của Mỹ. Việt Nam cần phải nhận diện rõ những thách thức này để có những biện pháp ứng phó hiệu quả.

2.1. Tình hình Biển Đông và An ninh Quốc phòng

Biển Đông là một trong những điểm nóng của cạnh tranh Mỹ - Trung. Sự gia tăng hoạt động quân sự của Trung Quốc tại đây đã làm gia tăng căng thẳng và đe dọa đến an ninh quốc phòng Việt Nam. Việt Nam cần có những biện pháp bảo vệ chủ quyền và quyền lợi hợp pháp của mình trong bối cảnh này.

2.2. Ảnh hưởng của Chính sách Đối ngoại Mỹ

Chính sách đối ngoại của Mỹ trong giai đoạn này đã có những tác động lớn đến an ninh quốc phòng Việt Nam. Sự hỗ trợ quân sự từ Mỹ có thể giúp Việt Nam tăng cường khả năng phòng thủ, nhưng cũng có thể dẫn đến những căng thẳng trong quan hệ với Trung Quốc. Việt Nam cần phải cân nhắc kỹ lưỡng trong việc xây dựng các mối quan hệ quốc tế.

III. Phương pháp Giải quyết Tác động từ Cạnh tranh Mỹ Trung

Để ứng phó với những tác động từ cạnh tranh Mỹ - Trung, Việt Nam cần xây dựng một chiến lược quốc phòng linh hoạt và hiệu quả. Việc kết hợp giữa hợp tác quốc tế và củng cố sức mạnh nội tại là rất quan trọng.

3.1. Tăng cường Hợp tác Quốc phòng với Mỹ

Việc tăng cường hợp tác quốc phòng với Mỹ có thể giúp Việt Nam nâng cao khả năng phòng thủ. Các chương trình huấn luyện, trang bị vũ khí hiện đại từ Mỹ sẽ góp phần nâng cao năng lực quân sự của Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ - Trung.

3.2. Củng cố Quan hệ với Các Nước ASEAN

Việt Nam cần củng cố quan hệ với các nước ASEAN để tạo ra một mặt trận thống nhất trong việc đối phó với các thách thức từ cạnh tranh Mỹ - Trung. Sự đoàn kết trong khu vực sẽ giúp tăng cường sức mạnh và khả năng phòng thủ của Việt Nam.

IV. Ứng dụng Thực tiễn và Kết quả Nghiên cứu

Nghiên cứu về tác động của cạnh tranh Mỹ - Trung đến an ninh quốc phòng Việt Nam đã chỉ ra rằng Việt Nam cần có những chính sách linh hoạt và sáng tạo. Các kết quả nghiên cứu sẽ giúp định hướng cho các quyết sách trong tương lai.

4.1. Kết quả Nghiên cứu và Đề xuất Chính sách

Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng Việt Nam cần phải có những chính sách đối ngoại độc lập và tự chủ. Việc xây dựng một chiến lược quốc phòng toàn diện sẽ giúp Việt Nam ứng phó hiệu quả với những tác động từ cạnh tranh Mỹ - Trung.

4.2. Ứng dụng Thực tiễn trong Chính sách Quốc phòng

Việc áp dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sẽ giúp Việt Nam nâng cao khả năng phòng thủ. Các chính sách quốc phòng cần phải được điều chỉnh để phù hợp với bối cảnh cạnh tranh Mỹ - Trung đang diễn ra.

V. Kết luận và Tương lai của An ninh Quốc phòng Việt Nam

Tương lai của an ninh quốc phòng Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ - Trung sẽ phụ thuộc vào khả năng ứng phó và điều chỉnh chính sách của Việt Nam. Việc duy trì sự độc lập và tự chủ trong chính sách đối ngoại là rất quan trọng.

5.1. Dự báo Tương lai của Cạnh tranh Mỹ Trung

Dự báo cho thấy rằng cạnh tranh Mỹ - Trung sẽ tiếp tục gia tăng trong tương lai. Việt Nam cần phải chuẩn bị sẵn sàng để đối phó với những thách thức này.

