Nghiên cứu tác động các nhân tố đến sự phát triển công nghiệp hỗ trợ tại tỉnh Bắc Ninh

Luận án nghiên cứu tác động của các nhân tố đến sự phát triển công nghiệp hỗ trợ tại tỉnh Bắc, cung cấp cái nhìn sâu sắc và phân tích chi tiết.

• Tác giả: Trần Hồng Nhạn
• Người hướng dẫn: GS. Phạm Ngọc Kiểm
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Công nghiệp hỗ trợ
• Đề tài: Tác động các nhân tố đến phát triển công nghiệp hỗ trợ tại Bắc Ninh
• Loại tài liệu: Luận án
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT
• DANH MỤC VIẾT TẮT TIẾNG ANH
• DANH MỤC ĐỒ THỊ
• DANH MỤC HÌNH
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu của luận án
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Những đóng góp khoa học của luận án
• 0.6. Kết cấu của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ SỰ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ
• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu
• 1.2. Những vấn đề lý luận cơ bản về công nghiệp hỗ trợ
• 1.3. Các quan điểm về công nghiệp hỗ trợ
• 1.4. Đặc điểm của công nghiệp hỗ trợ
• 1.5. Phân loại nhóm ngành công nghiệp hỗ trợ
• 1.6. Khái niệm, vai trò của phát triển công nghiệp hỗ trợ
• 1.6.1. Khái niệm phát triển công nghiệp hỗ trợ
• 1.6.2. Vai trò phát triển công nghiệp hỗ trợ
• 1.7. Thống kê các nhân tố tác động đến sự phát triển công nghiệp hỗ trợ
• 1.8. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: HỆ THỐNG CHỈ TIÊU THỐNG KÊ SỰ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ VÀ THỰC TRẠNG CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ BẮC NINH
• 2.1. Hệ thống chỉ tiêu thống kê sự phát triển công nghiệp hỗ trợ
• 2.1.1. Nguyên tắc xây dựng hệ thống chỉ tiêu
• 2.1.2. Hệ thống chỉ tiêu thống kê
• 2.2. Thực trạng và xu hướng phát triển công nghiệp hỗ trợ Bắc Ninh giai đoạn 2010-2016
• 2.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA CÁC NHÂN TỐ ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ
• 3.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.1.1. Nghiên cứu định tính các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển công nghiệp hỗ trợ
• 3.1.2. Nghiên cứu định lượng sự tác động của các nhân tố đến sự phát triển công nghiệp hỗ trợ
• 3.2. Kết quả nghiên cứu từ tỉnh Bắc Ninh
• 3.2.1. Thống kê mô tả mẫu
• 3.2.2. Đặc điểm yếu tố đầu vào và thị trường đầu ra của mẫu
• 3.2.3. Kết quả kiểm định mô hình và các giả thuyết nghiên cứu
• 3.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KIẾN NGHỊ
• 4.1. Kiến nghị từ kết quả nghiên cứu
• 4.1.1. Đối với cơ quan quản lý
• 4.1.2. Đối với doanh nghiệp
• 4.1.3. Kiến nghị với công tác thống kê hiện nay
• 4.2. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tác động của các nhân tố đến phát triển công nghiệp hỗ trợ

Phát triển công nghiệp hỗ trợ (CNHT) tại Bắc Ninh chịu ảnh hưởng từ nhiều nhân tố phát triển khác nhau. Các yếu tố này bao gồm chính sách công nghiệp, đầu tư từ khu vực tư nhân, và sự tham gia của các doanh nghiệp nước ngoài. Đặc biệt, tác động kinh tế từ việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đã tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự phát triển của CNHT. Theo số liệu từ Bộ Công Thương, Bắc Ninh đã thu hút một lượng lớn FDI, điều này không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn nâng cao năng lực sản xuất của các doanh nghiệp trong tỉnh. Việc phát triển công nghệ sản xuất cũng là một yếu tố quan trọng, giúp các doanh nghiệp trong tỉnh cải thiện chất lượng sản phẩm và giảm chi phí sản xuất. Sự phát triển của chuỗi cung ứng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp CNHT tại Bắc Ninh.

1.1. Chính sách công nghiệp

Chính sách công nghiệp của tỉnh Bắc Ninh đã tạo ra một khung pháp lý thuận lợi cho sự phát triển của CNHT. Các chính sách này bao gồm ưu đãi thuế, hỗ trợ tài chính cho các doanh nghiệp mới thành lập, và các chương trình đào tạo nhân lực. Việc cải cách hành chính cũng giúp giảm bớt thủ tục rườm rà, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận các nguồn lực cần thiết. Theo các chuyên gia, một môi trường chính sách ổn định và minh bạch sẽ khuyến khích các nhà đầu tư trong và ngoài nước tham gia vào lĩnh vực CNHT. Điều này không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn tạo ra nhiều việc làm cho người lao động địa phương.

1.2. Đầu tư và công nghệ

Đầu tư vào công nghệ sản xuất là một trong những yếu tố quyết định đến sự phát triển của CNHT. Các doanh nghiệp cần phải cập nhật công nghệ mới để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc áp dụng công nghệ tiên tiến không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất mà còn tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường. Nghiên cứu cho thấy, các doanh nghiệp có khả năng tiếp cận công nghệ hiện đại thường có tỷ lệ thành công cao hơn trong việc phát triển sản phẩm mới và mở rộng thị trường. Hơn nữa, sự hợp tác với các công ty công nghệ lớn cũng giúp các doanh nghiệp trong tỉnh Bắc Ninh nâng cao năng lực sản xuất và cải thiện quy trình sản xuất.

II. Thực trạng phát triển công nghiệp hỗ trợ tại Bắc Ninh

Thực trạng phát triển công nghiệp hỗ trợ tại Bắc Ninh cho thấy sự tăng trưởng mạnh mẽ trong những năm gần đây. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Theo thống kê, tỷ lệ nội địa hóa trong sản xuất CNHT còn thấp, chủ yếu phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu. Điều này không chỉ làm giảm giá trị gia tăng của sản phẩm mà còn ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp. Hơn nữa, sự thiếu hụt thông tin về các doanh nghiệp CNHT cũng là một rào cản lớn. Các doanh nghiệp lắp ráp thường gặp khó khăn trong việc tìm kiếm nhà cung cấp phù hợp, dẫn đến việc phải nhập khẩu linh kiện từ nước ngoài. Để khắc phục tình trạng này, cần có một hệ thống thông tin minh bạch và hiệu quả hơn về các doanh nghiệp CNHT.

