Luận Văn: Chuyển Dịch Cơ Cấu Kinh Tế Tỉnh Long An (2000-2010) - Thực Trạng Và Giải Pháp

Tài liệu nghiên cứu Luận văn chuyển dịch cơ cấu kinh tế tỉnh long an giai đoạn 2000 2010 thực trạng và giải pháp, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về

• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Chuyển Dịch Cơ Cấu Kinh Tế Long An (2000-2010): Thực Trạng & Giải Pháp
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2010

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ CƠ CẤU KINH TẾ VÀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ
• 1.1. Cơ cấu kinh tế
• 1.1.1. Khái niệm cơ cấu, cơ cấu kinh tế
• 1.1.2. Phân loại cơ cấu kinh tế
• 1.1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến việc hình thành cơ cấu kinh tế
• 1.1.4. Một số chỉ tiêu cơ bản để xem xét và đánh giá cơ cấu kinh tế
• 1.2. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 1.2.1. Khái niệm chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 1.2.2. Tính tất yếu khách quan của chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 1.2.3. Xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 1.2.4. Các nguyên tắc chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 1.2.5. Các nhân tố chủ yếu tác động đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 1.2.6. Một vài mô hình chuyển dịch cơ cấu kinh tế trên thế giới
• 1.2.7. Vài nét về chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở Việt Nam
• 1.2.8. Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế
• 1.2.9. Chuyển dịch cơ cấu thành phần kinh tế
• 1.2.10. Chuyển dịch cơ cấu theo lãnh thổ
• 1.2.11. Chuyển dịch cơ cấu lao động
• 1.2.12. Lựa chọn bộ chỉ tiêu công nghiệp hóa xét về mặt kinh tế
• 1.3. Tóm tắt chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ TỈNH LONG AN GIAI ĐOẠN 2000-2010
• 2.1. Các nguồn lực ảnh hưởng tới sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế tỉnh Long An
• 2.1.1. Vị trí địa lí
• 2.1.2. Nguồn lực tự nhiên
• 2.1.3. Nguồn lực kinh tế - xã hội
• 2.2. Đánh giá chung
• 2.3. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế tỉnh Long An thời kì 2000 – 2010
• 2.3.1. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo ngành
• 2.3.2. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo thành phần kinh tế
• 2.3.3. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo lãnh thổ
• 2.4. Đánh giá quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế tỉnh Long An thời kì 2000 – 2010
• 2.4.1. Những thành tựu
• 2.4.2. Những khó khăn và thách thức
• 2.5. Tóm tắt chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ TỈNH LONG AN ĐẾN 2020
• 3.1. Các quy hoạch vùng ở cấp quốc gia có liên quan
• 3.1.1. Quy hoạch Vùng KTTĐ phía Nam
• 3.1.2. Quy hoạch vùng đô thị Tp. HCM đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2050
• 3.1.3. Vai trò của Long An trong Quy hoạch Vùng Tp.
• 3.1.4. Quy hoạch Xây dựng vùng ĐBSCL đến năm 2020
• 3.2. Các mục tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế tỉnh Long An đến năm 2020
• 3.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 3.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 3.3. Định hướng quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế Long An đến năm 2020
• 3.3.1. Chuyển dịch cơ cấu ngành
• 3.3.2. Chuyển dịch theo thành phần
• 3.3.3. Chuyển dịch theo lãnh thổ
• 3.4. Một số giải pháp chủ yếu để phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Long An đến năm 2020
• 3.5. Tóm tắt chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về cơ cấu kinh tế

Cơ cấu kinh tế là một khái niệm quan trọng trong nghiên cứu kinh tế, thể hiện mối quan hệ giữa các thành phần trong nền kinh tế. Cơ cấu kinh tế không chỉ đơn thuần là sự phân chia các ngành mà còn là sự tương tác giữa các yếu tố sản xuất, tiêu dùng và phân phối. Việc hiểu rõ về cơ cấu kinh tế giúp xác định được các xu hướng phát triển và những thách thức mà nền kinh tế phải đối mặt. Theo đó, chuyển dịch cơ cấu kinh tế là quá trình tất yếu để thích ứng với sự thay đổi của môi trường kinh tế, xã hội và công nghệ. Nghiên cứu về cơ cấu kinh tế không chỉ giúp nhận diện các vấn đề hiện tại mà còn định hướng cho các chính sách phát triển trong tương lai.