5.2. Đề xuất Hướng đi cho An ninh Quốc phòng Việt Nam

Việt Nam cần xây dựng một chiến lược quốc phòng linh hoạt, kết hợp giữa hợp tác quốc tế và củng cố sức mạnh nội tại. Điều này sẽ giúp Việt Nam bảo vệ được chủ quyền và an ninh quốc gia trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ - Trung.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực Đông Nam Á sở hữu vị trí địa chính trị đặc biệt khi kết nối hai đại dương lớn là Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương, nơi tập trung tuyến hàng hải huyết mạch vận chuyển lượng dầu mỏ qua eo biển Malacca lớn gấp 3 lần kênh đào Suez và gấp 15 lần kênh đào Panama. Bước vào thế kỷ XXI, Đông Nam Á trở thành trọng tâm tranh chấp ảnh hưởng chiến lược giữa hai cường quốc hàng đầu thế giới là Mỹ và Trung Quốc. Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: sự tương tác và cạnh tranh quyền lực Mỹ - Trung giai đoạn 16 năm, từ năm 2001 đến năm 2016, đã tác động đa chiều như thế nào đến môi trường an ninh, quốc phòng của Việt Nam.

Mục tiêu cụ thể của luận văn bao gồm: hệ thống hóa quá trình cạnh tranh Mỹ - Trung qua hai giai đoạn cầm quyền của các tổng thống Mỹ (2001 - 2008 và 2009 - 2016); làm rõ các biểu hiện cạnh tranh trên các trụ cột chính trị, kinh tế, quân sự và thực địa Biển Đông; từ đó lượng hóa những thời cơ thuận lợi cùng thách thức gay gắt đối với sự nghiệp bảo vệ chủ quyền lãnh thổ của Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong không gian địa lý Đông Nam Á và lãnh thổ, vùng biển Việt Nam trong khung thời gian từ năm 2001 đến năm 2016. Luận văn mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp hệ thống luận cứ khoa học giúp nâng cao hiệu quả tham mưu chiến lược, hỗ trợ tiến trình hoạch định chính sách đối ngoại độc lập, tự chủ và củng cố thế trận quốc phòng toàn dân trong bối cảnh quốc tế biến động phức tạp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng Chủ nghĩa Hiện thực trong quan hệ quốc tế làm nền tảng lý thuyết chủ đạo, luận giải bản chất cạnh tranh quyền lực giữa các nước lớn nhằm tối đa hóa lợi ích quốc gia và vị thế chi phối. Đi cùng với đó, lý thuyết cân bằng quyền lực và chiến lược phòng ngừa rủi ro (Hedging) của các quốc gia vừa và nhỏ được tích hợp để phân tích hành vi thích ứng linh hoạt của các nước Đông Nam Á trước sức ép từ hai siêu cường.

Luận văn làm rõ 4 khái niệm nền tảng:

• Cạnh tranh ảnh hưởng: Quá trình ganh đua nhằm xác lập quyền lực mềm và quyền lực cứng để định hình hành vi của chủ thể khác mà không nhất thiết phải dùng biện pháp cưỡng chế trực tiếp.
• Cạnh tranh chiến lược: Sự đối đầu toàn diện, dài hạn về phương châm, chính sách và nguồn lực tổng hợp nhằm giành ưu thế vượt trội về vị thế địa chính trị.
• Quốc phòng: Công cuộc giữ nước bằng sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc theo quy định tại Điều 2 Luật Quốc phòng năm 2018, trong đó sức mạnh quân sự là đặc trưng.
• An ninh quốc gia: Trạng thái ổn định, phát triển bền vững của chế độ và sự bất khả xâm phạm về chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ căn cứ theo Điều 3 Luật An ninh quốc gia năm 2004.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp quy chuẩn, bao gồm hệ thống văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X, XI, XII, các báo cáo chiến lược quốc phòng bốn năm một lần (QDR) của Mỹ, sách trắng quốc phòng Trung Quốc và các cơ sở dữ liệu thống kê từ OECD, ASEAN. Cỡ mẫu nghiên cứu chọn lọc hơn 50 văn kiện pháp lý, hiệp định song phương, đa phương cùng các công trình học thuật chuyên sâu xuất bản trong và ngoài nước.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) được ứng dụng nhằm thu thập những sự kiện ngoại giao, kinh tế, quân sự mang tính bước ngoặt trong chu kỳ 16 năm từ năm 2001 đến năm 2016. Lý do lựa chọn kết hợp phương pháp phân tích quan hệ quốc tế, phương pháp lịch sử - logic và phương pháp so sánh đối chiếu là nhằm đảm bảo tính khách quan khoa học, bóc tách được các tầng nấc tác động phức tạp từ cạnh tranh nước lớn đến an ninh quốc gia của một nước láng giềng có vị trí tiền tiêu như Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực chứng giai đoạn 2001 - 2016 mang lại 3 phát hiện chiến lược:

Thứ nhất, tính chất cạnh tranh chuyển biến rõ rệt qua 2 giai đoạn. Trong giai đoạn 2001 - 2008 dưới thời Tổng thống George W. Bush, Mỹ dồn trọng tâm vào cuộc chiến chống khủng bố toàn cầu sau sự kiện ngày 11 tháng 9 năm 2001. Tận dụng khoảng trống này, Trung Quốc đẩy mạnh ngoại giao láng giềng và ký kết Hiệp định khung về Khu vực mậu dịch tự do ASEAN - Trung Quốc (CAFTA) năm 2002. Sang giai đoạn 2009 - 2016, Tổng thống Barack Obama triển khai chiến lược Xoay trục sang châu Á - Thái Bình Dương, đưa cạnh tranh Mỹ - Trung bước vào thời kỳ đối đầu công khai và quyết liệt trên toàn diện các lĩnh vực.

Thứ hai, cán cân kinh tế ghi nhận sự bứt phá của Trung Quốc. Năm 2010, Trung Quốc chính thức vượt Nhật Bản để trở thành nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới. Nhịp độ tăng trưởng kim ngạch thương mại hai chiều giữa Trung Quốc và ASEAN tăng nhanh chóng, đạt quy mô gấp khoảng 2 lần so với kim ngạch thương mại giữa Mỹ và ASEAN trong cùng thời kỳ. Để đối trọng với sức ảnh hưởng của Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB) và Sáng kiến Vành đai, Con đường (BRI), Mỹ đã thúc đẩy Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP) và Sáng kiến Hạ nguồn sông Mê Công (LMI).

Thứ ba, Biển Đông trở thành điểm nóng đối đầu quân sự trực tiếp. Mỹ duy trì sự hiện diện quân sự với khoảng 100 đến 600 binh sĩ tại miền Nam Philippines, ký Thỏa thuận Tăng cường Hợp tác Quốc phòng (EDCA) năm 2014 và triển khai luân phiên 4 tàu chiến tuần duyên hiện đại (LCS) tới Singapore từ năm 2013. Ngược lại, Trung Quốc đẩy mạnh yêu sách đường 9 đoạn phi lý, thúc đẩy xây dựng đảo nhân tạo trái phép và triệt để dùng đòn bẩy kinh tế để chia rẽ sự đồng thuận của ASEAN, tiêu biểu là sự kiện Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 45 năm 2012 tại Campuchia lần đầu tiên không thể ra Tuyên bố chung.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân sâu xa của cục diện trên bắt nguồn từ mâu thuẫn địa chính trị cấu trúc giữa một siêu cường đang nắm giữ trật tự quốc tế (Mỹ) và một cường quốc đang trỗi dậy mạnh mẽ muốn thay đổi hiện trạng khu vực (Trung Quốc). Các dữ liệu so sánh trong nghiên cứu có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ đường thể hiện tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu song phương và bảng đối sánh các cơ chế hợp tác an ninh đa phương như ADMM+, EAS, ARF.