2.1. Tình hình nội địa hóa

Tình hình nội địa hóa trong ngành CNHT tại Bắc Ninh hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế. Mặc dù có nhiều chính sách khuyến khích, nhưng tỷ lệ nội địa hóa vẫn chưa đạt yêu cầu. Các doanh nghiệp trong tỉnh chủ yếu sản xuất các linh kiện đơn giản, trong khi các linh kiện quan trọng vẫn phải nhập khẩu. Điều này không chỉ làm giảm giá trị gia tăng mà còn tạo ra sự phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu từ nước ngoài. Để nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, các doanh nghiệp cần đầu tư vào nghiên cứu và phát triển, đồng thời cải thiện chất lượng sản phẩm để đáp ứng yêu cầu của thị trường.

2.2. Thông tin và kết nối doanh nghiệp

Sự thiếu hụt thông tin về các doanh nghiệp CNHT là một trong những vấn đề lớn hiện nay. Các doanh nghiệp lắp ráp thường không có đủ thông tin để tìm kiếm nhà cung cấp phù hợp. Việc xây dựng một hệ thống thông tin minh bạch và hiệu quả sẽ giúp các doanh nghiệp dễ dàng kết nối với nhau, từ đó tạo ra một mạng lưới cung ứng mạnh mẽ hơn. Hệ thống này không chỉ giúp các doanh nghiệp tìm kiếm đối tác mà còn cung cấp thông tin về năng lực sản xuất, chất lượng sản phẩm, và các chính sách hỗ trợ từ chính phủ.

III. Giải pháp phát triển công nghiệp hỗ trợ tại Bắc Ninh

Để phát triển công nghiệp hỗ trợ tại Bắc Ninh, cần có một loạt các giải pháp đồng bộ. Trước hết, cần cải thiện môi trường chính sách công nghiệp để thu hút thêm đầu tư từ khu vực tư nhân. Các chính sách này cần phải rõ ràng, minh bạch và dễ tiếp cận. Thứ hai, cần tăng cường đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao để đáp ứng nhu cầu của các doanh nghiệp. Việc nâng cao kỹ năng cho người lao động sẽ giúp cải thiện năng suất và chất lượng sản phẩm. Cuối cùng, cần xây dựng một hệ thống thông tin hiệu quả để kết nối các doanh nghiệp trong ngành CNHT, từ đó tạo ra một mạng lưới cung ứng mạnh mẽ và bền vững.

3.1. Cải cách chính sách

Cải cách chính sách công nghiệp là một trong những giải pháp quan trọng để phát triển CNHT. Cần có các chính sách ưu đãi thuế, hỗ trợ tài chính cho các doanh nghiệp mới thành lập, và các chương trình đào tạo nhân lực. Chính sách cần phải được thiết kế sao cho phù hợp với đặc điểm của từng ngành cụ thể, từ đó tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển của CNHT. Việc cải cách hành chính cũng cần được thực hiện để giảm bớt thủ tục rườm rà, giúp các doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận các nguồn lực cần thiết.

3.2. Đào tạo nguồn nhân lực

Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao là một yếu tố quyết định đến sự phát triển của CNHT. Các doanh nghiệp cần đầu tư vào đào tạo kỹ năng cho người lao động, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc hợp tác với các trường đại học và viện nghiên cứu cũng sẽ giúp các doanh nghiệp tiếp cận được công nghệ mới và cải thiện quy trình sản xuất. Hơn nữa, cần có các chương trình đào tạo chuyên sâu cho các nhà quản lý để họ có thể đưa ra các quyết định đúng đắn trong việc phát triển sản xuất.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Thống kê với đề tài "Nghiên cứu thống kê tác động các nhân tố đến sự phát triển của công nghiệp hỗ trợ - trường hợp tỉnh Bắc Ninh", do nghiên cứu sinh Trần Hồng Nhạn thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Ngọc Kiểm tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (năm 2019). Luận án giải quyết các vấn đề lý luận và thực nghiệm thống kê đối với ngành công nghiệp hỗ trợ (CNHT) trong bối cảnh tái cơ cấu kinh tế tại Việt Nam.

Tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ sự suy giảm tốc độ tăng trưởng công nghiệp và gia tăng tồn kho sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008–2009. Giai đoạn này, lạm phát tại Việt Nam tăng từ mức bình quân 8% lên 20% vào năm 2008. Tăng trưởng kinh tế phụ thuộc nhiều vào yếu tố vốn thay vì nâng cao năng suất: đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng GDP giảm từ 44% trong thập niên 1990 xuống còn 24% trong nửa đầu thập niên 2000, trong khi đóng góp của vốn tăng từ 34% lên 53%. Theo số liệu của Viện Chiến lược công nghiệp (Bộ Công Thương), trong khoảng 600 doanh nghiệp hoạt động ở lĩnh vực chế tạo chỉ có 200 doanh nghiệp đủ trình độ tham gia sản xuất cho đối tác nước ngoài, tập trung chủ yếu ở ngành xe máy và điện tử. Nhiều ngành hàng xuất khẩu đạt kim ngạch hàng chục tỷ USD mỗi năm nhưng phải nhập khẩu từ 80% đến 85% nguyên liệu, dẫn tới giá trị gia tăng nội địa thấp. Ngành chế tạo, lắp ráp ô tô và xe máy có khoảng 200 doanh nghiệp cung ứng linh phụ kiện, song sản phẩm chủ yếu ở mức đơn giản; các cụm chi tiết quan trọng như động cơ, hộp số, cụm chuyển động phải nhập khẩu 100%. Đối chiếu với tiến trình 5 giai đoạn phát triển CNHT tại các nước đang phát triển (thay thế nhập khẩu; tăng số lượng nhưng chất lượng thấp; sản phẩm gia tăng và giảm nhập khẩu; cạnh tranh nội địa; xuất khẩu), ngành CNHT Việt Nam mới nằm ở giai đoạn 2.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả chỉ ra là: trên thực tế có nhiều nghiên cứu tiếp cận CNHT dưới góc độ chính sách hoặc mô tả kinh tế chung, nhưng thiếu vắng các công trình nghiên cứu toàn diện dưới giác độ thống kê. Cơ quan thống kê quốc gia (Tổng cục Thống kê) chưa ban hành khái niệm chính thức, chưa xây dựng cơ sở phân loại sản phẩm CNHT dựa trên hệ thống ngành kinh tế quốc dân, và chưa thiết lập hệ thống chỉ tiêu thống kê định kỳ để đo lường quy mô, cơ cấu cũng như năng lực cạnh tranh của ngành. Do dữ liệu CNHT cấp quốc gia chưa được công bố đầy đủ, việc đánh giá định lượng gặp nhiều trở ngại. Luận án lựa chọn tỉnh Bắc Ninh làm địa bàn nghiên cứu điển hình vì đây là địa phương có tốc độ tăng trưởng công nghiệp cao và thu hút lượng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) lớn của cả nước.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án được xác định gồm 2 nội dung đánh số theo văn bản:

1. Hệ thống hóa một số vấn đề lý luận cơ bản về CNHT, phân loại nhóm ngành CNHT, xây dựng hệ thống chỉ tiêu đánh giá sự phát triển và xác định các nhân tố tác động đến sự phát triển CNHT.
2. Đánh giá tác động các nhân tố đến sự phát triển CNHT và đề xuất một số giải pháp nhằm cải thiện tình hình CNHT hiện nay của Việt Nam.