1.1 Khái niệm cơ cấu và cơ cấu kinh tế

Cơ cấu là cách tổ chức các thành phần nhằm thực hiện một chức năng của chỉnh thể. Cơ cấu kinh tế được hiểu là tổng thể các ngành, lĩnh vực có mối quan hệ hữu cơ với nhau. Sự chuyển dịch của cơ cấu kinh tế không chỉ phản ánh sự thay đổi trong sản xuất mà còn là sự thay đổi trong cách thức tổ chức và quản lý nền kinh tế. Việc phân tích cơ cấu kinh tế giúp nhận diện được những điểm mạnh và điểm yếu trong nền kinh tế, từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp để thúc đẩy sự phát triển bền vững.

II. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế tỉnh Long An giai đoạn 2000 2010

Giai đoạn 2000-2010 là thời kỳ quan trọng trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tỉnh Long An. Tỉnh đã có những bước tiến đáng kể trong việc chuyển dịch từ nền kinh tế nông nghiệp sang nền kinh tế công nghiệp và dịch vụ. Thực trạng kinh tế của Long An cho thấy sự gia tăng tỷ trọng của ngành công nghiệp và dịch vụ, trong khi tỷ trọng của ngành nông nghiệp có xu hướng giảm. Điều này không chỉ phản ánh sự thay đổi trong cơ cấu sản xuất mà còn là sự thay đổi trong nhu cầu tiêu dùng và xu hướng phát triển của xã hội. Tuy nhiên, thách thức kinh tế vẫn còn tồn tại, đặc biệt là trong việc duy trì sự phát triển bền vững và cân bằng giữa các ngành.

2.1 Đánh giá quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại Long An đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng cũng gặp không ít khó khăn. Tỷ lệ tăng trưởng GDP của tỉnh trong giai đoạn này cho thấy sự chuyển biến tích cực, tuy nhiên, sự chuyển dịch này vẫn chưa thật sự vững chắc. Các yếu tố như chính sách kinh tế, đầu tư hạ tầng và nguồn nhân lực đã ảnh hưởng lớn đến quá trình này. Đặc biệt, chính sách kinh tế cần được điều chỉnh để phù hợp hơn với thực tiễn và nhu cầu phát triển của tỉnh. Việc phân tích thực trạng kinh tế giúp nhận diện rõ hơn những điểm mạnh và điểm yếu trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

III. Định hướng và giải pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế tỉnh Long An đến 2020

Để tiếp tục thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, Long An cần xác định rõ các mục tiêu và giải pháp cụ thể. Các quy hoạch vùng và chính sách phát triển cần được đồng bộ hóa để tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển. Giải pháp phát triển bền vững cần được chú trọng, bao gồm việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đầu tư vào công nghệ và cải thiện hạ tầng. Đặc biệt, việc phát triển kinh tế vùng cần được xem xét để tận dụng tối đa các lợi thế của tỉnh trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Các chính sách cần phải linh hoạt và phù hợp với thực tiễn để đảm bảo sự phát triển bền vững cho tỉnh Long An.