So với các nghiên cứu tiền nhiệm vốn chỉ xem xét quan hệ song phương Mỹ - Trung đơn thuần, luận văn đã đi sâu phân tích tác động trực tiếp tới Việt Nam. Cạnh tranh nước lớn mang lại tác động kép: mở ra không gian giúp Việt Nam đa phương hóa quan hệ quốc tế, nâng cao năng lực chấp pháp trên biển; nhưng đồng thời tạo ra áp lực chọn bên, gây phức tạp nghiêm trọng cho nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biển đảo khi các hành vi quân sự hóa trên Biển Đông gia tăng không ngừng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, 4 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất nhằm bảo đảm vững chắc an ninh, quốc phòng Việt Nam trong giai đoạn tiếp theo:

• Kiên định chính sách quốc phòng "Bốn không" và đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ: Bộ Ngoại giao chủ trì phối hợp với Bộ Quốc phòng thực hiện xuyên suốt trong tầm nhìn 2020 - 2030, giữ vững cam kết 100% không tham gia liên minh quân sự, không liên kết với nước này để chống nước kia, duy trì thế cân bằng chiến lược linh hoạt giữa Washington và Bắc Kinh.
• Hiện đại hóa lực lượng Hải quân, Cảnh sát biển và Kiểm ngư: Bộ Quốc phòng đặt mục tiêu hoàn thành lộ trình nâng cấp trang thiết bị, khí tài chuyên dụng trong khung thời gian 5 đến 10 năm, phấn đấu tăng 30% đến 40% khả năng kiểm soát thực địa, tuần tra bảo vệ các vùng biển và thềm lục địa hợp pháp theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982).
• Thúc đẩy xây dựng Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) có hiệu lực thực chất: Chính phủ cùng các bộ ngành ngoại giao tích cực vận động các thành viên ASEAN và Trung Quốc hoàn tất văn bản ràng buộc pháp lý trong vòng 3 đến 5 năm, duy trì vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc an ninh khu vực.
• Đa dạng hóa thị trường xuất nhập khẩu và nâng cao năng lực tự chủ kinh tế: Bộ Công Thương phối hợp cùng cộng đồng doanh nghiệp thực hiện tái cơ cấu chuỗi cung ứng, giảm mức độ phụ thuộc thương mại vào một thị trường duy nhất xuống dưới ngưỡng rủi ro 25% đến 30% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu trước năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung toàn diện của luận văn mang lại giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Nhà hoạch định chính sách và cơ quan tham mưu chiến lược: Cán bộ thuộc Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng, Ban Đối ngoại Trung ương có thể sử dụng các phân tích thực chứng giai đoạn 2001 - 2016 làm luận cứ tham khảo trong việc xây dựng các đề án bảo vệ an ninh quốc gia từ sớm, từ xa.
• Cán bộ nghiên cứu, giảng viên chuyên ngành Quốc tế học và Quan hệ Quốc tế: Tài liệu cung cấp góc nhìn học thuật bài bản, phục vụ giảng dạy các học phần về Ngoại giao Việt Nam, Địa chính trị châu Á - Thái Bình Dương và Cạnh tranh chiến lược nước lớn.
• Học viên cao học và sinh viên các khối ngành Khoa học Xã hội: Nguồn tư liệu hệ thống hóa chính xác về các hiệp ước, mốc lịch sử ngoại giao và khung lý thuyết Hiện thực, hỗ trợ phương pháp luận khi thực hiện khóa luận, luận văn thạc sĩ.
• Chuyên gia phân tích rủi ro địa chính trị và doanh nghiệp đầu tư quốc tế: Giúp nắm bắt các chuyển dịch an ninh khu vực Đông Nam Á để dự báo biến động thị trường và phòng ngừa rủi ro chuỗi cung ứng quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

