Quan niệm của C.Lênin về quyền con người và ý nghĩa đối với Việt Nam hiện nay - Luận án TS

• Tác giả: Nguyễn Thị Hồng Hạnh
• Người hướng dẫn: PGS. Chu Văn Tuấn
• Trường học: Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Quan niệm của C.Lênin về quyền con người và ý nghĩa đối với Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ Triết học
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan quan niệm của C

Quyền con người là khái niệm cốt lõi trong triết học Marx-Lenin. C.Mác và Ph.Ăngghen đặt nền móng lý luận về quyền con người trên cơ sở duy vật lịch sử. C.Lênin kế thừa và phát triển phù hợp thời đại mới. Các nhà kinh điển khẳng định quyền con người mang tính lịch sử, gắn liền với điều kiện kinh tế - xã hội. Quyền con người không trừu tượng, siêu hình mà phản ánh đời sống thực tế của con người trong từng giai đoạn phát triển. Quan niệm này khác biệt căn bản với quan niệm tư sản. Tư sản coi quyền con người là tự nhiên, bất biến, siêu giai cấp. Marx, Engels, Lenin chỉ ra bản chất giai cấp của quyền con người trong xã hội có giai cấp. Quyền con người phải gắn với giải phóng giai cấp, giải phóng con người. Đây là đóng góp quan trọng vào kho tàng lý luận nhân loại.

1.1. Điều kiện hình thành quan niệm về quyền con người

Quan niệm của C.Mác, Ph.Ăngghen và C.Lênin về quyền con người hình thành trong bối cảnh lịch sử cụ thể. Cuối thế kỷ XIX, giai cấp tư sản thống trị tàn bạo. Người lao động bị bóc lột, áp bức nặng nề. C.Mác sinh năm 1818 tại Trier, Đức. Ph.Ăngghen sinh năm 1820 tại Barmen. Cả hai sớm nhận ra bất công xã hội. Ph.Ăngghen trực tiếp chứng kiến cuộc sống khổ cực của công nhân Anh. Điều kiện khách quan kết hợp với trí tuệ thiên tài giúp các ông xây dựng lý luận tiến bộ về quyền con người.

1.2. Vai trò của C.Mác và Ph.Ăngghen

C.Mác và Ph.Ăngghen là người sáng lập lý luận về quyền con người theo quan điểm duy vật. C.Mác phân tích sâu sắc sự tha hóa của con người trong xã hội tư bản. Ph.Ăngghen mô tả hiện thực phũ phàng qua tác phẩm 'Tình cảnh giai cấp công nhân Anh'. Cả hai khẳng định quyền con người gắn liền với lao động và sản xuất. Lênin đánh giá: 'Toàn bộ thiên tài của Mác chính là ở chỗ ông đã giải đáp được những vấn đề mà tư tưởng tiên tiến của nhân loại đã nêu ra'. Đây là nền tảng vững chắc cho lý luận sau này.

II. Phân tích nội dung quan niệm về quyền con người của các nhà kinh điển

Nội dung quan niệm về quyền con người của C.Mác, Ph.Ăngghen và C.Lênin bao gồm nhiều quyền cơ bản. Quyền tự do là quyền quan trọng nhất. Tự do không phải là khái niệm trừu tượng mà gắn với điều kiện vật chất. Con người chỉ thực sự tự do khi thoát khỏi áp bức, bóc lột. Quyền bình đẳng được hiểu theo quan điểm duy vật. Bình đẳng không có nghĩa là cào bằng mà là bình đẳng về cơ hội, về quyền lợi chính đáng. Quyền của phụ nữ được đặc biệt coi trọng. C.Mác coi sự giải phóng phụ nữ là thước đo tiến bộ xã hội. Quyền của trẻ em cũng được đề cập. Trẻ em cần được bảo vệ, giáo dục, phát triển toàn diện. Các quyền này có mối quan hệ biện chứng với nhau. Không thể tách rời quyền con người khỏi đấu tranh giai cấp và cách mạng xã hội.

