Quan Điểm Của V. Lênin Về Phép Biện Chứng Trong Tác Phẩm Bút Ký Triết Học

Khám phá quan điểm của V.I. Lênin về phép biện chứng trong tác phẩm bút ký triết học và ý nghĩa đối với phát triển phép biện chứng duy vật.

• Tác giả: Trần Xuân Dương
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Hữu Ái
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Quan Điểm Của V. Lênin Về Phép Biện Chứng Trong Tác Phẩm Bút Ký Triết Học
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: QUAN ĐIỂM VỀ PHÉP BIỆN CHỨNG CỦA V. LÊNIN TRONG TÁC PHẨM BÚT KÝ TRIẾT HỌC
• 1.1. HOÀN CẢNH RA ĐỜI TÁC PHẨM BÚT KÝ TRIẾT HỌC
• 1.2. NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA PHÉP BIỆN CHỨNG TRONG TÁC PHẨM BÚT KÝ TRIẾT HỌC
• 1.2.1. Phép biện chứng với tính cách là khoa học về sự phát triển
• 2. CHƯƠNG 2
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quan Điểm Của V

Quan điểm của V. Lênin về phép biện chứng trong tác phẩm Bút ký triết học là một chủ đề quan trọng trong triết học Mác - Lênin. Tác phẩm này không chỉ phản ánh những suy nghĩ sâu sắc của Lênin mà còn là cơ sở lý luận cho việc phát triển phép biện chứng duy vật. Lênin đã chỉ ra rằng phép biện chứng không chỉ là một phương pháp tư duy mà còn là một khoa học về sự phát triển. Ông nhấn mạnh rằng việc hiểu rõ phép biện chứng là cần thiết để nhận thức và cải tạo thực tiễn xã hội.

1.1. Bối Cảnh Lịch Sử Của Tác Phẩm Bút Ký Triết Học

Tác phẩm Bút ký triết học được viết trong bối cảnh chiến tranh thế giới thứ nhất, khi mà triết học Mác đang bị công kích mạnh mẽ. Lênin đã ghi chép lại những suy nghĩ của mình về phép biện chứng nhằm bảo vệ và phát triển tư tưởng Mác - Lênin. Ông đã chỉ ra rằng sự cần thiết phải có một cách tiếp cận biện chứng để hiểu rõ các hiện tượng xã hội phức tạp.

1.2. Ý Nghĩa Của Phép Biện Chứng Trong Tác Phẩm

Phép biện chứng trong tác phẩm Bút ký triết học không chỉ là một lý thuyết mà còn là một phương pháp luận quan trọng. Lênin đã khẳng định rằng phép biện chứng là khoa học về sự phát triển, giúp con người nhận thức và cải tạo thế giới xung quanh. Điều này có ý nghĩa lớn trong việc áp dụng vào thực tiễn xã hội.

II. Những Thách Thức Đối Với Quan Điểm Của V

Trong quá trình phát triển tư tưởng, V. Lênin đã phải đối mặt với nhiều thách thức từ các quan điểm khác nhau về phép biện chứng. Những quan điểm sai lệch từ các nhà lý luận khác đã tạo ra những khó khăn trong việc bảo vệ và phát triển phép biện chứng duy vật. Lênin đã chỉ ra rằng việc hiểu sai về phép biện chứng có thể dẫn đến những hệ quả nghiêm trọng trong tư duy và hành động.

2.1. Sự Phản Đối Từ Các Nhà Lý Luận Khác

Nhiều nhà lý luận trong thời kỳ đó đã phản đối phép biện chứng duy vật, cho rằng nó không cần thiết trong việc phân tích các hiện tượng xã hội. Lênin đã chỉ trích những quan điểm này và khẳng định rằng phép biện chứng là cần thiết để hiểu rõ bản chất của các mâu thuẫn trong xã hội.

2.2. Những Sai Lầm Trong Tư Duy Về Phép Biện Chứng

Một số nhà lý luận đã hiểu sai về phép biện chứng, coi nó như một lý thuyết đơn giản mà không nhận ra tính phức tạp và chiều sâu của nó. Lênin đã nhấn mạnh rằng phép biện chứng không chỉ là một công cụ lý luận mà còn là một phương pháp để giải quyết các vấn đề thực tiễn.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Của V

V. Lênin đã sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để nghiên cứu và phát triển phép biện chứng. Ông đã kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn, giữa phân tích và tổng hợp để đưa ra những kết luận chính xác về phép biện chứng. Phương pháp này không chỉ giúp ông hiểu rõ hơn về phép biện chứng mà còn giúp áp dụng nó vào thực tiễn xã hội.

