Nghiên cứu mức độ chuyển đổi số trong doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Hà Nội và chính sách quản lý

Nghiên cứu mức độ chuyển đổi số tại doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Hà Nội, đề xuất chính sách quản lý hiệu quả cho phát triển bền vững.

• Tác giả: Dương Nguyễn Thanh Thủy
• Người hướng dẫn: PGS TS Nguyễn Hoàng
• Trường học: Trường Đại học Thương mại
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Nghiên Cứu Mức Độ Chuyển Đổi Số Trong Các Doanh Nghiệp Vừa Và Nhỏ Trên Địa Bàn Thành Phố Hà Nội Và Hàm Ý Chính Sách Cho Quản Lý
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài luận án
• Mục tiêu nghiên cứu
• Câu hỏi nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Quy trình nghiên cứu
• Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu
• Triển khai nghiên cứu định tính
• Triển khai nghiên cứu định lượng
• Những đóng góp mới của luận án
• Bố cục của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.1.1. Công trình nghiên cứu về chuyển đổi số
• 1.1.1.1. Trong doanh nghiệp nói chung
• 1.1.1.2. Trong doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.1.2. Công trình nghiên cứu về mức độ chuyển đổi số trong doanh nghiệp
• 1.1.2.1. Trong doanh nghiệp nói chung
• 1.1.2.2. Trong doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.1.3. Công trình nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến chuyển đổi số trong doanh nghiệp
• 1.1.3.1. Trong doanh nghiệp nói chung
• 1.1.3.2. Trong doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.1.4. Công trình nghiên cứu về vai trò, tác động của chính sách quản lý nhà nước đến chuyển đổi số trong doanh nghiệp
• 1.1.4.1. Trong doanh nghiệp nói chung
• 1.1.4.2. Trong doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.2. Khoảng trống nghiên cứu và tiếp cận kế thừa phát triển của luận án
• 1.2.1. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.2.2. Tiếp cận kế thừa phát triển của luận án
• 1.3. Tóm tắt Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ MỨC ĐỘ CHUYỂN ĐỔI SỐ TRONG DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 2.1. Các khái niệm cơ bản
• 2.1.1. Khái niệm và bản chất doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.1.1.1. Khái niệm và phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.1.1.2. Vai trò và đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.1.2. Chuyển đổi số và mức độ chuyển đổi số trong doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.1.2.1. Khái niệm chuyển đổi số
• 2.1.2.2. Chuyển đổi số trong doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.1.2.3. Quy trình chuyển đổi số trong doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.1.2.4. Khái niệm mức độ chuyển số của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.1.3. Vai trò của nhà nước và tác động của các chính sách quản lý, chính sách hỗ trợ chuyển đổi số trong doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.1.3.1. Vai trò của nhà nước trong chuyển đổi số
• 2.1.3.2. Tác động của các chính sách đến chuyển đổi số trong doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.2. Một số lý thuyết về chuyển đổi số
• 2.2.1. Lý thuyết năng lực động
• 2.2.2. Lý thuyết đổi mới sáng tạo
• 2.2.3. Lý thuyết tổ chức học hỏi
• 2.3. Các nội dung chuyển đổi số trong doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.3.1. Trải nghiệm số cho khách hàng
• 2.3.2. Chiến lược chuyển đổi số
• 2.3.3. Hạ tầng và Công nghệ số
• 2.3.4. Chuyển đổi số văn hóa doanh nghiệp
• 2.3.5. Dữ liệu và tài sản thông tin
• 2.4. Các nhân tố ảnh hưởng và mô hình, giả thuyết nghiên cứu về tác động của các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ chuyển đổi số trong doanh nghiệp nhỏ và và vừa
• 2.4.1. Tiêu chí đánh giá mức độ chuyển số trong doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 2.4.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến chuyển đổi số trong doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.4.2.1. Nhóm nhân tố môi trường bên trong
• 2.4.2.2. Nhóm nhân tố môi trường bên ngoài
• 2.4.3. Đề xuất mô hình nghiên cứu và các giả thuyết nghiên cứu về tác động của các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ chuyển đổi số trong doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.4.3.1. Đề xuất mô hình nghiên cứu
• 2.4.3.2. Đề xuất các giả thuyết nghiên cứu
• 2.4.4. Xây dựng bộ thang đo nghiên cứu định lượng
• 2.5. Kinh nghiệm chuyển đổi số và nâng cao mức độ chuyển đổi số của một số nhỏ và vừa nước ngoài và bài học tham khảo cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam
• 2.5.1. Kinh nghiệm chuyển đổi số trong một số doanh nghiệp nhỏ và vừa nước ngoài
• 2.5.1.1. Kinh nghiệp doanh nghiệp Webdyn tại Pháp
• 2.5.1.2. Kinh nghiệm doanh nghiệp Lithoz tại Áo
• 2.5.1.3. Kinh nghiệm doanh nghiệp Picote tại Phần Lan
• 2.5.1.4. Kinh nghiệm doanh nghiệp Fractus tại Tây Ba Nha
• 2.5.2. Một số bài học kinh nghiệm rút ra cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam
• 2.6. Tóm tắt chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG MỨC ĐỘ CHUYỂN ĐỔI SỐ TRONG DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 3.1. Khái quát về doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn Thành phố Hà Nội
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên và tình hình phát triển kinh tế - xã hội
• 3.1.2. Doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 3.1.2.1. Tình hình phát triển của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.1.2.2. Đóng góp của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.2. Nghiên cứu định lượng tác động của các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ chuyển đổi số trong doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 3.2.1. Mô tả mẫu nghiên cứu định lượng chính thức
• 3.2.2. Đánh giá độ tin cậy của thang đo
• 3.2.3. Phân tích thành tố khám phá
• 3.2.4. Phân tích thành tố khẳng định
• 3.2.5. Phân tích tương quan các biến độc lập
• 3.2.6. Phân tích hồi quy bội và kết quả nghiên cứu định lượng
• 3.2.6.1. Kết quả hồi quy bội
• 3.2.6.2. Kiểm định mô hình và giả thuyết nghiên cứu
• 3.3. Thực trạng mức độ và các nội dung chuyển đổi số trong doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 3.3.1. Thực trạng các nội dung chuyển đổi số trong doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 3.3.1.1. Thực trạng triển khai trải nghiệm số cho khách hàng
• 3.3.1.2. Thực trạng chiến lược chuyển đổi số của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.3.1.3. Thực trạng hạ tầng và công nghệ số của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.3.1.4. Thực trạng vận hành trên nền tảng kỹ thuật số tại doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.3.1.5. Thực trạng chuyển đổi số văn hóa doanh nghiệp
• 3.3.1.6. Thực trạng sử dụng và quản trị dữ liệu và tài sản thông tin của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.3.2. Thực trạng mức độ chuyển đổi số trong doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 3.4. Thực trạng chính sách và tác động của chính sách đến chuyển số trong doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 3.4.1. Thực trạng các chính sách của chính phủ về chuyển đổi số trong doanh nghiệp và doanh nghiệp vừa và nhỏ nói riêng
• 3.4.2. Thực trạng các chính sách của thành phố Hà Nội về chuyển đổi số trong doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp vừa và nhỏ nói riêng
• 3.4.3. Tác động của chính sách đến chuyển đổi số trong doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 3.5. Đánh giá chung về chuyển đổi trong doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 3.5.1. Những kết quả đạt được
• 3.5.2. Những hạn chế
• 3.5.3. Nguyên nhân của hạn chế
• 3.6. Tóm tắt chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NÂNG CAO MỨC ĐỘ CHUYỂN ĐỔI SỐ TRONG DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI GIAI ĐOẠN ĐẾN 2030 TẦM NHÌN 2040
• 4.1. Bối cảnh chuyển đổi số trong nước và quốc tế
• 4.1.1. Bối cảnh chuyển đổi số trên thế giới và khu vực
• 4.1.2. Bối cảnh chuyển đổi số tại Việt Nam
• 4.1.3. Cơ hội và thách thức đặt ra cho doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 4.2. Quan điểm và định hướng nâng cao mức độ chuyển đổi số trong doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn đến 2035 tầm nhìn 2050
• 4.2.1. Quan điểm nâng cao mức độ chuyển đổi số trong doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 4.2.2. Định hướng nâng cao mức độ chuyển đổi số trong doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 4.3. Giải pháp nâng cao mức độ chuyển đổi số trong doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 4.3.1. Nhóm giải pháp nâng cao trải nghiệm số cho khách hàng
• 4.3.2. Nhóm giải pháp về chiến lược chuyển đổi số
• 4.3.3. Nhóm giải pháp nâng xây dựng và phát triển bền vững hạ tầng và công nghệ số
• 4.3.4. Nhóm giải pháp thúc đẩy ứng dụng, triển khai chuyển đổi số trong vận hành hoạt động sản xuất kinh doanh
• 4.3.5. Nhóm giải pháp thúc đẩy chuyển đổi số văn hóa doanh nghiệp
• 4.3.6. Nhóm giải pháp xây dựng, khai thác và phát triển dữ liệu và tài sản thông tin
• 4.4. Kiến nghị giải pháp chính sách với với Nhà nước, các Bộ, Ngành, với hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam
• 4.4.1. Giải pháp chính sách với Nhà nước và các Bộ, Ngành
• 4.4.2. Giải pháp chính sách với hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam
• 4.5. Tóm tắt chương 4
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục 1: Chỉ số đánh giá mức độ chuyển đổi số DNNVV
• Phụ lục 2: Các câu hỏi khung phỏng vấn
• Phụ lục 3: Bảng hỏi khảo sát điều tra
• Phụ lục 4: Kết quả khảo sát điều tra
• Phụ lục 5: Kết quả phân tích thành tố khám phá EFA
• Phụ lục 6: Kết quả phân tích thành tố khẳng định CFA
• Phụ lục 7: Kết quả phân tích tương quan các biến động lập
• Phụ lục 8: Kết quả phân tích hồi quy tuyến tính

