Luận Văn Thạc Sĩ: Sự Phát Triển Chế Định Công Ty Cổ Phần Ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích sự phát triển của chế định công ty cổ phần tại Việt Nam, nêu rõ các vấn đề và xu hướng hiện nay.

• Tác giả: Nguyễn Thị Lan Hƣơng
• Người hướng dẫn: Gs. Lê Hồng Hạnh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Sự Phát Triển Của Chế Định Công Ty Cổ Phần Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHẾ ĐỊNH CÔNG TY CỔ PHẦN
• 1.1. Sự xuất hiện của công ty cổ phần
• 1.1.1. Sự ra đời của công ty cổ phần
• 1.1.2. Khái niệm về công ty cổ phần
• 1.1.3. Vai trò của công ty cổ phần trong nền kinh tế thị trường
• 1.2. Kết luận
• 2. CHƯƠNG 2: SỰ PHÁT TRIỂN CỦA CHẾ ĐỊNH CÔNG TY CỔ PHẦN TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM
• 2.1. Những bước phát triển trong việc định nghĩa công ty cổ phần
• 2.2. Sự phát triển của chế định cổ đông trong pháp luật Việt Nam
• 2.3. Quyền của cổ đông trong công ty cổ phần
• 2.4. Nghĩa vụ của cổ đông trong công ty cổ phần
• 2.5. Sự phát triển của chế định vốn công ty cổ phần trong pháp luật Việt Nam
• 2.5.1. Vốn trong công ty cổ phần theo Luật công ty năm 1990
• 2.5.2. Vốn trong công ty cổ phần theo Luật doanh nghiệp năm 1999
• 2.5.3. Vốn trong công ty cổ phần theo Luật doanh nghiệp năm 2005
• 2.5.4. Vốn trong công ty cổ phần theo Luật doanh nghiệp năm 2014
• 2.6. Cơ cấu quản trị trong công ty cổ phần
• 2.6.1. Đại hội đồng cổ đông
• 2.6.2. Hội đồng quản trị
• 2.6.3. Ban kiểm soát
• 2.7. Kết luận
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN CHẾ ĐỊNH CÔNG TY CỔ PHẦN Ở VIỆT NAM
• 3.1. Giải pháp tiếp tục hoàn thiện chế định công ty cổ phần ở Việt Nam
• 3.2. Hoàn thiện các quy định về cổ đông
• 3.3. Hoàn thiện nền tảng pháp lý về quản trị công ty cổ phần
• 3.4. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chế định công ty cổ phần ở Việt Nam
• 3.5. Kết luận
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Sự Phát Triển Chế Định Công Ty Cổ Phần Tại Việt Nam

Chế định công ty cổ phần (CTCP) đã trở thành một phần quan trọng trong hệ thống pháp luật doanh nghiệp tại Việt Nam. Sự phát triển của CTCP không chỉ phản ánh sự thay đổi trong tư duy quản lý kinh tế mà còn là kết quả của quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Từ khi Luật Công ty được ban hành vào năm 1990, CTCP đã có những bước tiến đáng kể trong việc thu hút vốn đầu tư và phát triển kinh tế. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của CTCP trong việc thúc đẩy sự phát triển kinh tế của đất nước.

1.1. Lịch Sử Hình Thành Và Phát Triển Công Ty Cổ Phần

CTCP ra đời từ nhu cầu huy động vốn trong bối cảnh phát triển kinh tế. Sự xuất hiện của CTCP tại Việt Nam gắn liền với các văn bản pháp luật quan trọng, từ Luật Công ty năm 1990 đến Luật Doanh nghiệp năm 2014. Những thay đổi này đã tạo ra khung pháp lý vững chắc cho sự phát triển của CTCP.

1.2. Vai Trò Của Công Ty Cổ Phần Trong Nền Kinh Tế

CTCP đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra việc làm, thúc đẩy đầu tư và phát triển công nghệ. Với khả năng huy động vốn lớn, CTCP đã góp phần không nhỏ vào sự tăng trưởng kinh tế của Việt Nam, đặc biệt trong các lĩnh vực như sản xuất, dịch vụ và thương mại.

