CHƯƠNG 1. KHÁI QUÁT VỀ CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 Sau khi lần lượt trải qua ba cuộc cách mạng công nghiệp với sự ra đời của hơi nước năm 1784, điện và sản xuất hàng loạt năm 1870 và cuối cùng là công nghệ thông tin - máy tính điện tử năm 1969, thế giới đang đang bước vào cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Cuộc cách mạng mới này đã và đang liên tục có những tác động tới các lĩnh vực trong đời sống con người, đặc biệt là thương mại dịch vụ. Khái niệm Cách mạng công nghiệp 4.0: Năm 2013, thuật ngữ “Công nghiệp 4.0) lần đầu được đưa ra bởi Chính phủ Đức.
Khái niệm cơ bản của “Industrie 4.0” là kết nối các hệ thống nhúng và cơ sở sản xuất thông minh để tạo ra sự hội tụ kỹ thuật số giữa Công nghiệp, Kinh doanh, chức năng và quy trình bên trong, hướng tới điện toán hóa ngành sản xuất. Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) lần 46 diễn ra vào năm 2016, Klaus Schwab - người sáng lập và chủ tịch diễn đàn, đã nhấn mạnh thuật ngữ “Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0” (trong tiểu luận này có thể được viết tắt là “CMCN 4.0”) là sự kết hợp giữa thế giới vật lý, điện tử và sinh học, điều đó thay đổi mạnh mẽ cuộc sống con người, hứa hẹn sẽ mang đến nhiều cơ hội nhưng cũng ẩn chứa nhiều rủi ro. Đặc điểm của Cách mạng công nghiệp 4.0: Cuộc cách mạng 4.0 là bước phát triển mới trong cuộc sống con người với nhiều đặc điểm đáng chú ý. Thứ nhất, về mặt công nghệ - kỹ thuật, cuộc cách mạng này làm mờ đi ranh giới giữa sinh học, vật lý và điện từ - kỹ thuật số; kết hợp hệ thống ảo và thực tế, từ đó mở ra nhiều khả năng sản xuất chưa từng có, tạo điều kiện xây dựng các nhà máy thông minh với máy móc, trang thiết bị hiện đại được kết nối thông qua hệ thống Internet và được vận hành với quy trình nghiêm ngặt quản lý bởi máy tính hay trí tuệ nhân tạo.
Những nhà máy thông minh này đã chứng minh được hiệu quả vượt trội của mình và đang dần thay thế các quy trình sản xuất cũ. Thứ hai, về quy mô và tốc độ phát triển, cuộc CMCN 4.0 có những tác động mạnh mẽ về kinh tế, xã hội và môi trường ở tất cả các cấp – toàn cầu, khu vực và trong từng quốc gia. CMCN lần thứ 4 này đã và đang xóa bỏ dần những công việc cũ, lạc hậu và mở ra nhiều ngành nghề mới, đồng thời làm thay đổi hầu hết nền công nghiệp ở 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com moi nhat mọi quốc gia cả về bề rộng và chiều sâu trong toàn bộ hệ thống sản xuất, quản lý, quản trị. Có thể thấy, chính những thay đổi này sẽ làm chuyển dịch mạnh mẽ cơ cấu kinh tế thế giới.
Ngoài tác động lớn về quy mô, tốc độ phát triển của CMCN 4.0 cũng nhanh một cách đáng kinh ngạc. Cuộc cách mạng không phát triển tuyến tính như các cuộc cách mạng trước đây mà đạt tới cấp số mũ (Klaus Schwab, 2016). Các tiến bộ khoa học, kỹ thuật đã rút ngắn đáng kể khoảng thời gian từ khi các ý tưởng được phôi thai cho đến khi nó được hiện thực và thương mại hóa so với các cuộc cách mạng trước đây. Ví dụ, điện thoại cần 75 năm để đạt 50 triệu người dùng, tivi cần 13 năm nhưng Internet và Facebook chỉ cần lần lượt là 4 và 2 năm để làm được điều này.