3.1 Các giải pháp chủ yếu để phát triển kinh tế xã hội

Các giải pháp để phát triển kinh tế xã hội của Long An cần tập trung vào việc cải thiện môi trường đầu tư, khuyến khích đầu tư tư nhân và phát triển các ngành công nghiệp mũi nhọn. Đồng thời, cần chú trọng đến việc phát triển dịch vụ và nâng cao chất lượng sản phẩm nông nghiệp để đáp ứng nhu cầu thị trường. Việc xây dựng các chính sách hỗ trợ cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng là một trong những giải pháp quan trọng để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Từ đó, tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của tỉnh Long An trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2000-2010, tỉnh Long An, nằm trong vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) và thuộc Vùng phát triển kinh tế trọng điểm phía Nam, đã trải qua quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế với nhiều biến động quan trọng. Với diện tích tự nhiên 4.491,221 km² và dân số khoảng 1,44 triệu người năm 2011, Long An có vị trí chiến lược khi tiếp giáp Thành phố Hồ Chí Minh và Campuchia, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế đa ngành. Tuy nhiên, nền kinh tế tỉnh vẫn chủ yếu dựa vào nông nghiệp, chiếm tỉ trọng lớn trong GDP và lao động, trong khi các ngành công nghiệp và dịch vụ chưa phát triển tương xứng.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế tỉnh Long An trong giai đoạn 2000-2010, đánh giá các nhân tố ảnh hưởng, đồng thời đề xuất giải pháp thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu theo hướng công nghiệp hóa – hiện đại hóa (CNH-HĐH) đến năm 2020. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 14 đơn vị hành chính của tỉnh, với dữ liệu kinh tế xã hội, lao động, cơ sở hạ tầng và tài nguyên thiên nhiên. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho hoạch định chính sách phát triển kinh tế bền vững, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và tăng trưởng kinh tế tỉnh Long An trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế, trong đó:

• Lý thuyết cơ cấu kinh tế: Cơ cấu kinh tế được hiểu là tổng thể các ngành, thành phần kinh tế và vùng lãnh thổ có quan hệ hữu cơ, phản ánh sự phân bố nguồn lực và hoạt động sản xuất trong nền kinh tế. Cơ cấu này mang tính động, biến đổi theo thời gian nhằm đạt hiệu quả kinh tế xã hội cao.

• Lý thuyết chuyển dịch cơ cấu kinh tế: Là quá trình điều chỉnh cơ cấu ngành, thành phần và lãnh thổ nhằm thích ứng với sự phát triển của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, hướng tới tăng trưởng bền vững và hội nhập kinh tế quốc tế. Quá trình này tuân theo các nguyên tắc như phát triển ngành chủ lực, đảm bảo hiệu quả kinh tế và xã hội, đồng thời phù hợp với tiến bộ khoa học công nghệ và xu thế toàn cầu hóa.

Các khái niệm chính bao gồm: cơ cấu ngành (nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ), cơ cấu thành phần kinh tế (nhà nước, tư nhân, vốn đầu tư nước ngoài), cơ cấu theo lãnh thổ (vùng kinh tế), và các chỉ tiêu đánh giá như tỉ trọng GDP, cơ cấu lao động, giá trị sản xuất.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thống kê kinh tế xã hội của tỉnh Long An giai đoạn 2000-2010, báo cáo của các sở ngành, quy hoạch vùng, điều tra lao động, tài liệu khoa học và pháp luật liên quan.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lý số liệu định lượng, phân tích so sánh các chỉ tiêu cơ cấu GDP, lao động, giá trị sản xuất theo ngành, thành phần và lãnh thổ. Phương pháp khảo sát thực địa và phỏng vấn chuyên gia được áp dụng để thu thập thông tin thực tiễn và đánh giá chính xác tình hình.

• Timeline nghiên cứu: Đánh giá thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ năm 2000 đến 2010; đề xuất định hướng và giải pháp phát triển đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chuyển dịch cơ cấu ngành: Tỉ trọng khu vực nông nghiệp trong GDP tỉnh Long An giảm từ mức cao trong giai đoạn trước, tuy nhiên vẫn chiếm khoảng 40-50% GDP năm 2010, trong khi khu vực công nghiệp và dịch vụ tăng lên tương ứng, chiếm khoảng 50-60%. Tốc độ tăng trưởng GDP khu vực phi nông nghiệp đạt khoảng 8-10%/năm, cao hơn nhiều so với khu vực nông nghiệp.

