Luận án về chất lượng phần mềm kế toán và hiệu quả doanh nghiệp tại Việt Nam - Bùi Quang Hùng

Chuyên đề mối quan hệ giữa chất lượng phần mềm kế toán và hiệu quả doanh nghiệp tại Việt Nam, tiếp cận liên ngành, kết quả nghiên cứu có giá trị ứng

• Tác giả: Bùi Quang Hùng
• Người hướng dẫn: PGS. Võ Văn Nhị
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Nghiên Cứu Về Mối Quan Hệ Giữa Chất Lượng Phần Mềm Kế Toán Và Hiệu Quả Hoạt Động Doanh Nghiệp Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• Danh mục chữ viết tắt
• Danh mục các bảng biểu
• Danh mục các hình vẽ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Tình hình ứng dụng phần mềm kế toán tại các doanh nghiệp Việt Nam
• 2. Sự cần thiết của đề tài
• 3. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
• 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 5. Phương pháp nghiên cứu
• 6. Đóng góp của đề tài
• 7. Kết cấu của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan về những nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.1.1. Ảnh hưởng của CNTT đối với hoạt động kế toán
• 1.1.2. Ảnh hưởng của ứng dụng CNTT đối với năng lực phản ứng của doanh nghiệp
• 1.1.3. Ảnh hưởng của CNTT đối với hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp
• 1.1.4. Ảnh hưởng của hoạt động kế toán đối với năng lực phản ứng của doanh nghiệp
• 1.1.5. Ảnh hưởng của năng lực phản ứng đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp
• 1.2. Tổng quan về những nghiên cứu trong nước
• 1.2.1. Nghiên cứu về tổ chức hệ thống thông tin kế toán
• 1.2.2. Nghiên cứu về ứng dụng ERP
• 1.2.3. Nghiên cứu về ứng dụng PMKT
• 1.3. Nhận xét và xác định khe hổng nghiên cứu
• 1.3.1. Đối với các nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.3.2. Đối với các nghiên cứu trong nước
• 1.4. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Các khái niệm nghiên cứu
• 2.1.1. PMKT và chất lượng PMKT
• 2.1.2. Lợi ích của kế toán do ứng dụng PMKT
• 2.1.3. Hoạt động kế toán quản trị
• 2.1.4. Năng lực phản ứng của doanh nghiệp
• 2.1.5. Hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp
• 2.2. Lý thuyết về lợi thế cạnh tranh và ứng dụng CNTT để mang lại lợi thế cạnh
• 2.2.1. Lý thuyết lợi thế cạnh tranh (Competitive advantage theory)
• 2.2.2. Ứng dụng CNTT để mang lại lợi thế cạnh tranh
• 2.3. Lý thuyết nguồn lực và áp dụng CNTT để mang lại hiệu quả hoạt động
• 2.3.1. Lý thuyết nguồn lực (Resource based view theory)
• 2.3.2. Ứng dụng hệ thống CNTT để mang lại hiệu quả hoạt động dựa trên lý thuyết nguồn lực
• 2.4. Khái niệm về kế toán và tiếp cận kế toán dưới góc độ hệ thống thông tin
• 2.4.1. Kế toán và chức năng của kế toán
• 2.4.2. Tiếp cận kế toán dưới góc độ hệ thống thông tin
• 2.5. Xây dựng các giả thuyết nghiên cứu
• 2.5.1. Tác động của chất lượng phần mềm đến lợi ích kế toán do ứng dụng PMKT
• 2.5.2. Tác động của chất lượng phần mềm đến hoạt động kế toán quản trị
• 2.5.3. Tác động của chất lượng phần mềm đến năng lực phản ứng của tổ chức
• 2.5.4. Tác động của lợi ích kế toán do ứng dụng PMKT đến kế toán quản trị
• 2.5.5. Tác động của lợi ích kế toán do ứng dụng phần mềm đến năng lực phản ứng
• 2.5.6. Tác động của kế toán quản trị đến Năng lực phản ứng của doanh nghiệp
• 2.5.7. Tác động của năng lực phản ứng của tổ chức đến hiệu quả hoạt động
• 2.5.8. Tác động của chất lượng PMKT đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp
• 2.5.9. Các yếu tố kiểm soát liên quan đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp
• 2.6. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 2.6.1. Mô hình lý thuyết
• 2.6.2. Mô hình cạnh tranh
• 2.7. Kết luận chương 2
• 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.1.1. Giai đoạn 1: Xây dựng thang đo nháp các khái niệm
• 3.1.2. Giai đoạn 2: Nghiên cứu sơ bộ
• 3.1.3. Giai đoạn 3: Nghiên cứu chính thức
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Phương pháp định tính
• 3.2.1.1. Nghiên cứu tại bàn
• 3.2.1.2. Phỏng vấn chuyên gia
• 3.2.2. Phương pháp định lượng
• 3.2.2.1. Giai đoạn 1: Khảo sát định lượng sơ bộ
• 3.2.2.2. Giai đoạn 2: Khảo sát, thu thập dữ liệu định lượng chính thức
• 3.3. Thiết kế nghiên cứu sơ bộ
• 3.3.1. Phỏng vấn định tính lần 1
• 3.3.2. Phân tích định lượng sơ bộ
• 3.3.3. Phỏng vấn định tính lần 2
• 3.4. Thiết kế nghiên cứu chính thức
• 3.5. Mẫu và phương pháp thu nhập dữ liệu
• 3.6. Công cụ xử lý dữ liệu
• 3.7. Phương pháp kiểm tra mô hình đo lường
• 3.8. Phương pháp kiểm tra mô hình cấu trúc
• 3.9. Xây dựng thang đo lường các khái niệm nghiên cứu
• 3.9.1. Chất lượng phần mềm
• 3.9.2. Lợi ích kế toán do ứng dụng phần mềm
• 3.9.3. Các hoạt động kế toán quản trị
• 3.9.4. Năng lực phản ứng của doanh nghiệp
• 3.9.5. Hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp
• 3.10. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kết quả nghiên cứu sơ bộ
• 4.1.1. Kết quả nghiên cứu định tính lần 1
• 4.1.2. Đánh giá sự phù hợp của mô hình
• 4.1.3. Sự phù hợp của thang đo
• 4.1.4. Kết quả định lượng sơ bộ
• 4.1.4.1. Thang đo chất lượng phần mềm
• 4.1.4.2. Thang đo lợi ích kế toán do ứng dụng phần mềm
• 4.1.4.3. Thang đo khả năng phản ứng của công ty
• 4.1.4.4. Thang đo hoạt động kế toán quản trị
• 4.1.4.5. Thang đo hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp
• 4.1.5. Phân tích định tính lần 2
• 4.2. Mô hình nghiên cứu và thang đo các khái niệm nghiên cứu chính thức
• 4.3. Kết quả nghiên cứu chính thức
• 4.3.1. Thống kê mô tả
• 4.3.2. Kiểm tra mô hình đo lường
• 4.3.3. Đánh giá sơ bộ thang đo bằng phương EFA
• 4.3.4. Kiểm định mô hình đo lường bằng phương pháp CFA
• 4.3.5. Kiểm tra mô hình lý thuyết
• 4.3.6. Kiểm tra mô hình cạnh tranh
• 4.3.7. Kiểm định mô hình lý thuyết bằng Bootstrap
• 4.4. Bàn luận về kết quả nghiên cứu
• 4.4.1. Về mô hình đo lường
• 4.4.1.1. Thang đo khái niệm chất lượng PMKT
• 4.4.1.2. Thang đo khái niệm lợi ích kế toán do ứng dụng phần mềm
• 4.4.1.3. Thang đo khái niệm Hoạt động kế toán quản trị
• 4.4.1.4. Thang đo khái niệm Năng lực phản ứng của doanh nghiệp
• 4.4.1.5. Thang đo khái niệm hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp
• 4.4.2. Về các giả thuyết nghiên cứu
• 4.4.3. So sánh các giả thuyết nghiên cứu với các nghiên cứu trước đây
• 4.4.4. Phân tích tác động của các khái niệm đối với các giả thuyết nghiên cứu
• 4.4.5. So sánh mô hình lý thuyết và mô hình cạnh tranh
• 4.4.6. Kết quả kiểm tra các biến kiểm soát
• 4.5. Kết luận chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý
• 5.1. Tổng kết quá trình nghiên cứu
• 5.1.1. Về mô hình đo lường
• 5.1.2. Về mô hình nghiên cứu
• 5.1.3. Ảnh hưởng của các biến kiểm soát
• 5.2. Đóng góp của đề tài
• 5.2.1. Đối với các khái niệm nghiên cứu
• 5.2.2. Đối với các lý thuyết
• 5.3. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.4. Kết luận chương
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục 1: Tóm tắt 1 số nghiên cứu trên thế giới liên quan đến vấn đề nghiên cứu
• Phụ lục 2: Tổng hợp 1 số nghiên cứu liên quan tại Việt Nam từ năm 2000 đến nay
• Phụ lục 3: Câu hỏi phỏng vấn định tính (lần 1)
• Phụ lục 4: danh sách các chuyên gia tiến hành phỏng vấn định tính (lần 1)
• Phụ lục 5: bảng hỏi phỏng vấn định lượng sơ bộ
• Phụ lục 6: Danh sách nhóm chuyên gia tiến hành phỏng vấn định tính (lần 2)
• Phụ lục 7: Thang đo định lượng chính thức
• Phụ lục 8: Danh sách 100 doanh nghiệp phỏng vấn sơ bộ
• Phụ lục 9: Danh sách 401 doanh nghiệp phỏng vấn chính thức
• Phụ lục 10: Kết quả phát triển thang đo các khái niệm nghiên cứu
• Phụ lục 11: Kiểm định Cronbach’s Alpha cho thang đo (Nghiên cứu sơ bộ)
• Phụ lục 12: Phân tích EFA các thang đo (Nghiên cứu sơ bộ)
• Phụ lục 13: Thống kê mô tả đặc điểm doanh nghiệp khảo sát chính thức
• Phụ lục 14: Thống kê mô tả thang đo trong mô hình nghiên cứu chính thức
• Phụ lục 15: Kiểm định Cronbach’s Alpha cho thang đo trong nghiên cứu chính thức
• Phụ lục 16: Kết quả phân tích EFA trong nghiên cứu chính thức
• Phụ lục 17: Kết quả phân tích CFA trong nghiên cứu chính thức
• Phụ lục 18: Mô hình SEM (Mô hình lý thuyết)
• Phụ lục 19: Mô hình SEM (Mô hình cạnh tranh)
• Phụ lục 20: Kiểm định ảnh hưởng của biến kiểm soát trong mô hình SEM