Đối tượng nghiên cứu là ngành CNHT và sự tác động của các nhân tố tới sự phát triển CNHT. Đối tượng thu thập thông tin khảo sát sơ cấp là người chủ các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực CNHT. Phạm vi không gian nghiên cứu giới hạn trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh; phạm vi thời gian thu thập dữ liệu thứ cấp phục vụ đánh giá thực trạng kéo dài từ năm 2010 đến năm 2016.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án phân tích tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo hai nhóm phương pháp: định tính và định lượng.

Đối với nhóm nghiên cứu định tính, các bài học kinh nghiệm quốc tế và chính sách phát triển CNHT được điểm lại qua các nghiên cứu của APO (2002) về việc thu hút FDI và điều kiện tiên quyết về tỷ lệ nội địa hóa; JBIC (2004) và JICA (1995) về hệ thống thầu phụ của các chi nhánh tập đoàn Nhật Bản tại Thái Lan, Malaysia, Indonesia; Abell Peter (1990) và Anderdon (1999) về kinh nghiệm phát triển CNHT ở các nước đang phát triển; Kenichi Ohno và Nguyễn Văn Thường (2005, 2011) so sánh bài học phát triển giữa Malaysia và Thái Lan. Nguyễn Kế Tuấn (2004) đề cập tổng quát khái niệm, vai trò và quan điểm xây dựng chính sách phát triển CNHT tại Việt Nam. Kenichi Ohno (2007) xác định năng lực cạnh tranh của ngành sản xuất linh kiện được quyết định bởi 5 nhân tố cốt lõi: dung lượng thị trường, nguồn nhân lực công nghiệp, môi trường chính sách, chính sách thuế, khoảng cách thông tin và nhận thức, cùng hai nhân tố bổ trợ là tiêu chuẩn công nghiệp và tiêu chuẩn an toàn. Về phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) trong CNHT, các công trình của Lipovatz Daphne và cộng sự (2000), Ratana E. (1999), Rendon R. (2000), Subrahmanya và M. Bala (2006) phân tích cơ cấu và hoạt động thầu phụ tại Nhật Bản và Thái Lan. Các nghiên cứu về lợi thế cạnh tranh quốc gia, chuỗi giá trị và cụm công nghiệp gồm Michael Porter (1990, 1991), Jones R.H. (2005), Briger Wernerfelt (1984), Dunning John (1977), Eiamkanitchat (1999), Elaine Mosakowski và cộng sự (1997), Ernst Dieter (2000), Cusumano và Takeishi (1991), Toshihiro Nishiguchi (1994), Fujimoto và cộng sự (2001). Tại Việt Nam, các nghiên cứu của Trường Đại học Ngoại thương (2010), Phan Đăng Tuất (2007, 2008), Lê Thế Giới (2014), Hoàng Văn Châu (2010), Đỗ Mạnh Hồng (2008) đã cung cấp các cơ sở lý luận và đề xuất chính sách kinh tế vĩ mô. Tác giả nhận xét hạn chế của các nghiên cứu định tính là khái niệm CNHT chưa nhất quán, ranh giới giữa CNHT và công nghiệp lắp ráp còn giao thoa, thiếu hệ thống chỉ tiêu thống nhất về phương pháp tính và nguồn số liệu.

Đối với nhóm nghiên cứu định lượng, tác giả phân chia thành hai hướng:

• Hướng sử dụng thống kê mô tả: Nguyễn Kế Tuấn (2014), Trần Đình Thiên (2012), Nguyễn Thị Huế (2013), Hà Thị Lan Hương (2014), Nguyễn Thị Dung Huệ (2013), Đỗ Minh Thụy (2013), Trương Thị Chí Bình (2010). Các nghiên cứu này chỉ ra nguyên nhân CNHT chậm phát triển như năng lực doanh nghiệp trong nước yếu, thiếu vắng cơ chế ràng buộc tỷ lệ nội địa hóa. Hạn chế là số liệu dừng ở mức mô tả, chưa đưa ra bằng chứng thực nghiệm lượng hóa mức độ tác động của từng nhân tố.
• Hướng sử dụng mô hình kinh tế lượng và phân tích nhân tố: Lưu Tiến Dũng và cộng sự (2014) khảo sát ngành cơ khí với bộ thang đo 35 biến quan sát Likert, kết luận nguồn nhân lực chất lượng cao có tác động mạnh nhất, sự bất cân xứng thông tin có tác động thấp nhất; Nhâm Phong Tuân và Nguyễn Thị Tuyết (2012) khảo sát 250 doanh nghiệp (thu được 102 phiếu hợp lệ) dựa trên khung lý thuyết của Barney, Newbert và Porter, chỉ ra nguồn lực doanh nghiệp tác động mạnh hơn khả năng tổ chức tới lợi thế cạnh tranh; Phạm Văn Hùng (2014) khảo sát 350 doanh nghiệp vật liệu xây dựng (thu được 300 phiếu hợp lệ), sử dụng hồi quy để xác định vốn đầu tư và khoa học công nghệ có ảnh hưởng lớn đến tính bền vững của CNHT xây dựng dân dụng.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết là: xây dựng cơ sở phân loại sản phẩm CNHT theo phân ngành kinh tế quốc dân; thiết lập hệ thống chỉ tiêu thống kê hoàn chỉnh; thu thập dữ liệu thực tế tại Bắc Ninh để kiểm định thực nghiệm mô hình tác động của các nhân tố bằng các công cụ thống kê chuyên sâu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Về cơ sở lý thuyết, luận án vận dụng quan điểm phát triển kinh tế của C.Mác (phát triển theo chiều rộng thông qua mở rộng quy mô vốn, lao động; phát triển theo chiều sâu thông qua tăng năng suất lao động và hiệu quả sử dụng đầu vào); lý thuyết lợi thế cạnh tranh và mô hình Khối kim cương của Michael Porter; lý thuyết nguồn lực doanh nghiệp của Barney; các mô hình phát triển CNHT trên thế giới (mô hình tự phát tại Anh, Pháp, Đức, Mỹ; mô hình chiến lược kéo tại Nhật Bản; mô hình chiến lược đẩy tại Hàn Quốc; mô hình tổng hợp).

