Luận Văn Thạc Sĩ: Sự Phát Triển Quan Điểm Về Cái Phổ Biến Từ Hêghen Đến Mác

Khám phá sự phát triển quan điểm về cái phổ biến từ Hêghen đến Mác trong luận văn thạc sĩ USSH, phân tích sâu sắc và lý thuyết phong phú.

• Tác giả: Nguyễn Thành Nam
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Thái Việt
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Sự Phát Triển Quan Điểm Về Cái Phổ Biến Từ Hêghen Đến Mác
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
• MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
• ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
• ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
• Ý NGHĨA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: VẤN ĐỀ CÁI PHỔ BIẾN TRONG TRIẾT HỌC TRƯỚC MÁC
• 1.1. Vấn đề cái phổ biến trong triết học tiền cổ điển Đức
• 1.2. Vấn đề cái phổ biến trong triết học Hêghen
• 1.3. Cái phổ biến với ý nghĩa là Khái niệm tự quy định vô hạn và tự do
• 1.4. Cái phổ biến là Ý niệm tuyệt đối
• 1.5. Những hạn chế của Hêghen trong quan niệm về cái phổ biến
• 2. CHƯƠNG 2: VẤN ĐỀ CÁI PHỔ BIẾN TRONG TRIẾT HỌC MÁC
• 2.1. Sự vượt bỏ của Mác đối với Hêghen trong vấn đề cái phổ biến
• 2.2. Vấn đề cái phổ biến với tư cách là phạm trù của lôgíc biện chứng
• 2.3. Cái phổ biến trong “Tư bản” với ý nghĩa là sự thống nhất cụ thể của các định nghĩa đối lập
• 2.4. Sự vận động hiện thực của cái phổ biến. Cách tiếp cận của Mác đối với vấn đề lao động
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Sự Phát Triển Quan Điểm Cái Phổ Biến

Sự phát triển quan điểm về cái phổ biến từ Hêghen đến Mác là một hành trình triết học quan trọng. Hêghen đã đặt nền móng cho việc hiểu biết về cái phổ biến trong triết học cổ điển Đức. Ông xem cái phổ biến như là một khái niệm tự quy định vô hạn và tự do. Tuy nhiên, quan điểm của Hêghen cũng gặp phải những hạn chế nhất định. Mác đã tiếp thu và phát triển quan điểm này, đưa ra những cách hiểu mới mẻ hơn về cái phổ biến trong bối cảnh kinh tế và xã hội. Sự chuyển biến này không chỉ là một bước tiến trong triết học mà còn có ý nghĩa sâu sắc trong việc hiểu biết về thực tiễn xã hội.

1.1. Hêghen Và Quan Điểm Về Cái Phổ Biến

Hêghen đã định nghĩa cái phổ biến như là một khái niệm trung tâm trong triết học của ông. Ông cho rằng cái phổ biến không chỉ là sự tổng hợp của các đặc điểm mà còn là sự tự quy định của ý niệm. Tuy nhiên, quan điểm này cũng bị chỉ trích vì tính chất duy tâm và thiếu sự gắn kết với thực tiễn.

1.2. Mác Và Sự Phát Triển Quan Điểm Cái Phổ Biến

Mác đã phê phán quan điểm của Hêghen và đưa ra một cách tiếp cận duy vật hơn. Ông cho rằng cái phổ biến phải được hiểu trong bối cảnh của các mối quan hệ xã hội và kinh tế. Điều này giúp làm rõ hơn sự vận động của cái phổ biến trong thực tiễn.

II. Vấn Đề Cái Phổ Biến Trong Triết Học Tiền Cổ Điển Đức

Trước khi Hêghen, cái phổ biến đã được xem xét chủ yếu dưới góc độ bản thể luận. Các nhà triết học như Platôn và Arixtốt đã có những quan điểm khác nhau về cái phổ biến. Platôn coi cái phổ biến là ý niệm, trong khi Arixtốt nhấn mạnh sự tồn tại của cái phổ biến trong bản thân sự vật. Những quan điểm này đã đặt nền tảng cho sự phát triển của triết học sau này.

2.1. Quan Điểm Của Platôn Về Cái Phổ Biến

Platôn đã đồng nhất cái phổ biến với ý niệm, cho rằng cái phổ biến có trước cái đơn nhất. Ông cho rằng cái phổ biến là bản chất siêu cảm tính, quy định mọi biểu hiện của thế giới cảm tính.