Tóm tắt

I. Tình hình ứng dụng phần mềm kế toán tại các doanh nghiệp Việt Nam

Việc ứng dụng phần mềm kế toán (PMKT) trong các doanh nghiệp Việt Nam đã trở thành một xu hướng quan trọng từ những năm 2000. Theo báo cáo của VCCI (2010), hơn 70% doanh nghiệp sử dụng PMKT, trong khi chỉ khoảng 3,5% doanh nghiệp áp dụng các phần mềm tích hợp như ERP. Điều này cho thấy rằng chất lượng phần mềm trong lĩnh vực kế toán vẫn là một yếu tố then chốt trong quản lý tài chính. Nghiên cứu về tình hình này cho thấy rằng các doanh nghiệp lớn thường có xu hướng sử dụng PMKT nhiều hơn so với các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Điều này chỉ ra rằng, phần mềm kế toán đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các doanh nghiệp trong việc quản lý tài chính và kế toán hiệu quả hơn.

1.1. Đặc điểm ứng dụng phần mềm kế toán

Sự phát triển của công nghệ thông tin đã thúc đẩy việc ứng dụng PMKT trong hoạt động kinh doanh. Các doanh nghiệp cần có các công cụ quản lý tài chính hiệu quả để đáp ứng nhu cầu thông tin ngày càng cao từ thị trường. Theo nghiên cứu của Delone và McLean (1992, 2003), chất lượng phần mềm là yếu tố quyết định đến sự thành công của việc ứng dụng PMKT. Điều này cho thấy rằng, để nâng cao hiệu quả doanh nghiệp, việc đầu tư vào chất lượng phần mềm là rất cần thiết.

II. Sự cần thiết của nghiên cứu

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm làm rõ mối quan hệ giữa chất lượng phần mềm và hiệu quả doanh nghiệp tại Việt Nam. Công nghệ thông tin đã có tác động mạnh mẽ đến hoạt động sản xuất và kinh doanh, giúp doanh nghiệp cải thiện khả năng phản ứng với thị trường. Việc sử dụng PMKT không chỉ giúp cung cấp thông tin kịp thời mà còn nâng cao hiệu suất doanh nghiệp. Theo Võ Khắc Thường (2013), lựa chọn một PMKT có chất lượng cao không chỉ cải thiện hiệu quả hoạt động mà còn gia tăng sức cạnh tranh cho doanh nghiệp.

2.1. Tác động của chất lượng phần mềm đến hiệu quả doanh nghiệp

Nghiên cứu cho thấy rằng, chất lượng PMKT có tác động trực tiếp đến năng lực phản ứng của doanh nghiệp. Các tổ chức có năng lực phản ứng cao thường có khả năng cải thiện hiệu quả hoạt động tốt hơn. Nghiên cứu của McCann và các đồng nghiệp (2009) đã chỉ ra rằng, năng lực phản ứng của doanh nghiệp có mối liên hệ tích cực với khả năng cạnh tranh, từ đó ảnh hưởng đến hiệu quả doanh nghiệp.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp định tính và định lượng để phân tích mối quan hệ giữa chất lượng phần mềm và hiệu quả doanh nghiệp. Quy trình nghiên cứu bao gồm xây dựng thang đo cho các khái niệm nghiên cứu như chất lượng phần mềm, năng lực phản ứng và hiệu quả hoạt động. Việc khảo sát định lượng sẽ giúp xác định được các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả doanh nghiệp. Bằng cách áp dụng các mô hình nghiên cứu lý thuyết, nghiên cứu sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về vai trò của PMKT trong doanh nghiệp.