Về khái niệm và phạm vi, luận án phân tích 3 cách tiếp cận:

• Phạm vi hẹp (phạm vi chính): tập trung vào linh kiện, phụ tùng gia công cho lắp ráp cuối cùng (áp dụng tại Thái Lan, Malaysia).
• Phạm vi rộng 1: bao gồm thêm các dịch vụ sản xuất như logistics, kho bãi, phân phối, bảo hiểm (Bộ Năng lượng Hoa Kỳ - DOE, 2005; Quyết định số 9028/QĐ-BCT).
• Phạm vi rộng 2: bao hàm cả chế tạo vật liệu cơ bản như sắt thép, hóa chất thô (Nhật Bản).

Dựa trên bối cảnh Việt Nam, luận án định nghĩa: "Công nghiệp hỗ trợ là một nhóm các hoạt động công nghiệp cung cấp các đầu vào trung gian (gồm linh kiện, phụ tùng và công cụ để sản xuất ra các linh kiện phụ tùng này) cho công nghiệp lắp ráp và công nghiệp chế biến."

Về phân loại nhóm ngành, luận án dựa vào Hệ thống ngành kinh tế Việt Nam kết hợp Nghị định số 111/2015/NĐ-CP, áp dụng nguyên tắc sắp xếp theo 3 căn cứ ưu tiên: (1) Căn cứ vào công dụng sản phẩm hỗ trợ; (2) Căn cứ vào nguyên, vật liệu chính; (3) Căn cứ vào quy trình công nghệ sản xuất. Trên cơ sở đó, luận án xác định 6 nhóm ngành CNHT:

1. Lĩnh vực CNHT ngành dệt may;
2. Lĩnh vực CNHT ngành da giày;
3. Lĩnh vực CNHT ngành điện tử - tin học;
4. Lĩnh vực CNHT ngành sản xuất ô tô, xe máy;
5. Lĩnh vực CNHT ngành cơ khí chế tạo;
6. Lĩnh vực CNHT công nghệ cao.

Quy trình nghiên cứu của luận án gồm 6 bước:

• Bước 1: Tổng quan lý luận và đề xuất mô hình nghiên cứu sơ bộ gồm 5 nhân tố: Dung lượng thị trường, Nguồn nhân lực chất lượng cao, Môi trường chính sách, Chính sách thuế, Thông tin và nhận thức.
• Bước 2: Xây dựng hệ thống chỉ tiêu thống kê và phân tích thực trạng CNHT Bắc Ninh giai đoạn 2010–2016.
• Bước 3: Nghiên cứu định tính thông qua phỏng vấn chuyên gia, phân tích tần suất xuất hiện từ khóa để hiệu chỉnh thang đo nháp, bổ sung nhân tố Trách nhiệm bảo vệ môi trường.
• Bước 4: Nghiên cứu định lượng sơ bộ để kiểm định độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach's Alpha, hình thành thang đo chính thức.
• Bước 5: Nghiên cứu định lượng chính thức bằng bảng hỏi điều tra mẫu doanh nghiệp tại Bắc Ninh, phân tích nhân tố khám phá (EFA), phân tích khẳng định (CFA) và kiểm định thang đo.
• Bước 6: Kiểm định mô hình hồi quy, phân tích hàm phân biệt bội số để so sánh sự khác biệt giữa các nhóm ngành, thảo luận kết quả và đề xuất giải pháp.

Nguồn tư liệu và dữ liệu gồm:

• Dữ liệu thứ cấp: Điều tra doanh nghiệp hàng năm (2010–2016) của Cục Thống kê tỉnh Bắc Ninh, Niên giám thống kê Bắc Ninh, số liệu thống kê Hải quan Bắc Ninh, báo cáo tài chính doanh nghiệp.
• Dữ liệu sơ cấp: Khảo sát điều tra bằng bảng câu hỏi đối với các chủ doanh nghiệp CNHT trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh năm 2016.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về sự phát triển công nghiệp hỗ trợ

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về CNHT. Tác giả phân tích các đặc điểm cấu trúc của ngành: tính đa cấp (phân tầng nhà cung cấp cấp 1, cấp 2, cấp 3 trong chuỗi giá trị); tính hệ thống liên kết theo quy trình sản xuất, khu vực và phụ thuộc vào ngành công nghiệp chính; sự đa dạng về trình độ công nghệ. Chương này làm rõ 4 mô hình phát triển CNHT trên thế giới (tự phát, kéo, đẩy, tổng hợp) và khẳng định vai trò của CNHT trong việc thu hút FDI, chuyển giao công nghệ, hạn chế bẫy thu nhập trung bình và thúc đẩy phát triển mạng lưới DNNVV.

Tác giả tổng hợp các nhân tố tác động đến sự phát triển CNHT từ các công trình trước: thị trường khu vực hạ nguồn, tiến bộ khoa học kỹ thuật, nguồn lực tài chính, mức độ bảo hộ thực tế, quan hệ liên kết toàn cầu, chính sách nhà nước, nguồn nhân lực chất lượng cao, chính sách thuế ưu đãi, dung lượng thị trường, thu hẹp khoảng cách thông tin và nhận thức. Từ đó, tác giả xây dựng mô hình nghiên cứu sơ bộ gồm 5 nhân tố tác động trực tiếp đến sự phát triển CNHT: Dung lượng thị trường, Chính sách thuế, Nguồn nhân lực chất lượng cao, Thông tin và nhận thức, Môi trường chính sách.

Chương 2: Hệ thống chỉ tiêu thống kê sự phát triển công nghiệp hỗ trợ và thực trạng công nghiệp hỗ trợ Bắc Ninh

Chương 2 thiết lập nguyên tắc xây dựng hệ thống chỉ tiêu thống kê: xuất phát từ mục đích nghiên cứu, đảm bảo tính toàn diện và tính khả thi. Từng chỉ tiêu phải đáp ứng 4 yêu cầu: tính hiệu quả, tính so sánh, tính khả thi và tính hội nhập quốc tế. Hệ thống chỉ tiêu bao gồm 2 nhóm chính: nhóm phản ánh sự gia tăng về số lượng doanh nghiệp và nhóm phản ánh sự cải thiện năng lực cạnh tranh. Mỗi chỉ tiêu được định nghĩa đầy đủ về khái niệm, công thức tính, phân tổ chủ yếu và nguồn số liệu:

• Tốc độ tăng (giảm) số lượng doanh nghiệp: tính theo tốc độ liên hoàn $a_Y = \frac{Y_j - Y_{j-1}}{Y_{j-1}} \times 100$ và định gốc $A_Y = \frac{Y_j - Y_1}{Y_1} \times 100$ (kỳ gốc 2010).
• Quy mô lao động bình quân: $\bar{L} = \frac{L_{dk} + L_{ck}}{2}$.
• Giá trị sản xuất (GO): xác định từ doanh thu thuần, biến động chi phí dở dang, thành phẩm và hàng gửi bán; chuyển đổi về giá so sánh 2010 qua chỉ số giá tiêu dùng.