3.1. Phương Pháp Phân Tích Và Tổng Hợp

Lênin đã sử dụng phương pháp phân tích để tách rời các yếu tố của phép biện chứng, từ đó tổng hợp lại thành một hệ thống hoàn chỉnh. Phương pháp này giúp ông làm rõ các mối liên hệ giữa các yếu tố trong phép biện chứng.

3.2. Kết Hợp Giữa Lý Thuyết Và Thực Tiễn

Lênin luôn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn. Ông cho rằng lý thuyết chỉ có giá trị khi nó được áp dụng vào thực tiễn, và thực tiễn là cơ sở để kiểm nghiệm lý thuyết.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Quan Điểm V

Quan điểm của V. Lênin về phép biện chứng đã có nhiều ứng dụng thực tiễn trong các lĩnh vực khác nhau. Từ chính trị đến kinh tế, phép biện chứng đã giúp các nhà lãnh đạo và lý luận Mác - Lênin có cái nhìn sâu sắc hơn về các vấn đề xã hội. Điều này đã góp phần vào sự phát triển của chủ nghĩa xã hội ở nhiều quốc gia.

4.1. Ứng Dụng Trong Chính Trị

Trong lĩnh vực chính trị, phép biện chứng đã giúp các nhà lãnh đạo hiểu rõ hơn về các mâu thuẫn trong xã hội, từ đó đưa ra các quyết định chính xác hơn. Lênin đã áp dụng phép biện chứng để phân tích tình hình chính trị và đưa ra các chiến lược phù hợp.

4.2. Ứng Dụng Trong Kinh Tế

Phép biện chứng cũng đã được áp dụng trong lĩnh vực kinh tế, giúp các nhà kinh tế học phân tích các mối quan hệ giữa các yếu tố kinh tế. Lênin đã chỉ ra rằng việc hiểu rõ các mâu thuẫn trong kinh tế là cần thiết để phát triển nền kinh tế xã hội chủ nghĩa.

V. Kết Luận Về Quan Điểm Của V

Quan điểm của V. Lênin về phép biện chứng trong tác phẩm Bút ký triết học không chỉ có giá trị lý luận mà còn có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc. Ông đã khẳng định rằng phép biện chứng là một công cụ quan trọng để hiểu và cải tạo thế giới. Những tư tưởng của Lênin vẫn còn nguyên giá trị trong bối cảnh hiện nay, khi mà các vấn đề xã hội ngày càng phức tạp.

5.1. Giá Trị Lịch Sử Của Phép Biện Chứng

Phép biện chứng của V. Lênin đã đóng góp vào việc phát triển triết học Mác - Lênin, giúp các thế hệ sau hiểu rõ hơn về các quy luật phát triển của xã hội. Giá trị lịch sử của phép biện chứng vẫn còn nguyên vẹn cho đến ngày nay.

5.2. Tương Lai Của Phép Biện Chứng Trong Thế Giới Hiện Đại

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, phép biện chứng vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc phân tích và giải quyết các vấn đề xã hội. Tương lai của phép biện chứng sẽ tiếp tục được khẳng định trong các nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Phép biện chứng duy vật là một trong những nền tảng triết học quan trọng, đóng vai trò then chốt trong việc nhận thức và cải tạo thế giới tự nhiên, xã hội và tư duy con người. Tác phẩm Bút ký triết học của V. Lênin, được hình thành trong giai đoạn 1915-1916, là một công trình lý luận sâu sắc, tập trung phân tích và phát triển quan điểm về phép biện chứng duy vật, đồng thời bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mác – Lênin trong bối cảnh lịch sử đầy biến động của thế kỷ XX. Nghiên cứu này nhằm phân tích quan điểm của V. Lênin về phép biện chứng trong tác phẩm Bút ký triết học và làm rõ ý nghĩa của nó đối với sự phát triển phép biện chứng duy vật, đặc biệt trong bối cảnh công cuộc đổi mới ở Việt Nam hiện nay.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các vấn đề lý luận về phép biện chứng trong tác phẩm Bút ký triết học của V. Lênin và sự vận dụng phép biện chứng duy vật trong công cuộc đổi mới ở Việt Nam. Mục tiêu chính là phân tích các nội dung cơ bản của phép biện chứng theo Lênin, đánh giá giá trị lịch sử và thời đại của phép biện chứng duy vật, đồng thời đề xuất các giải pháp vận dụng phù hợp nhằm đổi mới tư duy và phát triển xã hội. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao nhận thức lý luận, góp phần định hướng tư tưởng và phương pháp luận khoa học cho các nhà nghiên cứu, nhà quản lý và cán bộ lý luận chính trị.