2. Chuyển dịch cơ cấu lao động: Lao động trong nông nghiệp giảm từ 70% năm 2000 xuống còn khoảng 54% năm 2007, trong khi lao động trong công nghiệp và dịch vụ tăng lên lần lượt 19% và 27%. Năng suất lao động khu vực công nghiệp và dịch vụ cao gấp 2-3 lần so với nông nghiệp.

3. Cơ cấu thành phần kinh tế: Kinh tế nhà nước giảm tỉ trọng GDP từ 40,2% năm 1995 xuống còn khoảng 36,4% năm 2007; kinh tế tư nhân và vốn đầu tư nước ngoài tăng trưởng nhanh, chiếm gần 60% GDP năm 2010. Số doanh nghiệp thành lập giai đoạn 2001-2005 đạt khoảng 146.000, tăng 2,6 lần về số lượng so với 10 năm trước.

4. Cơ sở hạ tầng và nguồn lực: Mật độ đường bộ tăng từ 0,198 km/km² năm 1991 lên 0,359 km/km² năm 2004; tỷ lệ lao động qua đào tạo tăng từ 6,6% năm 1996 lên 30% năm 2007. Tuy nhiên, chất lượng nguồn nước và đất đai còn hạn chế, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp.

Thảo luận kết quả

Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế tỉnh Long An diễn ra theo xu hướng giảm tỉ trọng nông nghiệp, tăng công nghiệp và dịch vụ, phù hợp với các mô hình chuyển dịch cơ cấu kinh tế hiện đại. Tuy nhiên, tốc độ chuyển dịch còn chậm so với các tỉnh trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam do hạn chế về nguồn lực, cơ sở hạ tầng và trình độ lao động. So với các nghiên cứu về chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở các tỉnh lân cận, Long An có mức độ chuyển dịch thấp hơn khoảng 10-15% về tỉ trọng công nghiệp trong GDP.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỉ trọng GDP theo khu vực kinh tế qua các năm, bảng so sánh cơ cấu lao động và năng suất lao động phân theo ngành, cũng như bản đồ phân bố cơ cấu kinh tế theo địa phương trong tỉnh. Kết quả này cho thấy cần có các chính sách thúc đẩy đào tạo lao động, cải thiện hạ tầng và thu hút đầu tư để tăng tốc chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực: Triển khai các chương trình đào tạo nghề, nâng cao trình độ kỹ thuật cho lao động nông thôn và công nghiệp, nhằm tăng năng suất lao động và đáp ứng yêu cầu CNH-HĐH. Thời gian thực hiện: 2021-2025; chủ thể: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với các trường nghề.

2. Phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đồng bộ: Ưu tiên đầu tư nâng cấp các tuyến đường bộ, cầu cống kết nối các khu công nghiệp và vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm, giảm chi phí vận chuyển và thúc đẩy lưu thông hàng hóa. Thời gian: 2021-2023; chủ thể: UBND tỉnh, Sở Giao thông Vận tải.

3. Khuyến khích phát triển công nghiệp chế biến và dịch vụ hỗ trợ: Tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp đầu tư vào công nghiệp chế biến nông sản, dịch vụ logistics, tài chính và công nghệ thông tin nhằm tăng giá trị gia tăng và mở rộng thị trường. Thời gian: 2021-2025; chủ thể: Ban Quản lý các khu công nghiệp, Sở Công Thương.

4. Quản lý và sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên: Áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường, phục hồi rừng tràm, cải tạo đất phèn và nâng cao chất lượng nguồn nước để đảm bảo phát triển bền vững. Thời gian: 2021-2030; chủ thể: Sở Tài nguyên và Môi trường, các địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách tỉnh Long An: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chiến lược phát triển kinh tế phù hợp với điều kiện địa phương, nâng cao hiệu quả chuyển dịch cơ cấu.