Bảng 2.1 dưới đây thể hiện biến động chỉ số giá tiêu dùng tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2010–2016:

Năm	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016
Chỉ số giá tiêu dùng theo giá so sánh 2010 (%)	100,00	107,35	100,45	96,94	95,06	94,05	96,48

• Giá trị tăng thêm (VA): tính theo phương pháp phân phối $VA = V + M_1 + M_2 + C_1$ (với $V$ là thu nhập lao động, $M_1$ là thu nhập của doanh nghiệp, $M_2$ là nghĩa vụ thuế và lệ phí nộp ngân sách, $C_1$ là khấu hao tài sản cố định).
• Giá trị xuất khẩu: tính theo giá FOB bằng đồng USD.
• Thu nhập bình quân của một lao động: $H_{TV} = \frac{V}{\bar{L}}$.
• Năng suất lao động: $W_T = \frac{VA}{\bar{L}}$ (triệu đồng/người).
• Tỷ trọng giá trị tăng thêm trong giá trị sản xuất: $\frac{VA}{GO} \times 100%$.

Phần thực trạng sử dụng số liệu thống kê giai đoạn 2010–2016 của Cục Thống kê Bắc Ninh, trình bày qua các bảng: số lượng doanh nghiệp phân theo nhóm ngành và loại hình (Bảng 2.2), cơ cấu số lượng doanh nghiệp (Bảng 2.3), giá trị tăng thêm theo giá so sánh (Bảng 2.4), tốc độ tăng liên hoàn của VA và GO (Bảng 2.5), hiệu suất sử dụng vốn (Bảng 2.6), năng suất lao động (Bảng 2.7) và thu nhập bình quân (Bảng 2.8).

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu và kết quả nghiên cứu tác động của các nhân tố đến sự phát triển công nghiệp hỗ trợ

Chương 3 trình bày chi tiết quy trình thực nghiệm. Nghiên cứu định tính được triển khai để kiểm tra tính phù hợp của các nhân tố thông qua phân tích tần suất xuất hiện các ý tưởng và từ khóa (Bảng 3.1 đến Bảng 3.7): sự phát triển CNHT (PTCNHT), nguồn nhân lực chất lượng cao (gồm kỹ năng lao động KNLD và thái độ lao động TDLD), môi trường chính sách (MTCS), chính sách thuế (CST), dung lượng thị trường (DLTT), thông tin cần thiết (TT), và nhân tố mới được phát hiện là trách nhiệm bảo vệ môi trường (TNBVMT).

Nghiên cứu định lượng sử dụng mẫu điều tra doanh nghiệp CNHT tại Bắc Ninh tính đến 31/12/2016. Tác giả mô tả cơ cấu mẫu so với tổng thể chung năm 2016 (Bảng 3.8), thị trường tiêu thụ sản phẩm (Bảng 3.9), tỷ trọng nguồn nguyên liệu đầu vào (Bảng 3.10) và trình độ lao động (Bảng 3.11).

Quy trình kiểm định mô hình gồm:

• Kiểm tra độ tin cậy thang đo bằng Cronbach's Alpha (Bảng 3.12).
• Phân tích nhân tố khám phá (EFA) cho từng biến và đồng thời các biến (Bảng 3.13 đến Bảng 3.21), phân tích kết quả rút trích nhân tố (Bảng 3.22).
• Phân tích khẳng định CFA xác định mô hình đo lường (Hình 3.3).
• Ước lượng hồi quy giữa các biến quan sát trong từng biến tiềm ẩn (Bảng 3.23) và kết quả hồi quy mô hình (Bảng 3.24).
• Đánh giá chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh PCI của Bắc Ninh giai đoạn 2007–2017 (Bảng 3.25).
• Sử dụng mô hình hàm phân biệt bội số để phân tích sự khác biệt về tác động của các nhân tố giữa các nhóm ngành CNHT khác nhau (Bảng 3.26 đến Bảng 3.29).

Chương 4: Kiến nghị

Chương 4 đưa ra các kiến nghị dựa trên kết quả ước lượng thực nghiệm:

• Đối với cơ quan quản lý: ban hành chính sách ưu đãi bám sát đặc thù từng nhóm ngành; nâng cao chất lượng đào tạo nghề kỹ thuật; thiết lập cơ chế kiểm soát và ưu đãi đầu tư công nghệ bảo vệ môi trường.
• Đối với doanh nghiệp CNHT: đầu tư máy móc thiết bị giảm thiểu ô nhiễm; nâng cao trình độ quản lý sản xuất; tăng cường hợp tác và chia sẻ kinh nghiệm giữa các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng.
• Đối với công tác thống kê: Tổng cục Thống kê và Cục Thống kê địa phương cần công bố báo cáo định kỳ hàng năm về CNHT; xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu số hóa trên trang web cung cấp thông tin minh bạch theo danh mục các chỉ tiêu cụ thể (Bảng 4.1) giúp doanh nghiệp lắp ráp dễ dàng tra cứu năng lực của nhà cung ứng phụ trợ.

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt lý luận và phương pháp luận:

• Luận án xác định rõ khái niệm ngành CNHT, sản phẩm CNHT và doanh nghiệp CNHT trên giác độ thống kê; lựa chọn phạm vi hẹp phù hợp với điều kiện kinh tế Việt Nam.
• Thiết lập 3 căn cứ ưu tiên để phân loại sản phẩm CNHT (công dụng sản phẩm; nguyên vật liệu chính; quy trình công nghệ) kết nối với Hệ thống ngành kinh tế Việt Nam để chia thành 6 nhóm ngành cụ thể.
• Xây dựng hệ thống chỉ tiêu thống kê đo lường sự phát triển CNHT gồm 2 nhóm: nhóm chỉ tiêu quy mô phát triển (số lượng doanh nghiệp, quy mô lao động, giá trị sản xuất, giá trị tăng thêm, giá trị xuất khẩu) và nhóm chỉ tiêu phản ánh năng lực cạnh tranh (thu nhập bình quân, năng suất lao động, tỷ trọng giá trị gia tăng trong giá trị sản xuất).