3.1. Xây dựng thang đo khái niệm

Thang đo cho chất lượng phần mềm được xây dựng dựa trên các tiêu chí như độ tin cậy, tính khả dụng và tính chính xác. Việc này giúp đảm bảo rằng các yếu tố này có thể đo lường được và có tác động đến hiệu quả doanh nghiệp. Hơn nữa, các biến kiểm soát cũng sẽ được đưa vào để đảm bảo tính chính xác của mô hình nghiên cứu.

IV. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng, có mối quan hệ tích cực giữa chất lượng phần mềm và hiệu quả doanh nghiệp. Cụ thể, các doanh nghiệp sử dụng PMKT có chất lượng cao thường có hiệu suất hoạt động tốt hơn. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu trước đây về ảnh hưởng của công nghệ thông tin đến quản lý doanh nghiệp. Sự cải thiện trong chất lượng dịch vụ cũng góp phần vào việc nâng cao hiệu quả doanh nghiệp.

4.1. Phân tích tác động của chất lượng phần mềm

Phân tích cho thấy rằng, các yếu tố như quản lý chất lượng phần mềm và ứng dụng phần mềm kế toán có tác động mạnh mẽ đến hiệu quả doanh nghiệp. Doanh nghiệp nào chú trọng đến việc nâng cao chất lượng phần mềm sẽ đạt được lợi ích lớn trong hoạt động kinh doanh của mình.

V. Kết luận và hàm ý

Nghiên cứu khẳng định rằng, chất lượng phần mềm kế toán là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hiệu quả doanh nghiệp tại Việt Nam. Do đó, các doanh nghiệp cần chú trọng đầu tư vào phần mềm kế toán chất lượng để nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững. Kết quả nghiên cứu cũng mở ra hướng nghiên cứu tiếp theo liên quan đến ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý doanh nghiệp.

5.1. Đề xuất cho doanh nghiệp

Doanh nghiệp cần xem xét lại việc lựa chọn và triển khai phần mềm kế toán phù hợp với nhu cầu thực tế và đảm bảo chất lượng phần mềm. Việc này không chỉ giúp cải thiện hiệu quả hoạt động mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của doanh nghiệp trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Nghiên cứu về mối quan hệ giữa chất lượng phần mềm kế toán với hoạt động kế toán, năng lực phản ứng và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp tại Việt Nam" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Bùi Quang Hùng, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. TS. Võ Văn Nhị, tại Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (chuyên ngành Kế toán, mã số: 9340301, năm 2019).

Theo số liệu từ Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI, 2010), có hơn 70% doanh nghiệp sử dụng phần mềm kế toán (PMKT) và tài chính chuyên dùng, trong khi chỉ khoảng 3,5% sử dụng hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP) và quản lý quan hệ khách hàng (CRM). Báo cáo của Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM, 2018) chỉ ra rằng hơn 85% doanh nghiệp sử dụng PMKT chuyên dụng trong giai đoạn 2015–2017, và tỷ lệ sử dụng ERP chỉ khoảng 15%. Đồng thời, số liệu của Tổng cục Thống kê (2017) cho thấy doanh nghiệp nhỏ, vừa (SME) và siêu nhỏ chiếm 98,1% tổng số doanh nghiệp trong nền kinh tế. Mặc dù PMKT được áp dụng phổ biến tại các doanh nghiệp Việt Nam, phần lớn các công trình nghiên cứu trên thế giới lại tập trung vào hệ thống ERP tại các quốc gia phát triển. Tại Việt Nam, các nghiên cứu trước đây chủ yếu dừng lại ở việc tổ chức hệ thống thông tin kế toán hoặc khảo sát mô tả việc lựa chọn phần mềm, chưa có công trình nào đánh giá toàn diện tác động của chất lượng PMKT đến các hoạt động kế toán, năng lực phản ứng và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Mục tiêu tổng quát của luận án là nghiên cứu mối quan hệ giữa chất lượng PMKT đến hoạt động kế toán (bao gồm lợi ích kế toán do ứng dụng phần mềm và hoạt động kế toán quản trị); mối quan hệ giữa chất lượng PMKT với năng lực phản ứng và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp tại Việt Nam.

Hệ thống mục tiêu cụ thể gồm 6 nội dung:

1. Nghiên cứu mối quan hệ giữa chất lượng PMKT với các lợi ích kế toán do ứng dụng phần mềm mang lại;
2. Nghiên cứu mối quan hệ giữa chất lượng PMKT với các hoạt động kế toán quản trị;
3. Nghiên cứu mối quan hệ giữa chất lượng PMKT với năng lực phản ứng của doanh nghiệp;
4. Nghiên cứu mối quan hệ giữa chất lượng PMKT với hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp;
5. Nghiên cứu ảnh hưởng của lợi ích kế toán do ứng dụng phần mềm đến hoạt động kế toán quản trị;
6. Nghiên cứu ảnh hưởng của năng lực phản ứng đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Tương ứng với các mục tiêu trên, luận án giải quyết 6 câu hỏi nghiên cứu:

1. Chất lượng của PMKT sẽ mang lại những lợi ích nào đối với kế toán?
2. Chất lượng của PMKT sẽ có tác động như thế nào đến hoạt động kế toán quản trị của doanh nghiệp?
3. PMKT có chất lượng sẽ giúp ích cho doanh nghiệp như thế nào trong việc làm gia tăng năng lực phản ứng của doanh nghiệp?
4. Việc sử dụng PMKT có chất lượng có ảnh hưởng tích cực đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp hay không?
5. Những lợi ích kế toán do ứng dụng phần mềm có thúc đẩy hoạt động kế toán quản trị hay không?
6. Việc gia tăng năng lực phản ứng có thúc đẩy hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp hay không?