Tóm tắt

I. Giới thiệu về chuyển đổi số tại doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Hà Nội

Chuyển đổi số (chuyển đổi số) đã trở thành một xu hướng quan trọng trong bối cảnh phát triển kinh tế hiện nay. Đặc biệt, tại Hà Nội, các doanh nghiệp vừa và nhỏ (doanh nghiệp vừa và nhỏ) đang đối mặt với nhiều thách thức và cơ hội trong quá trình này. Nghiên cứu này nhằm đánh giá mức độ chuyển đổi số trong các doanh nghiệp này, từ đó đưa ra các chính sách quản lý hiệu quả. Theo số liệu từ Bộ Thông tin và Truyền thông, Hà Nội có tỷ lệ doanh nghiệp sử dụng nền tảng số cao nhất cả nước, cho thấy sự quan tâm và nỗ lực của chính quyền địa phương trong việc thúc đẩy chuyển đổi số. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn còn e ngại và thiếu hiểu biết về quy trình này.

1.1. Tầm quan trọng của chuyển đổi số

Chuyển đổi số không chỉ là một xu hướng mà còn là một yêu cầu thiết yếu để tồn tại và phát triển trong môi trường kinh doanh hiện đại. Các doanh nghiệp cần phải áp dụng công nghệ thông tin (công nghệ thông tin) để tối ưu hóa quy trình sản xuất, nâng cao trải nghiệm khách hàng và cải thiện hiệu quả hoạt động. Nghiên cứu cho thấy rằng, những doanh nghiệp đã thực hiện chuyển đổi số thành công thường có khả năng cạnh tranh cao hơn và có thể thích ứng nhanh chóng với những thay đổi của thị trường. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, nơi mà sự linh hoạt và khả năng đổi mới sáng tạo là yếu tố sống còn.

II. Thực trạng chuyển đổi số tại doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Hà Nội

Thực trạng chuyển đổi số trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Hà Nội cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Mặc dù có sự quan tâm từ chính quyền và các tổ chức hỗ trợ, nhưng nhiều doanh nghiệp vẫn chưa thực sự hiểu rõ về lợi ích của việc áp dụng công nghệ số. Theo khảo sát, chỉ khoảng 50% doanh nghiệp cho biết họ đã bắt đầu quá trình chuyển đổi số. Các yếu tố như thiếu nguồn lực, thiếu kiến thức và sự e ngại về rủi ro vẫn là những rào cản lớn. Hơn nữa, việc áp dụng các chính sách quản lý hiệu quả từ nhà nước cũng chưa được thực hiện đồng bộ, dẫn đến sự chậm trễ trong việc triển khai các giải pháp chuyển đổi số.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến chuyển đổi số

Nghiên cứu chỉ ra rằng có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến mức độ chuyển đổi số trong doanh nghiệp vừa và nhỏ. Các yếu tố nội tại như nguồn lực tài chính, nhân lực và công nghệ là rất quan trọng. Bên cạnh đó, các yếu tố bên ngoài như chính sách quản lý của nhà nước và sự hỗ trợ từ các tổ chức cũng đóng vai trò quan trọng. Doanh nghiệp cần phải nhận thức rõ ràng về những yếu tố này để có thể xây dựng chiến lược chuyển đổi số hiệu quả. Việc đào tạo nhân lực và nâng cao nhận thức về công nghệ số cũng là những yếu tố không thể thiếu trong quá trình này.

III. Giải pháp nâng cao mức độ chuyển đổi số

Để nâng cao mức độ chuyển đổi số trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Hà Nội, cần có một loạt giải pháp đồng bộ. Trước hết, cần tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức cho lãnh đạo và nhân viên về tầm quan trọng của chuyển đổi số. Các doanh nghiệp cũng cần được hỗ trợ về mặt tài chính và công nghệ để có thể đầu tư vào các giải pháp số. Chính phủ cần có các chính sách khuyến khích và hỗ trợ cụ thể cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa trong việc áp dụng công nghệ mới. Hơn nữa, việc xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ chuyển đổi số, bao gồm các tổ chức, hiệp hội và các chuyên gia, cũng là rất cần thiết.

3.1. Đề xuất chính sách hỗ trợ

Chính phủ cần xem xét việc ban hành các chính sách hỗ trợ cụ thể cho doanh nghiệp vừa và nhỏ trong quá trình chuyển đổi số. Các chính sách này có thể bao gồm việc cung cấp các khoản vay ưu đãi, hỗ trợ đào tạo nhân lực và tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiếp cận công nghệ mới. Đồng thời, cần có các chương trình hợp tác giữa doanh nghiệp và các tổ chức nghiên cứu để phát triển các giải pháp công nghệ phù hợp với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Việc này không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng cạnh tranh mà còn góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế bền vững tại Hà Nội.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ, chuyển đổi số (CĐS) đã trở thành định hướng chiến lược mang tính sống còn đối với mọi tổ chức kinh tế. Theo khảo sát của Trung tâm Kỹ thuật số Quốc tế (IDC), gần 90% doanh nghiệp toàn cầu đã bước vào các giai đoạn khác nhau của tiến trình CĐS và trên 30% nhà lãnh đạo khẳng định tính hiệu quả vượt trội mà số hóa mang lại cho vận hành kinh doanh. Tại Việt Nam, Quyết định số 749/QĐ-TTg ngày 03/06/2020 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt "Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030" đã thiết lập hành lang chính sách quan trọng nhằm thúc đẩy ba trụ cột: chính phủ số, kinh tế số và xã hội số.

Đối với khu vực kinh tế tư nhân, doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) chiếm tới 98% tổng số doanh nghiệp cả nước và đóng góp khoảng 50% GDP. Riêng tại thành phố Hà Nội, tính đến tháng 9/2022, khối DNNVV chiếm xấp xỉ 97% tổng số doanh nghiệp đăng ký, giải quyết việc làm cho trên 50% lực lượng lao động toàn thành phố và đóng góp tỷ trọng lớn vào nguồn thu ngân sách. Thủ đô cũng là địa phương dẫn đầu cả nước về mức độ tiếp cận chương trình hỗ trợ chuyển đổi số DNNVV (SMEdx) của Bộ Thông tin và Truyền thông với tỷ lệ 34%. Dù vậy, phần lớn DNNVV tại Hà Nội vẫn đối mặt với rào cản nội tại nghiêm trọng: hạn chế về năng lực tài chính, thiếu hụt nhân lực kỹ năng số, hạ tầng công nghệ rời rạc và nhận thức chưa đồng bộ từ ban lãnh đạo.

Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap) lớn nhất hiện nay xuất phát từ việc phần lớn các công trình quốc tế và trong nước (như Kraus và cộng sự, 2022; Lê Quốc Hội và cộng sự, 2022) chủ yếu tiếp cận CĐS ở các tập đoàn quy mô lớn hoặc phân tích đơn lẻ một số ngành dịch vụ số hóa cao (ngân hàng, thương mại điện tử). Tại Việt Nam, Quyết định số 1970/QĐ-BTTTT ngày 13/12/2021 của Bộ Thông tin và Truyền thông đã ban hành Bộ chỉ số đánh giá mức độ chuyển đổi số doanh nghiệp (DBI), song chưa có công trình học thuật nào kiểm định thực chứng toàn diện bộ chỉ số này trên mẫu khảo sát chuyên biệt cho DNNVV tại một trung tâm kinh tế đặc thù như Hà Nội. Luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Quản lý kinh tế (Mã số: 9310110) của tác giả Dương Nguyễn Thanh Thuỷ tại Trường Đại học Thương mại, dưới sự hướng dẫn của PGS.TS. Nguyễn Hoàng và PGS.TS. Lê Tiến Đạt, đã lấp đầy khoảng trống học thuật và thực tiễn này.

Luận án tập trung giải quyết 4 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions):

• RQ1: Khung lý luận và tiêu chí chuẩn mực nào phù hợp nhất để đánh giá chuẩn xác mức độ chuyển đổi số trong khối DNNVV?
• RQ2: Những nhân tố nào thuộc môi trường bên trong và môi trường bên ngoài tác động đến mức độ CĐS của DNNVV tại Hà Nội, và mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố ra sao?
• RQ3: Thực trạng mức độ CĐS của các DNNVV tại Hà Nội theo 6 trụ cột cốt lõi đang đạt đến cấp độ nào, tồn tại những thành tựu, điểm nghẽn và nguyên nhân gốc rễ nào?
• RQ4: Những hàm ý chính sách và giải pháp quản trị chiến lược nào cần được thực thi để nâng cao mức độ CĐS cho DNNVV giai đoạn đến năm 2030, tầm nhìn 2040?

Khung lý thuyết của nghiên cứu được tích hợp chặt chẽ từ Lý thuyết Năng lực động (Dynamic Capabilities Theory - Teece và cộng sự, 1997), Lý thuyết Lan tỏa đổi mới sáng tạo (Diffusion of Innovations Theory - Rogers, 1995), Lý thuyết Tổ chức học hỏi (Organizational Learning Theory - Argyris & Schön, 1978) và Khung công nghệ - tổ chức - môi trường (TOE Framework - Tornatzky & Fleischer, 1990). Nghiên cứu kiểm định hệ thống giả thuyết $H_1$ đến $H_7$ tương ứng với 7 nhóm nhân tố: (1) Mô hình kinh doanh và chiến lược, (2) Nguồn lực con người, (3) Hạ tầng cơ sở vật chất và công nghệ, (4) Sự phát triển của môi trường công nghệ số, (5) Đặc điểm phát triển ngành kinh doanh, (6) Chính sách quản lý và hỗ trợ của nhà nước, và (7) Văn hóa doanh nghiệp thích ứng số.

Phạm vi nghiên cứu được xác lập giới hạn trong không gian địa bàn thành phố Hà Nội, dữ liệu định lượng chính thức thu thập từ $N = 221$ DNNVV hợp lệ (vượt ngưỡng quy chuẩn kích thước mẫu tối thiểu của Green, 2001 là $50 + 8k = 106$ và Tabachnick & Fidell, 2012 là $104 + k = 111$ với $k=7$ biến độc lập), kết hợp khảo sát định tính 12 chuyên gia học thuật cùng 15 nhà quản trị doanh nghiệp, theo dõi giai đoạn biến động 2015–2021/2022.

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước về chuyển đổi số ghi nhận ba dòng nghiên cứu (research streams) chủ đạo:

Dòng nghiên cứu thứ nhất tập trung vào bản chất và phân định thuật ngữ giữa số hóa dữ liệu (Digitization), số hóa quy trình (Digitalization) và chuyển đổi số (Digital Transformation). Savic (2019) và Vial (2019) khẳng định chuyển đổi số là sự tái cấu trúc mang tính chiến lược toàn diện, trong đó công nghệ chỉ đóng vai trò phương tiện kích hoạt để tạo ra giá trị kinh tế và lợi thế cạnh tranh mới. Nghiên cứu của Kraus và cộng sự (2022) phân tích 217 công trình trên hệ thống Web of Science (WoS) thuộc phân hạng ABS 2* trở lên, chỉ ra rằng y văn về CĐS quản trị kinh doanh vẫn phân mảnh, thiếu định nghĩa thống nhất và cần chuyển dịch từ nghiên cứu thuần lý thuyết sang đo lường thực chứng các chỉ số hoạt động.

Dòng nghiên cứu thứ hai xem xét tác động của CĐS đến hiệu quả vận hành và năng lực đổi mới sáng tạo. Peng và Tao (2022) phân tích dữ liệu thực nghiệm từ 1.578 doanh nghiệp niêm yết tại Thượng Hải và Thâm Quyến giai đoạn 2012–2020, chứng minh CĐS tác động tích cực có ý nghĩa thống kê đến việc tối ưu hóa chi phí biên, gia tăng doanh thu và thúc đẩy đổi mới đột phá. Tại Việt Nam, Phan Phước Long và Nguyễn Thế Anh (2021) phân tích 59 thước đo hình thành 1.741 mối tương quan giữa 9 cấu trúc số hóa, trong khi Bùi Thị Hồng Dung (2023) và Vũ Trọng Nghĩa (2021) nhấn mạnh CĐS là động lực cốt lõi nhưng phân hóa sâu sắc giữa khối doanh nghiệp lớn và khối DNNVV.

Dòng nghiên cứu thứ ba phân tích các rào cản và nhân tố điều tiết trong hệ sinh thái số. Nghiên cứu của Vogelsang và cộng sự (2018) mã hóa 24 nhân tố thành công độc lập dựa trên mô hình DeLone & McLean và khung TOE. Trong khi đó, Chen và cộng sự (2021) cùng Wei và cộng sự (2021) chỉ ra các điểm nghẽn nghiêm trọng của doanh nghiệp quy mô nhỏ: thiếu hụt vốn đầu tư dài hạn, rào cản kỹ thuật và thiếu chính sách hỗ trợ đồng bộ theo chuỗi giá trị.

                  ┌──────────────────────────────────────────────┐
                  │          TIẾN TRÌNH TIẾP CẬN Y VĂN           │
                  └──────────────────────┬───────────────────────┘
                                         │
     ┌───────────────────────────────────┼───────────────────────────────────┐
     ▼                                   ▼                                   ▼
┌─────────────────────────┐ ┌─────────────────────────┐ ┌─────────────────────────┐
│ Stream 1: Bản chất CĐS  │ │ Stream 2: Hiệu năng CĐS │ │  Stream 3: Hệ sinh thái │
│ Savic (2019)            │ │ Peng & Tao (2022)       │ │ Vogelsang et al. (2018) │
│ Vial (2019)             │ │ Kraus et al. (2022)     │ │ Chen et al. (2021)      │
│ Kraus et al. (2022)     │ │ Lê Quốc Hội et al.(2022)│ │ Wei et al. (2021)       │
└────────────┬────────────┘ └────────────┬────────────┘ └────────────┬────────────┘
             │                           │                           │
             └───────────────────────────┼───────────────────────────┘
                                         │
                                         ▼
                     ┌───────────────────────────────────────┐
                     │          TRANH LUẬN HỌC THUẬT         │
                     │  Công nghệ vs. Năng lực tổ chức       │
                     │  Mhlungu (2019) vs. Dörner (2021)     │
                     └───────────────────┬───────────────────┘
                                         │
                                         ▼
                     ┌───────────────────────────────────────┐
                     │       VỊ TRÍ ĐỊNH VỊ CỦA LUẬN ÁN      │
                     │ Thực chứng đa chiều 6 trụ cột DBI     │
                     │ Mẫu N=221 DNNVV Hà Nội (QĐ 1970/BTTTT)│
                     └───────────────────────────────────────┘

Trong y văn tồn tại tranh luận học thuật sâu sắc giữa hai trường phái đối lập:

• Trường phái tất định công nghệ (Technological Determinism): Cho rằng hạ tầng CNTT, điện toán đám mây và các công nghệ 4.0 là động lực tiên quyết quyết định mức độ thành công của số hóa doanh nghiệp.
• Trường phái hành vi - tổ chức (Organizational & Behavioral Perspective): Dörner và Rundel (2021) hay Mhlungu và cộng sự (2019) lập luận rằng công nghệ chỉ chiếm thứ yếu; năng lực lãnh đạo, cơ chế quản trị, văn hóa số và mức độ sẵn sàng học hỏi của người lao động mới là yếu tố quyết định, ngăn chặn sự kháng cự chuyển đổi nội bộ.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế điển hình:

1. Nghiên cứu của Khorshed và cộng sự (2022) tại Queensland (Úc) trên 281 DNNVV nhấn mạnh vai trò của vốn xã hội và sự bất bình đẳng giới của nhà quản trị đến mức độ sẵn sàng số hóa sau khủng hoảng COVID-19. Luận án tại Hà Nội mở rộng phạm vi bằng cách tích hợp trực tiếp biến chính sách hỗ trợ của nhà nước cấp địa phương – một nhân tố mang tính quyết định tại nền kinh tế chuyển đổi như Việt Nam.
2. Nghiên cứu của Iveta và cộng sự (2022) trên 154 DNNVV tại Cộng hòa Séc thiết lập ma trận 16 xu hướng rủi ro/cơ hội nhưng chỉ dừng lại ở phương pháp thống kê mô tả. Luận án của tác giả Dương Nguyễn Thanh Thuỷ vượt trội hơn khi xây dựng mô hình hồi quy tuyến tính bội với kiểm định đa biến khắt khe.

Định vị của luận án: Kế thừa khung lý thuyết TOE và tích hợp trực tiếp Bộ tiêu chí chuẩn hóa theo Quyết định 1970/QĐ-BTTTT, luận án thiết lập cầu nối lý thuyết - thực tiễn vững chắc, đo lường toàn diện mức độ CĐS của DNNVV tại một thị trường đang phát triển.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và làm phong phú ba lý thuyết nền tảng trong khoa học quản lý kinh tế:

1. Mở rộng Lý thuyết Năng lực động (Dynamic Capabilities Theory - David Teece): Luận án chứng minh rằng trong điều kiện môi trường kinh doanh nhiều biến động và tài nguyên hạn hẹp của DNNVV, năng lực số (digital dynamic capabilities) không đơn thuần là khả năng mua sắm phần mềm công nghệ, mà là năng lực tái cấu trúc quy trình kinh doanh, khả năng liên tục hấp thụ tri thức công nghệ từ bên ngoài và sự linh hoạt điều chỉnh mô hình doanh thu theo thời gian thực.
2. Bổ khuyết Khung lý thuyết TOE (Tornatzky & Fleischer): Luận án định lượng hóa thành công tác động của trụ cột "Chính sách quản lý và hỗ trợ của nhà nước" vào nhóm nhân tố môi trường (Environment). Kết quả chứng minh chính sách công không chỉ đóng vai trò bảo trợ pháp lý thụ động mà là động lực thúc đẩy trực tiếp mức độ CĐS của doanh nghiệp nhỏ thông qua các gói chuyển giao nền tảng số hóa dùng chung.
3. Phát triển Lý thuyết Tổ chức học hỏi (Organizational Learning Theory - Argyris & Schön): Khẳng định vai trò trung gian của văn hóa số doanh nghiệp trong việc chuyển hóa tri thức công nghệ thu nhận được thành hiệu quả vận hành thực tế, giải quyết hiện tượng "nghịch lý năng suất số" (digital productivity paradox).

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa chiều giữa 7 nhóm nhân tố ảnh hưởng và 6 trụ cột đo lường mức độ CĐS nội sinh theo Quyết định 1970/QĐ-BTTTT.

       CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG (X)                       MỨC ĐỘ CHUYỂN ĐỔI SỐ (Y)
    ┌───────────────────────────────┐              ┌───────────────────────────────┐
    │ X1: Chiến lược & Mô hình KD   │              │ Y1: Trải nghiệm số khách hàng │
    ├───────────────────────────────┤              ├───────────────────────────────┤
    │ X2: Nguồn lực con người       │              │ Y2: Chiến lược CĐS            │
    ├───────────────────────────────┤              ├───────────────────────────────┤
    │ X3: Hạ tầng & Công nghệ số    │  H1(+)..H7(+)│ Y3: Hạ tầng & Công nghệ       │
    ├───────────────────────────────┼─────────────►├───────────────────────────────┤
    │ X4: Môi trường công nghệ số   │  (Mô hình    │ Y4: Vận hành kỹ thuật số      │
    ├───────────────────────────────┤   hồi quy    ├───────────────────────────────┤
    │ X5: Đặc điểm ngành kinh doanh │    bội)      │ Y5: Văn hóa doanh nghiệp số   │
    ├───────────────────────────────┤              ├───────────────────────────────┤
    │ X6: Chính sách & Hỗ trợ NN    │              │ Y6: Dữ liệu & Tài sản TT      │
    ├───────────────────────────────┤              └───────────────────────────────┘
    │ X7: Văn hóa thích ứng số      │
    └───────────────────────────────┘

Mô hình phương trình hồi quy lý thuyết được xác lập:

$$Y = \beta_0 + \beta_1 X_1 + \beta_2 X_2 + \beta_3 X_3 + \beta_4 X_4 + \beta_5 X_5 + \beta_6 X_6 + \beta_7 X_7 + \varepsilon$$

Các giả thuyết nghiên cứu:

• $H_1$: Chiến lược và mô hình kinh doanh số hóa có tác động tích cực (+) đến mức độ CĐS của DNNVV.
• $H_2$: Nguồn lực con người và kỹ năng số có tác động tích cực (+) đến mức độ CĐS của DNNVV.
• $H_3$: Hạ tầng cơ sở vật chất CNTT có tác động tích cực (+) đến mức độ CĐS của DNNVV.
• $H_4$: Sự phát triển của môi trường công nghệ số bên ngoài có tác động tích cực (+) đến mức độ CĐS của DNNVV.
• $H_5$: Đặc điểm và áp lực cạnh tranh ngành kinh doanh có tác động tích cực (+) đến mức độ CĐS của DNNVV.
• $H_6$: Chính sách quản lý và hỗ trợ của nhà nước có tác động tích cực (+) đến mức độ CĐS của DNNVV.
• $H_7$: Văn hóa doanh nghiệp thích ứng số có tác động tích cực (+) đến mức độ CĐS của DNNVV.

Điều kiện biên (Boundary Conditions): Khung phân tích được chuẩn hóa cho các doanh nghiệp có số lượng lao động dưới 100 người, vốn điều lệ dưới 100 tỷ VNĐ hoặc doanh thu thường niên dưới 300 tỷ VNĐ, hoạt động tại vùng đô thị có mật độ kinh tế cao như Hà Nội.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu đứng trên lập trường bản thể luận khách quan và nhận thức luận thực chứng hậu nghiệm (Post-positivism / Critical Realism), kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu định tính và định lượng theo thiết kế khám phá tuần tự đa giai đoạn (Sequential Mixed-Methods Design).

┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                       QUY TRÌNH PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU                     │
└─────────────────────────────────────┬──────────────────────────────────────┘
                                      │
                                      ▼
┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ GIAI ĐOẠN 1: NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH KHÁM PHÁ                                 │
│ - Nghiên cứu tình huống sâu: 03 DNNVV (Bán lẻ, Công nghiệp, Logistics)     │
│ - Phỏng vấn sâu chuyên gia: 12 học giả (TMU, NEU, FTU, VNU) + 15 CEO/IT    │
│ - Mục tiêu: Hiệu chỉnh bộ 94 biến quan sát theo QĐ 1970/QĐ-BTTTT           │
└─────────────────────────────────────┬──────────────────────────────────────┘
                                      │
                                      ▼
┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ GIAI ĐOẠN 2: THIẾT KẾ & ĐIỀU TRA ĐỊNH LƯỢNG                                │
│ - Bảng hỏi Likert 5 mức độ (1 = Hoàn toàn không đồng ý -> 5 = Hoàn toàn ĐY)│
│ - Thu mẫu: Chọn mẫu hạn ngạch kết hợp thuận tiện (Hà Nội, Quý 2/2022)      │
│ - Quy mô mẫu: Phát 250 phiếu -> Thu về 221 mẫu hợp lệ (N = 221)           │
└─────────────────────────────────────┬──────────────────────────────────────┘
                                      │
                                      ▼
┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ GIAI ĐOẠN 3: PHÂN TÍCH ĐỊNH LƯỢNG NÂNG CAO (SPSS)                          │
│ - Đánh giá độ tin cậy thang đo: Cronbach's Alpha (ngưỡng chấp nhận > 0.7)  │
│ - Phân tích nhân tố khám phá EFA & khẳng định CFA                           │
│ - Phân tích tương quan Pearson & Kiểm định đa cộng tuyến (Hệ số VIF < 10)  │
│ - Phân tích hồi quy tuyến tính bội OLS -> Kiểm định giả thuyết H1 - H7     │
└────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┘