Theo ước tính, tác phẩm Bút ký triết học đã cung cấp một khối lượng lớn các luận điểm và phân tích sâu sắc về 16 yếu tố cơ bản của phép biện chứng duy vật, làm nền tảng cho sự phát triển triết học Mácxít trong thế kỷ XX và hiện đại. Việc nghiên cứu và vận dụng các quan điểm này có thể góp phần nâng cao hiệu quả công cuộc đổi mới, công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước, đồng thời thúc đẩy sự phát triển bền vững và công bằng xã hội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên nền tảng triết học Mác – Lênin, đặc biệt tập trung vào phép biện chứng duy vật được phát triển trong tác phẩm Bút ký triết học của V. Lênin. Hai lý thuyết trọng tâm được áp dụng gồm:

1. Phép biện chứng duy vật: Là học thuyết về mối liên hệ phổ biến và quy luật vận động, phát triển của tự nhiên, xã hội và tư duy. Lênin đã mở rộng và làm rõ 16 yếu tố cơ bản của phép biện chứng, bao gồm tính khách quan, mâu thuẫn nội tại, sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập, quy luật phủ định của phủ định, và sự chuyển hóa lượng thành chất.

2. Lý luận nhận thức biện chứng: Nhận thức là quá trình phản ánh thế giới khách quan một cách biện chứng, không phải là sự phản ánh đơn giản mà là quá trình vận động, phát triển liên tục, đi từ hiện tượng đến bản chất, từ nhận thức cảm tính đến nhận thức lý tính, và được kiểm nghiệm qua thực tiễn.

Các khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm: mâu thuẫn biện chứng, sự phát triển, tính khách quan, thực tiễn là tiêu chuẩn của chân lý, sự thống nhất của các mặt đối lập, và lôgíc biện chứng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận chủ nghĩa Mác – Lênin, kết hợp các phương pháp nghiên cứu sau:

• Phân tích, tổng hợp: Phân tích các quan điểm của V. Lênin trong Bút ký triết học, tổng hợp các yếu tố và luận điểm về phép biện chứng duy vật.
• So sánh: So sánh quan điểm của Lênin với các trường phái triết học khác như Hêghen, Cantơ, và các nhà triết học cổ đại để làm rõ sự phát triển và tính đặc thù của phép biện chứng duy vật.
• Phương pháp lịch sử và lôgíc: Khảo sát bối cảnh lịch sử ra đời tác phẩm, đồng thời vận dụng lôgíc biện chứng để giải thích các mối quan hệ và quy luật trong phép biện chứng.
• Khảo cứu tài liệu: Thu thập và nghiên cứu các tài liệu kinh điển, sách, luận văn, tạp chí liên quan đến chủ đề.

Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ tác phẩm Bút ký triết học của V. Lênin cùng các tài liệu tham khảo liên quan, được chọn lọc kỹ lưỡng nhằm đảm bảo tính toàn diện và sâu sắc. Thời gian nghiên cứu kéo dài khoảng 12 tháng, từ việc thu thập tài liệu, phân tích đến tổng hợp kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phép biện chứng là học thuyết về sự phát triển và mâu thuẫn nội tại: Lênin xác định phép biện chứng là học thuyết về sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập, trong đó mâu thuẫn là nguồn gốc của mọi vận động và sức sống. Ví dụ, Lênin trích dẫn Hêghen: “Mâu thuẫn là nguồn gốc của tất cả mọi vận động và của tất cả mọi sức sống”[14]. Khoảng 16 yếu tố được Lênin nêu ra làm cơ sở cho phép biện chứng duy vật, trong đó yếu tố về mâu thuẫn nội tại và sự phát triển của sự vật được nhấn mạnh.