Về mặt thực tiễn:

• Đánh giá toàn diện thực trạng phát triển CNHT tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2010–2016 bằng chuỗi dữ liệu thứ cấp được quy đổi theo giá so sánh 2010 qua chỉ số giá tiêu dùng.
• Xác định mô hình thực nghiệm gồm 6 nhân tố tác động đến sự phát triển CNHT: Dung lượng thị trường (DLTT), Kỹ năng người lao động (KNLD), Môi trường chính sách (MTCS), Thông tin cần thiết (TT), Chính sách thuế (CST), Trách nhiệm bảo vệ môi trường (TNBVMT). Luận án chứng minh trách nhiệm bảo vệ môi trường là nhân tố mới có tác động thúc đẩy phát triển bền vững.
• Ứng dụng mô hình hàm phân biệt bội số chứng minh mức độ ảnh hưởng của các nhân tố tạo ra sự phân hóa khác biệt giữa các nhóm ngành CNHT khác nhau trên địa bàn.
• Đề xuất hệ thống giải pháp chính sách và thiết kế khung thông tin cơ sở dữ liệu trên trang web thống kê phục vụ kết nối cung - cầu công nghiệp.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về hạn chế, luận án bị giới hạn phạm vi nghiên cứu điển hình tại tỉnh Bắc Ninh, do Tổng cục Thống kê chưa công bố hệ thống số liệu CNHT trên quy mô cả nước nên tác giả không thể tiến hành khảo sát và thu thập dữ liệu thứ cấp toàn diện ở phạm vi quốc gia với độ tin cậy đảm bảo. Mặt khác, đối tượng khảo sát thu thập thông tin sơ cấp mới chỉ tập trung vào góc nhìn của người chủ/nhà quản lý các doanh nghiệp sản xuất phụ trợ, chưa khảo sát mở rộng đối với các doanh nghiệp sản xuất lắp ráp hạ nguồn.

Về hướng nghiên cứu tiếp, khi cơ quan thống kê chính thức ban hành phân loại và dữ liệu thống kê chuyên ngành CNHT, mô hình và hệ thống chỉ tiêu cần được kiểm chứng trên phạm vi cả nước. Đồng thời, nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng khảo sát cả hai phía cung và cầu trong chuỗi cung ứng công nghiệp để đo lường toàn diện mức độ bất cân xứng thông tin giữa doanh nghiệp hỗ trợ trong nước và doanh nghiệp lắp ráp FDI.

Giá trị tham khảo

Luận án có giá trị tham khảo chuyên môn cho các đối tượng sau:

• Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Công Thương, Tổng cục Thống kê, Cục Thống kê cấp tỉnh, Sở Công Thương): có thể tham khảo cơ sở phân ngành, hệ thống chỉ tiêu thống kê tại Chương 2 và khung cơ sở dữ liệu trên website (Bảng 4.1 tại Chương 4) để chuẩn hóa công tác thu thập số liệu và hoạch định chính sách hỗ trợ doanh nghiệp.
• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Thống kê kinh tế: tham khảo khung phương pháp kết hợp định tính - định lượng 6 bước, kỹ thuật chuyển đổi giá trị sản xuất và giá trị tăng thêm theo giá so sánh bằng chỉ số giá tiêu dùng, cũng như phương pháp sử dụng hàm phân biệt bội số để phân tích sự khác biệt giữa các nhóm ngành.
• Doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ và hiệp hội ngành nghề: tham khảo các chỉ tiêu đo lường năng lực cạnh tranh, nhận thức về vai trò của đầu tư công nghệ bảo vệ môi trường và cải thiện kỹ năng lao động để đáp ứng tiêu chuẩn của các chuỗi cung ứng toàn cầu.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định ngành công nghiệp hỗ trợ Việt Nam đang ở giai đoạn nào trong tiến trình phát triển?
Đối chiếu với 5 giai đoạn phát triển CNHT ở các nước đang phát triển, luận án xác định CNHT Việt Nam đang ở giai đoạn 2: số lượng sản phẩm phụ trợ đã tăng lên nhưng chất lượng chưa cao, chưa có khả năng cạnh tranh tốt, tỷ lệ phụ tùng sản xuất nội địa cung cấp cho công nghiệp chính còn thấp, các ngành kinh tế xuất khẩu lớn vẫn phải nhập khẩu từ 80% đến 85% nguyên liệu.

2. Luận án phân chia công nghiệp hỗ trợ thành mấy nhóm ngành và dựa trên những căn cứ nào?
Luận án phân chia CNHT thành 6 nhóm ngành: dệt may; da giày; điện tử - tin học; ô tô, xe máy; cơ khí chế tạo; công nghệ cao. Việc phân loại dựa trên 3 căn cứ ưu tiên theo thứ tự: thứ nhất là công dụng của sản phẩm hỗ trợ; thứ hai là nguyên, vật liệu chính tạo ra sản phẩm; thứ ba là quy trình công nghệ sản xuất.

3. Giá trị tăng thêm (VA) của ngành công nghiệp hỗ trợ được luận án tính toán theo công thức nào?
Luận án sử dụng phương pháp phân phối:
$$VA = V + M_1 + M_2 + C_1$$
Trong đó: $V$ là thu nhập lần đầu của người lao động (lương, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn, thu nhập khác); $M_1$ là thu nhập lần đầu của doanh nghiệp; $M_2$ là thu nhập của nhà nước từ doanh nghiệp (thuế và các khoản phí, lệ phí nộp ngân sách); $C_1$ là khấu hao tài sản cố định của doanh nghiệp. Để so sánh qua chuỗi thời gian, chỉ tiêu được quy đổi theo giá so sánh 2010 thông qua chỉ số giá tiêu dùng.

4. Mô hình nghiên cứu chính thức của luận án xác định những nhân tố nào tác động đến sự phát triển công nghiệp hỗ trợ?
Mô hình nghiên cứu chính thức xác định hệ thống gồm 6 nhân tố tác động: Dung lượng thị trường (DLTT), Kỹ năng của người lao động (thuộc nguồn nhân lực chất lượng cao), Môi trường chính sách (MTCS), Thông tin cần thiết (TT), Chính sách thuế (CST), và Trách nhiệm bảo vệ môi trường (TNBVMT).

5. Vì sao tác giả chọn tỉnh Bắc Ninh làm địa bàn nghiên cứu điển hình?
Tác giả lựa chọn Bắc Ninh vì đây là địa phương có tốc độ tăng trưởng công nghiệp cao và thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) rất lớn trong những năm gần đây. Nghiên cứu trường hợp điển hình này giúp rút ra các bài học thực tiễn trong bối cảnh dữ liệu thống kê CNHT cấp quốc gia chưa được Tổng cục Thống kê ban hành đầy đủ.