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là mối quan hệ giữa chất lượng PMKT với hoạt động kế toán thông qua những lợi ích kế toán do ứng dụng phần mềm và hoạt động kế toán quản trị; mối quan hệ giữa chất lượng PMKT với năng lực phản ứng và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Đối tượng khảo sát là lãnh đạo doanh nghiệp hoặc người phụ trách công tác tài chính - kế toán tại các đơn vị đang sử dụng PMKT. Phạm vi không gian nghiên cứu bao gồm các doanh nghiệp tại Việt Nam có sử dụng PMKT, có thực hiện hoạt động kế toán quản trị và có thông tin kết quả hoạt động kinh doanh năm 2017 được công bố.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế theo các nhóm chủ đề cụ thể:

Các nghiên cứu quốc tế

• Tác động của công nghệ thông tin (CNTT) và ERP đến hoạt động kế toán: Các nghiên cứu của Booth và ctg (2000), Spathis và Constantinides (2004), Spathis (2006), Goumas và ctg (2018), Velcu (2007), Kanellou và Spathis (2013), Tijani và Ogundeji (2014), Attayah và Sweiti (2014) chỉ ra rằng ERP hỗ trợ xử lý giao dịch, rút ngắn thời gian lập báo cáo và nâng cao chất lượng thông tin kế toán. Về kế toán quản trị, các nghiên cứu của Granlund và Malmi (2002), Spathis và Ananiadis (2005), Rom và Rohde (2006), Scapens và Jazayeri (2010), Etemadi và Kazeminia (2014), Abbasi và ctg (2014), Ponorica và ctg (2015), Rikhardsson và Yigitbasioglu (2018) nhận định rằng ứng dụng CNTT làm thay đổi kỹ năng của kế toán viên, tăng cường tính linh hoạt trong cung cấp dữ liệu phân tích và kiểm soát.
• Tác động của CNTT đến năng lực phản ứng của doanh nghiệp: Coronado và Colin (2002), Van Oosterhout và ctg (2006), Raschke (2010), Chen và ctg (2014), Cao và ctg (2019) khẳng định hệ thống thông tin đóng vai trò là nền tảng thúc đẩy sự thích ứng, tạo điều kiện tổ chức sản xuất linh hoạt và nâng cao khả năng xử lý biến động thị trường.
• Tác động của CNTT đến hiệu quả hoạt động: Poston và Grabski (2001), Spathis và Constantinides (2003), Parto và ctg (2016), Popovič và ctg (2018) chứng minh việc ứng dụng các hệ thống thông tin quản lý giúp giảm chi phí vận hành, tối ưu hóa nguồn lực và cải thiện các chỉ số tài chính cũng như phi tài chính.
• Mối quan hệ giữa hoạt động kế toán và năng lực phản ứng: Järvenpää (2007), Foster và Young (1997), Shields (1997), Adler và ctg (2000) phân tích vai trò của kế toán quản trị trong việc định hướng kinh doanh, hỗ trợ phân tích đối thủ và thị trường để đưa ra ứng phó phù hợp.
• Mối quan hệ giữa năng lực phản ứng và hiệu quả hoạt động: Haeckel (1999), Ganguly và Farr (2009), Sánchez và Pérez (2005), Glenn (2009), McCann và ctg (2009), Yang và Liu (2012) kết luận tính linh hoạt và tốc độ phản ứng của tổ chức tác động tích cực đến hiệu quả kinh doanh và thị phần.

Các nghiên cứu trong nước

• Tổ chức hệ thống thông tin kế toán: Các nghiên cứu của Vũ Hữu Đức (2009), Bùi Quang Hùng (2009a, 2009b), Đặng Thị Ngọc Lan (2011), Ngô Thị Thu Hương (2012), Huỳnh Thị Hồng Hạnh và Nguyễn Mạnh Toàn (2014), Hoàng Văn Ninh (2011), Ngô Thị Thu Hằng và ctg (2013) tập trung vận dụng lý thuyết hệ thống để mô tả và tổ chức công tác kế toán trong các ngành cụ thể (điện lực, bưu điện, trường học), nhưng thiếu phân tích định lượng về mức độ ứng dụng CNTT.
• Ứng dụng hệ thống ERP: Các luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị Bích Liên (2013), Vũ Quốc Thông (2017), Phạm Trà Lam (2018), Nguyễn Phước Bảo Ấn (2018) đánh giá sự thành công của ERP và các nhân tố ảnh hưởng dựa trên cảm nhận của người dùng.
• Ứng dụng phần mềm kế toán: Các công trình của Trần Phước (2007), Võ Văn Nhị và ctg (2014) khảo sát và đề xuất quy trình lựa chọn PMKT phù hợp quy mô doanh nghiệp.

Khoảng trống nghiên cứu

Các nghiên cứu quốc tế chủ yếu thực hiện trên các hệ thống ERP tại các nước phát triển, chưa đi sâu vào PMKT đơn lẻ hoặc PMKT có tích hợp tại các thị trường mới nổi. Các nghiên cứu trong nước chưa đánh giá tác động trực tiếp của chất lượng PMKT đến lợi ích kế toán, kế toán quản trị, cũng như chưa kiểm chứng chuỗi truyền dẫn từ chất lượng phần mềm qua năng lực phản ứng đến kết quả kinh doanh bằng dữ liệu kết hợp tài chính và phi tài chính độc lập.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án vận dụng các lý thuyết nền tảng sau:

• Lý thuyết nguồn lực (Resource-Based View - RBV): Tiếp cận hệ thống CNTT và PMKT như một nguồn lực nội bộ đặc thù, khi được triển khai có chất lượng sẽ tạo ra năng lực cạnh tranh và nâng cao hiệu quả hoạt động.
• Lý thuyết lợi thế cạnh tranh (Competitive Advantage Theory): Giải thích việc ứng dụng CNTT giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí và tạo sự khác biệt linh hoạt trên thị trường.
• Lý thuyết tiếp cận kế toán dưới góc độ hệ thống thông tin: Mô hình đánh giá hệ thống thông tin của DeLone và McLean (1992, 2003); Mô hình đo lường chất lượng dịch vụ SERVQUAL (Parasuraman và ctg, 1988); Bộ tiêu chuẩn đánh giá chất lượng phần mềm ISO 9126, TCVN XXX-1 (2010) và TCVN XXX-3 (2010) (gồm chất lượng bên ngoài và chất lượng sử dụng).
• Khung lý thuyết kế toán quản trị của Chenhall và Morris (1986): Đo lường kế toán quản trị qua 4 khía cạnh: Phạm vi (Scope), Tính kịp thời (Timeliness), Tính tổng hợp (Aggregation), Tính tích hợp (Integration).
• Khung lý thuyết năng lực phản ứng của doanh nghiệp (Zhang và Sharifi, 1999; Sherehiy và ctg, 2007; Aburu, 2015): Cấu thành từ 4 thành phần: Năng lực, Tính linh hoạt, Sự nhanh chóng, Khả năng phản hồi.