Bản chất chiến lược Xoay trục của Mỹ sang Đông Nam Á giai đoạn 2009 - 2016 là gì?
Chiến lược Tái cân bằng của chính quyền Tổng thống Barack Obama công bố năm 2011 nhằm tái khẳng định vai trò lãnh đạo toàn cầu của Mỹ. Bản chất là củng cố hệ thống đồng minh, tham gia các cơ chế đa phương như EAS, đồng thời duy trì tự do hàng hải trước sự trỗi dậy mạnh mẽ của Trung Quốc tại Biển Đông.

Trung Quốc đã mở rộng ảnh hưởng tại Đông Nam Á giai đoạn 2001 - 2008 như thế nào?
Trung Quốc tận dụng thời điểm Mỹ tập trung vào mặt trận chống khủng bố sau năm 2001 để đẩy mạnh chính sách ngoại giao láng giềng. Bắc Kinh đã ký kết CAFTA năm 2002 và tham gia TAC năm 2003, sử dụng đòn bẩy thương mại để gia tăng sự gắn kết kinh tế với các nước ASEAN.

Cạnh tranh Mỹ - Trung tác động tiêu cực thế nào đến an ninh biển đảo của Việt Nam?
Sự cạnh tranh làm gia tăng các hoạt động quân sự hóa trên Biển Đông, nổi bật là các hoạt động bồi đắp đảo nhân tạo trái phép và chiến thuật vùng xám. Điều này trực tiếp đe dọa chủ quyền lãnh thổ, gây cản trở hoạt động khai thác tài nguyên dầu khí và hải sản hợp pháp của Việt Nam.

Chiến lược phòng ngừa rủi ro (Hedging) của các nước ASEAN được thể hiện ra sao?
Đa số 10 quốc gia ASEAN chọn giải pháp không đứng về bên nào trong cạnh tranh nước lớn. Các nước tìm kiếm lợi ích kinh tế thông qua hợp tác thương mại sâu rộng với Trung Quốc, đồng thời duy trì liên kết an ninh với Mỹ nhằm bảo đảm an ninh hàng hải và cân bằng địa chính trị.

Việt Nam đã thực hiện đối sách cân bằng linh hoạt bằng cách nào?
Việt Nam quán triệt Nghị quyết Trung ương 8 khóa XI về Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, kiên trì đường lối độc lập tự chủ. Việt Nam nâng cấp quan hệ đối tác toàn diện với Mỹ năm 2013 và làm sâu sắc quan hệ đối tác hợp tác chiến lược toàn diện với Trung Quốc.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích sâu sắc quá trình cạnh tranh ảnh hưởng Mỹ - Trung tại Đông Nam Á qua 16 năm lịch sử (2001 - 2016) với hai giai đoạn chiến lược rõ nét.
• Làm rõ cấu trúc cạnh tranh đa diện trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế mậu dịch, răn đe quân sự và tranh chấp chủ quyền tại không gian Biển Đông.
• Đánh giá toàn diện tác động hai mặt đối với Việt Nam, chỉ rõ các cơ hội mở rộng quan hệ đối ngoại song hành cùng thách thức an ninh quốc phòng to lớn.
• Khẳng định tính đúng đắn của đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa và chính sách quốc phòng tự vệ của Đảng Cộng sản Việt Nam.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm khuyến nghị chính sách có tính thực tiễn cao, phục vụ mục tiêu bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong tầm nhìn 10 đến 15 năm tới.