2. Các nhà đầu tư và doanh nghiệp: Hiểu rõ xu hướng chuyển dịch cơ cấu ngành và thành phần kinh tế để lựa chọn lĩnh vực đầu tư tiềm năng, đặc biệt trong công nghiệp chế biến và dịch vụ.

3. Các tổ chức đào tạo nghề và giáo dục: Định hướng chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu phát triển kinh tế tỉnh, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

4. Các nhà nghiên cứu kinh tế và phát triển vùng: Tham khảo phương pháp và kết quả nghiên cứu để áp dụng hoặc so sánh trong các nghiên cứu tương tự về chuyển dịch cơ cấu kinh tế vùng ĐBSCL và các tỉnh khác.

Câu hỏi thường gặp

1. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là gì?
   Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là quá trình điều chỉnh tỉ trọng các ngành, thành phần và vùng kinh tế nhằm phù hợp với sự phát triển của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, hướng tới tăng trưởng bền vững và hội nhập kinh tế quốc tế.

2. Tại sao Long An cần chuyển dịch cơ cấu kinh tế?
   Vì nền kinh tế tỉnh còn phụ thuộc nhiều vào nông nghiệp với năng suất thấp, trong khi công nghiệp và dịch vụ chưa phát triển tương xứng, chuyển dịch cơ cấu giúp tăng năng suất lao động, đa dạng hóa ngành nghề và nâng cao hiệu quả kinh tế.

3. Những nhân tố nào ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế Long An?
   Bao gồm vị trí địa lý, nguồn lực tự nhiên (đất đai, nước, khoáng sản), nguồn nhân lực, cơ sở hạ tầng, chính sách phát triển kinh tế, tiến bộ khoa học công nghệ và xu thế toàn cầu hóa.

4. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng trong luận văn?
   Phương pháp thống kê toán học, phân tích so sánh, khảo sát thực địa, phỏng vấn chuyên gia và sử dụng bản đồ, biểu đồ để minh họa dữ liệu.

5. Giải pháp nào được đề xuất để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế?
   Tăng cường đào tạo nguồn nhân lực, phát triển cơ sở hạ tầng giao thông, khuyến khích phát triển công nghiệp chế biến và dịch vụ hỗ trợ, quản lý và sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên.

Kết luận

• Long An đã có sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng giảm tỉ trọng nông nghiệp, tăng công nghiệp và dịch vụ trong giai đoạn 2000-2010, nhưng tốc độ còn chậm so với các tỉnh trong vùng kinh tế trọng điểm.
• Cơ cấu lao động chuyển dịch tích cực, năng suất lao động khu vực công nghiệp và dịch vụ cao hơn nhiều so với nông nghiệp.
• Kinh tế tư nhân và vốn đầu tư nước ngoài đóng vai trò ngày càng quan trọng trong GDP tỉnh.
• Cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực được cải thiện nhưng vẫn còn nhiều hạn chế ảnh hưởng đến quá trình chuyển dịch cơ cấu.
• Đề xuất các giải pháp trọng tâm nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế tỉnh Long An theo hướng CNH-HĐH đến năm 2020 và xa hơn.

Tiếp theo, cần triển khai các chương trình đào tạo nghề, đầu tư hạ tầng và chính sách hỗ trợ doanh nghiệp để tăng tốc chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Mời các nhà quản lý, nhà đầu tư và nhà nghiên cứu cùng tham gia đóng góp ý kiến và thực hiện các giải pháp nhằm phát triển kinh tế tỉnh Long An bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ CƠ CẤU KINH TẾ VÀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ 1. Cơ cấu kinh tế 1. Khái niệm cơ cấu, cơ cấu kinh tế Cơ cấu là cách tổ chức các thành phần nhằm thực hiện một chức năng của chỉnh thể [27, tr. Từ “cơ cấu” tương đương với từ “structure” hay “construction”.

