Luận án tiến sĩ các nhân tố ảnh hưởng đến lợi ích kế toán trong giai đoạn sau triển khai hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp erp tại các doanh nghiệp việt nam

Tài liệu chuyên sâu Nhân tố ảnh hưởng đến lợi ích kế toán sau triển khai ERP tại doanh nghiệp Việt Nam, phân tích đa chiều, cung cấp kiến thức nền

• Tác giả: Đào Nhật Minh
• Người hướng dẫn: Trần Thị Cẩm Thanh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Lợi Ích Kế Toán Sau Triển Khai ERP Tại Doanh Nghiệp Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Giới thiệu về lợi ích kế toán trong hệ thống ERP

Lợi ích kế toán trong hệ thống ERP là một yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình quản lý tài chính. Hệ thống ERP không chỉ giúp tích hợp các quy trình kinh doanh mà còn cung cấp thông tin chính xác và kịp thời cho các quyết định tài chính. Theo nghiên cứu, việc triển khai ERP có thể mang lại nhiều lợi ích cho kế toán, bao gồm việc cải thiện tính chính xác trong báo cáo tài chính và giảm thiểu chi phí quản lý. Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp nào cũng đạt được những lợi ích này sau khi triển khai ERP. Các nhân tố ảnh hưởng đến lợi ích kế toán cần được xem xét kỹ lưỡng để đảm bảo rằng doanh nghiệp có thể tận dụng tối đa hệ thống ERP.

1.1. Tác động của chất lượng hệ thống ERP

Chất lượng hệ thống ERP đóng vai trò quyết định trong việc xác định lợi ích kế toán mà doanh nghiệp có thể đạt được. Một hệ thống ERP chất lượng cao sẽ cung cấp thông tin chính xác và kịp thời, từ đó giúp các kế toán viên đưa ra quyết định đúng đắn. Nghiên cứu cho thấy rằng, nếu chất lượng hệ thống ERP không được đảm bảo, doanh nghiệp có thể gặp phải nhiều vấn đề trong việc quản lý tài chính, dẫn đến việc giảm thiểu lợi ích kế toán. Do đó, việc đầu tư vào chất lượng hệ thống ERP là rất cần thiết để tối ưu hóa lợi ích kế toán.

1.2. Sự hài lòng của người dùng ERP

Sự hài lòng của người dùng ERP là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến lợi ích kế toán. Khi người dùng cảm thấy hài lòng với hệ thống, họ sẽ sử dụng nó một cách hiệu quả hơn, từ đó nâng cao hiệu suất làm việc và giảm thiểu sai sót trong quá trình kế toán. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, sự hài lòng của người dùng không chỉ phụ thuộc vào chất lượng hệ thống mà còn vào sự hỗ trợ từ lãnh đạo và các chính sách đào tạo. Do đó, doanh nghiệp cần chú trọng đến việc nâng cao sự hài lòng của người dùng để tối ưu hóa lợi ích kế toán từ hệ thống ERP.

II. Các nhân tố ảnh hưởng đến lợi ích kế toán

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có nhiều nhân tố ảnh hưởng đến lợi ích kế toán trong giai đoạn sau triển khai hệ thống ERP. Những nhân tố này bao gồm chất lượng thông tin kế toán, chất lượng dịch vụ của nhà cung cấp ERP, và sự hỗ trợ của lãnh đạo cấp cao. Chất lượng thông tin kế toán là yếu tố then chốt, vì thông tin chính xác và kịp thời sẽ giúp doanh nghiệp đưa ra quyết định tài chính đúng đắn. Chất lượng dịch vụ của nhà cung cấp ERP cũng ảnh hưởng đến khả năng sử dụng hệ thống, từ đó tác động đến lợi ích kế toán. Cuối cùng, sự hỗ trợ từ lãnh đạo cấp cao có thể tạo ra môi trường thuận lợi cho việc áp dụng và tối ưu hóa hệ thống ERP.

2.1. Chất lượng thông tin kế toán

Chất lượng thông tin kế toán là một trong những yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến lợi ích kế toán trong hệ thống ERP. Thông tin kế toán chính xác và kịp thời giúp doanh nghiệp đưa ra quyết định tài chính hiệu quả. Nghiên cứu cho thấy rằng, nếu thông tin kế toán không được cập nhật thường xuyên hoặc không chính xác, doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn trong việc quản lý tài chính và có thể dẫn đến những quyết định sai lầm. Do đó, việc đảm bảo chất lượng thông tin kế toán là rất cần thiết để tối ưu hóa lợi ích từ hệ thống ERP.