Đóng góp lớn nhất của công trình là lấp đầy khoảng trống học thuật về cách ứng phó của một quốc gia láng giềng có vị trí chiến lược trước cạnh tranh nước lớn. Quý bạn đọc, nhà nghiên cứu và học viên quan tâm có thể tiếp tục khai thác các tài liệu chuyên khảo liên quan để mở rộng đề tài sang các giai đoạn phát triển địa chính trị mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: Những quy định chung, Điều 2: Giải thích thuật ngữ). Theo Từ điển Bách khoa Quân sự Việt Nam (nhà xuất bản Quân đội nhân dân, năm 2004): Quốc phòng, công cuộc giữ nước của một quốc gia gồm tổng thể hoạt động đối nội và đối ngoại về quân sự, chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học. của nhà nước và nhân dân để phòng thủ đất nước, tạo nên sức mạnh toàn diện, cân đối, trong đó sức mạnh quân sự là đặc trưng, nhằm giữ vững hòa bình, đẩy lùi, ngăn chặn các hoạt động gây chiến của kẻ thù và sẵn sàng đánh thắng chiến tranh xâm lược dưới mọi hình thức, quy mô. Tổ chức quốc phòng của mỗi nước phụ thuộc trực tiếp vào chế độ chính trị-xã hội, truyền thống dân tộc và hoàn cảnh cụ thể của mỗi nước.

Nhiều nước quan niệm quốc phòng là một bộ phận của an ninh quốc gia. Từ các khái niệm trên có thể thấy quốc phòng được hiểu theo nghĩa rộng là công cuộc bảo vệ đất nước của một quốc gia. Đại hội Đảng lần thứ XII đã khẳng định những quan điểm cơ bản về nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong tình hình mới, trong đó nội hàm của vấn đề bảo vệ Tổ quốc được mở rộng và bao trùm hơn, thể hiện tính toàn diện, tổng thể của nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Đảng đã rất chú trọng tới mối quan hệ biện chứng giữa mục tiêu bảo vệ vững chắc Tổ quốc với mục tiêu giữ vững môi trường hòa bình, ổn định của quốc gia.

Có thể hiểu, trong quá trình thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, nhất là trong xử lý những vấn đề nhạy cảm, phức tạp hiện nay trên tinh thần coi mục tiêu tối thượng là bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa và đi liền với đó là phải giữ vững được môi trường hòa bình, ổn định để tranh thủ mọi nguồn lực (cả nội lực và ngoại lực) nhằm xây dựng, phát triển đất nước bền vững hơn [19]. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Khái niệm an ninh: An ninh trong nghiên cứu này được hiểu là an ninh quốc gia. Theo khoản 1 điều 3 Luật an ninh quốc gia năm 2004 nêu ra khái niệm về an ninh quốc gia như sau: “An ninh quốc gia là sự ổn định, phát triển bền vững của chế độ xã hội chủ nghĩa và Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, sự bất khả xâm phạm độc lập chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc”. An ninh quốc gia bao gồm an ninh trên các lĩnh vực: chính trị, kinh tế, tư tưởng, văn hoá, quốc phòng, đối ngoại…trong đó an ninh chính trị là cốt lõi, xuyên suốt.

Khoản 2 điều 3 Luật an ninh quốc gia quy định: “Bảo vệ an ninh quốc gia là phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn, đấu tranh làm thất bại các hoạt động xâm phạm an ninh quốc gia”. Từ hai định nghĩa về quốc phòng và an ninh, có thể thấy nội hàm và mục tiêu trong hai khái niệm trên có nhiều điểm trùng nhau. Chính vì vậy mà Đảng Cộng sản Việt Nam đã luôn gắn chặt giữa hai nhiệm vụ về quốc phòng và an ninh với nhau. Trong Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011 - 2020, Đảng Cộng sản Việt Nam nêu rõ: “Gắn kết quốc phòng với an ninh.