2. Sự thống nhất giữa phép biện chứng, lôgíc học và lý luận nhận thức: Lênin làm rõ mối quan hệ chặt chẽ giữa ba lĩnh vực này, trong đó lôgíc học là học thuyết về nhận thức, phép biện chứng là lý luận chung về sự vận động và phát triển của thế giới, còn lý luận nhận thức nghiên cứu quá trình phản ánh khách quan của chủ thể. Theo đó, lôgíc học là phép biện chứng và cũng là lý luận nhận thức, tạo thành ba vòng khâu thống nhất nhưng khác nhau về đối tượng nghiên cứu.

3. Thực tiễn là tiêu chuẩn của chân lý: Lênin nhấn mạnh nhận thức không chỉ là sự phản ánh đơn thuần mà là quá trình vận động liên tục, trong đó thực tiễn đóng vai trò kiểm nghiệm và là tiêu chuẩn cuối cùng của chân lý. Ví dụ, ông viết: “Thực tiễn của con người và của loài người là sự kiểm nghiệm, là tiêu chuẩn của tính khách quan của nhận thức”[14].

4. Giá trị lịch sử và thời đại của phép biện chứng duy vật: Lênin đánh giá cao lịch sử triết học từ cổ đại đến hiện đại, coi đó là cơ sở để phát triển phép biện chứng duy vật. Ông đặc biệt nhấn mạnh vai trò của các triết gia cổ đại như Hêraclít, Arixtốt, và phê phán các trường phái duy tâm như Hêghen, Platôn. Qua đó, phép biện chứng duy vật được khẳng định là phương pháp luận khoa học phù hợp với sự phát triển của xã hội và khoa học hiện đại.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện trên cho thấy quan điểm của V. Lênin về phép biện chứng duy vật không chỉ là sự kế thừa mà còn là sự phát triển sâu sắc, làm rõ các yếu tố cấu thành và nguyên lý vận động của sự vật. Việc thống nhất phép biện chứng với lôgíc học và lý luận nhận thức tạo ra một hệ thống lý luận chặt chẽ, giúp nhận thức thế giới một cách toàn diện và khách quan hơn.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, luận văn đã làm rõ hơn các yếu tố chi tiết trong phép biện chứng duy vật, đồng thời nhấn mạnh vai trò của thực tiễn trong kiểm nghiệm chân lý, điều mà nhiều công trình trước chưa đề cập đầy đủ. Việc phân tích lịch sử triết học cũng giúp làm sáng tỏ quá trình phát triển của phép biện chứng, từ các trường phái cổ đại đến chủ nghĩa duy vật biện chứng hiện đại.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện 16 yếu tố của phép biện chứng duy vật theo Lênin, hoặc bảng so sánh quan điểm của Lênin với các triết gia khác về các khía cạnh như mâu thuẫn, nhận thức, và chân lý. Điều này giúp minh họa rõ ràng mối quan hệ và sự phát triển của các khái niệm triết học.

Ý nghĩa của nghiên cứu không chỉ nằm ở việc làm sáng tỏ lý luận mà còn có giá trị thực tiễn trong việc vận dụng phép biện chứng duy vật để đổi mới tư duy, nâng cao hiệu quả công cuộc phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam hiện nay.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và phổ biến kiến thức về phép biện chứng duy vật: Đẩy mạnh các chương trình đào tạo, hội thảo chuyên sâu về triết học Mác – Lênin, đặc biệt là quan điểm của V. Lênin về phép biện chứng, nhằm nâng cao nhận thức lý luận cho cán bộ, đảng viên và sinh viên trong vòng 2 năm tới.

2. Ứng dụng phép biện chứng duy vật trong nghiên cứu khoa học và quản lý xã hội: Khuyến khích các nhà khoa học và quản lý vận dụng nguyên lý mâu thuẫn, phát triển và thực tiễn làm tiêu chuẩn chân lý để giải quyết các vấn đề thực tiễn, đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, trong vòng 3-5 năm.

3. Phát triển các công cụ phân tích biện chứng trong hoạch định chính sách: Xây dựng bộ công cụ và phương pháp luận dựa trên phép biện chứng duy vật để phân tích các mâu thuẫn xã hội, kinh tế, từ đó đề xuất các chính sách phù hợp nhằm thúc đẩy công bằng xã hội và phát triển bền vững, thực hiện trong 3 năm tới.

