LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả trích dẫn được trình bày trong luận án là trung thực, có nguồn gốc và xuất xứ rõ ràng. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Trịnh Khắc Mừng 4 MỤC LỤC Trang TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC MỞ ĐẦU 5 Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 9 1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án 9 1. Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công bố có liên quan đến đề tài luận án và những vấn đề đặt ra luận án cần tiếp tục giải quyết 24 Chương 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ NHÂN VĂN QUÂN SỰ VIỆT NAM TRONG XÂY DỰNG NHÂN CÁCH HẠ SĨ QUAN, BINH SĨ QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM 30 2. Quan niệm phát huy giá trị nhân văn quân sự Việt Nam trong xây dựng nhân cách hạ sĩ quan, binh sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam 30 2. Những yếu tố cơ bản quy định phát huy giá trị nhân văn quân sự Việt Nam trong xây dựng nhân cách hạ sĩ quan, binh sĩ Quân đội 56 Chương 3 THỰC TRẠNG, DỰ BÁO NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI VIỆC PHÁT HUY GIÁ TRỊ NHÂN VĂN QUÂN SỰ VIỆT NAM TRONG XÂY DỰNG NHÂN CÁCH HẠ SĨ QUAN, BINH SĨ QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM HIỆN NAY 77 3. Thực trạng phát huy giá trị nhân văn quân sự Việt Nam trong xây dựng nhân cách hạ sĩ quan, binh sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay 77 3. Dự báo nhân tố tác động và một số vấn đề đặt ra đối với phát huy giá trị nhân văn quân sự Việt Nam trong xây dựng nhân cách hạ sĩ quan, binh sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam 102 Chương 4 GIẢI PHÁP CƠ BẢN PHÁT HUY GIÁ TRỊ NHÂN VĂN QUÂN SỰ VIỆT NAM TRONG XÂY DỰNG NHÂN CÁCH HẠ SĨ QUAN, BINH SĨ QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM HIỆN NAY 120 4. Nâng cao trách nhiệm và năng lực của các chủ thể trong phát huy giá trị nhân văn quân sự Việt Nam 120 4. Nâng cao chất lượng giáo dục giá trị nhân văn quân sự Việt Nam nhằm hình thành, phát triển phẩm chất, năng lực cho hạ sĩ quan, binh sĩ Quân đội hiện nay 133 4. Nâng cao hiệu quả định hướng giá trị nhân văn quân sự Việt Nam vào hoạt động thực tiễn quân sự của hạ sĩ quan, binh sĩ Quân đội hiện nay 148 KẾT LUẬN 164 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 166 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 167 PHỤ LỤC 180 5 MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài luận án Giá trị nhân văn quân sự Việt Nam là đặc trưng riêng, vốn có cấu thành văn hóa quân sự Việt Nam có vai trò to lớn, là động lực tinh thần mạnh mẽ thể hiện tâm hồn, cốt cách, tình cảm, lý trí, sức mạnh của dân tộc từ thế hệ này qua thế hệ khác, góp phần làm nên những chiến công hiển hách trước các thế lực ngoại xâm. Giá trị nhân văn quân sự Việt Nam được biểu thị trong hoạt động quân sự như: Trong hoạt động chuẩn bị và tiến hành chiến tranh mang tính chất tự vệ, chính nghĩa, cách mạng; trong hoạt động xây dựng quân đội của dân, do dân, vì dân; trong hoạt động đấu tranh vũ trang bằng nghệ thuật quân sự dân tộc độc đáo, sáng tạo mang đậm tính nhân văn. Đó là những giá trị có vai trò to lớn cần được gìn giữ, khai thác, phát huy ở tất cả các lĩnh vực hoạt động quân sự, trong đó có việc xây dựng nhân cách hạ sĩ quan, binh sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay (sau đây gọi là hạ sĩ quan, binh sĩ Quân đội). Những giá trị đó khi được khơi dậy phát huy thường xuyên sẽ tạo thành động lực tinh thần to lớn thúc đẩy nội tâm, thổi bùng lên ngọn lửa lý tưởng, hoài bão, chí tiến thủ không ngừng phấn đấu vươn lên ở hạ sĩ quan, binh sĩ Quân đội, từ đó họ có đầy đủ phẩm chất, năng lực, xứng đáng trở thành người kế tục trung thành và hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ mà Đảng, Nhà nước và Nhân dân giao phó. Hạ sĩ quan, binh sĩ Quân đội là những thanh niên ưu tú được tuyển chọn hằng năm theo luật nghĩa vụ quân sự, là lực lượng đông đảo giữ vai trò xung kích, trực tiếp thực hiện nhiệm vụ bảo vệ và xây dựng Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Thời gian qua, vấn đề phát huy các giá trị văn hóa của dân tộc, trong đó có giá trị nhân văn quân sự Việt Nam trong xây dựng nhân cách hạ sĩ quan, binh sĩ được lãnh đạo, chỉ huy các cấp, cơ quan chức năng trong quân đội quan tâm. Do đó, phần lớn hạ sĩ quan, binh sĩ có nhận thức đúng đắn, có tình yêu quê hương đất nước sẵn sàng xả thân, hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì hạnh phúc của nhân dân được xã hội tôn vinh, nhân dân tin tưởng và yêu mến. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đã đạt được, việc nhận thức, phát huy giá trị nhân văn quân sự Việt Nam trong xây dựng nhân cách của hạ sĩ quan, binh sĩ Quân đội ở nhiều 6 đơn vị vẫn còn hạn chế, chưa đồng bộ, hiệu quả chưa cao. Trong huấn luyện quân sự, sẵn sàng chiến đấu và xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện vẫn còn những hạ sĩ quan, binh sĩ có biểu hiện thụ động, ỷ lại, ngại khó, ngại khổ; một bộ phận hạ sĩ quan, binh sĩ chưa thật sự tin tưởng vào tinh hoa nghệ thuật quân sự dân tộc Việt Nam, chưa thấm nhuần giá trị nhân văn quân sự Việt Nam trong phẩm chất, năng lực của mình, thậm chí có một số hạ sĩ quan, binh sĩ có những hành vi vi phạm pháp luật, v., làm tổn hại đến nhân cách quân nhân cách mạng, phẩm giá Bộ đội Cụ Hồ cũng như phai nhạt giá trị nhân văn quân sự Việt Nam. Việc nghiên cứu phát huy giá trị nhân văn quân sự Việt Nam trong xây dựng nhân cách hạ sĩ quan, binh sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam dưới góc độ phương pháp luận chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử góp phần làm rõ cơ sở khoa học giúp khái quát những khía cạnh bản chất, tính quy định cho phép đề xuất những giải pháp thực tiễn đạt đến chiều sâu gốc rễ của vấn đề. Từ đó giúp các chủ thể lãnh đạo, chỉ huy trong quân đội nâng cao hơn nữa hiệu quả phát huy giá trị nhân văn quân sự Việt Nam trong xây dựng nhân cách hạ sĩ quan, binh sĩ. Sự cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn là cơ sở để tác giả lựa chọn vấn đề: “Phát huy giá trị nhân văn quân sự Việt Nam trong xây dựng nhân cách hạ sĩ quan, binh sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay” làm đề tài luận án tiến sĩ của mình. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Mục đích nghiên cứu Phân tích, luận giải những vấn đề lý luận, thực trạng phát huy giá trị nhân văn quân sự Việt Nam trong xây dựng nhân cách hạ sĩ quan, binh sĩ, trên cơ sở đó đề xuất giải pháp cơ bản phát huy giá trị nhân văn quân sự Việt Nam trong xây dựng nhân cách hạ sĩ quan, binh sĩ Quân đội hiện nay. Nhiệm vụ nghiên cứu Tổng quan các công trình khoa học có liên quan đến đề tài luận án; khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã được công bố và chỉ ra những vấn đề luận án tiếp tục giải quyết. 7 Phân tích, luận giải những vấn đề lý luận về phát huy giá trị nhân văn quân sự Việt Nam trong xây dựng nhân cách hạ sĩ quan, binh sĩ Quân đội. Đánh giá thực trạng, dự báo nhân tố tác động và những vấn đề đặt ra với việc phát huy giá trị nhân văn quân sự Việt Nam trong xây dựng nhân cách hạ sĩ quan, binh sĩ Quân đội hiện nay. Đề xuất giải pháp cơ bản phát huy giá trị nhân văn quân sự Việt Nam trong xây dựng nhân cách hạ sĩ quan, binh sĩ Quân đội hiện nay. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu Bản chất phát huy giá trị nhân văn quân sự Việt Nam trong xây dựng nhân cách hạ sĩ quan, binh sĩ Quân đội. Phạm vi nghiên cứu Luận án nghiên cứu về những vấn đề lý luận, thực tiễn phát huy giá trị nhân văn quân sự Việt Nam trong xây dựng nhân cách hạ sĩ quan, binh sĩ đang phục vụ tại ngũ ở đơn vị cơ sở thuộc đơn vị chủ lực, đơn vị đủ quân làm nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu trong Quân đội nhân dân Việt Nam. Phạm vi khảo sát: Tiến hành điều tra, khảo sát đại diện tại một số đơn vị cơ sở chiến đấu thuộc sư đoàn bộ binh đủ quân (fBB312/QĐ1; fBB325/QĐ2; fBB10/QĐ3; fBB9/QĐ4), Lữ đoàn 201 và 215 thuộc Binh chủng Tăng Thiết giáp, sư đoàn 361 Phòng không - Không quân. Phạm vi thời gian nghiên cứu, khảo sát giới hạn từ năm 2016 đến nay. Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu Cơ sở lý luận Đề tài dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về văn hóa, văn hóa quân sự Việt Nam, về con người, nhân cách, nhân cách quân nhân cách mạng. Cơ sở thực tiễn Hệ thống tài liệu tổng kết, số liệu thống kê của các cơ quan, đơn vị về giáo dục chính trị, giáo dục truyền thống; kết hợp với kết quả điều tra, khảo sát thực tế của tác giả về thực trạng phát huy giá trị nhân văn quân sự Việt Nam trong xây dựng nhân cách hạ sĩ quan, binh sĩ Quân đội hiện nay. Dựa vào những nhận định, đánh giá trong văn kiện, nghị quyết, báo cáo tổng kết của Đảng, Nhà nước, Bộ 8 Quốc phòng, Tổng cục Chính trị; các tài liệu, báo cáo tổng kết công tác đảng, công tác chính trị, công tác đoàn và phong trào thanh niên, công tác huấn luyện chiến đấu và giáo dục chính trị ở một số đơn vị cơ sở; khái quát, tổng hợp số liệu điều tra, khảo sát ở một số đơn vị Bộ binh về phát huy giá trị nhân văn quân sự Việt Nam trong xây dựng nhân cách hạ sĩ quan, binh sĩ Quân đội.