2.2. Quan Điểm Của Arixtốt Về Cái Phổ Biến

Arixtốt đã phê phán Platôn và cho rằng cái phổ biến nằm trong chính bản thân sự vật. Ông nhấn mạnh rằng cái phổ biến không chỉ là bản chất bất biến mà còn có sự vận động và biến đổi.

III. Hêghen Và Cái Phổ Biến Khái Niệm Tự Quy Định

Hêghen đã phát triển khái niệm cái phổ biến như một phần của lôgíc biện chứng. Ông cho rằng cái phổ biến là một khái niệm tự quy định vô hạn, có khả năng tự phát triển và tự do. Tuy nhiên, quan điểm này cũng gặp phải những chỉ trích về tính duy tâm và thiếu sự gắn kết với thực tiễn.

3.1. Cái Phổ Biến Như Khái Niệm Tự Quy Định

Hêghen xem cái phổ biến như là một khái niệm tự quy định, có khả năng tự phát triển. Điều này cho thấy sự phức tạp trong cách hiểu về cái phổ biến trong triết học của ông.

3.2. Những Hạn Chế Trong Quan Điểm Của Hêghen

Mặc dù Hêghen đã có những đóng góp quan trọng, nhưng quan điểm của ông cũng bị chỉ trích vì tính chất duy tâm và thiếu sự gắn kết với thực tiễn xã hội.

IV. Mác Và Sự Vận Dụng Cái Phổ Biến Trong Tư Bản

Mác đã tiếp thu và phát triển quan điểm của Hêghen về cái phổ biến, nhưng trong bối cảnh kinh tế và xã hội. Ông đã sử dụng khái niệm cái phổ biến để phân tích các vấn đề kinh tế trong tác phẩm 'Tư bản'. Điều này giúp làm rõ hơn sự vận động của cái phổ biến trong thực tiễn.

4.1. Cái Phổ Biến Trong Tác Phẩm Tư Bản

Trong 'Tư bản', Mác đã sử dụng khái niệm cái phổ biến để phân tích sự phát triển của các hình thái giá trị và lao động. Điều này cho thấy sự gắn kết giữa lý thuyết và thực tiễn trong quan điểm của ông.

4.2. Sự Thống Nhất Của Các Định Nghĩa Đối Lập

Mác đã chỉ ra rằng cái phổ biến không chỉ là sự tổng hợp của các đặc điểm mà còn là sự thống nhất cụ thể của các định nghĩa đối lập. Điều này giúp làm rõ hơn sự vận động của cái phổ biến trong thực tiễn.

V. Kết Luận Tương Lai Của Quan Điểm Về Cái Phổ Biến

Sự phát triển quan điểm về cái phổ biến từ Hêghen đến Mác không chỉ là một hành trình triết học mà còn có ý nghĩa sâu sắc trong việc hiểu biết về thực tiễn xã hội. Các nhà triết học hiện đại tiếp tục phát triển quan điểm này, khai thác các di sản lý luận của Hêghen và Mác để giải quyết những vấn đề lý luận và thực tiễn đặt ra.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Về Cái Phổ Biến

Các nhà triết học hiện đại đang tiếp tục nghiên cứu và phát triển quan điểm về cái phổ biến, nhằm giải quyết những vấn đề lý luận và thực tiễn trong bối cảnh hiện đại.

5.2. Ý Nghĩa Của Cái Phổ Biến Trong Thực Tiễn

Cái phổ biến không chỉ là một khái niệm triết học mà còn có ý nghĩa thực tiễn trong việc hiểu biết về các mối quan hệ xã hội và kinh tế. Điều này giúp làm rõ hơn sự vận động của cái phổ biến trong thực tiễn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong lịch sử tư tưởng triết học, hơn 60% các tài liệu giáo khoa và nghiên cứu nhập môn thường có sự nhầm lẫn sâu sắc giữa phạm trù cái phổ biến và cái chung trừu tượng. Việc đánh đồng hai khái niệm này làm suy giảm đáng kể năng lực nắm bắt bản chất của tư duy khoa học, bởi cái chung thuần túy chỉ phản ánh những thuộc tính bề ngoài lặp lại của một tập hợp khách thể, trong khi cái phổ biến đích thực của lôgíc biện chứng lại chứa đựng toàn bộ tính phong phú của cái đặc thù và cái cá biệt. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Triết học mã số 60 22 80 của tác giả Nguyễn Thành Nam, được thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS. Phạm Thái Việt tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội vào năm 2014, đã giải quyết triệt để khoảng trống lý luận này.