4. Tăng cường nghiên cứu liên ngành về triết học và khoa học xã hội: Khuyến khích các đề tài nghiên cứu liên ngành kết hợp triết học Mác – Lênin với các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội nhằm phát huy giá trị thực tiễn của phép biện chứng duy vật trong bối cảnh toàn cầu hóa, trong vòng 5 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giảng viên và sinh viên ngành Triết học: Luận văn cung cấp hệ thống lý luận chi tiết về phép biện chứng duy vật theo quan điểm V. Lênin, giúp nâng cao kiến thức chuyên sâu và phương pháp luận nghiên cứu.

2. Cán bộ lý luận chính trị và quản lý nhà nước: Tài liệu giúp hiểu rõ hơn về cơ sở triết học của chủ nghĩa Mác – Lênin, từ đó vận dụng hiệu quả trong công tác hoạch định chính sách và đổi mới tư duy quản lý.

3. Nhà nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn: Luận văn cung cấp góc nhìn toàn diện về mối quan hệ giữa phép biện chứng, lôgíc học và nhận thức luận, hỗ trợ nghiên cứu liên ngành và phát triển lý luận khoa học.

4. Các tổ chức đào tạo và nghiên cứu: Tài liệu là nguồn tham khảo quý giá để xây dựng chương trình đào tạo, đề tài nghiên cứu về triết học Mác – Lênin và ứng dụng trong thực tiễn phát triển kinh tế – xã hội.

Câu hỏi thường gặp

1. Phép biện chứng duy vật là gì?
   Phép biện chứng duy vật là học thuyết về mối liên hệ phổ biến và quy luật vận động, phát triển của tự nhiên, xã hội và tư duy, dựa trên nguyên lý mâu thuẫn nội tại và sự thống nhất của các mặt đối lập. Ví dụ, Lênin nhấn mạnh: “Mâu thuẫn là nguồn gốc của mọi vận động và sức sống”[14].

2. Tại sao thực tiễn được coi là tiêu chuẩn của chân lý?
   Thực tiễn là hoạt động vật chất khách quan của con người, qua đó kiểm nghiệm tính đúng đắn của nhận thức và lý luận. Lênin khẳng định: “Thực tiễn của con người và của loài người là sự kiểm nghiệm, là tiêu chuẩn của tính khách quan của nhận thức”[14].

3. Mối quan hệ giữa phép biện chứng, lôgíc học và lý luận nhận thức như thế nào?
   Lênin cho rằng ba lĩnh vực này thống nhất nhưng khác nhau về đối tượng nghiên cứu: phép biện chứng là lý luận chung về sự vận động của thế giới; lôgíc học là học thuyết về quy luật tư duy; lý luận nhận thức nghiên cứu quá trình phản ánh khách quan của chủ thể.

4. Phép biện chứng duy vật có ý nghĩa gì trong công cuộc đổi mới ở Việt Nam?
   Phép biện chứng duy vật giúp đổi mới tư duy, nhận thức đúng đắn các mâu thuẫn xã hội, kinh tế, từ đó đề xuất giải pháp phát triển bền vững, công bằng xã hội và hiện đại hóa đất nước.

5. Làm thế nào để vận dụng quan điểm của Lênin về phép biện chứng trong nghiên cứu khoa học?
   Nghiên cứu cần áp dụng nguyên lý mâu thuẫn, phát triển, thống nhất các mặt đối lập và kiểm nghiệm qua thực tiễn, đồng thời kết hợp phân tích lịch sử và lôgíc biện chứng để hiểu sâu sắc bản chất sự vật và hiện tượng.

Kết luận

• V. Lênin trong Bút ký triết học đã phát triển sâu sắc phép biện chứng duy vật với 16 yếu tố cơ bản, làm rõ bản chất mâu thuẫn và sự phát triển của sự vật.
• Phép biện chứng, lôgíc học và lý luận nhận thức được thống nhất thành một hệ thống lý luận chặt chẽ, góp phần nâng cao nhận thức khoa học và phương pháp luận.
• Thực tiễn được khẳng định là tiêu chuẩn cuối cùng của chân lý, nhấn mạnh vai trò kiểm nghiệm của hoạt động thực tiễn trong nhận thức.
• Giá trị lịch sử và thời đại của phép biện chứng duy vật được thể hiện qua việc kế thừa và phát triển các trường phái triết học cổ đại đến hiện đại, phù hợp với yêu cầu đổi mới và phát triển xã hội hiện nay.
• Nghiên cứu mở ra hướng vận dụng hiệu quả phép biện chứng duy vật trong công cuộc đổi mới ở Việt Nam, góp phần xây dựng tư duy sắc bén, khoa học và thực tiễn.

Đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng, đào tạo và phổ biến quan điểm phép biện chứng duy vật trong các lĩnh vực khoa học xã hội và quản lý nhà nước để phát huy tối đa giá trị lý luận và thực tiễn của luận văn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm có hai chƣơng và sáu tiết. Tổng quan tài liệu Các tác phẩm kinh điển của chủ nghĩa Mác – Lênin nói chung và của V. Lênin là lĩnh vự đƣợc sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu. Các nghiên cứu này đƣợc các tác giả trình bày dƣới dạng các đề tài khoa học, các luận văn, luận án, sách, tạp chí… và dƣới nhiều góc độ khác nhau dựa trên các mục tiêu nghiên cứu.

Trong phạm vi nghiên cứu luận văn, tác giả đã tiếp cận các công trình nghiên cứu đã công bố có liên quan đến đề tài đƣợc phân thành các nhóm sau đây: Luan van 4 + Nhóm các đề tài và sách nghiên cứu dưới góc độ lịch sử phép biện chứng và phép biện chứng duy vật. - Luận văn thạc sỹ triết học của Nguyễn Thành Chung, Phép biện chứng duy vật với việc khắc phục những sai lầm trong tư duy ở nước ta hiện nay, năm 2004. Trong công trình nghiên cứu này, tác giả đã trình bày các vấn đề nghiên cứu lý luận nhƣ: lịch sử phép biện chứng, vai trò phép biện chứng duy vật trong việc khắc phục sai lầm trong tƣ duy ở nƣớc ta, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp góp phần đổi mới ở nƣớc ta hiện nay. - Cuốn sách: Lịch sử phép biện chứng mácxít (Giai đoạn V.

Lênin), NXB Tiến bộ Mát-xcơ-va, năm 1987. - Cuốn sách: Lịch sử phép biện chứng mácxít (Từ khi xuất hiện chủ nghĩa Mác đến giai đoạn V. Lênin), NXB Tiến bộ Mát-xcơ-va, năm 1986. - Cuốn sách: Lịch sử phép biện chứng - phép biện chứng cổ đại, Viện Hàn lâm khoa học Liên Xô.Viện triết học.

NXB CTQG, Hà Nội, năm 1998. - Cuốn sách: Lịch sử phép biện chứng - phép biện chứng thế kỷ XIV- XVIII, Viện Hàn lâm khoa học Liên Xô.Viện triết học. NXB CTQG, Hà Nội, năm 1998. - Cuốn sách: Lịch sử phép biện chứng - phép biện chứng cổ điển Đức, Viện Hàn lâm khoa học Liên Xô.

Viện triết học. NXB CTQG, Hà Nội, năm 1998. - Cuốn sách: Lịch sử triết học, GS. Nguyễn Hữu Vui, NXB CTQG, năm 2007.

- Cuốn sách: Lịch sử triết học phương Tây, PGS. Bùi Đăng Duy, PGS. Nguyễn Tiến Dũng, NXB Tổng hợp HCM, năm 2005. - Cuốn sách: Văn tuyển tư liệu lịch sử triết học thế giới, (4 tập), NXB Tiến bộ, Mát-xcơ-va, năm 1969.

- Cuốn sách: Lịch sử triết học Tây phương, (3 tập), Lê Tôn Nghiêm, Luan van 5 NXB TP. Hồ Chí Minh, năm 2004. + Nhóm các sách nghiên cứu dưới góc độ tác phẩm Bút ký triết học của V. Lênin Toàn tập, tập 29, NXB Tiến bộ Mát-xcơ-va, năm 1981.

Lênin, Bút ký triết học, NXB CTQG Hà Nội, năm 2004. - Vấn đề triết học trong các tác phẩm của C. Doãn Chính - PGS. Đinh Ngọc Thạch, NXB CTQG, Hà Nội, năm 2008.

- Triết học mở và xã hội mở, Maurice Cornforth, NXB Khoa học xã hội, năm 2002. - Chủ nghĩa Mác – Lênin - Học thuyết về sự phát triển và sáng tạo không ngừng, GS. Trần Nhâm, NXB CTQG Hà Nội, năm 2011. + Nhóm các tạp chí nghiên cứu dưới góc độ vai trò của phép biện chứng duy vật với công cuộc đổi mới ở Việt Nam.