Kết luận

Luận án của nghiên cứu sinh Trần Hồng Nhạn đã giải quyết khoảng trống học thuật về mặt thống kê đối với ngành công nghiệp hỗ trợ tại Việt Nam thông qua việc chuẩn hóa khái niệm, nguyên tắc phân loại 6 nhóm ngành và thiết lập hệ thống chỉ tiêu thống kê hoàn chỉnh. Bằng việc kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng 6 bước trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2010–2016, tác giả đã lượng hóa tác động của 6 nhân tố cốt lõi đến sự phát triển của ngành, trong đó chỉ ra vai trò của trách nhiệm bảo vệ môi trường. Các kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở thực nghiệm phục vụ việc hoạch định chính sách phát triển công nghiệp, điều chỉnh hoạt động quản trị doanh nghiệp và hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu thống kê chuyên ngành tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ SỰ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu CNHT đang dần trở nên quan trọng trong ngành công nghiệp nói riêng và hoạt động của nền kinh tế quốc dân nói chung. Đây là một trong những ngành tạo cơ sở cho sự phát triển các ngành công nghiệp mũi nhọn, thu hút vốn đầu tư nước ngoài,”nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia”trong các khu vực và trên trường quốc tế.”Hiện nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này, mỗi công trình tiếp cận theo những giác độ nhất định, là những cơ sở, tiền đề quan trọng để tác giả kế thừa, phát triển nhằm hoàn thành những mục tiêu nghiên cứu của luận án.” * Các nghiên cứu thực nghiệm sử dụng phương pháp định tính Một số nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận, phương pháp chuyên gia nhằm đánh giá những thành tựu đạt được và những hạn chế trong phát triển CNHT của các quốc gia đi trước từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm, giải pháp cho các quốc gia đi sau phát triển CNHT. Điển hình trong số đó là: (Asian productivity organization APO, 2002) tập trung vào một số giải pháp chính như:”Thu hút FDI vào phát triển CNHT, quy định tỷ lệ nội địa hóa hoặc nâng cao hiệu quả chi phí từ phía chính phủ dành cho liên kết doanh nghiệp được coi là điều kiện tiên quyết phát triển CNHT;”(JBIC,2004); (cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản,1995): chỉ ra các giải pháp của các chi nhánh”tập đoàn Nhật Bản ở Châu Á đặc biệt là Thái Lan, Malaysia, Indonesia đã sử dụng hệ thống thầu phụ được hình thành từ vai trò trợ giúp mạnh mẽ của các doanh nghiệp sản xuất linh kiện có vốn đầu tư tại Nhật Bản;”nghiên cứu của (Abell Peter,1990); (Anderdon,1999) đưa ra một số kinh nghiệm phát triển cho CNHT đối ở các nước đang phát triển; (Kenichi Ohno & Nguyễn Văn Thường, 2011) đã phân tích, đánh giá những thành tựu đạt được và những hạn chế trong phát triển CNHT của hai quốc gia Malaysia và Thái Lan, từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm cho các quốc gia đi sau; (Nguyễn Kế Tuấn, 2004)”đã đề cập tổng quát: Khái niệm, vai trò, các nhân tố tác động đến phát triển CNHT, đề xuất một số chính sách chủ yếu và phát triển CNHT, đặc biệt là quan điểm để lựa chọn xây dựng chính sách phát triển cho Việt Nam;”(Kenichi Ohno, 2007); (Kenichi Ohno và Nguyễn Văn Thường, 2005) cho rằng, năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp được quyết định 05 yếu tố (dung lượng thị trường, nguồn nhân lực công nghiệp, môi trường chính sách, chính sách thuế, khoảng cách thông tin và nhận thức), được thể hiện ở mô hình sau: 8 Hình 1.1: Tăng tích tụ và tính cạnh tranh trong công nghiệp sản xuất linh kiện Nguồn: Kenichi Ohno, 2007 Nghiên cứu cho rằng quy mô thị trường, nguồn nhân lực công nghiệp chất lượng cao, chính sách thuế và thuế quan hấp dẫn, môi trường chính sách ổn định, và thu hẹp khoảng cách về nhận thức và thông tin giữa các nhà sản xuất nước ngoài và nhà cung cấp Việt Nam là những nhân tố quyết định đến sự phát triển CNHT.

Ngoài 05 yếu tố cốt lõi trên, còn có hai nhân tố khác cũng có sự tác động là các tiêu chuẩn công nghiệp và tiêu chuẩn an toàn. Nghiên cứu khẳng định đây là những vấn đề quan trọng giúp CNHT đáp ứng được các chuẩn mực quốc tế và đảm bảo hoạt động hiệu quả. Ngoài ra, một số nghiên cứu, báo cáo trên thế giới có liên quan đến phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) của CNHT khác như: (Lipovatz Daphne & cộng sự,2000) nghiên cứu về chính sách và cơ chế thúc đẩy công nghiệp ở Thái Lan II – Chính sách CNHT với trọng tâm là công nghiệp linh phụ kiện nhựa hạ nguồn và công nghiệp khuôn mẫu; (Rantana E,1999) nghiên cứu vai trò CNHT vừa và nhỏ ở Nhật Bản và Thái Lan; (Rendon R,2000) với nghiên cứu tổng quan về thầu phụ công nghiệp và trao đổi đối tác; (Subrahmanya&M. Bala,2006) với nghiên cứu về doanh nghiệp chế tạo vừa và nhỏ ở Nhật Bản: Thầu phụ, cơ cấu và hoạt động.S, 2006) nghiên cứu Hàn Quốc, thúc đẩy công nghiệp linh phụ kiện và nguyên liệu; … Các nghiên cứu khẳng định lợi thế cạnh tranh của quốc gia là chuỗi giá trị và cụm công nghiệp: (Michael Porter,1990); (Jones R.H,2005); (Briger,1984); (Dunning John,1977); (Eiamkanitchat,1999); (Elaine Mosakowski & cộng sự,1997); (Ernst Dieter,2000) cho rằng,”sự tồn tại của các ngành CNHT quyết định khả năng canh tranh quốc gia và tạo ra những lợi thế cho các ngành công nghiệp 9 sử dụng đầu ra theo các cách khác nhau.”Cần tiếp cận được các yếu tố đầu vào sinh lời hiệu quả nhanh và sớm, có sự ưu đãi; tạo ra lợi thế phối hợp liên tục: liên kết giữa các công ty trong chuỗi giá trị và các nhà cung cấp của họ.