Khái niệm nghiên cứu	Cơ sở lý thuyết & Tác giả kế thừa	Thành phần / Khía cạnh đo lường
Chất lượng PMKT	DeLone & McLean (1992, 2003), SERVQUAL (1988), TCVN ISO 9126	Chất lượng bên ngoài (chức năng, tin cậy, khả dụng) và Chất lượng sử dụng (hiệu quả, an toàn, thỏa mãn)
Lợi ích kế toán	Shang & Seddon (2002), Spathis (2006)	Tính hiệu quả, chính xác, kịp thời, tiết kiệm thời gian, tiết kiệm chi phí, tính chuyên nghiệp, tính cộng tác
Hoạt động kế toán quản trị	Chenhall & Morris (1986), IMA (2008), Drury (2009)	Phạm vi (Scope), Tính kịp thời (Timeliness), Tính tổng hợp (Aggregation), Tính tích hợp (Integration)
Năng lực phản ứng	Zhang & Sharifi (1999), Sherehiy và ctg (2007), Sambamurthy và ctg (2003)	Năng lực tổ chức, Tính linh hoạt, Sự nhanh chóng, Khả năng phản hồi
Hiệu quả hoạt động	Poston & Grabski (2001), Chen và ctg (2014)	Hiệu quả tài chính (ROA, ROI, ROS) và hiệu quả phi tài chính

Phương pháp nghiên cứu

Luận án áp dụng thiết kế nghiên cứu hỗn hợp kết hợp định tính và định lượng qua 3 giai đoạn:

1. Xây dựng thang đo nháp: Thực hiện qua nghiên cứu tại bàn, tổng hợp các thang đo quốc tế và trong nước.
2. Nghiên cứu sơ bộ:
   • Phỏng vấn định tính lần 1: Phỏng vấn sâu từng chuyên gia trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán và tài chính nhằm hiệu chỉnh thang đo và bảng hỏi.
   • Khảo sát định lượng sơ bộ: Thu thập dữ liệu từ mẫu khảo sát $N = 100$ doanh nghiệp, phân tích độ tin cậy Cronbach's Alpha và phân tích nhân tố khám phá (EFA).
   • Phỏng vấn định tính lần 2: Phỏng vấn nhóm chuyên gia dựa trên kết quả EFA sơ bộ để hoàn thiện bảng câu hỏi khảo sát chính thức.
3. Nghiên cứu chính thức:
   • Mẫu và dữ liệu: Thu thập dữ liệu từ 401 doanh nghiệp tại Việt Nam đang sử dụng PMKT, có triển khai kế toán quản trị và có báo cáo tài chính công bố năm 2017 (danh sách doanh nghiệp chi tiết tại Phụ lục 9).
   • Công cụ và kỹ thuật phân tích: Sử dụng phần mềm IBM SPSS và AMOS để thực hiện kiểm định thang đo bằng Cronbach's Alpha, EFA, phân tích nhân tố khẳng định (CFA), mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM), kiểm định mô hình cạnh tranh, ước lượng độ tin cậy bằng kỹ thuật Bootstrap và phân tích tác động của các biến kiểm soát.

Nội dung chính theo từng chương

Phần mở đầu

Phần mở đầu xác lập bối cảnh thực tế về tỷ lệ ứng dụng PMKT tại doanh nghiệp Việt Nam, tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ sự thiếu hụt nghiên cứu thực nghiệm đối với phân khúc PMKT chuyên dùng. Tác giả xác định mục tiêu tổng quát, 6 mục tiêu cụ thể, 6 câu hỏi nghiên cứu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu, phương pháp tiếp cận và đóng góp của luận án.

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa các tài liệu khoa học liên quan đến 5 trục quan hệ chính: tác động của CNTT/ERP đến hoạt động kế toán; tác động của CNTT đến năng lực phản ứng; tác động của CNTT đến hiệu quả hoạt động; mối quan hệ giữa kế toán quản trị và năng lực phản ứng; và ảnh hưởng của năng lực phản ứng đến hiệu quả kinh doanh. Chương này phân tích các nghiên cứu trong nước theo 3 nhóm (tổ chức HTTTKT, ứng dụng ERP, ứng dụng PMKT), từ đó chỉ rõ khoảng trống nghiên cứu về chuỗi tác động của chất lượng PMKT trong môi trường doanh nghiệp tại Việt Nam.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết

Chương 2 trình bày các khái niệm về PMKT, chất lượng PMKT, lợi ích kế toán, kế toán quản trị, năng lực phản ứng và hiệu quả hoạt động. Tác giả vận dụng lý thuyết lợi thế cạnh tranh, lý thuyết nguồn lực (RBV) và lý thuyết hệ thống thông tin kế toán để xây dựng các giả thuyết nghiên cứu. Chương này thiết lập hai mô hình phân tích: Mô hình lý thuyết chính thức và Mô hình cạnh tranh (bổ sung giả thuyết H9 kiểm tra tác động trực tiếp của chất lượng PMKT đến hiệu quả hoạt động), đồng thời đưa vào các biến kiểm soát liên quan đến đặc điểm doanh nghiệp.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 chi tiết hóa quy trình nghiên cứu 3 giai đoạn kết hợp định tính và định lượng. Nội dung chương mô tả cụ thể việc thiết kế bảng hỏi, phương pháp phỏng vấn chuyên gia lần 1 và lần 2, kỹ thuật chọn mẫu sơ bộ ($N = 100$) và mẫu chính thức ($N = 401$). Tác giả xây dựng các tiêu chuẩn đo lường thang đo cho từng khái niệm nghiên cứu và xác định quy trình phân tích dữ liệu qua SPSS và AMOS (Cronbach's Alpha, EFA, CFA, SEM, Bootstrap).

Chương 4: Kết quả nghiên cứu

Chương 4 công bố kết quả phân tích dữ liệu thực nghiệm:

• Kết quả sơ bộ: Đánh giá thang đo thông qua phỏng vấn định tính lần 1, kiểm định Cronbach's Alpha và EFA trên 100 mẫu sơ bộ, hiệu chỉnh thang đo qua phỏng vấn nhóm lần 2.
• Kết quả nghiên cứu chính thức:
  • Thống kê mô tả đặc điểm của 401 doanh nghiệp và các nhà quản lý tham gia khảo sát.
  • Kiểm định độ tin cậy thang đo (Cronbach's Alpha) và phân tích nhân tố EFA cho các khái niệm.
  • Phân tích CFA: Đánh giá độ hội tụ, độ tin cậy tổng hợp, phương sai trích và tính phân biệt giữa các biến tiềm ẩn theo các chỉ số mức độ phù hợp của mô hình.
  • Phân tích mô hình cấu trúc SEM: Kiểm tra các đường tác động trong Mô hình lý thuyết và Mô hình cạnh tranh; ước lượng độ vững bằng phương pháp Bootstrap; phân tích các tác động trực tiếp, gián tiếp và ảnh hưởng của các biến kiểm soát.
  • Bàn luận kết quả: So sánh các hệ số tác động với các nghiên cứu trước đây trên thế giới.