2.2. Chất lượng dịch vụ của nhà cung cấp ERP

Chất lượng dịch vụ của nhà cung cấp ERP cũng có tác động lớn đến lợi ích kế toán. Một nhà cung cấp dịch vụ chất lượng sẽ cung cấp hỗ trợ kỹ thuật và đào tạo cho người dùng, giúp họ sử dụng hệ thống một cách hiệu quả. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, nếu doanh nghiệp không nhận được sự hỗ trợ cần thiết từ nhà cung cấp, họ có thể gặp khó khăn trong việc triển khai và sử dụng hệ thống ERP, từ đó ảnh hưởng đến lợi ích kế toán. Do đó, việc lựa chọn nhà cung cấp dịch vụ ERP uy tín và chất lượng là rất quan trọng.

III. Đánh giá và ứng dụng thực tiễn

Đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến lợi ích kế toán trong giai đoạn sau triển khai ERP là rất quan trọng để doanh nghiệp có thể tối ưu hóa quy trình quản lý tài chính. Các doanh nghiệp cần thực hiện các nghiên cứu định kỳ để đánh giá hiệu quả của hệ thống ERP và các nhân tố ảnh hưởng đến lợi ích kế toán. Việc này không chỉ giúp doanh nghiệp nhận diện được những vấn đề cần khắc phục mà còn giúp họ điều chỉnh chiến lược quản lý tài chính một cách hiệu quả hơn. Ứng dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu suất làm việc và tối ưu hóa lợi ích kế toán từ hệ thống ERP.

3.1. Tối ưu hóa quy trình quản lý tài chính

Doanh nghiệp cần tối ưu hóa quy trình quản lý tài chính để tận dụng tối đa lợi ích từ hệ thống ERP. Việc này bao gồm việc cải thiện quy trình thu thập và xử lý thông tin kế toán, đảm bảo rằng thông tin được cập nhật kịp thời và chính xác. Nghiên cứu cho thấy rằng, nếu quy trình quản lý tài chính không được tối ưu hóa, doanh nghiệp sẽ không thể đạt được lợi ích kế toán mong muốn từ hệ thống ERP. Do đó, việc cải thiện quy trình này là rất cần thiết.

3.2. Đào tạo và phát triển nhân lực

Đào tạo và phát triển nhân lực là một yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp tối ưu hóa lợi ích kế toán từ hệ thống ERP. Nhân viên cần được đào tạo để sử dụng hệ thống một cách hiệu quả, từ đó nâng cao hiệu suất làm việc. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, doanh nghiệp nào chú trọng đến việc đào tạo nhân viên sẽ có khả năng đạt được lợi ích kế toán cao hơn. Do đó, việc đầu tư vào đào tạo và phát triển nhân lực là rất cần thiết để tối ưu hóa lợi ích từ hệ thống ERP.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1.1 Giới thiệu Tổng quan NC liên quan trong bất kỳ lĩnh vực học thuật nào cũng được coi là hữu ích để cho thấy một cái nhìn toàn cảnh trong toàn bộ lĩnh vực NC, qua đó làm nổi bật các NC quan trọng, xác định cơ hội tiềm năng cho NC trong tương lai. Tương tự, Tingting Huang và Kazuhiko Yasuda (2016, trang 3) theo kết quả NC của Webster và Watson (2002) cũng nhấn mạnh rằng “Một sự tổng quan hiệu quả tạo ra một nền tảng vững chắc để nâng cao hiểu biết về vấn đề NC. Nó tạo điều kiện phát triển lý thuyết NC, cho thấy các lĩnh vực đã có rất nhiều NC tồn tại và từ đó giúp nhà NC nhận ra những lĩnh vực mà NC là cần thiết”.

Trong NC của mình, Webster và Watson (2002) cũng chỉ ra có ít NC được thực hiện trong lĩnh vực HTTT, nguyên nhân việc này có thể là bởi vì lĩnh vực này còn mới và nó là sự giao thoa của nhiều ngành. NC về ERP thuộc về những hướng NC được nhiều tác giả thực hiện khi NC về HTTT, đã có rất nhiều NC tìm hiểu về vấn đề này tại nước ta và trên quốc tế. NC của Moon (2007); Tingting Huang và Kazuhiko Yasuda (2016) sử dụng PP meta - analysis để thống kê hướng NC trong ERP từ trước tới nay. Trên cơ sở xem xét 2 NC này, luận án sẽ chỉ ra tình hình NC về ERP hiện nay và các xu hướng nên được thực hiện trong tương lai.