II. Những Thách Thức Trong Sự Phát Triển Chế Định Công Ty Cổ Phần

Mặc dù CTCP đã có những bước phát triển mạnh mẽ, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức cần phải giải quyết. Các vấn đề như quy định pháp luật chưa hoàn thiện, sự cạnh tranh gay gắt và quản lý doanh nghiệp còn yếu kém là những yếu tố cản trở sự phát triển bền vững của CTCP.

2.1. Quy Định Pháp Luật Chưa Hoàn Thiện

Các quy định về CTCP trong Luật Doanh nghiệp hiện hành vẫn còn nhiều điểm chưa rõ ràng, gây khó khăn cho các doanh nghiệp trong việc thực thi. Việc sửa đổi, bổ sung các quy định này là cần thiết để tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của CTCP.

2.2. Sự Cạnh Tranh Gay Gắt Trong Thị Trường

Sự cạnh tranh giữa các CTCP ngày càng trở nên khốc liệt, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Các doanh nghiệp cần phải nâng cao năng lực cạnh tranh và đổi mới công nghệ để tồn tại và phát triển.

III. Phương Pháp Hoàn Thiện Chế Định Công Ty Cổ Phần Tại Việt Nam

Để nâng cao hiệu quả hoạt động của CTCP, cần có những phương pháp hoàn thiện chế định này. Việc cải cách quy định pháp luật, nâng cao năng lực quản lý và tăng cường sự minh bạch trong hoạt động của CTCP là những giải pháp quan trọng.

3.1. Cải Cách Quy Định Pháp Luật

Cần tiến hành rà soát và sửa đổi các quy định pháp luật liên quan đến CTCP để đảm bảo tính khả thi và phù hợp với thực tiễn. Việc này sẽ giúp các doanh nghiệp dễ dàng hơn trong việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình.

3.2. Nâng Cao Năng Lực Quản Lý Doanh Nghiệp

Đào tạo và nâng cao năng lực cho đội ngũ quản lý là rất cần thiết. Các CTCP cần có những nhà lãnh đạo có tầm nhìn và khả năng quản lý tốt để phát triển bền vững.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về Công Ty Cổ Phần

Nghiên cứu về CTCP đã chỉ ra rằng, việc áp dụng các quy định pháp luật hiện hành đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các CTCP đã có những bước tiến trong việc huy động vốn và phát triển kinh doanh, góp phần vào sự phát triển chung của nền kinh tế.

4.1. Kết Quả Huy Động Vốn Của Công Ty Cổ Phần

CTCP đã thu hút được một lượng vốn lớn từ các nhà đầu tư trong và ngoài nước. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp phát triển mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người lao động.

4.2. Tác Động Đến Nền Kinh Tế

Sự phát triển của CTCP đã góp phần không nhỏ vào sự tăng trưởng kinh tế của Việt Nam. Các CTCP đã tạo ra giá trị gia tăng và thúc đẩy sự phát triển của các ngành kinh tế khác.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Chế Định Công Ty Cổ Phần Tại Việt Nam

Tương lai của CTCP tại Việt Nam hứa hẹn sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ. Với những cải cách trong quy định pháp luật và sự hỗ trợ từ Nhà nước, CTCP sẽ trở thành một trong những động lực chính thúc đẩy sự phát triển kinh tế của đất nước.

5.1. Triển Vọng Phát Triển Công Ty Cổ Phần

CTCP sẽ tiếp tục là hình thức doanh nghiệp phổ biến tại Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Các doanh nghiệp cần nắm bắt cơ hội để phát triển và mở rộng quy mô.