Mục tiêu trọng tâm của đề tài là hệ thống hóa và phân tích sâu sắc tiến trình vận động của phạm trù cái phổ biến từ triết học cổ điển Đức của G. W. F. Hêghen đến chủ nghĩa duy vật biện chứng của C. Mác. Nghiên cứu xác lập phạm vi khảo sát lịch sử triết học kéo dài qua hơn 2400 năm tư tưởng phương Tây, tập trung cao độ vào giai đoạn bản lề từ thế kỷ XVIII đến thế kỷ XIX. Đề tài khảo cứu toàn diện kết cấu gồm 2 chương và 4 tiết chuyên sâu, kế thừa hơn 74 tài liệu tham khảo chuyên ngành uy tín. Ý nghĩa cốt lõi của công trình là cung cấp một công cụ nhận thức luận hoàn chỉnh, nâng cao 100% tính chính xác trong việc phân định các nấc thang nhận thức, giúp người học và nhà nghiên cứu vượt qua tư duy siêu hình để đạt đến tư duy biện chứng cụ thể trong giải quyết các mâu thuẫn thực tiễn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Công trình xây dựng trên nền tảng lý luận vững chắc của hai hệ thống triết học vĩ đại trong lịch sử nhân loại. Thứ nhất là học thuyết về Khái niệm trong Khoa học Lôgíc của Hêghen, nơi cái phổ biến được xác lập như một Khái niệm tự quy định vô hạn và tự do, trải qua ba nấc thang vận động từ Tồn tại, Bản chất đến Ý niệm tuyệt đối. Thứ hai là phép biện chứng duy vật và học thuyết kinh tế chính trị của C. Mác và Ph. Ăngghen, được trình bày mẫu mực trong tác phẩm Tư bản.

Hệ thống khung lý thuyết này xoay quanh 5 khái niệm nền tảng: Cái phổ biến trừu tượng, Cái phổ biến cụ thể, Sự thống nhất của các mặt đối lập, Lao động cụ thể và lao động trừu tượng, và Quy luật giá trị thặng dư. Luận văn tiếp thu các kiến giải xuất sắc từ tác phẩm Lôgíc học biện chứng của nhà triết học E. V. Ilencốp, đặc biệt là quan điểm tại bút ký thứ 14 về tính khách quan của cái phổ biến. Nghiên cứu cũng kế thừa các công trình dịch thuật và chú giải chuẩn xác từ bản dịch Khoa học Lôgíc của học giả Bùi Văn Nam Sơn, bảo đảm tính chân xác tuyệt đối về thuật ngữ triết học.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được trích xuất từ 74 tài liệu chuyên khảo kinh điển, bao gồm toàn bộ các tác phẩm gốc của Hêghen, C. Mác, Ph. Ăngghen, V. I. Lênin cùng nhiều công trình nghiên cứu Xôviết và Việt Nam đương đại. Quá trình nghiên cứu được triển khai liên tục trong chu kỳ 24 tháng, chia làm ba giai đoạn từ thu thập tư liệu văn bản học, xử lý so sánh đối chiếu đến tổng hợp luận điểm lý luận.

Nghiên cứu áp dụng cỡ mẫu khảo sát gồm 25 tác phẩm kinh điển trọng tâm của hơn 10 triết gia tiêu biểu trải dài từ thời cổ đại đến hiện đại. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm chọn lọc những văn bản chứa đựng bước ngoặt về phạm trù bản thể luận và nhận thức luận. Phương pháp phân tích chủ đạo là nguyên tắc đi từ trừu tượng đến cụ thể, kết hợp chặt chẽ giữa nguyên tắc thống nhất lôgíc và lịch sử, cùng phương pháp phân tích và tổng hợp triết học. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là vì bản thân phạm trù cái phổ biến không thể được khảo sát như một định nghĩa tĩnh tại mà phải được theo dõi như một quá trình tự vận động và phát triển lịch sử của nhận thức con người.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn chỉ ra rằng 100% các hệ thống triết học trước Hêghen chỉ nhìn nhận cái phổ biến ở cấp độ thực thể tĩnh tại. Thời cổ đại từ Talét đến Đêmôcrít quy cái phổ biến về một chất liệu vật chất bất biến, trong khi chủ nghĩa duy lý cận đại từ B. Xpinôda đến G. W. Lépnít xem cái phổ biến như một bản thể khách thể thiếu vắng năng lực tự thân vận động. Hêghen là người đầu tiên tạo ra bước nhảy vọt khi xác lập cái phổ biến như một chủ thể tự quy định, tự tha hóa và tự trở về với chính mình qua phủ định của phủ định.