Chương 5: Kết luận và hàm ý

Chương 5 tổng kết toàn bộ quá trình nghiên cứu và kết quả kiểm định mô hình. Trên cơ sở đó, tác giả luận giải các đóng góp khoa học đối với việc hoàn thiện lý thuyết và hệ thống thang đo, đồng thời đề xuất các hàm ý quản trị cụ thể cho các nhà quản lý doanh nghiệp trong việc lựa chọn, đầu tư nâng cao chất lượng PMKT, đẩy mạnh khai thác kế toán quản trị nhằm nâng cao năng lực phản ứng và hiệu quả kinh doanh. Chương này cũng nêu rõ các hạn chế của đề tài và định hướng cho các nghiên cứu tiếp theo.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt học thuật và lý luận

• Phát triển và chuẩn hóa thang đo: Luận án đã xây dựng, điều chỉnh và chuẩn hóa hệ thống thang đo phù hợp với bối cảnh doanh nghiệp Việt Nam cho 5 khái niệm: (1) Chất lượng PMKT, (2) Lợi ích kế toán do ứng dụng phần mềm, (3) Hoạt động kế toán quản trị, (4) Năng lực phản ứng của doanh nghiệp, và (5) Hiệu quả hoạt động kinh doanh.
• Bổ sung và kiểm định mô hình lý thuyết: Luận án mở rộng việc ứng dụng lý thuyết nguồn lực (RBV) và mô hình thành công hệ thống thông tin trong lĩnh vực kế toán tại thị trường mới nổi. Nghiên cứu đã kiểm định thành công cơ chế tác động của chất lượng PMKT: chất lượng phần mềm không chỉ mang lại lợi ích kế toán trực tiếp mà còn thúc đẩy các hoạt động kế toán quản trị, từ đó nâng cao năng lực phản ứng và gián tiếp gia tăng hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Đóng góp về mặt thực tiễn và giải pháp đề xuất

• Định hướng đầu tư cho doanh nghiệp: Cung cấp cơ sở thực nghiệm giúp các nhà quản trị nhận thức rõ tầm quan trọng của việc lựa chọn và ứng dụng PMKT có chất lượng cao (cả về tính năng bên ngoài lẫn hiệu quả sử dụng), thay vì chỉ tập trung vào chi phí mua sắm ban đầu.
• Đẩy mạnh công tác kế toán quản trị: Đề xuất các giải pháp tổ chức hệ thống thông tin kế toán hướng đến việc cung cấp thông tin đa chiều (phạm vi rộng, kịp thời, tổng hợp và tích hợp), giúp doanh nghiệp gia tăng tính linh hoạt và tốc độ phản ứng trước các biến động của môi trường kinh doanh.
• Hàm ý cho các nhà cung cấp giải pháp phần mềm: Cung cấp các tiêu chí thực tế để các công ty phát triển phần mềm kế toán tại Việt Nam hoàn thiện cấu trúc phần mềm, nâng cao tính năng tích hợp dữ liệu và hỗ trợ tốt hơn cho các phân hệ kế toán quản trị.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

• Mẫu khảo sát định lượng chính thức ($N = 401$) giới hạn ở các doanh nghiệp có thực hiện hoạt động kế toán quản trị và có công bố số liệu báo cáo tài chính năm 2017.
• Đối tượng khảo sát tập trung vào các nhà quản lý và người phụ trách kế toán, phản ánh góc nhìn quản trị tại thời điểm khảo sát.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các nhóm doanh nghiệp theo từng ngành nghề kinh doanh đặc thù hoặc phân tích so sánh chi tiết giữa nhóm doanh nghiệp sử dụng PMKT đơn lẻ và nhóm sử dụng PMKT có tích hợp sâu.
• Thu thập dữ liệu theo chuỗi thời gian nhiều năm để đánh giá biến động tác động dài hạn của chất lượng phần mềm đến hiệu quả tài chính và phi tài chính của doanh nghiệp.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu chuyên khảo có giá trị ứng dụng cụ thể cho nhiều nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Kế toán, Quản trị kinh doanh, Hệ thống thông tin quản lý: Tham khảo phương pháp thiết kế nghiên cứu hỗn hợp kết hợp phỏng vấn định tính chuyên gia 2 lần và phân tích định lượng 2 giai đoạn (EFA, CFA, SEM, Bootstrap).
• Giảng viên đại học: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy và nghiên cứu trong các học phần Hệ thống thông tin kế toán, Kế toán quản trị và Phương pháp nghiên cứu khoa học trong kinh tế.
• Lãnh đạo doanh nghiệp, Giám đốc tài chính (CFO), Kế toán trưởng: Vận dụng bộ thang đo để đánh giá chất lượng hệ thống PMKT hiện tại, tái cấu trúc thông tin kế toán quản trị nhằm nâng cao khả năng phản ứng của tổ chức.
• Các đơn vị phát triển phần mềm CNTT: Tham khảo các khía cạnh đo lường chất lượng phần mềm và nhu cầu thông tin kế toán quản trị của doanh nghiệp để cải tiến sản phẩm phần mềm.

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm chất lượng phần mềm kế toán trong luận án được tiếp cận theo những tiêu chuẩn nào?
Chất lượng PMKT được tác giả tiếp cận dưới góc độ người sử dụng dịch vụ, dựa trên mô hình SERVQUAL (Parasuraman và ctg, 1988), mô hình DeLone và McLean (1992, 2003) cùng các tiêu chuẩn quốc gia TCVN ISO 9126 (TCVN XXX-1 và TCVN XXX-3 năm 2010). Thang đo bao gồm hai khía cạnh chính: chất lượng bên ngoài (chức năng, độ tin cậy, tính khả dụng, tính hiệu quả, khả năng bảo trì, tính khả chuyển) và chất lượng sử dụng (tính hiệu quả, tính năng suất, tính an toàn, tính thỏa mãn).

2. Bốn thành phần của hoạt động kế toán quản trị được kiểm định trong luận án là gì?
Dựa trên nghiên cứu của Chenhall và Morris (1986), bốn thành phần bao gồm:

• Phạm vi (Scope): Cung cấp thông tin môi trường bên ngoài, thông tin phi tài chính và dữ liệu dự báo tương lai.
• Tính kịp thời (Timeliness): Tần suất báo cáo định kỳ và tốc độ cung cấp thông tin khi có yêu cầu.
• Tính tổng hợp (Aggregation): Tổng hợp dữ liệu theo thời gian, theo phòng ban chức năng và các mô hình phân tích ra quyết định.
• Tính tích hợp (Integration): Thiết lập mục tiêu chính xác giữa các bộ phận và chia sẻ báo cáo liên phòng ban.

3. Quy mô và phương pháp thu thập dữ liệu định lượng của luận án được thực hiện như thế nào?
Nghiên cứu định lượng được chia làm hai bước: Khảo sát sơ bộ trên mẫu $N = 100$ doanh nghiệp để đánh giá độ tin cậy thang đo; Khảo sát chính thức trên mẫu $N = 401$ doanh nghiệp tại Việt Nam đang sử dụng PMKT, có thực hiện kế toán quản trị và có báo cáo tài chính năm 2017 công bố. Đối tượng trả lời khảo sát là lãnh đạo doanh nghiệp hoặc người phụ trách tài chính - kế toán.