5.2. Định Hướng Chính Sách Hỗ Trợ Doanh Nghiệp

Nhà nước cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể cho CTCP, từ việc cải cách thủ tục hành chính đến việc tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiếp cận nguồn vốn. Điều này sẽ giúp các CTCP phát triển bền vững hơn trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trải qua hơn 25 năm đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế kể từ khi Luật Công ty 1990 ra đời với 46 điều điều chỉnh sơ khởi, mô hình công ty cổ phần tại Việt Nam đã có bước chuyển dịch vượt bậc cả về quy mô lẫn chất lượng thể chế. Tính đến năm 2016, toàn thị trường chứng khoán Việt Nam đã ghi nhận 686 công ty niêm yết trên hai sở giao dịch chứng khoán, với tổng giá trị vốn huy động qua kênh cổ phiếu và trái phiếu trong 6 tháng đầu năm đạt 223 nghìn tỷ đồng, tăng trưởng 85% so với cùng kỳ năm 2015. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế thị trường cũng làm bộc lộ nhiều khoảng trống và xung đột pháp lý trong quản trị nội bộ doanh nghiệp, cơ chế kiểm soát vốn và bảo vệ nhà đầu tư thiểu số. Luận văn thạc sĩ luật học chuyên ngành Luật Kinh tế tập trung nghiên cứu sự tiến hóa của chế định công ty cổ phần trong hệ thống pháp luật Việt Nam từ năm 1990 đến năm 2017. Mục tiêu trọng tâm của đề tài là phân tích sâu sắc các chuẩn mực pháp lý về địa vị pháp lý của cổ đông, chế độ tài chính doanh nghiệp và mô hình quản trị qua 4 đạo luật nền tảng: Luật Công ty 1990, Luật Doanh nghiệp 1999, Luật Doanh nghiệp 2005 và Luật Doanh nghiệp 2014. Nghiên cứu làm rõ tác động của thể chế đối với việc đóng góp trung bình 23% tổng vốn đầu tư toàn xã hội mỗi năm, tạo ra hơn 1.739 nghìn việc làm và thu hút 15,8 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài thực hiện năm 2016, từ đó đề xuất các định hướng hoàn thiện khung pháp lý vững chắc cho giai đoạn phát triển mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng đồng thời 2 nền tảng lý thuyết chủ đạo: học thuyết kinh tế chính trị Mác - Lênin về quy luật tích tụ và tập trung tư bản trong nền kinh tế thị trường, kết hợp với lý thuyết đại diện và khung lý thuyết quản trị công ty hiện đại của kinh tế học thể chế. Khung lý thuyết này luận giải tính tất yếu của sự phân tách triệt để giữa quyền sở hữu tài sản của các nhà đầu tư và quyền quản lý, điều hành hoạt động kinh doanh của bộ máy giám đốc, biến công ty cổ phần trở thành cỗ máy huy động vốn quy mô lớn hiệu quả nhất của xã hội.

Bốn khái niệm pháp lý then chốt được phân tích xuyên suốt bao gồm:

1. Khái niệm công ty cổ phần với tư cách pháp nhân độc lập và nguyên tắc trách nhiệm hữu hạn trong phạm vi phần vốn cam kết góp.
2. Cổ phần và vốn điều lệ, đóng vai trò là đơn vị đo lường quyền sở hữu, quyền biểu quyết và phân chia lợi tức.
3. Chế định cổ đông và quyền năng của cổ đông thiểu số trong việc giám sát hành vi của người quản trị.
4. Cơ cấu quản trị tam quyền phân lập nội bộ giữa Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng quản trị và Ban kiểm soát.

Nghiên cứu đối chiếu các khái niệm này với kinh nghiệm lập pháp quốc tế tiêu biểu như mô hình công ty vô danh theo Bộ luật Thương mại Pháp 1807, Luật Công ty cổ phần Đức 1965 quy định mức vốn điều lệ tối thiểu 50.000 Euro, và Luật Công ty Anh 2006 nhằm xác lập các chuẩn mực quản trị quốc tế tương thích cho Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ toàn bộ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật doanh nghiệp Việt Nam, bao gồm 4 đạo luật trụ cột với hơn 400 điều khoản chuyên biệt điều chỉnh công ty cổ phần, đi kèm các nghị định hướng dẫn thi hành từ năm 1990 đến năm 2016. Dữ liệu thứ cấp thực chứng được thu thập từ Tổng cục Thống kê, Cục Quản lý đăng ký kinh doanh thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư, cùng các Báo cáo thường niên doanh nghiệp Việt Nam của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam.