2.1. Quyền tự do và quyền bình đẳng

Quyền tự do trong quan niệm Marx-Lenin mang tính lịch sử. Tự do trước hết là tự do khỏi áp bức, bóc lột. Tự do chính trị gắn liền với tự do kinh tế. Con người lao động phải được hưởng thành quả lao động của mình. Quyền bình đẳng không phải là sự bình đẳng tuyệt đối. Đó là bình đẳng về cơ hội phát triển, về quyền tham gia quản lý xã hội. Marx phê phán bình đẳng hình thức của tư sản. Bình đẳng thực chất đòi hỏi xóa bỏ bất công xã hội.

2.2. Quyền của phụ nữ và trẻ em

Quyền của phụ nữ được C.Mác, Ph.Ăngghen và C.Lênin đặc biệt quan tâm. Phụ nữ bị áp bức kép: bởi giai cấp và bởi chế độ phụ quyền. Giải phóng phụ nữ là nhiệm vụ cách mạng quan trọng. C.Lênin coi sự tham gia của phụ nữ vào sản xuất là điều kiện giải phóng. Quyền của trẻ em cũng được đề cập. Trẻ em cần được bảo vệ khỏi lao động bóc lột. Giáo dục toàn diện cho trẻ em là trách nhiệm xã hội. Các quyền này thể hiện tính nhân văn sâu sắc.

III. Phương pháp tiếp cận quan niệm quyền con người theo Marx Lenin

Phương pháp tiếp cận quyền con người theo quan điểm Marx-Lenin dựa trên duy vật biện chứng và duy vật lịch sử. Đây là phương pháp khoa học, cách mạng. Phương pháp này coi quyền con người là phạm trù lịch sử. Quyền con người biến đổi theo trình độ phát triển kinh tế - xã hội. Không có quyền con người vĩnh viễn, bất biến cho mọi thời đại. Phương pháp phân tích giai cấp được áp dụng. Trong xã hội có giai cấp, quyền con người mang bản chất giai cấp. Giai cấp nào thống trị thì quyền con người phục vụ lợi ích giai cấp đó. Phương pháp liên hệ thực tiễn cách mạng. Quyền con người không chỉ là lý luận mà phải được thực hiện qua đấu tranh thực tế. Phương pháp lịch sử - cụ thể. Đánh giá quyền con người phải đặt trong hoàn cảnh lịch sử cụ thể, không áp đặt mô hình chung cho mọi quốc gia.

3.1. Tiếp cận từ quan điểm duy vật lịch sử

Duy vật lịch sử là phương pháp nền tảng để nghiên cứu quyền con người. Phương pháp này xuất phát từ đời sống hiện thực của con người. Quyền con người phản ánh quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng. Kinh tế quyết định chính trị, pháp luật, đạo đức. Quyền con người không tồn tại độc lập ngoài xã hội. Phải phân tích điều kiện vật chất để hiểu bản chất quyền con người. Đây là điểm khác biệt cơ bản với phương pháp duy tâm.

3.2. Phương pháp phân tích giai cấp

Phân tích giai cấp là phương pháp đặc trưng của Marx-Lenin. Trong xã hội có giai cấp, quyền con người luôn mang bản chất giai cấp. Giai cấp tư sản tuyên bố quyền con người phổ quát nhưng thực chất phục vụ lợi ích tư bản. Giai cấp vô sản đòi quyền con người thực chất cho người lao động. C.Lênin chỉ rõ: dân chủ tư sản là dân chủ cho thiểu số. Dân chủ vô sản là dân chủ cho đại đa số nhân dân. Phương pháp này giúp nhận diện bản chất thực sự.

IV. Ý nghĩa quan niệm quyền con người Marx Lenin đối với Việt Nam hiện nay

Quan niệm của C.Mác, Ph.Ăngghen và C.Lênin về quyền con người có ý nghĩa to lớn đối với Việt Nam. Về mặt lý luận, quan niệm này cung cấp cơ sở khoa học để nhận thức đúng đắn về quyền con người. Đảng Cộng sản Việt Nam vận dụng sáng tạo vào đường lối, chủ trương. Hiến pháp và pháp luật Việt Nam bảo đảm quyền con người toàn diện. Về thực tiễn, quan niệm này hướng dẫn công tác bảo đảm quyền con người. Quyền con người gắn liền với độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia. Việt Nam đạt được nhiều thành tựu trong bảo đảm quyền con người. Tuy nhiên, thách thức vẫn còn đó. Các thế lực thù địch lợi dụng vấn đề quyền con người chống phá. Quan niệm Marx-Lenin là vũ khí sắc bén để đấu tranh, bảo vệ chính nghĩa.