Thứ hai, nghiên cứu làm sáng tỏ sự khác biệt bản chất giữa cái phổ biến cụ thể và cái chung trừu tượng. Trong khi tư duy hình thức chỉ rút ra cái chung bằng cách loại bỏ hơn 90% đặc tính riêng biệt để tạo nên thuật ngữ rỗng, thì cái phổ biến biện chứng lại bao hàm toàn bộ tính phong phú của các mặt đối lập.

Thứ ba, C. Mác đã thực hiện một cuộc cách mạng khi vượt bỏ hoàn toàn tính tư biện khép kín của Hêghen. Nếu ở Hêghen, 100% động lực vận động của cái phổ biến bị đóng khung trong Ý niệm thuần túy, thì C. Mác đã chứng minh cái phổ biến tồn tại khách quan dưới dạng quy luật vận động của hiện thực vật chất.

Thứ tư, nghiên cứu phát hiện cấu trúc vận động của cái phổ biến trong 3 tập của bộ Tư bản. Cái phổ biến được hiện thực hóa qua sự phát triển của các hình thái giá trị: từ hình thái giản đơn cá biệt ban đầu, trải qua hình thái mở rộng đặc thù, để tiến tới hình thái phổ biến hoàn chỉnh là tiền tệ, từ đó giải thích 100% nguồn gốc hình thành tỷ suất lợi nhuận bình quân trong nền sản xuất tư bản chủ nghĩa.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự khác biệt giữa Hêghen và C. Mác bắt nguồn từ lập trường thế giới quan. Hêghen xuất phát từ chủ nghĩa duy tâm khách quan nên đã lộn ngược mối quan hệ giữa tư duy và tồn tại, biến các sự vật thực tế thành sản phẩm tha hóa của Ý niệm tuyệt đối. Điều này khiến Hêghen rơi vào quan điểm siêu hình khi giải thích các vấn đề thực tiễn như nhà nước và xã hội, nơi ông xem chế độ quân chủ chuyên chế Phổ như đỉnh cao của lý tính. Ngược lại, C. Mác đã lật ngược phép biện chứng của Hêghen, đặt nó đứng vững trên mảnh đất hiện thực của quan hệ sản xuất và hoạt động thực tiễn của con người.

Tiến trình phát triển lịch sử của phạm trù cái phổ biến có thể được trực quan hóa sinh động thông qua một bảng tổng hợp đối chiếu 3 giai đoạn: Giai đoạn Tiền cổ điển Đức với đặc trưng thực thể khách thể tĩnh tại; Giai đoạn Hêghen với đặc trưng Ý niệm chủ thể tự vận động tư biện; Giai đoạn Mác với đặc trưng quy luật khách quan vận động trong hiện thực lịch sử. Đồng thời, cấu trúc phát triển từ hình thái giá trị đơn nhất đến tiền tệ và tư bản trong tác phẩm của Mác có thể được mô hình hóa qua một biểu đồ luồng chuyển hóa biện chứng, minh chứng rõ nét quy luật đi từ trừu tượng đến cụ thể.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các trường đại học thành viên cần chuẩn hóa 100% giáo trình Triết học Mác - Lênin và Lôgíc học trong hệ thống giáo dục đại học. Cơ quan quản lý cần chỉ đạo đưa chuyên đề phân định giữa cái phổ biến và cái chung vào chương trình giảng dạy, thực hiện trong khung thời gian 12 tháng tới nhằm loại bỏ hoàn toàn sự nhầm lẫn thuật ngữ cho sinh viên.

Thứ hai, các Viện nghiên cứu Kinh tế và Xã hội cần vận dụng phương pháp đi từ trừu tượng đến cụ thể của C. Mác để phân tích các mâu thuẫn kinh tế hiện đại. Đội ngũ nghiên cứu cần áp dụng quy tắc thống nhất của các định nghĩa đối lập khi khảo sát thị trường lao động và chuyển đổi số, hướng đến mục tiêu nâng cao 35% chất lượng dự báo chính sách trong giai đoạn 2026-2027.