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu được tiến hành nghiêm ngặt qua 4 bước:

1. Nghiên cứu định tính tình huống đa ngành (Multi-case qualitative design): Khảo sát chuyên sâu tại 3 DNNVV đại diện cho 3 lĩnh vực then chốt: Doanh nghiệp bán lẻ (chú trọng trải nghiệm đa kênh), Doanh nghiệp công nghiệp (chú trọng tự động hóa xưởng sản xuất) và Doanh nghiệp vận tải kho bãi logistics (chú trọng phần mềm quản lý chuỗi cung ứng SCM và IoT theo dõi lộ trình).
2. Tham vấn ý kiến chuyên gia: Tiến hành phỏng vấn sâu 12 nhà khoa học đầu ngành từ Đại học Thương mại, Đại học Kinh tế Quốc dân, Đại học Ngoại thương, Đại học Quốc gia Hà Nội, Viện Nghiên cứu Thương mại (Bộ Công Thương) và 15 nhà quản trị doanh nghiệp nhằm thẩm định giá trị nội dung (content validity) của bảng hỏi.
3. Thiết kế công cụ thu thập: Bảng hỏi khảo sát chuẩn hóa gồm 94 câu hỏi (items) đo lường theo thang đo khoảng Likert 5 điểm (từ 1: Hoàn toàn không đồng ý đến 5: Hoàn toàn đồng ý), phản ánh chính xác 7 biến độc lập và 6 trụ cột của biến phụ thuộc.
4. Chiến lược lấy mẫu: Kết hợp phương pháp lấy mẫu ấn định tỷ lệ đại diện (quota sampling) và ngẫu nhiên thuận tiện trong Quý 2/2022 tại Hà Nội. Trong tổng số 250 phiếu phát đi qua đường thư điện tử và khảo sát thực địa trực tiếp, tác giả thu về và làm sạch dữ liệu đạt $N = 221$ phiếu hợp lệ (tỷ lệ phản hồi hữu dụng đạt 88,4%).

Dữ liệu và phân tích

Đặc điểm mẫu nghiên cứu định lượng ($N=221$):

• Quy mô lao động: Nhóm dưới 50 lao động chiếm tỷ trọng áp đảo (trên 68%), phản ánh chuẩn xác cơ cấu tự nhiên của khối DNNVV Thủ đô.
• Doanh thu và thâm niên: Doanh nghiệp có doanh thu dưới 3 tỷ VNĐ/năm và hoạt động từ 3 đến 10 năm chiếm tỷ lệ lớn nhất – đây là giai đoạn doanh nghiệp đã ổn định bộ máy và bắt đầu có nhu cầu bức thiết về chuyển đổi số quy trình.
• Hình thức sở hữu và ngành nghề: Công ty TNHH chiếm tỷ lệ cao nhất; xét theo ngành, lĩnh vực thương mại và dịch vụ chiếm trên 60%, sản xuất công nghiệp chiếm khoảng 25%, còn lại là vận tải kho bãi và logistics.

Quy trình xử lý định lượng trên phần mềm thống kê SPSS:

• Kiểm định độ tin cậy (Reliability Test): Toàn bộ các thang đo thành phần đều đạt hệ số Cronbach’s Alpha $> 0,70$; hệ số tương quan biến - tổng (Corrected Item-Total Correlation) đều $> 0,30$, chứng minh thang đo có độ nhất quán nội tại rất cao.
• Phân tích nhân tố khám phá (EFA): Hệ số KMO đạt chuẩn ($0,5 < \text{KMO} < 1,0$), kiểm định Bartlett có ý nghĩa thống kê ($p < 0,001$), tổng phương sai trích (Total Variance Explained) $> 50%$, các trọng số nhân tố (Factor Loading) đều $> 0,50$.
• Phân tích nhân tố khẳng định (CFA) và tương quan Pearson: Xác nhận giá trị hội tụ (convergent validity) và giá trị phân biệt (discriminant validity) giữa các cấu trúc khái niệm.
• Kiểm định đa cộng tuyến: Hệ số phóng đại phương sai (Variance Inflation Factor - VIF) của các biến độc lập đều nằm trong ngưỡng an toàn ($\text{VIF} < 2,0$, nhỏ hơn rất nhiều so với ngưỡng vi phạm 10), loại trừ hiện tượng đa cộng tuyến nghiêm trọng.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả phân tích thực trạng và hồi quy thực nghiệm của luận án mang lại những phát hiện có giá trị khoa học sâu sắc:

┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│       BẢNG TỔNG HỢP HIỆN TRẠNG MỨC ĐỘ CĐS THEO 6 TRỤ CỘT TẠI HÀ NỘI        │
├──────────────────────────────┬───────────────┬─────────────────────────────┤
│ Trụ cột Chuyển đổi số        │ Điểm ĐTB/5.0  │ Đánh giá mức độ hoàn thiện  │
├──────────────────────────────┼───────────────┼─────────────────────────────┤
│ 1. Trải nghiệm số khách hàng │ 3.42 / 5.0    │ Trung bình khá              │
│ 2. Chiến lược số hóa         │ 2.85 / 5.0    │ Yếu, thiếu dài hạn          │
│ 3. Hạ tầng & Công nghệ số    │ 3.15 / 5.0    │ Trung bình (Lệch Cloud)     │
│ 4. Vận hành quy trình số     │ 3.08 / 5.0    │ Trung bình, chưa liên thông │
│ 5. Văn hóa số doanh nghiệp   │ 2.64 / 5.0    │ Thấp, điểm nghẽn lớn nhất   │
│ 6. Quản trị dữ liệu số       │ 2.48 / 5.0    │ Rất thấp, manh mún, thủ công│
└──────────────────────────────┴───────────────┴─────────────────────────────┘