Nhưng chính xác hơn “structure” tương ứng với thuật ngữ “cấu trúc” của Việt Nam và thực sự có ý nghĩa rộng hơn thuật ngữ cơ cấu. Cấu trúc là một khái niệm nói về kết cấu bên trong của một đối tượng nào đó, kể cả số lượng và chất lượng của các bộ phận cấu thành như định nghĩa của thuật ngữ cơ cấu mà còn bao hàm cả mối quan hệ giữa các bộ phận cấu thành đó. Thuật ngữ “cơ cấu” trong nghiên cứu về chuyển dịch cơ cấu kinh tế cần được hiểu như nội dung của thuật ngữ “cấu trúc”. Cơ cấu là một phạm trù triết học thể hiện cấu trúc bên trong cũng như tỉ lệ và mối quan hệ giữa các bộ phận cấu thành một hệ thống.

Cơ cấu là thuộc tính của một hệ thống nhất định. Nền kinh tế của một quốc gia được xem xét như một hệ thốngvới nhiều bộ phận hợp thành. Các bộ phận này có quan hệ mật thiết với nhau theo một trật tự nào đó trong một giai đoạn lịch sử cụ thể. Nói một cách đơn giản, có thể coi đó là bộ khung của khái niệm cơ cấu kinh tế.

Cơ cấu kinh tế (CCKT) là tổng thể các ngành, lĩnh vực, các bộ phận kinh tế có quan hệ hữu cơ tương đối ổn định hợp thành. CCKT là vấn đề có nội dung rộng, biểu hiện mối quan hệ giữa quan hệ sản xuất và lực lượng sản xuất của nền kinh tế. Mối quan hệ đó không chỉ là 10 những quan hệ riêng lẻ của từng bộ phận cấu thành nền kinh tế (bao gồm các yếu tố kinh tế, các lĩnh vực tổ chức sản xuất phân phối trao đổi tiêu dùng), các khu vực kinh tế (nông thôn, thành thị), thành phần kinh tế (nhà nước, cá thể, tư nhân, vốn đầu tư nước ngoài…). Hiểu một cách đầy đủ, CCKT là tổng thể một hệ thống kinh tế bao gồm nhiều yếu tố quan hệ chặt chẽ với nhau, tác động lẫn nhau trong không gian và thời gian nhất định, phù hợp với mục tiêu đã xác định của nền kinh tế.

CCKT là một hệ thống ràng buộc, có các đặc trưng chủ yếu là mang tính khách quan và tính lịch sử. Đồng thời, CCKT là một hệ thống động, gắn với sự biến đổi và phát triển không ngừng của các yếu tố, các bộ phận cấu thành. Muốn phát huy tác dụng, CCKT phải trải qua một quá trình, một thời gian nhất định.Thời gian dài hay ngắn tùy thuộc vào đặc điểm của từng loại CCKT. Vì thế, các loại cơ cấu thường không tồn tại một cách cố định bất biến mà có sự thay đổi,chuyển dịch cần thiết, phù hợp với biến động và thay đổi của điều kiện tự nhiên,kinh tế xã hội trong từng giai đoạn lịch sử.

CCKT không chỉ quy định về số lượng và tỉ lệ giữa các yếu tố cấu thành, biểu hiện về lượng (là sự tăng trưởng của hệ thống), mà còn thể hiện những mối quan hệ cơ cấu giữa các yếu tố, biểu hiện về chất (là sự phát triển của hệ thống). Mối quan hệ giữa lượng và chất trong cơ cấu của nền kinh tế thực chất là những biểu hiện về tăng trưởng và phát triển của nền kinh tế đó. Nền kinh tế chỉ có thể ổn định và tăng trưởng bền vững khi có cơ cấu cân đối, hợp lí. Như vậy, nghiên cứu CCKT nhằm nhận biết cấu trúc của nền kinh tế và phát hiện xu hướng vận động của nền kinh tế theo từng thời kỳ để có những tác động cần thiết, thúc đẩy các xu hướng tích cực hay hạn chế những tiêu cực, tiến tới đạt các mục tiêu định trước.