Vòng đời của HT ERP gồm 3 giai đoạn: khoảng thời gian trước khi triển khai HT đề cập đến hoạt động quyết định chấp nhận HT và mua sắm; Khoảng thời gian triển khai HT bao gồm việc tùy biến, điều chỉnh HT để giúp HT ERP mua về phù hợp với yêu cầu của DN và đưa HT vào hoạt động; Và cuối cùng là khoảng thời gian hậu triển khai đề cập đến hoạt động sử dụng và bảo trì HT, hoạt động đổi mới và kết thúc cũng thuộc khoảng thời gian này (Esteves và Pastor, 1999). Trong luận án, khi đề cập đến giai đoạn sau triển khai HT ERP, tác giả muốn nói tới hoạt động sử dụng và bảo trì trong giai đoạn này. Cụ thể hơn, luận án muốn tìm hiểu về khoảng thời gian ban đầu của hoạt động sử dụng và bảo trì, khi HT ERP vừa đi vào luan an 10 Go-Live. Theo Nolan và Norton (2000), Các DN đã vận hành HT ERP được 1 đến 3 năm thuộc khoảng thời gian này.

Trong NC của Moon (2007) về “HT hoạch định nguồn lực DN: Một sự nhìn lại về tổng quan tài liệu” đã chỉ ra rằng tất cả các bài báo về ERP được khảo sát trên 79 tạp chí trong thời gian từ 2000 đến 2006, đa số tìm hiểu những nội dung trong khoảng thời gian triển khai HT hoặc trong các vấn đề cụ thể của việc dùng HT ERP. Những NC tương tự trong khoảng thời gian hậu triển khai HT ERP thì còn rất ít. Tingting Huang và Kazuhiko Yasuda (2016) trong NC “Tổng quan về các bài báo NC trong lĩnh vực ERP” đã thực hiện một cuộc tổng quan NC toàn diện về tất cả các NC có liên quan đến HT ERP. Nhóm tác giả đã sử dụng Google Scholar là công cụ tìm kiếm chính cùng 4 cơ sở dữ liệu trực tuyến: Science Direct, ACM, IEEE Xplore, và JSTOR để có thể tập hợp các bài báo cho NC.

Tổng cộng có 86 bài báo về ERP đã được tổng quan. Trong số 86 bài báo, 14 NC thuộc về nhóm tổng thể (viết về toàn bộ các lĩnh vực trong ERP, có PP luận cụ thể), 10 NC thuộc về nhóm hỗn hợp (có phạm vi NC tương đối hẹp trong lĩnh vực NC ERP, không có PP NC rõ ràng), và nhóm chuyên ngành (chỉ tập trung vào một chủ đề duy nhất) gồm 62 bài. “Trong số 62 NC chuyên ngành, 22 NC tìm hiểu các nhân tố tác động, 9 NC về DN nhỏ và vừa (DNNVV), 4 bài báo về lĩnh vực NC, 24 NC tìm hiểu chủ đề hoạt động, và 3 NC về loại HT ERP” (Tingting Huang và Kazuhiko Yasuda, 2016, trang 20). Kết quả NC đã cho thấy khi NC về ERP, khoảng thời gian hậu triển khai ERP dù đã nhận được sự quan tâm nhưng vẫn chưa có nhiều NC được thực hiện.

Số lượng các nhà NC xem giai đoạn này là phạm vi họ tập trung NC còn hạn chế. NC này đã cho ý kiến rằng các NC trong tương lai cần chú ý đến những vấn đề trong khoảng thời gian hậu triển khai ERP, đây là hướng NC vẫn còn bỏ ngõ. Trong NC này, hướng NC ERP sau triển khai sẽ là hướng đi của tác giả, đây là hướng NC vẫn còn bỏ ngõ, cụ thể là xem xét LI kế toán HT ERP đem lại cho DN giai đoạn sau triển khai sẽ bị các nhân tố nào điều chỉnh. Một số tác giả trước đây đã tìm hiểu về LI kế toán trong ERP.

Nhưng các tác giả này mới chỉ xem xét tìm hiểu vấn đề này ở khoảng thời gian triển khai HT ERP hay chưa đi sâu tìm hiểu LI kế toán sẽ bị điều chỉnh bởi các nhân tố nào. Do đó, luận án thực sự có ý nghĩa luan an 11 trong lý thuyết và thực hành. Kết quả NC sẽ giúp giải quyết nhiều vướng mắc về LI kế toán trong khoảng thời gian hậu triển khai HT ERP về mặt lý thuyết. Về mặt thực tế, luận án giúp các DN thấy được những vấn đề cần chú ý để có thể duy trì LI kế toán trong suốt vòng đời HT ERP tại DN.

Nội dung tiếp theo trong chương này sẽ tóm tắt Các NC liên quan trong và ngoài nước theo các dòng NC, qua đó phân tích, đề xuất hướng NC của luận án. Trong nước, các NC chưa chuyên sâu chỉ mới đề cập về ERP nói chung và một số vấn đề kế toán trong ERP. Các NC nước ngoài được tổng quan bao gồm: (1) các NC nước ngoài về những LI mà HT ERP mang đến cho DN, cho kế toán trong DN và (2) các NC nước ngoài về các nhân tố tác động đến các LI kế toán mà HT ERP mang đến cho DN. Cần lưu ý, khi nói tới thuật ngữ LI DN hay LI kế toán trong ERP, tác giả muốn nói tới LI HT ERP đem lại cho DN hay cho kế toán trong DN.2 Các nghiên cứu nước ngoài 1.1 Các nghiên cứu nước ngoài về những lợi ích mà hệ thống ERP đem lại cho doanh nghiệp và cho kế toán trong doanh nghiệp Nhiều NC bằng các cách tiếp cận định tính và định lượng đã cố gắng chỉ ra các LI mà DN có được từ HT ERP, gồm cả LI hữu hình và vô hình.