1. Thực trạng phân hóa mức độ CĐS theo trụ cột: Trong 6 trụ cột theo Quyết định 1970/QĐ-BTTTT, trụ cột "Trải nghiệm số cho khách hàng" đạt điểm đánh giá cao nhất (Mean = 3.42/5.0) do các DNNVV nhanh nhạy triển khai tiếp thị mạng xã hội, bán hàng đa kênh (Omnichannel) và cổng thanh toán trực tuyến. Ngược lại, hai trụ cột thấp nhất là "Dữ liệu và tài sản thông tin" (Mean = 2.48/5.0) và "Chuyển đổi số văn hóa doanh nghiệp" (Mean = 2.64/5.0), cho thấy DNNVV Hà Nội chủ yếu thực hiện "số hóa bề nổi" (front-end) nhằm tìm kiếm doanh thu trước mắt mà chưa đầu tư chiều sâu vào kiến trúc dữ liệu và chuyển biến văn hóa nội bộ.
2. Cấu trúc công nghệ mang tính chất đối phó: Hầu hết các DNNVV được khảo sát chỉ tập trung đầu tư vào các ứng dụng điện toán đám mây (Cloud Computing) cơ bản (Google Workspace, Microsoft 365, phần mềm kế toán SaaS) do chi phí vốn ban đầu thấp và không đòi hỏi hạ tầng máy chủ phức tạp. Rất ít doanh nghiệp có khả năng tiếp cận hoặc tích hợp các công nghệ 4.0 cốt lõi như Trí tuệ nhân tạo (AI), Học máy (ML) hay ERP toàn diện.
3. Tác động có ý nghĩa thống kê của Chính sách Nhà nước ($p < 0,05$): Kết quả hồi quy bội khẳng định "Chính sách quản lý và hỗ trợ của nhà nước" có tác động tích cực mạnh mẽ đến mức độ CĐS ($\beta > 0, p < 0,01$). Các chính sách tài trợ nền tảng, tập huấn kỹ năng số và hướng dẫn tiêu chí từ Chương trình SMEdx đóng vai trò là "chất xúc tác ngoại sinh" giảm thiểu đáng kể chi phí thử nghiệm cho doanh nghiệp nhỏ.
4. Phát hiện nghịch lý (Counter-intuitive Finding): Mặc dù các nhà quản trị DNNVV đều nhận thức được CĐS là xu thế tất yếu (trên 80% đồng ý về mặt nhận thức lý thuyết), mức độ sẵn sàng chi trả ngân sách thực tế cho chiến lược CĐS bài bản lại ở mức rất thấp ($< 1,5%$ tổng doanh thu năm). Sự đứt gãy giữa nhận thức lãnh đạo và hành động phân bổ nguồn lực tài chính là rào cản gốc rễ làm chậm tiến độ số hóa.
5. Điểm nghẽn nhân sự kỹ năng số: Khảo sát chỉ ra trên 72% DNNVV Hà Nội gặp khó khăn nghiêm trọng khi tuyển dụng và duy trì nhân sự có kỹ năng công nghệ kết hợp chuyên môn nghiệp vụ kinh tế. Hiện tượng "chảy máu chất xám số" sang các doanh nghiệp lớn và khối FDI khiến DNNVV liên tục rơi vào tình trạng thiếu người vận hành hệ thống.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận học thuật: Công trình khẳng định tính hợp lệ của việc kết hợp khung phân tích TOE với bộ tiêu chí DBI nội địa hóa trong việc giải thích hành vi chuyển đổi công nghệ tại các nền kinh tế đang phát triển.
• Về thực tiễn quản trị doanh nghiệp:
  • Chuyển dịch từ số hóa phân mảnh sang quản trị dữ liệu tích hợp: Ban lãnh đạo DNNVV cần xem dữ liệu khách hàng và quy trình là tài sản chiến lược, xây dựng các kho dữ liệu tập trung (Data Warehouse mini) thay vì lưu trữ Excel phân tán.
  • Tái cấu trúc văn hóa tổ chức số: Chuyển đổi tư duy quản lý từ mệnh lệnh truyền thống sang mô hình quản trị mục tiêu linh hoạt (như OKR), khuyến khích nhân viên chủ động thử nghiệm sáng kiến số và chấp nhận sai sót có kiểm soát.
• Về hàm ý chính sách vĩ mô:
  • Đối với Chính phủ và các Bộ/Ngành: Cần tinh gọn quy trình giải ngân của Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia; tài trợ 50-100% chi phí sử dụng các nền tảng số Make in Vietnam cho DNNVV trong năm đầu tiên.
  • Đối với UBND Thành phố Hà Nội: Đẩy mạnh hoàn thiện hạ tầng mạng 5G phủ kín các cụm công nghiệp tập trung; xây dựng "Trung tâm Hỗ trợ Chuyển đổi số DNNVV Thủ đô" cung cấp dịch vụ chẩn đoán mức độ trưởng thành số và tư vấn lộ trình miễn phí.
  • Đối với Hiệp hội DNNVV Việt Nam (VINASME): Thành lập mạng lưới liên minh dữ liệu ngành, kết nối các nhà cung cấp giải pháp công nghệ lớn với khối doanh nghiệp vừa và nhỏ để hình thành các gói phần mềm chi phí tối ưu theo dạng thuê bao (SaaS).

---

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn nghiên cứu khoa học:

1. Giới hạn về không gian địa lý: Mẫu khảo sát định lượng chỉ tập trung tại thành phố Hà Nội – một đô thị đặc biệt với điều kiện hạ tầng viễn thông và trình độ dân trí cao, do đó khả năng suy rộng (generalizability) kết quả cho các vùng nông thôn hoặc các tỉnh có điều kiện kinh tế khó khăn cần được cân nhắc cẩn trọng.
2. Thiết kế nghiên cứu cắt ngang (Cross-sectional Study): Dữ liệu được thu thập tại một thời điểm (Quý 2/2022) nên chưa phản ánh được trọn vẹn sự biến thiên và tác động trễ (lagged effects) của các chính sách nhà nước đến sự thay đổi mức độ CĐS của doanh nghiệp qua các năm.
3. Sai lệch tự báo cáo (Self-reporting Bias): Việc đánh giá mức độ CĐS dựa trên bảng hỏi tự kê khai của chủ doanh nghiệp hoặc cán bộ phụ trách có thể tồn tại yếu tố chủ quan trong việc đánh giá cao hơn thực tế năng lực của đơn vị mình.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Mở rộng phạm vi so sánh liên vùng: Thực hiện khảo sát đối sánh giữa tam giác kinh tế phía Bắc (Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh) với vùng kinh tế trọng điểm phía Nam (TP. Hồ Chí Minh - Bình Dương - Đồng Nai).
• Thiết kế nghiên cứu theo chiều dọc (Longitudinal Panel Design): Theo dõi tập hợp mẫu doanh nghiệp trong chu kỳ 3–5 năm để đo lường chính xác tác động nhân quả của CĐS đến các chỉ số tài chính (ROA, ROE, TFP).
• Đi sâu vào các công nghệ mới nổi: Nghiên cứu tác động của Trí tuệ nhân tạo tạo sinh (Generative AI) và các tác tử tự động (Autonomous Agents) đến năng suất lao động của các doanh nghiệp quy mô siêu nhỏ (Micro-enterprises).

---

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật: Luận án đóng góp một bộ dữ liệu thực nghiệm chuẩn tắc về 6 trụ cột DBI đầu tiên tại Việt Nam, dự kiến là nguồn trích dẫn nền tảng cho các công trình nghiên cứu tiến sĩ, thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế, Quản trị kinh doanh và Hệ thống thông tin quản lý.
• Tác động chuyển đổi ngành: Cung cấp cho các hiệp hội ngành hàng (Bán lẻ, Logistics, Dệt may, Cơ khí chế tạo) khung chẩn đoán năng lực số thực tế để xây dựng tiêu chuẩn chuyển đổi số chuyên ngành.
• Đóng góp kiến tạo chính sách: Cung cấp cơ sở thực chứng vững chắc để Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội, Sở Kế hoạch và Đầu tư Hà Nội tham mưu cho UBND thành phố ban hành các kế hoạch hỗ trợ chuyển đổi số DNNVV giai đoạn 2026–2030 sát thực tế.
• Lợi ích kinh tế - xã hội: Giúp hàng nghìn DNNVV tối ưu hóa 15–20% chi phí vận hành, nâng cao năng suất tổng nhân tố (TFP), tạo ra môi trường làm việc số minh bạch, gia tăng năng lực hội nhập chuỗi giá trị toàn cầu.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận mô hình nghiên cứu tích hợp hoàn chỉnh, thang đo kiểm định nghiêm ngặt và y văn đối sánh phong phú để tiếp tục mở rộng các hướng nghiên cứu chuyên sâu.
• Lãnh đạo và Quản trị viên DNNVV: Sở hữu bộ công cụ tự đánh giá hiện trạng doanh nghiệp gồm 6 trụ cột, nhận diện chính xác "điểm nghẽn" nội bộ để phân bổ ngân sách CĐS thông minh, tránh lãng phí vốn đầu tư công nghệ.
• Các Nhà hoạch định chính sách kinh tế: Có được bức tranh thực chứng rõ nét về hiệu quả thực thi chính sách ở cấp cơ sở, từ đó điều chỉnh các gói kích cầu công nghệ và thiết kế các nền tảng hỗ trợ dùng chung hiệu quả.
• Các Nhà cung cấp giải pháp công nghệ số: Nắm bắt chính xác nhu cầu thực tế và năng lực tài chính của thị trường DNNVV để tùy biến các giải pháp phần mềm "vừa túi tiền", dễ triển khai.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã mở rộng thành công Lý thuyết Năng lực động (Dynamic Capabilities Theory) của David Teece trong bối cảnh đặc thù của DNNVV tại nền kinh tế chuyển đổi. Công trình chỉ ra rằng ở các doanh nghiệp hạn chế về quy mô vốn, "năng lực số" không hình thành từ việc tích lũy tài sản công nghệ độc quyền mà được cấu thành từ năng lực hấp thụ (absorptive capacity) các nền tảng số công cộng, kết hợp với sự linh hoạt của văn hóa thích ứng số để tái định hình mô hình kinh doanh trong thời gian cực ngắn.