Nghiên cứu CCKT có ý nghĩa rất lớn đối với thực tiễn phát triển kinh tế trong từng thời kỳ phát triển KT - XH của đất nước. Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI chỉ rõ: nền 11 kinh tế quốc dân có một cơ cấu kinh tế hợp lí là cơ cấu kinh tế trong đó các ngành, các vùng, các thành phần, các loại hình sản xuất có qui mô và trình độ kĩ thuật khác nhau phải được bố trí cân đối, liên kết với nhau, phù hợp với điều kiện kinh tế, bảo đảm cho nền kinh tế phát triển ổn định. Theo tác giả luận văn, CCKT là tổng thể những mối liên hệ giữa các bộ phận hợp thành nền kinh tế gồm các ngành sản xuất, các thành phần kinh tế, các vùng kinh tế. CCKT là một hệ thống động, biến đổi không ngừng nhằm đạt hiệu quả cao về mặt kinh tế xã hội và môi trường trong những điều kiện cụ thể của đất nước, phù hợp với mục tiêu đã xác định của nền kinh tế.

Phân loại cơ cấu kinh tế Cơ cấu kinh tế bao gồm cơ cấu ngành, cơ cấu kinh tế vùng lãnh thổ và cơ cấu thành phần kinh tế 1. Cơ cấu ngành kinh tế Cơ cấu ngành là quan hệ gắn bó với nhau theo những tỉ lệ nhất định giữa các ngành sản xuất, trong nội bộ nền kinh tế quốc dân cũng như giữa các ngành nghề và các doanh nghiệp trong các ngành [21, tr. Cơ cấu ngành là bộ phận then chốt trong CCKT, vì cơ cấu ngành quyết định trạng thái chung và tỉ lệ đầu vào,đầu ra của nền kinh tế quốc dân. Hiện nay, về cơ bản hệ thống phân ngành kinh tế được sử dụng trên thế giới là hệ thống tài khoản quốc gia (System of National Accounts - SNA) được áp dụng đối với nền kinh tế thị trường.

Trước đây còn có hệ thống sản xuất vật chất (Material Production System - MPS) được áp dụng đối với nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung. Theo hệ thống tài khoản quốc gia, nền kinh tế thường được phân thành ba nhóm ngành (hay khu vực) là: Khu vực I (KVI) gồm nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản (đối với nhiều nước khác là các ngành khai thác trực tiếp tài nguyên thiên nhiên); Khu vực II (KVII) gồm công nghiệp và xây dựng 12 (đối với nhiều nước khác là các ngành chế biến); Khu vực III (KVIII) là dịch vụ. Ba khu vực này bao gồm 21 ngành cấp 1. Các ngành cấp 1 lại được chia nhỏ thành các ngành cấp 2.

Các ngành cấp 2 lại được phân nhỏ thành các ngành sản phẩm [30, tr. Có nhiều mức phân ngành khác nhau, tùy theo mức độ gộp hay chi tiết hóa đến chừng nào mà có được tập hợp các ngành tương ứng. Đối với nước ta,theo Quyết định số 10/2007/QĐ-TTg ngày 23/01/2007 của Thủ tướng Chính phủ ban hành hệ thống ngành kinh tế của Việt Nam, nền kinh tế nước ta được chia thành 21 ngành kinh tế cấp 1; 88 ngành kinh tế cấp 2; 242 ngành kinh tế cấp 3; 437 ngành kinh tế cấp 4 và 642 ngành kinh tế cấp 5. Theo quan điểm hiện nay của nước ta, các ngành cấu thành KVI gồm có nông,lâm nghiệp và thủy sản.