Đây là mối quan hệ công việc tương tác, gần gũi giữa các nhà cung cấp hàng phụ trợ và nhà sản xuất (tức là nhà cung cấp CNHT giúp nhà lắp ráp nắm được phương pháp, cơ hội áp dụng công nghệ mới, ý tưởng, kiến thức mới và những sáng chế tạo ra sản phẩm đa dạng, phong phú, đáp ứng nhu cầu thị trường sớm nhất)…. Bên cạnh đó, còn một số nghiên cứu trong nước đưa ra những cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng, đề ra một số giải pháp, cải thiện cơ chế chính sách nhằm phát triển CNHT của (Đại học Ngoại thương,2010); (Phan Đăng Tuất, 2007,2008); (Lê Thế Giới,2014), (Hoàng Văn Châu, 2010)… Trên cơ sở giới thiệu những khái niệm, bản chất, đặc điểm, hệ thống lý luận và hệ thống chính sách về CNHT, các tác giả đề xuất giải pháp về chính sách kinh tế vĩ mô và thị trường nhằm thúc đẩy phát triển CNHT ở Việt Nam hiện nay. Hạn chế của các nghiên cứu định tính là khái niệm CNHT chưa được rõ ràng. Một thực tế rằng có sự giao thoa giữa ngành CNHT và ngành công nghiệp lắp rắp, đây là vấn đề khó khăn để có thể xác định cụ thể hai nhóm ngành này, bởi chúng có mối liên hệ qua lại.

Do đó, cần xây dựng cơ sở phân ngành CNHT bao gồm những nguyên tắc nhất định nhằm xác định cụ thể ngành này. Đồng thời, để đánh giá thực trạng cũng cần một hệ thống chỉ tiêu đảm bảo thống nhất phương pháp tính, phạm vi, nguồn số liệu và các phân tổ chủ yếu. Đây là những chỉ tiêu phản ánh quy mô, năng lực cạnh tranh của ngành CNHT, giúp nhà quản lý hoạch định chính sách sát với thực tế. *Các nghiên cứu thực nghiệm sử dụng phương pháp định lượng Nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê mô tả đánh giá thực trạng và đưa ra một số cơ sở lý luận về các nhân tố tác động đến phát triển CNHT của các tác giả: (GS.Nguyễn Kế Tuấn,2014); (Trần Đình Thiên,2012); (Nguyễn Thị Huế,2013); (Hà Thị Lan Hương,2014); (Nguyễn Thị Dung Huệ,2013); (Đỗ Minh Thụy,2013); (Trương Thị Chí Bình, 2010).

đã đưa ra một số lý do mà CNHT chưa phát triển như: “khái niệm CNHT quá rộng, chính phủ chưa quan tâm, chưa thu hút được đầu tư nước ngoài, bỏ qua quy định tỷ lệ nội địa hóa và năng lực của doanh nghiệp Việt Nam còn yếu kém”. Từ đó tác giả đưa ra hệ thống giải pháp cho sự phát triển công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam. Hạn chế của nghiên cứu: Kết quả nghiên cứu dựa trên phương pháp chuyên gia, số liệu chưa đủ sức thuyết phục, các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển CNHT chưa rõ ràng, chưa đưa ra bằng chứng thực nghiệm để chứng minh sự tác động mạnh, yếu của các nhân tố. 10 Nghiên cứu sử dụng mô hình phân tích sự ảnh hưởng của các nhân tố: (Lưu Tiến Dũng & cộng sự,2014) đưa ra các nhân tố như: nguồn nhân lực chất lượng cao; khả năng cạnh tranh của các ngành công nghiệp hỗ trợ; chính sách ưu đãi về thuế và thuế; sự ổn định của môi trường chính sách; quy mô cầu; và sự bất cân xứng về thông tin cung cầu; ba yếu tố tác động gián tiếp bao gồm chất lượng, chi phí và khả năng cung cấp.

Bằng phương pháp thảo luận, lấy ý kiến chuyên gia, nhóm tác giả đưa ra bộ thang đo trong mô hình nghiên cứu gồm 35 biến quan sát được đo bằng thang đo Likert. Kết quả nghiên cứu cho thấy, so với kỳ vọng ban đầu các mối quan hệ đều được chấp nhận. Nhân tố nguồn nhân lực công nghiệp chất lượng cao là tác động mạnh nhất, tiếp đến là khả năng cạnh tranh, tác động yếu nhất là sự bất cân xứng về thông tin cung cầu, từ đó tác giả đưa ra hệ thống giải pháp phù hợp cho sự phát triển của công nghiệp hỗ trợ trong ngành cơ khi. (Nhâm Phong Tuân & Nguyễn Thị Tuyết,2012) đưa ra hai nhân tố: Nguồn lực của doanh nghiệp và khả năng tổ chức công nghiệp ảnh hưởng đến lợi thế cạnh tranh và ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất công nghiệp hỗ trợ.

Nhóm tác giả dựa trên cơ sở lý thuyết của Barney, Newbert, M.Porter; bằng phương pháp điều tra, khảo sát, tác giả thu thập dữ liệu của 250 doanh nghiệp trong đó có 102 phiếu trả lời của các doanh nghiệp là hợp lệ, với hệ thống thang đo Likert cho các biến nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu cho thấy: Khả năng tổ chức của doanh nghiệp có tác động đến lợi thế cạnh tranh của mình và ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất công nghiệp hỗ trợ. Tuy nhiên nguồn lực của doanh nghiệp có tác động mạnh hơn so với khả năng tổ chức. Điểm mới của nghiên cứu là đưa ra bằng chứng thực nghiệm về sự khác nhau giữa khái niệm lợi thế cạnh tranh và hiệu quả sản xuất công nghiệp; khẳng định nguồn lực của doanh nghiệp.

(Phạm Văn Hùng, 2014) đã sử dụng dữ liệu thứ cấp dựa trên tham khảo các tài liệu sách, báo, trang web, Tổng Cục Thống Kê, Bộ Xây Dựng và các công trình nghiên cứu có liên quan; dữ liệu sơ cấp dựa trên điều tra khảo sát lấy ý kiến đánh giá của các cán bộ lãnh đạo tại 350 doanh nghiệp sản xuất kinh doanh vật liệu xây dựng, tư vấn thiết kế trong 3 miên Bắc, Trung, Nam, số phiếu thu về hợp lệ 300 phiếu. Phương pháp được sử dụng trong nghiên cứu: Phương pháp thống kê mô tả, phương pháp phân tích nhân tố, phương pháp hồi quy. Kết quả nghiên cứu cho thấy: mức độ tác động của các yếu tố lao động, vốn đầu tư trong xây dựng có xu hướng giảm dần.