2. Phương pháp nghiên cứu của luận án có điểm gì vượt trội so với các nghiên cứu trước đây?

So với nghiên cứu của Đào Thị Phương Mai (2021) trên 160 doanh nghiệp khởi nghiệp chỉ dừng lại ở hồi quy giản đơn hay nghiên cứu của Iveta và cộng sự (2022) tại Séc chỉ sử dụng thống kê mô tả, luận án triển khai thiết kế đa giai đoạn chuẩn mực:

• Kết hợp nghiên cứu tình huống sâu tại 3 ngành kinh tế xương sống (Bán lẻ, Công nghiệp, Logistics) và 27 cuộc phỏng vấn sâu chuyên gia học thuật/quản trị.
• Thu thập mẫu định lượng đạt chuẩn ($N = 221$), thực hiện đầy đủ quy trình kiểm định Cronbach’s Alpha, EFA, CFA, phân tích ma trận tương quan Pearson, kiểm định VIF và hồi quy OLS đa biến với sự hỗ trợ của phần mềm SPSS, đảm bảo tính vững chắc cao nhất về phương pháp luận.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất trong quá trình nghiên cứu?

Phát hiện bất ngờ nhất là "Sự đối nghịch giữa nhận thức chiến lược và hành vi đầu tư quản trị dữ liệu". Mặc dù điểm đánh giá nhận thức về tầm quan trọng của CĐS đạt mức rất cao, trụ cột "Dữ liệu và tài sản thông tin" lại ghi nhận mức điểm thấp nhất toàn diện (Mean = 2.48/5.0). Điều này chỉ ra một thực tế đáng báo động: các DNNVV Hà Nội đang thực hiện CĐS theo phong trào ở khâu tiếp thị - bán hàng bề nổi mà hoàn toàn bỏ quên nền tảng quản trị tài sản dữ liệu cốt lõi – yếu tố quyết định sự tồn tại lâu dài của doanh nghiệp trong kỷ nguyên số.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân bản (Replication Protocol) rõ ràng không?

Có. Luận án đính kèm hệ thống phụ lục phương pháp luận hoàn chỉnh:

• Phụ lục 1 & 3: Khung phỏng vấn bán cấu trúc và bảng hỏi điều tra 94 biến quan sát chi tiết được mã hóa khoa học theo thang đo Likert 5 điểm.
• Phụ lục 5, 6, 7, 8: Báo cáo đầy đủ ma trận xoay nhân tố EFA, kết quả CFA, hệ số tương quan Pearson và bảng thông số hồi quy chi tiết (hệ số Beta chuẩn hóa, giá trị $t$, giá trị $p$, hệ số VIF). Bất kỳ nhà nghiên cứu nào cũng có thể nhân bản quy trình này trên tập dữ liệu tại các địa phương khác.

5. Lộ trình nghiên cứu 10 năm (2025–2035) được vạch ra từ luận án như thế nào?

Luận án đề xuất một lộ trình nghiên cứu học thuật 3 giai đoạn:

• Giai đoạn 1 (2025–2027): Xây dựng bộ chỉ số chuyên ngành chi tiết (Sector-specific DBI) cho các ngành sản xuất chế biến, nông nghiệp công nghệ cao và logistics đô thị.
• Giai đoạn 2 (2028–2030): Thiết lập cơ sở dữ liệu bảng quy mô lớn (Longitudinal Panel Database) để đánh giá tác động của CĐS đến tăng trưởng năng suất xanh và tiêu chuẩn ESG trong khối DNNVV.
• Giai đoạn 3 (2031–2035): Nghiên cứu tích hợp hệ thống quản trị tự trị dựa trên Trí tuệ nhân tạo đa tác tử (Multi-Agent AI Systems) trong việc ra quyết định kinh doanh tự động cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Dương Nguyễn Thanh Thuỷ là một công trình nghiên cứu công phu, chuẩn mực và mang tính thời sự cao trong lĩnh vực Quản lý kinh tế tại Việt Nam.

1. Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận: Thiết lập khung phân tích đa chiều tích hợp giữa các lý thuyết quản trị kinh điển (Năng lực động, TOE, Tổ chức học hỏi, Lan tỏa đổi mới) với Bộ chỉ số chuẩn hóa DBI theo Quyết định 1970/QĐ-BTTTT của Bộ Thông tin và Truyền thông.
2. Kiểm định thực chứng mẫu lớn vững chắc: Với mẫu khảo sát $N = 221$ DNNVV trên địa bàn Thủ đô, luận án cung cấp bức tranh định lượng sắc nét, khách quan về thực trạng mức độ CĐS theo 6 trụ cột cốt lõi.
3. Làm rõ tác động của các nhân tố ngoại sinh và nội sinh: Chứng minh bằng toán học thống kê vai trò đòn bẩy quyết định của chính sách quản lý nhà nước kết hợp với văn hóa số doanh nghiệp trong việc thúc đẩy tiến trình CĐS.
4. Chỉ ra các điểm nghẽn thực tiễn mang tính hệ thống: Nhận diện chính xác tình trạng "lệch pha" giữa tiếp thị số bề nổi và sự yếu kém trong quản trị dữ liệu nội bộ, hạ tầng công nghệ rời rạc và bài toán thiếu hụt nhân lực số.
5. Hệ thống giải pháp và hàm ý chính sách khả thi cao: Cung cấp lộ trình giải pháp đồng bộ 6 nhóm giải pháp quản trị doanh nghiệp kết hợp các kiến nghị sắc bén gửi tới Chính phủ, các Bộ Ngành và UBND thành phố Hà Nội giai đoạn đến năm 2030, tầm nhìn 2040.
6. Mở ra những dòng nghiên cứu liên ngành mới: Đặt nền móng phương pháp luận vững chắc cho các nghiên cứu tiếp theo về kinh tế số, năng lực thích ứng số và chuyển đổi xanh trong cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài luận án Trên thế giới và Việt Nam đã có nhiều nghiên cứu liên quan đến đề tài này, nhưng tập trung chủ yếu vào quá trình chuyển đổi số (CĐS) nói chung tại các quốc gia, tổ chức, doanh nghiệp. Số lượng các nghiên cứu đi sâu vào đánh giá mức độ CĐS trong doanh nghiệp, đặc biệt DNNVV còn khá khiêm tốn, nhất là chỉ nghiên cứu riêng quy mô doanh nghiệp này tại một thành phố như Hà Nội. Trong thời gian gần đây, các mô hình và bộ tiêu chí đánh giá mức độ chuyển số trong doanh nghiệp, đặc biệt DNNVV, đã thu hút được sự quan tâm của các học giả.

Một số đã đề xuất các mô hình, tiêu chí cụ thể; trong đó nổi bật nhất là bộ tiêu chí của OECD (2022). Tuy nhiên, vẫn chưa có một bộ tiêu chí chuyển sâu đối với DNNVV. Bộ tiêu chí của Bộ Thông tin và Truyền thông đã ban hành Quyết định số 1970/QĐ-BTTTT ngày 13/12/2021, mặc dù tương đối hoàn thiện và cụ thể cả với loại hình DNNVV, nhưng lại chưa có nghiên cứu thực nghiệm nào trải khai và công bố kết quả. Bên cạnh đó, các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ CĐS cũng chưa được quan tâm.

Các công trình về yếu tố ảnh hưởng thường gộp chung các doanh nghiệp để nghiên cứu, trong khi mỗi loại hình, quy mô doanh nghiệp lại có những đặc điểm, điều kiện, thuận lợi, và khó khăn khác nhau như tiến hành CĐS. Đặc biệt, DNNVV lại chiếm phần lớn trong cộng đồng doanh nghiệp tại Việt Nam nói chung và Hà Nội nói riêng nên việc nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ CĐS trong các doanh nghiệp này trên địa bàn Hà Nội càng trở nên cấp thiết. Trong bối cảnh cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 đang diễn ra mạnh mẽ, CĐS đóng vai trò quan trọng, trở thành xu hướng tất yếu đối với cả quốc gia, tổ chức, doanh nghiệp và người tiêu dùng trên toàn thế giới. Các chính phủ, tổ chức, doanh nghiệp trên thế giới nói chung và tại Việt Nam nói riêng đang có nhận thức đúng đắn và tích cực đối với CĐS.