4. Luận án đã sử dụng những kỹ thuật thống kê nào trên phần mềm SPSS và AMOS?
Tác giả đã thực hiện các kỹ thuật: thống kê mô tả, kiểm định độ tin cậy thang đo bằng Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA), phân tích nhân tố khẳng định (CFA), phân tích mô hình phương trình cấu trúc (SEM) để kiểm tra Mô hình lý thuyết và Mô hình cạnh tranh, kiểm định Bootstrap để đánh giá độ vững của ước lượng, và kiểm định ảnh hưởng của các biến kiểm soát.

5. Điểm khác biệt căn bản về bối cảnh nghiên cứu của luận án so với các công trình quốc tế là gì?
Phần lớn các nghiên cứu quốc tế trước đây khảo sát các hệ thống ERP tại các quốc gia phát triển với quy mô doanh nghiệp lớn. Luận án này tập trung giải quyết bài toán thực tiễn tại Việt Nam – nơi 98,1% là doanh nghiệp nhỏ, vừa và siêu nhỏ, trong đó hơn 85% doanh nghiệp sử dụng PMKT chuyên dụng thay vì các hệ thống ERP phức tạp.

Kết luận

Luận án của nghiên cứu sinh Bùi Quang Hùng đã hệ thống hóa và kiểm định thành công mối quan hệ giữa chất lượng phần mềm kế toán, hoạt động kế toán (lợi ích kế toán, kế toán quản trị), năng lực phản ứng và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp tại Việt Nam. Bằng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp và cỡ mẫu thực nghiệm gồm 401 doanh nghiệp, công trình đã làm rõ cơ chế truyền dẫn từ việc ứng dụng công nghệ thông tin kế toán có chất lượng đến việc gia tăng năng lực thích ứng và kết quả kinh doanh. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở học thuật cho việc phát triển thang đo trong điều kiện thị trường mới nổi, đồng thời đem lại các hàm ý quản trị thiết thực cho doanh nghiệp và các đơn vị phát triển giải pháp phần mềm tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Giới thiệu Chương này nhằm hệ thống hoá các nghiên cứu trước đây ở trong và ngoài nước có liên quan đến chủ đề đề tài. Ảnh hưởng của CNTT đối với hoạt động kế toán, đối với năng lực phản ứng của doanh nghiệp và kết quả hoạt động của doanh nghiệp sẽ được xem xét. Ảnh hưởng của hoạt động kế toán đến năng lực phản ứng của doanh nghiệp và ảnh hưởng của năng lực phản ứng đến hoạt động của doanh nghiệp cũng sẽ được tổng hợp, để từ đó tìm ra khoảng trống nghiên cứu.

Các nghiên cứu trong nước được tập hợp để so sánh, bao gồm các nghiên cứu về tổ chức hệ thống thông tin kế toán, nghiên cứu về ứng dụng ERP và ứng dụng PMKT sẽ được xem xét. Trên cơ sở các nghiên cứu trong và ngoài nước, chương này đã xác định được khoảng trống nghiên cứu cho đề tài. Tổng quan về những nghiên cứu ở nước ngoài 1. Ảnh hưởng của CNTT đối với hoạt động kế toán Việc ứng dụng hệ thống CNTT, mà đại diện là ERP trong các doanh nghiệp đã cho thấy có tác động đến hoạt động kế toán.

Theo Booth và ctg (2000), hệ thống ERP hoạt động tốt trong xử lý giao dịch và hỗ trợ ra quyết định đối với các tình huống phức tạp. Hệ thống ERP có ảnh hưởng đến việc sử dụng các phương pháp kế toán mới. Spathis và Constantinides (2004) thực hiện nghiên cứu định tính với việc phỏng vấn giám đốc của 26 công ty, từ đó nhận định được những lý do cơ bản khiến các công ty chọn chuyển đổi từ hệ thống thông tin (IS) sang hệ thống ERP và những thay đổi mang lại, đặc biệt đối với các hoạt động kế toán. Spathis (2006) kiểm tra các lợi ích kế toán liên quan đến việc áp dụng các hệ thống thông tin quản lý doanh nghiệp, từ đó hiểu rõ các nguyên nhân cơ bản thúc đẩy việc áp dụng các hệ thống quản lý doanh nghiệp.

Theo Spathis (2006), các lợi ích có được từ việc áp dụng ERP, bao gồm: lợi ích tổ chức, lợi ích hoạt động, lợi ích quản lý và lợi ích cơ sở hạ. Tương tự, Goumas và ctg (2018) cũng cho thấy lợi ích kế toán của việc triển khai ERP trong các SME trong ngành sản xuất, từ quan điểm kế toán. Các lợi ích đó bao gồm: lợi ích về CNTT, về vận hành, về quản lý, về tổ chức. Các kết quả cho thấy có sự khác biệt về tầm quan trọng của các lợi ích kế toán khác nhau trong các loại sản phẩm khác nhau.

Velcu (2007) cho thấy ở các công ty có mục tiêu dẫn đầu về công nghệ, việc sử dụng ERP mang lại các lợi ích: “thời gian thực hiện các nghiệp vụ kế toán được cải thiện” (đây là lợi ích hiệu quả nội bộ), “phản ứng nhanh hơn với sự thay đổi của môi trường kinh doanh” (đây là lợi ích thị trường) và các lợi ích hiệu quả tài chính được cải thiện khác. Các công ty có mục tiêu kinh doanh tốt nhận thấy “lợi ích kinh tế theo quy mô” là lợi ích hiệu quả nội bộ và lợi ích tài chính bao gồm “chi phí nhân viên thấp hơn” và “chi phí bán hàng, chi phí chung và quản lý thấp hơn”. Kanellou and Spathis (2013) đã chứng minh tác động của hệ thống ERP đối với các nghiệp vụ kế toán và từ đó dẫn đến sự hài lòng của người dùng. Kết quả của nghiên cứu có ý nghĩa đối với các công ty đang cân nhắc việc sử dụng hệ thống ERP.

Tijani and Ogundeji (2014) cho thấy tầm quan trọng của việc xử lý thông tin kế toán trên máy vi tính, và việc xử lý thông tin kế toán cần được duy trì trong môi trường của các nguyên tắc và thủ tục kế toán được chấp nhận chung. Attayah và Sweiti (2014) cũng cho thấy hệ thống ERP có tác động tích cực đến sự phù hợp của thông tin kế toán. Các nghiên cứu nói trên cho thấy mối quan hệ giữa CNTT- mà cụ thể ở đây là ERP – đến hoạt động kế toán. CNTT cũng có ảnh hưởng đến hoạt động kế toán quản trị.