Điều này không chỉ đưa ra nhiều cơ hội phát triển mà còn đặt ra một thách thức to lớn. Chỉ cần đứng ngoài cuộc đua tốc độ này, bạn sẽ nhanh chóng tụt lại rất xa so phần còn lại. Số năm để đạt 50 triệu người dùng 80 75 70 60 50 38 Số năm 40 30 20 13 10 4 2 0 Điện thoại bàn Radio Tivi Internet Facebook Sản phẩm Số năm để đạt 50 triệu người dùng Biểu đồ 1: Số năm để đạt 50 triệu người dùng của một số sản phẩm công nghệ (Nguồn: Interactive School Blog) 1. Sự phát triển của Internet, các mạng xã hội, Smartphone hiện nay: 1.
Sự phát triển của Internet: Năm 2021, số người dùng Internet trên thế giới đã đạt con số 4,9 tỷ người, tức gần ⅔ dân số thế giới; tỷ lệ người dùng Internet toàn cầu chiếm 62,5% (Statista, 2021). Tuy nhiên, mỗi quốc gia và khu vực sẽ có mức độ tiếp cận Internet khác nhau. Tuy Đông Á là khu vực có nhiều người sử dụng Internet nhất nhưng khu vực Bắc Âu lại có tỷ lệ thâm nhập cao nhất gần 100% tại hai quốc gia là Iceland và Đan Mạch, cao hơn 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com moi nhat nhiều so với con số 58% của Trung Quốc. Chênh lệch về thu nhập và cơ sở hạ tầng giữa các khu vực có thể lý giải cơ bản cho sự khác biệt này.
Số người dùng Internet và tỷ lệ so với dân số thế giới 2005 - 2021 6.0 0% 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 Số người dùng Internet (tỷ người) %Dân số Biểu đồ 2: Số người dùng Internet và tỷ lệ so với dân số thế giới 2005 - 2021 (Nguồn: ITU) Dựa vào biểu đồ trên ta có thể thấy, cả số người dùng và tỷ lệ so với dân số thế giới dùng Internet tăng lên không ngừng từ 16% - 1 tỷ người năm 2005 lên đến con số 63% - 4,9 tỷ người năm 2021. Đây là sự phát triển tương đối tuyến tính qua từng năm, dự đoán mức tăng sẽ được tiếp tục qua những năm tiếp đến. Sự gia tăng này chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố. Theo nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển Internet tại các quốc gia châu Á của Xiaoming và Kay (2004), sự thâm nhập Internet vào các quốc gia này phụ thuộc vào GDP đầu người, cơ sở hạ tầng viễn thông, mức độ đô thị hóa và sự ổn định chính trị.
Hơn nữa, những lợi ích tuyệt vời mà nó mang lại, chỉ với một thiết bị được kết nối Internet, bạn có thể tiếp cận một hệ thống thông tin khổng lồ phục vụ đa dạng các nhu cầu như học tập, nghiên cứu, giải trí, chia sẻ,. Ngoài ra, từ khi Internet xuất hiện, thương mại quốc tế đặc biệt là thương mại điện tử đã phát triển nhanh chóng. Đáng chú ý, trong giai đoạn Covid-19, thương mại điện tử qua nền tảng Internet lại càng khẳng định được vai trò quan trọng của mình đối với nền kinh tế. Không chỉ có thương mại hàng hóa, Internet cũng thúc đẩy ngành dịch vụ trực tuyến phát triển, ví dụ như các dịch vụ giáo dục trực tuyến, chăm sóc y tế từ xa, du lịch trực tuyến…Theo 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com moi nhat đó, mức độ sử dụng và số người dùng Internet trên thế giới toàn cầu tăng vọt, đặc biệt tại các nước đang và chậm phát triển, vốn có tỷ lệ sử dụng Internet chưa cao.