Theo kết quả khảo sát của Trung tâm Kỹ thuật số Quốc tế IDC (International Digital Centre), từ năm 2018, CĐS đã trở thành định hướng chiến lược tại nhiều doanh nghiệp, tổ chức trên thế giới. Cụ thể, gần 90% doanh nghiệp toàn cầu đã bắt đầu CĐS, tuy ở các giai đoạn khác nhau như tìm hiểu, nghiên cứu, triển khai, và vận hành. Trên 30% lãnh đạo của các doanh nghiệp khẳng định tầm quan trọng và tính hiệu quả của CĐS trong hoạt động sản xuất kinh doanh của mình (Trịnh Xuân Hưng, 2020). Còn tại Việt Nam, theo số liệu báo cáo từ Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, trong năm 2021, đã có trên 50% doanh nghiệp ứng dụng các công nghệ số trong hoạt động sản xuất kinh doanh của mình trước khi đại dịch COVID-19 diễn ra và lan rộng, trên 25% doanh nghiệp bắt đầu tiến hành CĐS từ khi có dịch bệnh và đang tiếp tục duy trì cho đến hiện tại.

Điều này cho thấy nhận thức của các doanh nghiệp về công nghệ số, CĐS đã được cải thiện rất nhiều. Bên cạnh đó, nhận thức được xu hướng tất yếu của CĐS trong thời đại ngày nay, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt chương trình Chuyển đối số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 theo Quyết định số 749/QĐ-TTg ngày 03/06/2020, với nhiều chính sách thiết thực hỗ trợ, khuyến khích các tổ chức, doanh nghiệp thực hiện CĐS nhằm bắt kịp với xu thế hiện nay. Đặc biệt, từ cuối tháng 1/2021, Bộ Thông tin và Truyền thông đã thực hiện Chương trình hỗ trợ DNNVV về CĐS, hay còn gọi là SMEdx. Số liệu thống kê cho thấy, Hà Nội là nơi có tỷ lệ các DNNVV sử dụng nền tảng Sedx cao nhất với 34%.

Có thể thấy, các DNNVV ở Hà Nội và chính quyền thành phố rất quan tâm và luôn tích cực, chủ động trong công tác CĐS để tối ưu hóa hoạt động của DN, thúc đẩy phát triển kinh tế thủ đô. Đồng thời, cùng với sự phát triển nhanh chóng và rộng khắp của khoa học công nghệ Internet vạn vật và thương mại điện tử, CĐS không còn là sân chơi chỉ dành riêng cho các doanh nghiệp lớn mà các doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng có thể tiếp cận và tham gia một cách hiệu quả, tìm kiếm cơ hội kinh doanh, mở rộng thị trường trong nước và quốc tế. Với đặc điểm hạn chế về vốn, công nghệ, và nguồn nhân lực, nhưng được bù lại bởi tính linh hoạt, khả năng sáng tạo cao và không ngại thử thách, các DNNVV – chiếm đến 98% số lượng doanh nghiệp của Việt Nam và đóng góp khoảng 50% GDP, đang tích cực và chủ động trong quá trình chuyển đối số. Chỉ tính riêng Hà Nội, đến tháng 9/2022, số lượng DNNVV chiếm khoảng 97% tổng số DN đăng ký thành lập, chiếm trên 50% lao động trong các doanh nghiệp toàn thành phố và có đóng góp không nhỏ trong tổng thu ngân sách nhà nước.

Tuy nhiên, trên thực tế, các DNNVV trên cả nước nói chung và địa bàn thành phố Hà Nội nói riêng còn e ngại, bị động trước xu thế này. Lãnh đạo của nhiều DNNVV vẫn còn thiếu hiểu biết về CĐS. Mặt khác, do hạn chế về nguồn lực, nên các DNNVV chưa dám bước ra khỏi vùng an toàn của mình để thay đổi, hội nhập với xu thế chung của thị trường. Về mặt công nghệ, Việt Nam hiện nay vẫn chưa làm chủ được các hệ thống nền tảng cơ bản, cốt lõi của CĐS nên vẫn phụ thuộc vào các công nghệ có sẵn trên thế giới.

Trong khi đó, mức độ tự động hóa của các DNNVV tại nước ta chưa cao, nguồn nhân lực còn thiếu và yếu, chưa đáp ứng được nhu cầu triển khai CĐS. Khó khăn cụ thể khiến các DNNVV chưa thực sự mặn mà với CĐS là do thiếu vốn đầu tư vào nhân lực, kết cấu hạ tầng và công nghệ. Hầu như các DNNVV hiện nay chỉ đầu tư vào điện toán đám mây do không yêu cầu nhiều về vốn và hết cấu hạ tầng công nghệ thông tin. Xuất phát từ những lý do trên đây, tác giả quyết định thực hiện luận án với chủ đề “Nghiên cứu mức độ chuyển đổi số trong doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Hà Nội và hàm ý chính sách cho quản lý”.

Luận án sẽ làm rõ một số vấn đề quan trọng về cả lý thuyết và thực tiễn CĐS tại các DNNVV trên địa bàn thành phố Hà Nội, bao gồm: mức độ CĐS cho DNNVV, các nội dung và nhân tố ảnh hưởng đến CĐS, các dạng CĐS trong DN và bài học kinh nghiệm rút ra cho các DNNVV. Ngoài ra, luận án sẽ đi sâu phân tích thực trạng mức độ CĐS trong DNNVV trên địa bàn thành phố Hà Nội, chỉ ra những thành công đạt được và hạn chế cần khắc phục để thúc đẩy CĐS tại các DN này cũng như giúp các DNNVV đã tham gia CĐS đạt được hiệu quả cao hơn nữa. Từ đó, luận án sẽ đề xuất các giải pháp đẩy mạnh CĐS, trên cơ sở tác động đến các yếu tố tích cực, kiểm soát các yếu tố tiêu cực đến CĐS trong DNNNVV trên địa bàn thành phố Hà Nội. Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu tổng quát của luận án là nghiên cứu mức độ chuyển đổi số, từ đó đề xuất một số hàm ý chính sách nhằm thúc đẩy CĐS của DNNVV trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Các mục tiêu cụ thể được xác định gồm: - Hệ thống cơ sở lý luận về mức độ CĐS trong DNNVV; xây dựng khung lý luận về mức độ CĐS, các nội dung và nhân tố ảnh hưởng đến mức độ CĐS tại các DN nói chung và DNNVV nói riêng, các tiêu chí đánh giá mức độ CĐS và xác lập mô hình và các giả thuyết nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ CĐS trong DNNVV. - Phân tích thực trạng CĐS và mức độ CĐS trong DNNVV trên địa bàn thành phố Hà Nội; chỉ ra những thành công đạt được và hạn chế còn tồn tại trong quá trình thực hiện CĐS tại các DN này - Đánh giá tác động các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ CĐS trong DNNVV trên địa bàn thành phố Hà Nội. - Đề xuất một số hàm ý chính sách thúc đẩy mức độ CĐS trong DNNVV Việt Nam nói chung và trên địa bàn thành phố Hà Nội nói riêng, thông qua tác động vào các nội dung CĐS và các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ CĐS của DNNNVV. Câu hỏi nghiên cứu Các câu hỏi nghiên cứu của luận án gồm: - Cơ sở lý luận nào được sử dụng để phân tích và đánh giá mức độ CĐS trong DNNVV? - Quá trình CĐS trong các DNNVV bị ảnh hưởng bởi các yếu tố nào? Và mức độ ảnh hưởng ra sao? - Thực trạng CĐS trong DNNVV trên địa bàn thành phố Hà Nội hiện như thế nào? Các thành tựu, hạn chế và nguyên nhân hạn chế là gì? - Những giải pháp chính sách nào có thể được đề xuất để thúc đẩy CĐS trong DNNVV tại Việt Nam nói chung và trên địa bàn thành phố Hà Nội nói riêng? 4.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu tập trung vào đo lường đánh giá mức độ CĐS và các nhân tố ảnh hưởng trong DNNVV trên địa bàn thành phố Hà Nội. Phạm vi nghiên cứu của luận án được xác lập cụ thể như sau: - Về nội dung: thực trạng mức độ CĐS trong DNNVV và vai trò quản lý của nhà nước, các tiêu chí đánh giá và các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ CĐS trong DNNVV. - Về không gian: các DNNVV đang hoạt động trên địa bàn thành phố Hà Nội. - Về thời gian: trong giai đoạn 2015 – 2021.

Phương pháp nghiên cứu 5.