Kết hợp chặt chẽ quốc phòng, an ninh với phát triển kinh tế - xã hội trên từng địa bàn lãnh thổ, trong công tác quy hoạch, kế hoạch và các chương trình, dự án”. Trong Báo cáo chính trị tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng, Đảng Cộng sản Việt Nam tiếp tục khẳng định: “Mục tiêu trọng yếu của quốc phòng, an ninh là: Phát huy mạnh mẽ sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc, của cả hệ thống chính trị để bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa; bảo vệ công cuộc đổi mới, sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc; bảo vệ nền văn hóa dân tộc; giữ vững môi trường hòa bình, ổn định chính trị, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội”[37][22]. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Lý thuyết của Chủ nghĩa Hiện thực về cạnh tranh giữa các nước lớn Nội dung chính của Chủ nghĩa Hiện thực là: lợi ích là yếu tố căn bản trong quan hệ quốc tế và được đảm bảo bằng quyền lực.

Quan hệ quốc tế được mô tả như một cuộc cạnh tranh giành quyền lực giữa các nước theo đuổi lợi ích quốc gia, xung đột là bản chất của quan hệ quốc tế. Các nước lớn luôn tìm mọi cách làm thay đổi cục diện thế giới đồng thời tác động, gây ảnh hưởng tới các nước đang phát triển, các nước nhỏ hơn mình, hi sinh quyền lợi của các nước nhỏ để thỏa mãn quyền lợi của các nước lớn. Cách hiểu về cạnh tranh ảnh hưởng của Mỹ và Trung Quốc tại khu vực ĐNÁ Cạnh tranh ảnh hưởng của Mỹ và Trung Quốc tại ĐNÁ được hiểu là hành động ganh đua giữa Mỹ và Trung Quốc để làm gia tăng mức độ ảnh hưởng (quyền lực/lợi ích), sự chi phối của mình đối với khu vực ĐNÁ trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, quân sự, văn hóa - xã hội. nhằm phục vụ cho các mục tiêu chiến lược của mỗi nước.

Từ cách hiểu trên cho thấy: Mỹ và Trung Quốc sử dụng nhiều/tổng hợp các biện pháp khác nhau (chính trị, ngoại giao, kinh tế, thương mại, đầu tư, quân sự, an ninh, văn hóa - xã hội, giáo dục đào tạo, khoa học công nghệ.) với những mức độ/cường độ/tần suất ở từng thời điểm/giai đoạn khác nhau để tăng cường ảnh hưởng, vai trò, chi phối của họ đối với ĐNÁ nói chung và từng nước trong khu vực nói riêng, nhằm phục vụ mục tiêu chiến lược của mỗi nước. Trong đó, Mỹ cạnh tranh ảnh hưởng với Trung Quốc tại ĐNÁ nhằm khẳng định vai trò, vị thế siêu cường số một của Mỹ tại khu vực; thúc đẩy những lợi ích chiến lược của Mỹ như chính trị, an ninh và kinh tế; đồng thời tập hợp lực lượng bao vây, kiềm chế Trung Quốc, không để bất kỳ cường quốc nào đe dọa đến lợi ích, an ninh của Mỹ. Còn Trung Quốc cạnh tranh ảnh hưởng với Mỹ tại khu vực ĐNÁ 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhằm gia tăng vai trò, vị thế của Trung Quốc ở khu vực; đảm bảo quốc phòng, an ninh ở phía Nam; thúc đẩy các lợi ích kinh tế; tạo điều kiện triển khai các chiến lược khu vực của Trung Quốc. Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn này, mục tiêu chính là tìm ra những tác động, ảnh hưởng từ cạnh tranh ảnh hưởng của quan hệ Mỹ - Trung đến Việt Nam trên tổng thể các vấn đề liến quan đến an ninh, quốc phòng.