Phần trăm dân số thế giới tiếp cận Internet từ 2005 tới 2021 theo các nhóm nước 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2021* Thế giới Nước phát triển Nước đang phát triển Nước chậm phát triển Biểu đồ 3: Phần trăm dân số thế giới tiếp cận Internet từ 2005 - 2021 theo các nhóm nước (Nguồn: Statista) Theo biểu đồ trên ta có thể thấy, tỷ lệ này đã tăng mạnh từ 51,4% năm 2019 lên đến mức 63% năm 2021 so với 2 - 3% như giai đoạn 2000 - 2019 trên toàn cầu. Trong giai đoạn này, các nước phát triển vẫn duy trì mức tăng trưởng đều hàng năm, tăng 3,3% từ 86,7% năm 2019 lên mức 90% năm 2021, con số lớn hơn rất nhiều ở các nước đang phát triển và kém phát triển, lần lượt là 12,3% và 7,5% trong giai đoạn 2019 - 2021. Sự phát triển của smartphone: 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com moi nhat Ước tính và dự báo số người sử dụng smartphones trên thế giới và tỷ lệ dân số thế giới sử dụng smartphones 2016 - 2027 * dự báo 9000 91% 93% 100% 88% 90% 86% 90% 8000 83% 80% 76% 7690 80% 7000 73% 7514 7074 7296 67% 6841 6567 70% 6000 59% 6259 5924 60% 5000 49% 5623 5095 50% 4000 4435 40% 3000 3668 30% 2000 20% 1000 10% 0 0% 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022* 2023* 2024* 2025* 2026* 2027* Số người sử dụng smartphone (triệu) Tỷ lệ so với dân số thế giới (%) Biểu đồ 4: Ước tính và dự báo số người sử dụng smartphone trên thế giới và tỷ lệ dân số thế giới sử dụng smartphone 2016 - 2027 (Nguồn: Statista) Chiếc smartphone đầu tiên được sản xuất bởi IBM vào năm 1992, trải qua 30 năm, mức độ sử dụng kéo theo số hãng sản xuất và số lượng sản xuất smartphone phát triển mạnh mẽ. Theo Statista (2022), 79,81% dân số trên thế giới sở hữu 1 chiếc smartphone vào cuối năm 2021.
Năm 2016, thế giơi có khoảng 3,6 tỷ người đang sở hữu smartphone và con số này đã tăng gần gấp đôi, lên 6,2 tỷ người năm 2021 - tương ứng với gần 80% dân số thế giới, và dự báo sẽ vẫn tiếp tục tăng mạnh. 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com moi nhat lượng smartphone bán cho người tiêu dùng cuối cùng trên toàn thế giới giai đoạn 2007 - 2021 Đơn vị: triệu 1800 1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 Số lượng Biểu đồ 5: Số lượng smartphone bán ra cho người tiêu dùng cuối cùng trên toàn thế giới giai đoạn 2007 - 2021 (Nguồn: Statista) Số lượng smartphone được bán ra trên toàn thế giới tăng trưởng rất nhanh, đặc biệt trong giai đoạn 2009 - 2016 và sau đó có phần chững lại. Vào năm 2007, số lượng smartphone được bán ra chỉ vỏn vẹn 120 triệu chiếc nhưng đến năm 2016, con số này đã gấp 12 lần, đạt gần 1,5 tỷ chiếc được bán ra. Giai đoạn sau, số lượng smartphone được bán ra vẫn tăng trưởng tuy nhiên với tốc độ chậm lại hơn so với giai đoạn trước, với số lượng tối đa là hơn 1,5 tỷ chiếc năm 2019.
Con số này bắt đầu giảm kể từ 2020 cho đến nay. Nguyên nhân của việc giảm sút là do sự điều chỉnh trong chi tiêu, cụ thể là cắt giảm mức chi tiêu không thiết yếu của người tiêu dùng do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 trên toàn cầu. Đối với thương mại dịch vụ, smartphone cùng với Internet và Mạng xã hội, góp phần không nhỏ trong việc thúc đẩy sự phát triển của lĩnh vực này.