4.1. Ý nghĩa đối với xây dựng chính sách pháp luật

Quan niệm Marx-Lenin về quyền con người là nền tảng xây dựng hệ thống pháp luật Việt Nam. Hiến pháp 2013 ghi nhận đầy đủ quyền con người, quyền công dân. Chương III Hiến pháp quy định 36 quyền cơ bản. Hệ thống pháp luật ngày càng hoàn thiện, phù hợp chuẩn mực quốc tế. Đảng và Nhà nước coi trọng bảo đảm quyền con người trên mọi lĩnh vực. Đây là kết quả vận dụng sáng tạo lý luận Marx-Lenin vào điều kiện Việt Nam.

4.2. Ý nghĩa đối với đấu tranh chống quan điểm sai trái

Quan niệm Marx-Lenin là vũ khí lý luận sắc bén để đấu tranh chống quan điểm sai trái. Các thế lực thù địch thường xuyên xuyên tạc vấn đề quyền con người tại Việt Nam. Họ áp đặt tiêu chuẩn phương Tây, phủ nhận đặc thù lịch sử, văn hóa. Lý luận Marx-Lenin giúp nhận diện bản chất âm mưu 'diễn biến hòa bình'. Quan niệm này khẳng định quyền con người gắn với độc lập dân tộc. Việt Nam kiên quyết bảo vệ quan điểm đúng đắn, phù hợp thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