Ở góc độ kế toán, những LI kế toán là hướng NC chưa được quan tâm nhiều, hầu hết các NC được hướng tới việc làm rõ liệu các HT ERP có mang lại những thay đổi tích cực cho thực tiễn kế toán hay vai trò người kế toán có gì khác biệt hay không? Về cơ bản, các NC nước ngoài về những LI mà HT ERP mang đến cho DN và cho kế toán trong DN gồm 2 nhóm NC chính (1) Các NC về LI mà HT ERP mang đến cho DN và (2) Các NC về LI HT ERP mang lại cho kế toán trong DN. Vì hướng NC của luận án là LI kế toán trong HT ERP nên nhóm NC số 2 sẽ là nhóm NC mà tác giả tập trung tổng quan các NC liên quan. (1) Các NC về LI mà HT ERP đem lại cho DN Các NC về những LI mà HT ERP mang đến cho DN được tổng hợp trong phụ lục 1. Bắt nguồn từ NC của Shang & Seddon (2002), sử dụng cách tiếp cận định tính, một thang đo LI DN nhận được từ HT DN (ES - Enterprise System) được tìm ra gồm 5 khía cạnh: hoạt động, quản lý, chiến lược, cơ sở hạ tầng CNTT và tổ luan an 12 chức.

Các NC sau đó đã đi sâu vào tìm hiểu các chiều LI này cũng như những vấn đề mà thang đo của Shang & Seddon (2002) chưa tìm được. Cũng bằng PP NC định tính, Kenneth E Murphy & Steven John Simon (2002) cho thấy DN sẽ nhận được một số LI vô hình từ ERP ở hiện tại như: nâng cao khả năng bên trong, tăng cường khả năng đáp ứng yêu cầu khách hàng. Và ở tương lai như: nâng cao tầm nhìn DN, nâng cao khả năng thích nghi. Hay Lorraine Staehr (2007), bằng cách trao đổi theo cách bán cấu trúc với 28 lãnh đạo tại các DN, tổng quan tài liệu nội bộ và các TT công khai của 4 công ty sản xuất tại Úc, qua đó cải thiện thang đo LI HT ERP dựa vào NC của Shang và Seddon (2000).

Trong khi đó, một số tác giả khác đã kiểm tra lại các LI thấy được và không thấy được mà HT ERP đem lại cho DN như Khaled Al-Fawaz, Zahran Al-Salti và Tillal Eldabi (2008), hay giới thiệu một khuôn mẫu để điều tra các LI và sự thay đổi trong kinh doanh của HT ERP (Petra Schubert và Susan P. Williams, 2009), đưa ra lộ trình giúp LI từ HT ERP có thể được thực hiện tại DN (Jose Esteves, 2009). Ngoài cách tiếp cận định tính, một số NC đã tiếp cận theo hướng định lượng, khảo sát với mẫu lớn, nhằm tìm ra đầy đủ các LI DN có được từ HT ERP: Holsapple và Sena (2003), Olhager và Selldin (2003), Andreas I. Nicolauo (2004) hay kết hợp cả định tính - định lượng như Hawking, Stein và Foster (2004) để có kết quả NC chính xác nhất.

Các NC này cho thấy, ngoài các LI đã được tìm ra, những LI DN sẽ nhận được từ HT ERP còn bao gồm: các LI về hỗ trợ ra quyết định, kiểm soát tài chính, tăng thời gian cho việc phân tích…. Cùng với đó, các NC cũng chỉ ra có mối liên kết giữa LI ERP và ngành nghề kinh doanh, việc triển khai ERP và thành quả tài chính dài hạn. (2) Các NC về LI HT ERP mang lại cho kế toán trong DN Các NC đi theo hướng xem xét LI HT ERP mang lại cho kế toán trong DN gồm có: (a) tìm kiếm các LI kế toán cụ thể mà HT ERP đem lại cho DN, (b) tìm hiểu khi HT ERP được đưa vào vận hành tại DN, nó có đem lại sự chuyển biến tích cực trong thực tiễn kế toán như dẫn đến các PP kế toán quản trị tiên tiến được sử dụng tại DN hay người kế toán trong ERP vai trò có bị thay đổi hay không?. luan an 13 Hướng NC (a) được thống kê trong phụ lục 2.