- Lê Hữu Nghĩa, Tư duy biện chứng trong sự kết hợp giữa kinh tế thị trường và định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta, Tạp chí Triết học, số 6, năm 2013, tr. - Chu Văn Tuấn, Văn kiện Đại hội XI của Đảng và một số vấn đề lý luận về định hướng chính trị đối với sự phát triển xã hội, Tạp chí Triết học, số 1, năm 2013, tr. - Phạm Văn Đức, Mối quan hệ giữa kinh tế thị trường và chủ nghĩa xã hội nhìn từ biện chứng của sự tiến hóa lịch sử, một số đặc trưng của kinh tế thị rường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, Tạp chí Triết học, số 7, năm 2013, tr. - Trần Thành, Vai trò của nhân tố chủ quan trong việc định hướng xã hội chủ nghĩa sự phát triển nền kinh tế ở nước ta hiện nay, Tạp chí Triết học, số 10, năm 2012, tr.

Luan van 6 - Vũ Văn Viên, Thực chất của định hướng chính trị đối với sự phát triển kinh tế ở Việt Nam hiện nay, Tạp chí Triết học, số 12, năm 2012. - Bùi Thị Thanh Hƣơng, Góp thêm mấy ý kiến về phép biện chứng duy vật, Tạp chí Triết học, số 5, năm 2013. - Hoàng Đức Thân, Gắn kết tăng trưởng kinh tế và thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội ở nước ta, Tạp chí Cộng sản, số 809, năm 2010. Những đề tài nghiên cứu trên đã nghiên cứu toàn diện và sâu sắc tác phẩm Bút ký triết học của V.

Lênin, lịch sử phép biện chứng, vị trí và vai trò của phép biện chứng duy vật, là tài liệu tham khảo của luận văn. Tuy nhiên, qua khảo sát các công trình này cho thấy, dƣới góc độ lý luận và thực tiễn, hiện chƣa có một công trình nào nghiên cứu một cách đầy đủ, toàn diện về vấn đề: Quan điểm của V. Lênin về phép biện chứng trong tác phẩm Bút ký triết học và ý nghĩa của nó đối với sự phát triển phép biện chứng duy vật. Luan van 7 CHƢƠNG 1 QUAN ĐIỂM VỀ PHÉP BIỆN CHỨNG CỦA V.

LÊNIN TRONG TÁC PHẨM BÚT KÝ TRIẾT HỌC 1. HOÀN CẢNH RA ĐỜI TÁC PHẨM BÚT KÝ TRIẾT HỌC Tác phẩm Bút ký triết học đƣợc tập hợp từ các bản ghi chép của V. Lênin trong những năm 1915-1916. Bút ký triết học không phải là tác phẩm hoàn chỉnh, V.

Lênin cũng không có ý định xuất bản. Lênin tự giải thích các vấn đề khác nhau cho bản thân mình. Tác phẩm gồm những bản tóm tắt các cuốn sách, những ghi chú, những nhận xét, những tƣ tƣởng riêng biệt khi đọc các công trình về triết học và các công trình khoa học tự nhiên khác nhau. Vào những năm đầu thế kỷ XX, triết học Mác bị công kích từ phía các thủ lĩnh quốc tế II, những đại diện của chủ nghĩa cơ hội thuộc mọi khuynh hƣớng.

Bécxtanh phủ nhận sự cần thiết của phép biện chứng duy vật trong việc phân tích các hiện tƣợng xã hội, không thừa nhận học thuyết mácxít về vai trò quyết định của quan hệ sản xuất trong đời sống xã hội. Cauxky thì đánh đồng phép biện chứng với ngụy biện và chiết trung. Các đảng thuộc Quốc tế II dần dần biến thành các đảng cải lƣơng, bám rể vào hệ thống chính trị của xã hội phƣơng Tây đƣơng thời. Trong những năm của chiến tranh thế giới thứ nhất, các thủ lĩnh của phái cơ hội đã xa rời chủ nghĩa Mác, hƣớng phong trào công nhân đến chổ thỏa hiệp với các lực lƣợng đang cầm quyền.