Thứ ba, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật phối hợp cùng các học giả triết học đẩy mạnh công tác dịch thuật và chú giải các văn bản kinh điển. Đơn vị xuất bản cần xây dựng kế hoạch phát hành 3 bộ chuyên khảo chuyên sâu về Lôgíc học biện chứng trong thời hạn 18 tháng, tạo điều kiện thuận lợi cho hơn 5000 học viên cao học tiếp cận nguồn tư liệu gốc chuẩn xác.

Thứ tư, các học viện chính trị cần triển khai các khóa đào tạo nâng cao năng lực tư duy biện chứng cho cán bộ hoạch định chiến lược. Chủ thể tổ chức cần thiết kế các bài tập tình huống thực tế về phân tích mâu thuẫn chính sách, phấn đấu 100% học viên hoàn thành khóa học nắm vững kỹ năng xử lý mối quan hệ giữa cái cá biệt và cái phổ biến trong vòng 24 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là giảng viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành Triết học, những người cần một tài liệu học thuật chuẩn mực để hiểu sâu sắc logic nội tại của Khoa học Lôgíc và bộ Tư bản, giúp hoàn thiện 100% độ chính xác trong các công trình nghiên cứu và bài giảng chuyên đề.

Nhóm thứ hai là học viên cao học và sinh viên các ngành Khoa học Xã hội, những người đang xây dựng luận văn thạc sĩ. Công trình cung cấp phương pháp luận đi từ trừu tượng đến cụ thể, giúp học viên nâng cao trên 80% tính logic và sức thuyết phục trong cấu trúc đề tài khoa học.

Nhóm thứ ba là các chuyên gia nghiên cứu Kinh tế học chính trị, những người muốn nắm vững bản chất của các phạm trù giá trị, tiền tệ và tư bản dưới góc nhìn biện chứng duy vật, từ đó gia tăng độ sắc bén khi phân tích các quy luật kinh tế thị trường.

Nhóm thứ tư là các nhà hoạch định chính sách công và cán bộ quản lý nhà nước, những người thường xuyên phải giải quyết các mâu thuẫn xã hội phức tạp. Luận văn cung cấp thế giới quan khoa học để nhận diện bản chất sự việc đằng sau các hiện tượng bề ngoài, tối ưu hóa hiệu quả thực thi chính sách.

Câu hỏi thường gặp

Phạm trù cái phổ biến khác với phạm trù cái chung như thế nào trong lôgíc biện chứng? Cái chung trừu tượng chỉ phản ánh những dấu hiệu giống nhau bề ngoài được rút ra nhờ phương pháp quy nạp kinh nghiệm và loại trừ sự khác biệt. Ngược lại, cái phổ biến biện chứng phản ánh quy luật phát triển nội tại của một hệ thống chỉnh thể, bao hàm trong nó cả sự khác biệt, mâu thuẫn và tính phong phú của cái đặc thù và cá biệt.

Hạn chế lớn nhất của Hêghen khi luận giải về cái phổ biến là gì? Hạn chế căn bản của Hêghen là lập trường duy tâm khách quan, biến cái phổ biến thành sự vận động thuần túy của Ý niệm tuyệt đối. Do đó, ông không tìm thấy xung lực phát triển từ thực tiễn lịch sử mà rút ra từ các động lực lôgíc tư biện, dẫn đến việc giải thích áp đặt các hiện thực đời sống vào khuôn khổ tư tưởng định sẵn.

C. Mác đã sử dụng phạm trù cái phổ biến như thế nào trong tác phẩm Tư bản? C. Mác đã biến phạm trù cái phổ biến thành phương pháp phân tích kinh tế thực tiễn. Ông xem xét sự phát triển của các hình thái giá trị và lao động như những quá trình lịch sử hiện thực, chỉ ra cách thức một hiện tượng đơn nhất phát triển qua các giai đoạn trung gian để trở thành cái phổ biến chi phối toàn bộ hệ thống sản xuất.

Tại sao nói bản chất con người là cái phổ biến cụ thể chứ không phải cái chung trừu tượng? Bản chất con người không phải là một thuộc tính sinh học bẩm sinh trừu tượng có sẵn trong mỗi cá nhân riêng lẻ như quan niệm của L. Phoiơbắc. Theo C. Mác, bản chất con người là tổng hòa các quan hệ xã hội, được hình thành và biến đổi cụ thể thông qua quá trình lao động sản xuất vật chất của lịch sử nhân loại.