Đến lượt mình, nông nghiệp bao gồm trồng trọt, chăn nuôi và dịch vụ nông nghiệp; còn lâm nghiệp có trồng, chăm sóc rừng và khai thác lâm sản; thủy sản có đánh bắt và nuôi trồng thủy hải sản. KVII là công nghiệp và xây dựng; công nghiệp lại bao gồm nhiều phân ngành thuộc ba nhóm: công nghiệp khai thác mỏ; công nghiệp chế biến; sản xuất và phân phối điện, khí đốt và nước. KVIII là tập hợp của nhiều ngành và hoạt động liên quan đến dịch vụ với đặc điểm chung là các sản phẩm tạo ra không tồn tại dưới hình thái vật thể bao gồm: khách sạn và nhà hàng; vận tải, kho bãi và thông tin liên lạc; tài chính, tín dụng; hoạt động khoa học và công nghệ; các hoạt động liên quan tới kinh doanh tài sản và dịch vụ tư vấn;giáo dục và đào tạo; y tế và hoạt động cứu trợ xã hội; hoạt động văn hóa, thể thao;… Đối với nền kinh tế quốc dân chuyển dịch cơ cấu ngành có nghĩa là sự vận động và biến đổi của các ngành kinh tế thuộc khu vực I, II, III theo chiều hướng tăng tỉ lệ các ngành khu vực II và III, giảm tỉ lệ các ngành khu vực I trong cơ cấu tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Cơ cấu thành phần kinh tế Cơ cấu thành phần kinh tế gắn với các loại hình sở hữu nhất định về tư liệu sản xuất.

Tùy theo phương thức sản xuất mà có các thành phần kinh tế chiếm địa vị chi phối hay chủ đạo và các thành phần kinh tế khác cùng tồn tại [27, tr. Nước ta chủ trương xây dựng nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần gồm kinh tế nhà nước, kinh tế ngoài nhà nước (tập thể, tư nhân, các thể) và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài. Các thành phần kinh tế được xác định với vai trò khác nhau,trong đó lấy kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể làm nền tảng. Kinh tế nhà nước đóng vai trò chủ đạo, là động lực thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế.

Thành phần kinh tế này bao trùm các ngành kinh tế then chốt gắn liền với việc quản lí tài nguyên của đất nước, với an ninh quốc phòng và các lĩnh vực quan trọng khác.Kinh tế tập thể có ý nghĩa quan trọng với nhiều hình thức tổ chức trên cơ sở tham gia tự nguyện, bình đẳng, dân chủ, cùng có lợi. Kinh tế cá thể với tiềm năng to lớn có vai trò quan trọng, lâu dài đối với việc phát triển KT – XH của nước ta. Kinh tế tư bản tư nhân đang có những đóng góp nhất định cho nền kinh tế với tiềm lực về vốn, kĩ thuật, công nghệ, quản lí và thị trường. Kinh tế tư bản nhà nước có khả năng to lớn với hình thức liên doanh giữa nhà nước với tư bản trong và ngoài nước.

Khu vực có vốn đầu tư nước ngoài phát triển mạnh trong những năm gần đây hướng vào việc sản xuất hàng hóa và dịch vụ, công nghệ cao. Cơ cấu kinh tế theo lãnh thổ Cơ cấu kinh tế theo lãnh thổ (vùng kinh tế) phản ánh sự phân công lao động xã hội về mặt không gian địa lí. Thực chất của việc phân chia này là để 14 làm cơ sở cho hoạch định chiến lược, xây dựng kế hoạch phát triển, thực thi chính sách sát thực và phù hợp với đặc điểm của từng vùng nhằm đạt hiệu quả cao trên từng vùng và toàn lãnh thổ. Cơ cấu lãnh thổ là tương quan tỉ lệ giữa các vùng trong phạm vi quốc gia được sắp xếp một cách tự phát hay tự giác có chủ định.