tai lieu, document1 of 66. VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ HỒNG HẠNH QUAN NIỆM CỦA C.LÊNIN VỀ QUYỀN CON NGƯỜI VÀ Ý NGHĨA ĐỐI VỚI VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC HÀ NỘI, 2021 luan van, khoa luan 1 of 66. tai lieu, document2 of 66. VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ HỒNG HẠNH QUAN NIỆM CỦA C.LÊNIN VỀ QUYỀN CON NGƯỜI VÀ Ý NGHĨA ĐỐI VỚI VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành: Triết học Mã số: 9 22 90 01 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. CHU VĂN TUẤN HÀ NỘI, 2021 luan van, khoa luan 2 of 66. tai lieu, document3 of 66. LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án này là công trình nghiên cứu độc lập của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của PGS, TS. Các kết quả nêu ra trong luận án là hoàn toàn trung thực; các kết luận được đưa ra chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình khoa học nào khác. Hà Nội, ngày tháng 4 năm 2021 Tác giả Nguyễn Thị Hồng Hạnh luan van, khoa luan 3 of 66. tai lieu, document4 of 66. MỤC LỤC MỞ ĐẦU . TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN . Tình hình nghiên cứu về điều kiện, tiền đề hình thành quan niệm của C.Lênin về quyền con người . Tình hình nghiên cứu nội dung quan niệm của C.Lênin về quyền con người . Tình hình nghiên cứu về quyền con người và quyền con người ở Việt Nam. Tình hình nghiên cứu về ý nghĩa, giá trị quan niệm của C.Lênin về quyền con người đối với Việt Nam . Nhận xét chung và những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu . CƠ SỞ HÌNH THÀNH VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUYỀN CON NGƯỜI TRONG QUAN NIỆM CỦA C. Cơ sở hình thành quan niệm của C.Lênin về quyền con người . Một số vấn đề chung trong quan niệm của C.Lênin về quyền con người . NỘI DUNG QUAN NIỆM CỦA C.LÊNIN VỀ MỘT SỐ QUYỀN CON NGƯỜI CƠ BẢN . Quyền tự do . Quyền bình đẳng . Quyền của phụ nữ . Quyền của trẻ em . Ý NGHĨA QUAN NIỆM CỦA C.LÊNIN VỀ QUYỀN CON NGƯỜI ĐỐI VỚI VIỆT NAM HIỆN NAY . Ý nghĩa quan niệm của C.Lênin về quyền con người đối với quá trình nhận thức lý luận và xây dựng chủ trương, đường lối của Đảng; hoàn thiện chính sách, pháp luật của Nhà nước về quyền con người . Ý nghĩa quan niệm của C.Lênin về quyền con người đối với việc bảo đảm thực thi quyền con người ở Việt Nam hiện nay . Ý nghĩa quan niệm của C.Lênin về quyền con người đối với việc đấu tranh chống lại các quan điểm sai trái về quyền con người ở Việt Nam .146 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ .149 LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .149 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO . 150 luan van, khoa luan 4 of 66. tai lieu, document5 of 66. DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN LHQ Liên Hợp Quốc NCS Nghiên cứu sinh Nxb Nhà xuất bản QCD Quyền công dân QCN Quyền con người luan van, khoa luan 5 of 66. tai lieu, document6 of 66. Tính cấp thiết của đề tài Quyền con người (QCN) hay còn gọi là nhân quyền là những giá trị thiêng liêng, cao quý, là kết quả của cuộc đấu tranh đầy máu và nước mắt trong lịch sử nhân loại, quá trình phát triển QCN phản ánh sự phát triển và tiến bộ của xã hội, đồng thời QCN là biểu hiện của giá trị nhân văn, nhân đạo sâu sắc. Đảm bảo, bảo vệ quyền cho người dân luôn là một trong những nhiệm vụ quan trọng mà các quốc gia tiến hành, nhằm góp phần tạo sự ổn định, phát triển đất nước, đồng thời đây cũng là tiền đề cho hòa bình và thịnh vượng của toàn nhân loại. Khi nghiên cứu về QCN, chúng ta không thể bỏ qua những quan niệm, tư tưởng của C.Lênin, bởi các ông đã nêu ra nhiều tư tưởng sâu sắc, đồng thời đưa ra luận giải đúng đắn đối với những vấn đề cốt lõi của QCN. Những tư tưởng của các ông đã được lịch sử chứng minh tính khoa học, tính cách mạng, nhiều tư tưởng đến ngày nay vẫn còn nguyên giá trị, có tầm ảnh hưởng rộng lớn đến tất cả các nước, trong đó có Việt Nam.Lênin đã nhiều lần đề cập đến việc đấu tranh cho QCN nói chung, một số quyền cụ thể như quyền tự do, quyền bình đẳng, quyền của phụ nữ, quyền của trẻ em nói riêng, mang lại quyền cho tất cả mọi người được xem là một nhiệm vụ hết sức cấp thiết. Trong đó tư tưởng về quyền tự do, quyền bình đẳng được xem là cơ sở, là tiền đề đầu tiên để con người tồn tại theo đúng nghĩa là con người và cũng là nền tảng cho những quyền khác được thực thi. Dưới ánh sáng của các nhà kinh điển Mác-Lênin, ở Việt Nam, việc bảo vệ và thực thi QCN luôn là một nội dung quan trọng, xuyên suốt trong quá trình lãnh đạo đất nước của Đảng, Nhà nước. Trong chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước luôn hướng đến việc bảo đảm và phát huy tối đa các quyền của nhân dân. Trong