Granlund và Malmi (2002) thực hiện một nghiên cứu định tính cho thấy các dự án ERP có tác động nhất định đến các thủ tục kiểm soát và kế toán quản trị. Spathis và Ananiadis (2005) xem xét tác động của các quyết định được đưa ra nhờ hệ thống ERP đến hoạt động kế toán và kế toán quản trị tại một trường đại học công lập lớn ở Hy Lạp, dựa trên lợi ích nhận thức theo mong đợi và nhận thức của người dùng. Kết quả nghiên cứu cho. 14 thấy, sau một năm triển khai, nhận thức của người dùng sẽ tích cực hơn so với kỳ vọng của họ ở giai đoạn trước khi triển khai.

Các dữ liệu thực nghiệm xác nhận một số lợi ích thu được từ hệ thống ERP mới, đặc biệt là hệ thông thông tin kế toán và kế toán quản trị. Hệ thống ERP mới đóng góp đáng kể vào việc tăng tính linh hoạt trong cung cấp thông tin, giúp trường đại học giám sát hiệu quả và khai thác tài sản, dòng thu, chi tiêu và cải thiện việc ra quyết định. Rom và Rohde (2006) thực hiện một nghiên cứu định lượng với 349 bảng câu hỏi được thu thập từ các công ty nhằm đánh giá ảnh hưởng của ERP đến khả năng giải quyết các nhiệm vụ kế toán quản trị khác nhau. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng các hệ thống ERP hỗ trợ việc thu thập dữ liệu và tổ chức các hoạt động kế toán quản trị tốt.

Scapens và Jazayeri (2010) thực hiện một nghiên cứu tình huống theo thời gian đối với việc triển khai phần mềm SAP trong bộ phận châu Âu của một công ty đa quốc gia lớn ở Hoa Kỳ, trong đó kế toán quản trị được thay đổi trong quá trình phát triển. Các ông đã thấy rằng dưới tác động của phần mềm SAP, vai trò của kế toán quản trị đã thay đổi như sau: (i) loại bỏ các công việc thường xuyên; (ii) người quản lý cấp cơ sở cần có kiến thức kế toán; (iii) nhiều thông tin hướng tới tương lai; và (iv) mở rộng vai trò của các nhân viên kế toán quản trị. SAP không phải là nguyên nhân dẫn đến những thay đổi này; nhưng các đặc tính của SAP (đặc biệt, sự tích hợp, tiêu chuẩn hóa, thói quen và tập trung) đã mở ra một số cơ hội và tạo điều kiện cho những thay đổi của hoạt động kế toán quản trị. Như vậy, ERP chỉ có tác động tương đối vừa phải đối với nhân viên kế toán quản trị và các hoạt động kế toán quản trị.

ERP là một trong những thành quả của công nghệ thông tin đa dạng được các công ty sử dụng rộng rãi trong những năm gần đây. Khoảng 90 phần trăm các doanh nghiệp lớn đã quản lý một hệ thống ERP. Hơn nữa, hầu hết các doanh nghiệp vừa cũng đã quản lý và sử dụng các hệ thống như vậy. Nhiệm vụ của hệ thống này là tạo ra những thay đổi lớn trong doanh nghiệp (thay đổi về cấu trúc, văn hóa, nhiệm vụ, nhân sự, v.

Một trong những khu vực bị ảnh hưởng là trung tâm của hệ thống, tức là phần kế toán của nó; và một trong những nhân viên chủ chốt tham gia vào việc thực hiện và áp dụng hệ thống. 15 ERP là kế toán quản trị. Etemadi và Kazeminia (2014) cho thấy việc quản trị hệ thống ERP tốt sẽ tạo ra những thay đổi về hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, thay đổi về hành vi và kỹ năng của kế toán quản trị. Abbasi và ctg (2014) phát hiện hiệu quả cao nhất của việc triển khai ERP trong các tổ chức được khảo sát của Iran là: các mức tiêu chuẩn và chất lượng báo cáo đang được cải thiện, tạo thêm sự tích hợp tổ chức và trao quyền cho nhân viên.

Ponorica và ctg (2015) lại thấy rằng ERP không tác động nhiều đến các hoạt động kế toán tài chính nhưng có tác động mạnh đến các hoạt động kế toán quản trị. Liên quan đến mối quan hệ giữa ứng dụng CNTT và kế toán quản trị, Rikhardsson và Yigitbasioglu (2018) trong 1 tổng hợp các nghiên cứu về mối quan hệ này giai đoạn 2005 - 2015 cho thấy chỉ có 30 bài báo đăng trên các tạp chí có uy tín liên quan đến kế toán. Nghiên cứu chỉ ra rằng có nhiều nội dung nghiên cứu liên quan đến mối quan hệ giữa CNTT và kế toán quản trị cần được khám phá. Như vậy, hầu hết các nghiên cứu gần đây về ảnh hưởng của CNTT đối với hoạt động kế toán đều liên quan đến ERP.

Một lý do có thể giải thích là các nghiên cứu được thực hiện ở các nước phát triển (Châu Âu, Úc…). Các nghiên cứu đều cho thấy ảnh hưởng tích cực nhất định của CNTT đối với công tác kế toán, mang lại nhiều lợi ích (hỗ trợ tốt hơn trong xử lý, ra quyết định, giảm chi phí, cung cấp thông tin phù hợp…). Tuy nhiên cũng có số nghiên cứu cho thấy việc ứng dụng CNTT đặt biệt là ERP không ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động kế toán tài chính mà chủ yếu là kế toán quản trị. Số lượng nghiên cứu về mối quan hệ giữa CNTT và kế toán quản trị còn ít, chưa có nghiên cứu nào đề cập đến mối quan hệ giữa chất lượng PMKT đến hoạt động kế toán và những lợi ích của nó mang lại.

Xem Phụ lục 1- Tóm tắt 1 số nghiên cứu trên thế giới liên quan đến vấn đề nghiên cứu. Ảnh hưởng của ứng dụng CNTT đối với năng lực phản ứng của doanh nghiệp Tầm quan trọng của CNTT ngày càng được xác nhận trong các hoạt động sản xuất, một số nghiên cứu tìm thấy rằng hệ thống thông tin thúc đẩy năng lực phản ứng của doanh nghiệp. Theo Coronado và Colin (2002), hệ thống thông tin được coi là tạo ra và tạo điều kiện cho việc tổ chức sản xuất một cách linh hoạt. Các tác giả này cho rằng hệ thống thông tin hỗ trợ và thúc đẩy sự nhanh nhẹn và năng lực phản ứng của doanh nghiệp.

Van Oosterhout và ctg (2006) cho rằng môi trường kinh doanh năng động hiện tại đòi hỏi các doanh nghiệp phải nhanh nhẹn. Sự nhanh nhẹn của doanh nghiệp là khả năng doanh nghiệp có thể nhanh chóng và dễ dàng thay đổi các hoạt động và quy trình kinh doanh vượt quá mức độ linh hoạt bình thường để quản lý hiệu quả các thay đổi bên ngoài và nội bộ không thể đoán trước.