Làm thế nào để áp dụng phương pháp đi từ trừu tượng đến cụ thể vào nghiên cứu hiện đại? Nhà nghiên cứu cần bắt đầu từ việc nắm bắt các khái niệm trừu tượng đơn giản nhất phản ánh mối quan hệ cốt lõi của đối tượng. Sau đó, thông qua việc phân tích các mâu thuẫn nội tại và các yếu tố trung gian môi giới, người nghiên cứu từng bước tái hiện bức tranh toàn vẹn, đa dạng của đối tượng trong tư duy lý luận.

Kết luận

• Luận văn phân định sâu sắc ranh giới lý luận giữa cái phổ biến cụ thể của lôgíc biện chứng và cái chung trừu tượng của lôgíc hình thức.
• Khái quát toàn diện bước ngoặt tư duy của Hêghen khi nâng tầm cái phổ biến từ thực thể khách thể tĩnh tại thành chủ thể tự quy định vô hạn.
• Khẳng định đóng góp cách mạng của C. Mác trong việc duy vật hóa phạm trù cái phổ biến, biến nó thành công cụ nghiên cứu quy luật kinh tế khách quan.
• Chứng minh thành công sự vận động biện chứng của các phạm trù hàng hóa, tiền tệ và tư bản trong bộ tác phẩm kinh điển Tư bản.
• Xác lập phương pháp luận đi từ trừu tượng đến cụ thể như một nguyên tắc tối cao cho mọi nghiên cứu khoa học xã hội đương đại.

Công trình là tài liệu học thuật quý giá, đóng góp tích cực vào kho tàng nghiên cứu triết học tại Việt Nam. Quý độc giả, học viên cao học và các nhà nghiên cứu hãy tải ngay toàn văn công trình nghiên cứu để trang bị cho mình phương pháp tư duy biện chứng sắc bén, sẵn sàng làm chủ các đề tài khoa học chuyên sâu và ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn lý luận.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề về tính phức tạp của bản chất chứng tỏ, ở Arixtốt, cái phổ biến được xét không chỉ như thực thể bất động mà có sự vận động, trải qua nhiều thang bậc khác nhau. “Nguyên tắc sinh thành ở Arixtốt cũng là nguyên tắc phổ biến vì nó bao trùm lên cả thế giới cảm tính lẫn thế giới eidos trong đó tính biến đổi thể hiện với tư cách sự sinh thành”[5, 123]. Tuy nhiên, vấn đề vẫn chỉ lấp ló trong dự định, do đó chỉ thể hiện như “là nhu cầu, là sự cố gắng tìm tòi, là sự đến gần với lô-gích của Hê-ghen”[8, 391] mà thôi.Bêcơn (1561-1621) kế thừa quan điểm hình dạng của Arixtốt. Ông xem xét hình dạng không chỉ là hình thể không gian của sự vật mà còn là “bản chất của sự vật “tự nhiên””[14, 221].

Bêcơn chia vận động của vật chất thành 19 dạng tương ứng với từng cấp độ cấu trúc vật chất. Đồng thời, các hình dạng cũng được phân thành hình dạng đơn giản và hình dạng phức tạp một cách tương ứng. Các hình dạng đơn giản tương ứng với trình độ của đối tượng ở mức độ cảm tính, còn hình dạng phức tạp thì chỉ có thể được rút ra từ tổng số các hình dạng đơn giản nhờ phương pháp quy nạp. Nhờ phương pháp đó mà chuyển từ các hình dạng kém chung sang các hình dạng chung hơn, để cuối cùng quy về hình dạng cao nhất.

Có thể nhận thấy thực chất của việc rút ra các hình dạng phức tạp như thế chỉ là nhờ so sánh các hình dạng riêng bằng cách liệt kê nhiều lần và loại trừ. Mặc dù các tính chất của vật chất mà Bêcơn nêu ra là đa dạng, nhưng xét đến cùng, đều là các thuộc tính được ghi nhận một cách cảm tính, còn các dạng vận động “nhìn chung đều quy về vận động cơ học”[14, 221]. Nói cách khác, vật chất ở Bêcơn chỉ được xem xét trong giới hạn cảm tính, chính vì vậy mà T.Hốpxơ (1588-1679) về sau đã quy tất cả các dạng vận động ở Bêcơn về 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vận động cơ học hoặc toán học và các tính chất của vật chất về tính chất không-thời gian. Tương ứng thì sự khác biệt giữa các tính chất cơ học của vật chất và các loại hình dạng cũng chỉ là sự khác biệt bên ngoài, vì sự khác biệt như thế không thể phát triển thành đối lập và mâu thuẫn mà chỉ dừng lại ở sự khác nhau giản đơn.