Cỡ mẫu khảo sát bao gồm toàn bộ dữ liệu giao dịch của 686 công ty niêm yết trên hai sàn HOSE và HNX, số liệu theo dõi 24.000 tài khoản chứng khoán giai đoạn 2000-2005, và 2.547 doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài mua cổ phần đạt tổng giá trị 3,4 tỷ USD trong năm 2016. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu định hướng toàn diện theo các giai đoạn ban hành luật doanh nghiệp. Lý do lựa chọn kết hợp phương pháp so sánh luật học và phương pháp phân tích quy phạm pháp luật là nhằm làm sáng tỏ tính lịch sử, phát hiện những điểm mâu thuẫn, chồng chéo hoặc tiến bộ vượt bậc giữa các thế hệ luật. Toàn bộ quá trình nghiên cứu và xử lý thông tin được thực hiện liên tục trong thời gian 18 tháng từ năm 2015 đến năm 2017 nhằm đánh giá sát thực hiệu quả thi hành Luật Doanh nghiệp 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực chứng và quy phạm mang lại 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, nới lỏng mạnh mẽ điều kiện gia nhập thị trường và thành lập doanh nghiệp: Luật Công ty 1990 quy định cứng nhắc số lượng cổ đông tối thiểu là 7 người và áp dụng vốn pháp định bắt buộc cho nhiều nhóm ngành. Đến Luật Doanh nghiệp 1999, 2005 và 2014, số lượng cổ đông tối thiểu được giảm xuống chỉ còn 3 người, hoàn toàn không hạn chế số lượng tối đa và bãi bỏ rào cản vốn pháp định đối với hơn 90% ngành nghề kinh doanh thông thường.

Thứ hai, bước tiến nhảy vọt trong cơ chế bảo vệ quyền lợi cổ đông thiểu số: Nếu như Luật Công ty 1990 gộp chung quyền cổ đông với thành viên công ty trách nhiệm hữu hạn, thì Luật Doanh nghiệp 2014 đã trao quyền khởi kiện trực tiếp cho cổ đông hoặc nhóm cổ đông sở hữu từ 1% số cổ phần phổ thông liên tục trong 6 tháng đối với thành viên Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc vi phạm nghĩa vụ mà không phải thông qua Ban kiểm soát như Luật Doanh nghiệp 2005. Ngưỡng sở hữu để thực hiện quyền đề cử thành viên Hội đồng quản trị cũng được nới rộng từ trên 10% xuống mức từ 10% cổ phần phổ thông.

Thứ ba, linh hoạt hóa cơ cấu vốn và bảo đảm quyền tài chính của nhà đầu tư: Pháp luật đã chuyển hóa từ mô hình vốn đơn nhất sang đa dạng hóa 4 loại cổ phần ưu đãi gồm ưu đãi biểu quyết, ưu đãi cổ tức, ưu đãi hoàn lại và ưu đãi khác. Luật Doanh nghiệp 2014 ấn định thời hạn bắt buộc chi trả cổ tức dứt điểm trong vòng 6 tháng kể từ ngày kết thúc Đại hội đồng cổ đông thường niên, giải quyết triệt để vấn đề chiếm dụng vốn cổ tức vốn kéo dài nhiều năm trước đó.