những năm qua, những quyền dân sự, chính trị và kinh tế, xã hội, văn hóa được thực hiện một cách hiệu quả đã góp phần đảm bảo quyền và lợi ích của nhân dân. Bên cạnh những thành tựu đã đạt được, vẫn còn một số tồn tại cần phải giải quyết. Về mặt lý luận, Đảng ta luôn khẳng định chủ nghĩa Mác-Lênin là nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động, nên việc nghiên cứu, làm rõ nội dung quan niệm về QCN cũng như sự vận dụng tư tưởng của các nhà 1 luan van, khoa luan 6 of 66. tai lieu, document7 of 66. kinh điển cần tiếp tục được làm sáng tỏ, qua đó khẳng định giá trị và sức sống vững bền của những tư tưởng đó. Về mặt thực tiễn, việc bảo đảm, thực thi nhân quyền của nhân dân vẫn có những vi phạm, các thế lực thù địch nước ngoài câu kết với các phần tử phản động trong nước đưa ra các luận điệu xuyên tạc, phản ánh sai về tình hình nhân quyền nước ta, nhằm phục vụ cho mưu đồ của chúng. Ở nước ta, các quyền tự do, quyền bình đẳng được coi là những quyền cơ bản của con người, là điều kiện, tiền đề để thực thi các quyền khác. Bên cạnh đó, phụ nữ và trẻ em cũng là những đối tượng yếu thế trong xã hội, dễ bị vi phạm về quyền và cần có sự bảo vệ. QCN là một phạm trù có tính lịch sử, chịu sự tác động của bối cảnh lịch sử, đồng thời luôn vận động cùng với sự phát triển của lịch sử. Chính vì vậy, trong bối cảnh hiện nay, việc đảm bảo QCN cũng cần có những sự điều chỉnh cho phù hợp. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu sắc như hiện nay, Việt Nam không thể không hội nhập quốc tế về QCN, chúng ta phải “Việt Nam hóa” các quan điểm, luật pháp quốc tế về QCN cho phù hợp với điều kiện đất nước nhằm đảm bảo ngày càng tốt hơn quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân, vừa phù hợp với tình hình mới. Trong bối cảnh mới, trước những yêu cầu của sự phát triển đất nước cũng như yêu cầu đặt ra từ thực tiễn đảm bảo QCN ở Việt Nam, việc tiếp tục nghiên cứu, làm rõ quan niệm của C.Lênin về QCN, đặc biệt là quan niệm về một số quyền cụ thể như quyền tự do, quyền bình đẳng, quyền của phụ nữ, quyền của trẻ em và sự vận dụng quan niệm đó vào thực tiễn Việt Nam hiện nay là điều cần thiết. Đồng thời, việc kế thừa, phát triển, vận dụng sáng tạo những quan niệm của C.Lênin về QCN đã mang lại ý nghĩa to lớn đối với Việt Nam, là cơ sở và định hướng cho việc tiếp tục hoàn thiện chủ trương, đường lối, chính sách cũng như bảo đảm thực thi nhân quyền và đấu tranh chống lại những luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch về tình hình nhân quyền ở nước ta hiện nay. Đó là lý do tác giả chọn đề tài “Quan niệm của C.Lênin về quyền con người và ý nghĩa đối với Việt Nam hiện nay” làm luận án của mình, với mong muốn góp phần làm sáng tỏ hơn nữa quan niệm của C.Lênin về một số QCN cơ bản, chỉ ra ý nghĩa của những 2 luan van, khoa luan 7 of 66. tai lieu, document8 of 66. quan niệm đó đối với việc công nhận, bảo đảm thực thi QCN ở nước ta, góp phần đảm bảo tốt hơn nữa QCN ở Việt Nam hiện nay. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2. Mục tiêu Luận án góp phần làm rõ quan niệm của C.Lênin về một số QCN cơ bản như quyền tự do, quyền bình đẳng, quyền của phụ nữ và quyền của trẻ em. Trên cơ sở đó, luận án chỉ ra ý nghĩa của những quan niệm về QCN của C.Lênin trong quá trình công nhận, tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ, thực thi nhân quyền ở Việt Nam hiện nay. Nhiệm vụ Thứ nhất, trình bày, phân tích những điều kiện, tiền đề hình thành quan niệm C.Lênin về QCN. Thứ hai, nghiên cứu quan niệm của C.Lênin về quyền tự do, quyền bình đẳng, quyền của phụ nữ, quyền của trẻ em. Thứ ba, phân tích ý nghĩa quan niệm của C.Lênin về QCN đối với quá trình nhận thức lý luận và xây dựng chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về nhân quyền; việc bảo đảm thực thi QCN ở Việt Nam; trong đấu tranh chống lại luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch ở nước ta hiện nay. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận án là quan niệm của C.Lênin về quyền tự do, quyền bình đẳng, quyền của phụ nữ, quyền của trẻ em và ý nghĩa của những quan niệm đó đối với việc bảo đảm thực thi QCN ở Việt Nam hiện nay. Phạm vi nghiên cứu Do khuôn khổ có hạn, luận án không nghiên cứu tất cả các quan niệm của C.Lênin về QCN, mà chỉ tập trung vào một số quan niệm cơ bản nhất, đó là quyền tự do, quyền bình đẳng, quyền của phụ nữ, quyền của trẻ em. Ý nghĩa của những quan niệm đó đối với quá trình xây dựng chủ trương, đường lối của Đảng, hoàn thiện 3 luan van, khoa luan 8 of 66. tai lieu, document9 of 66. chính sách, pháp luật, bảo đảm thực thi nhân quyền trong thực tế và đấu tranh chống những quan điểm sai trái về QCN trong những năm gần đây.