Những nhân tố thúc đẩy cạnh tranh Mỹ - Trung ở ĐNÁ những năm đầu thế kỷ XXI 1. Sự trỗi dậy của Trung Quốc Thứ nhất, bước sang thế kỷ XXI, sức mạnh và ảnh hưởng của Trung Quốc tiếp tục được gia tăng và trên nhiều góc độ, Trung Quốc đã hoàn thành việc thay đổi cán cân quyền lực trong khu vực với sự gia tăng nhanh chóng về năng lực và tài sản của nước này thời gian qua. Với sức mạnh kinh tế, chính trị và quân sự không ngừng gia tăng, Trung Quốc đã và đang thực hiện mục tiêu phát huy ảnh hưởng quốc tế của mình là: sớm trở thành một cường quốc khu vực và thế giới trong một thế giới đa cực, đa trung tâm; phải đóng vai trò lãnh đạo ở khu vực CÁ - TBD và trên thế giới trong tương lai không xa. Trong nhiều thập niên, Trung Quốc cố gắng vục dậy trở thành “con hổ” của thế giới trên hai cơ sở, tích lũy sức mạnh kinh tế và quân sự [8].

Thứ hai, trên cơ sở sức mạnh tổng hợp ngày càng tăng, Trung Quốc ra sức phát huy vai trò cường quốc mới nổi của mình tham gia ngày càng tích cực vào các vấn đề khu vực và thế giới như: tận dụng quyền phủ quyết ở Liên hợp quốc; đẩy mạnh thiết lập quan hệ đối tác chiến lược với rất nhiều quóc gia, kể cả các quốc gia đồng minh với Mỹ và các tổ chức khu vực, tạo điều kiện cho Trung Quốc hiện diện khắp nơi trên thế giới, cả ở sân sau của Mỹ. Trong quan hệ với các nước đang phát triển, Trung Quốc đưa ra quan điểm hợp tác cùng thắng; đóng vai trò dẫn dắt trong vấn đề hạt nhân Triều Tiên, lập Diễn đàn Bắc Ngao, tăng cường quan hệ với Nga và các nước Trung Á, thách 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thức NATO và gần đây là triển khai Sáng kiến BRI nhằm định hình lại trật tự thế giới phù hợp với lợi ích của Trung Quốc. Trong quan hệ với các nước lớn, trước hết Mỹ đặt luật chơi thông qua việc đưa ra lý luận về quan hệ nước lớn kiểu mới và buộc Mỹ phải chấp nhận. Trong khi Mỹ vẫn coi trọng các liên kết kinh tế song phương, Trung Quốc tích cực tham gia vào tất cả các hình thức khác nhau của FTA nhằm mở rộng cơ hội đầu tư và mậu dịch ra toàn khu vực và thế giới.

Thứ ba, vào năm 2010, Trung Quốc đã chính thức trở thành nền kinh tế lớn thứ 2 trên thế giới chỉ sau Mỹ sau khi đã chính thức vượt qua Nhật Bản về chỉ số GDP. Đại hội 18 Đảng Cộng sản Trung Quốc (tháng 11/2012) được coi là cuộc chuyển giao thế hệ lãnh đạo lớn nhất trong 30 năm qua. Tổng bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc Tập Cận Bình giữ vai trò lãnh đạo Trung Quốc trong giai đoạn mới. Dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Tập Cận Bình, Trung Quốc thực hiện một loạt cải cách quan trọng, trong đó chuyển từ “giấu mình chờ thời” sang “trỗi dậy hòa bình”, thực hiện “Giấc mông Trung Hoa”, triển khai sáng kiến BRI, thành lập AIIB… [14][46] 1.

Chiến lược xoay trục sang CÁ - TBD của Mỹ Tháng 10/2011, Tổng thống Mỹ Barack Obama và Ngoại trưởng Mỹ khi đó là bà Hillary Clinton lần lượt tuyên bố chiến lược “xoay trục” sang CÁ - TBD là để đảm bảo và duy trì vai trò lãnh đạo thế giới của nước Mỹ. Những mục tiêu của kế hoạch được giới chức Mỹ mô tả là can dự về kinh tế và quan tâm thường xuyên tới các thể chế khu vực và bảo vệ các nguyên tắc và luật pháp quốc tế.