Những ngƣời cơ hội phản đối chiến tranh đế quốc, nhƣng cũng không chấp nhận cách mạng xã hội, vì theo họ cách mạng là sự thể nghiệm trên con ngƣời các dự án của tƣ tƣởng, mà điều này hoàn toàn phi nhân tính. Thay vì cách mạng, họ kêu gọi cải cách, và coi những thay đổi tiệm tiến, dần dần là đặc điểm của vận động xã hội. Mặt khác, đầu thế kỷ XX, do sự phát triển không đều của chủ nghĩa tƣ Luan van 8 bản ở châu Âu, mà trung tâm cách mạng đã chuyển từ Tây Âu sang nƣớc Nga. Nƣớc Nga dƣới chế độ Sa hoàng thực hành sự cai trị hà khắc với đƣờng lối chính trị phản động đã dẫn đến những cuộc khởi nghĩa của nông nô và xuất hiện các trào lƣu tƣ tƣởng tiến bộ của các nhà dân chủ Nga.

Trong nội bộ phong trào công nhân Nga, cuộc chiến tranh về lý luận diễn ra gay gắt. Lúc đó có hai khuynh hƣớng tƣ tƣởng nổi lên đó là tả khuynh và hữu khuynh. Khuynh hƣớng tả khuynh nhấn mạnh bạo lực chính trị vô điều kiện, thực chất là khủng bố. Khuynh hƣớng hữu khuynh đƣợc những ngƣời mensêvích tán thành, tìm kiếm phƣơng hƣớng ôn hòa cho các thay đổi xã hội.

Cả hai khuynh hƣớng đều giải thích bản chất phép biện chứng mácxít và chủ nghĩa duy vật lịch sử một cách sai lệch, truyền bá các phƣơng án khác nhau hoặc của thuyết “cân bằng xã hội”, điều hòa các quan hệ giai cấp, hoặc khuynh hƣớng duy ý chí, lý giải một cách duy tâm, chủ quan diễn biến của qúa trình lịch sử. Trong giai đoạn của những chuyển biến phức tạp, việc xác lập một cách tiếp cận biện chứng về thế giới, giới tự nhiên, thực tiễn xã hội và quá trình tƣ duy mang ý nghĩa hàng đầu. Những ngƣời mácxít phải tỉnh táo đánh giá vấn đề, bám sát vào các chuyển biến chính trị, xã hội, đồng thời nắm bắt nhanh chóng các khuynh hƣớng vận động của xã hội, phân tích các thành quả mới nhất của khoa học, các trào lƣu triết học, hiểu đƣợc trình độ nhận thức chung của xã hội, từ đó xác định các vấn đề lý luận và thực tiễn cốt lõi nhất. Lênin chú trọng đến việc xác lập quan điểm biện chứng về những hiện tƣợng mới, tổng kết kinh nghiệm của cuộc đấu tranh cách mạng, khám phá các quy luật và động lực mới, đẩy nhanh quá trình cải tạo cách mạng đối với xã hội trên những nguyên tắc khoa học mácxít.

Lênin cho rằng, trong thời điểm cấp bách này, nếu các nhà lý luận gia của giai cấp vô sản im lặng hoặc dừng lại là phản bội chủ nghĩa Mác. Vì thế nhiệm vụ quan trọng nhất là Luan van 9 khẳng định phép biện chứng duy vật bằng nền tảng khoa học tự nhiên đƣơng đại và lịch sử phép biện chứng mà đỉnh cao nhất trƣớc C. Mác là phép biện chứng của Hêghen. Mục đích tối cao của Bút ký triết học là bảo vệ và phát triển phép biện chứng duy vật của C.

Ăngghen, chống lại mọi xu hƣớng tƣ tƣởng hoặc là xuyên tạc, hoặc là đòi xét lại chủ nghĩa Mác. Lênin định viết một tác phẩm triết học về vấn đề này nhƣng chƣa kịp hoàn thành. Lênin chỉ để lại cho chúng ta Tập bút ký, mà ngày nay tập hợp lại xuất bản thành sách với tên gọi Bút ký triết học gồm 3 phần lớn. Tác phẩm Bút ký triết học lần đầu tiên xuất bản vào năm 1929-1930 và sau đó đƣợc bổ sung và hoàn thiện dần.

NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA PHÉP BIỆN CHỨNG TRONG TÁC PHẨM BÚT KÝ TRIẾT HỌC 1. Phép biện chứng với tính cách là khoa học về sự phát triển Phép biện chứng của chủ nghĩa Mác – Lênin là sự kế thừa có chọn lọc phép biện chứng duy tâm của Hêghen và cải tạo nó thành phép biện chứng duy vật. Hêghen trình bày phép biện chứng trong tác phẩm Khoa học lôgíc.