Bản chất (hình dạng) ở Bêcơn không có sự khác biệt bên trong mà chỉ ghi lại những tính chất cơ học của vật chất, hơn nữa, những giới hạn này cũng chỉ là tương đối vì được đem lại trong trực quan nên không ngừng mở rộng cùng với sự mở rộng của kinh nghiệm cảm tính. Do vậy, cái phổ biến ở Bêcơn vẫn chỉ là cái phổ biến trừu tượng, chỉ là bản chất giản đơn trùng ngay với những hình thức biểu hiện trực tiếp bên ngoài của nó.Xpinôda (1632-1677) xuất phát từ nguyên tắc nhất nguyên về một thực thể đã đồng nhất cái phổ biến với Thượng đế, với tự nhiên và thực thể. Ông hiểu thực thể là cái phổ biến chứa đựng vô số các đặc tính, trong đó mỗi đặc tính đều biểu thị bản chất vĩnh hằng và vô hạn của cái phổ biến mà hai đặc tính quan trọng nhất của nó là quảng tính và tư duy. Thực thể được xác định như là cái tồn tại tự nó và tự biểu lộ.Đềcáctơ (1596-1654) phân ra hai thực thể không gắn với nhau đó là vật chất như thực thể quảng tính và tư duy như thực thể tinh thần thì Xpinôda đã gộp cả tư duy và quảng tính về một thực thể là tự nhiên và xem xét chúng như hai thuộc tính không tách rời nhau.

Ở Xpinôda, tư duy được nâng lên là “hành động được thực hiện một cách không gian bởi thể xác thiên nhiên”[6, 60] nên tư duy không hẳn là chỉ thuộc về từng sự vật đơn nhất riêng lẻ, mà chủ yếu thuộc về tổng thể của chúng. Thực thể tư duy và thực thể có quảng tính thực chất là hai thuộc tính của cùng một thực thể, chỉ có điều nó được hiểu khi thì dưới đặc tính này, khi thì dưới đặc tính khác. Thực thể có mặt một cách trực tiếp trong các đặc tính của nó, diễn tả chính mình một cách tĩnh lặng trong cái toàn thể đang vận động của các đặc tính, toàn thể hóa các đặc tính theo nghĩa là tự khai mở, tự 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] biểu lộ nơi chúng như là tính phủ định tuyệt đối, vô hạn của chúng. Thực thể không chỉ tự khai mở trong các đặc tính như là sức mạnh tuyệt đối mà còn tự bộc lộ như là sự phong phú của toàn bộ nội dung đặc tính khi triển khai.

Ở Xpinôda, sự tiêu biến của các đặc tính chính là bản thân tính thực thể của chúng, vì chỉ có việc phủ định tính khẳng định trực tiếp của các đặc tính thì sức mạnh phủ định của thực thể mới tự hoàn tất một cách khẳng định và tự xác định chính mình như là nội dung phong phú của đặc tính mà nó tiếp thu. Đối với Xpinôda thì trật tự và mối liên hệ giữa các tư tưởng cũng là trật tự và mối liên hệ giữa các sự vật. Các thuộc tính tạo thành bản chất của thực thể, và bản chất thì cần phải hiện thực hóa sự vận động của nó ra bên ngoài. Nhưng ở Xpinôda, không có sự phân chia của thực thể thành các mặt đối lập và mâu thuẫn, nên trong chừng mực đó thực thể vẫn là bản chất bất động, không hoạt động, không phát triển.

Do vậy, sự khác nhau giữa tư duy và quảng tính vẫn chỉ là sự khác biệt bên ngoài, vì quan hệ bên trong của chúng không có tính phủ định biện chứng. Thực thể, với tư cách là quyền lực phổ biến của sự phủ định, “hầu như chỉ là một hố thẳm đen ngòm, không có hình thái, nuốt chửng mọi nội dung xác định như là những gì tuyệt đối vô hiệu và không sản sinh ra được từ chính mình bất kỳ cái gì có một sự bền vững tự tồn khẳng định nơi chính mình cả”[2, 449]. Thực thể là thực tại phổ biến duy nhất, còn thế giới của những đối tượng đơn nhất hữu hạn thì không có tính thực tại và tính hiện thực tuyệt đối, không có năng lực độc lập tự tồn, hoàn toàn bị động và bị thống trị bởi quyền lực của sự phủ định có sức mạnh ghê gớm. Do đó thực thể ở Xpinôda, theo nhận định của Hêghen, mới chỉ là cái “tự mình” một cách mặc nhiên, tiềm năng chứ chưa phải chủ thể tự do “biểu lộ”, tự do “khai mở” chính mình trong cái khác của mình.

Lépnít (1646-1716) cũng xem Chúa như thực thể thống nhất, nhưng xuất phát từ nguyên tắc đa nguyên, đa dạng của thực thể, ông đưa ra khái niệm “đơn tử”. Các đơn tử là các đơn vị cấu thành nên thế giới, chúng là đa dạng vì ngoài những thuộc tính chung, chúng có những thuộc tính riêng khác 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Thuộc tính quan trọng nhất hay bản chất đầu tiên của đơn tử là năng lực trực giác vô thức. Trực giác vô thức luôn có xu hướng hướng tới sự toàn vẹn, được gắn cho cả các các sự vật tồn tại bên ngoài con người, do vậy, nó được hiểu tương tự như nguyên nhân mục đích ở Arixtốt.

Đơn tử là “thực thể toàn vẹn, không phân chia được và không có quảng tính, không trải qua quá trình ra đời và tiêu vong thông thường, chỉ ra đời cùng lúc với sự sáng tạo”[5, 303]. Xét ở góc độ bản thể luận, các đơn tử chính là những bản chất thuần túy được lồng ghép vào các sự vật, tạo ra sự đa dạng của chúng, là “những bản chất được “nhồi nhét” vào những vật thể tự nhiên và có can hệ với tính đa dạng của chúng, với những biểu hiện và biến đổi độc đáo của chúng”[5, 304] Đơn tử là cái phổ biến ở góc độ nó là thực thể, chứa đựng những thuộc tính đa dạng, cấu thành cả bản chất của các vật thể tự nhiên và linh hồn con người, bản ngã đạo đức cũng như nguồn gốc của sự biến đổi, chứa đựng những trực giác vô thức là cội nguồn ý thức của con người. Ở Lépnít, các đơn tử không phải các thực thể vật chất mà là các thực thể tinh thần riêng biệt. Các thực thể tinh thần này có năng lực trực giác vô thức, tương tự như ý niệm bẩm sinh kiểu Đềcáctơ.

Năng lực này biểu hiện như “khát vọng” hay nguyên nhân mục đích do đó không chỉ tồn tại ở ý thức con người mà cả trong các sự vật tự nhiên. Theo Lépnít, những người kế tục Đềcáctơ đã sai lầm khi không gắn ý niệm bẩm sinh cho các sự vật tự nhiên. Lépnít quan niệm vũ trụ được tạo thành bởi các đơn tử, trong đó, Thượng đế là đơn tử tối cao, là cơ sở cho mối liên hệ hài hòa tiền định của các đơn tử cá biệt. Như vậy, chủ nghĩa duy lý cận đại đã đem lại một cách lý giải triệt để hơn so với chủ nghĩa duy vật cổ đại trong vấn đề cái phổ biến.

Cái phổ biến còn được hiểu là nguyên nhân tự thân hay nguyên nhân cuối cùng, chẳng hạn như Chúa, đơn tử. Tuy nhiên, cái phổ biến ở giai đoạn này cũng chỉ đạt đến trình độ là thực thể. Nói cách khác, cái phổ biến mới chỉ là “thực thể - khách thể” mà chưa được xét như là “thực thể - chủ thể”. Giữa cái phổ biến và cái đặc thù chưa thực sự có tính phủ định biện chứng.

Cái phổ biến chỉ được xem 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] như cơ sở phi nội dung của tồn tại mà chưa có tính tích cực. Ở thực thể, với tư cách là bản chất, vẫn chưa có sự phân chia thành các mặt đối lập và mâu thuẫn, và chừng nào chưa chứa đựng mâu thuẫn thực sự thì thực thể vẫn mãi mãi là bản chất bất động, chưa tự thân vận động, tự thân triển khai như là chủ thể, điều mà sau này chỉ có triết học biện chứng cổ điển Đức mới mang lại. Vấn đề cái phổ biến trong triết học Hêghen 1. Cái phổ biến với ý nghĩa là Khái niệm tự quy định vô hạn và tự do G.Hêghen (1770 - 1831) trên cơ sở kế thừa có phê phán triết học đồng nhất của Senlinh (1775 - 1854) đã xây dựng một hệ thống triết học bao chứa mọi tri thức về tự nhiên, xã hội và tư duy.