Thứ tư, tạo đòn bẩy đột phá thúc đẩy nền kinh tế và thị trường tài chính: Giá trị huy động vốn qua thị trường chứng khoán giai đoạn 2011-2015 đạt 1,1 triệu tỷ đồng, tăng gấp 4 lần so với giai đoạn 2005-2010. Tổng lượng vốn đấu thầu trái phiếu chính phủ trên sàn đạt gần 800 nghìn tỷ đồng, tăng hơn 18 lần so với thời kỳ 5 năm trước đó, chứng minh vai trò huyết mạch của thể chế công ty cổ phần trong việc phân bổ nguồn vốn nhàn rỗi.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của sự phát triển thể chế công ty cổ phần xuất phát từ quá trình chuyển đổi mô hình kinh tế chỉ huy sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đòi hỏi phải giải phóng sức sản xuất của khu vực tư nhân và phục vụ tiến trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước. So với các công trình nghiên cứu trước đây vốn chỉ tập trung vào một lát cắt hẹp như quy chế vốn hoặc thủ tục họp Đại hội đồng cổ đông, luận văn này cung cấp bức tranh toàn cảnh, đa chiều về sự hoàn thiện đồng bộ giữa Vốn, Cổ đông và Bộ máy quản trị.

Nhằm tăng cường hiệu quả diễn giải học thuật, các dữ liệu của đề tài có thể được mô hình hóa và trình bày cụ thể thông qua:

• Bảng tổng hợp đối chiếu 4 trục quy phạm qua 4 thế hệ luật (1990, 1999, 2005, 2014) theo các biến số: số lượng thành viên sáng lập, cơ chế chuyển nhượng cổ phần có ghi tên và không ghi tên, quyền tiếp cận sổ sách kế toán và điều kiện bãi bỏ nghị quyết đại hội.
• Biểu đồ tăng trưởng kết hợp thể hiện mối tương quan giữa sự ra đời của các đạo luật doanh nghiệp với đà tăng trưởng số lượng doanh nghiệp niêm yết từ 2 mã chứng khoán khởi điểm năm 2000 lên 686 công ty năm 2016, đi kèm đường xu hướng gia tăng mức huy động vốn đầu tư toàn xã hội.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phát hiện nghiên cứu, tác giả xây dựng 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể nhằm hoàn thiện chế định công ty cổ phần tại Việt Nam:

Thứ nhất, mở rộng hơn nữa quyền tiếp cận công lý cho cổ đông thiểu số: Quốc hội và Bộ Kế hoạch và Đầu tư cần sửa đổi Luật Doanh nghiệp theo hướng giảm ngưỡng sở hữu cổ phần để yêu cầu triệu tập Đại hội đồng cổ đông từ 10% xuống mức 5%, đồng thời rút ngắn thời gian nắm giữ cổ phần từ 6 tháng xuống 3 tháng; mục tiêu gia tăng tỷ lệ tham gia biểu quyết của cổ đông nhỏ lẻ lên trên 70% và nâng tỷ lệ bảo vệ nhà đầu tư theo chuẩn quốc tế trong giai đoạn 2025-2027.

Thứ hai, chuẩn hóa hạ tầng bỏ phiếu điện tử và minh bạch hóa thông tin: Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phối hợp cùng Hội đồng quản trị các công ty đại chúng bắt buộc áp dụng công nghệ họp trực tuyến và biểu quyết điện tử cho 100% doanh nghiệp niêm yết, đồng thời thiết lập quy chế công khai biên bản họp và nghị quyết Hội đồng quản trị trong vòng 24 giờ trên cổng thông tin điện tử; mục tiêu cải thiện chỉ số quản trị công ty của Việt Nam thêm 15 đến 20 điểm trên Bảng xếp hạng Thẻ điểm Quản trị Công ty ASEAN giai đoạn 2025-2028.

Thứ ba, nâng cao tính độc lập và năng lực giám sát của Ban kiểm soát: Bộ Tài chính ban hành quy chuẩn nghề nghiệp bắt buộc tối thiểu 50% thành viên Ban kiểm soát tại các công ty cổ phần quy mô lớn phải là kiểm toán viên độc lập hoặc chuyên gia tài chính có chứng chỉ kế toán viên công chứng, phấn đấu giảm 30% các vụ việc sai phạm công bố thông tin tài chính trong vòng 3 năm áp dụng.

Thứ tư, hoàn thiện khung pháp lý về chuyển nhượng vốn và thoái vốn nhà nước: Chính phủ cần ban hành nghị định quy định chi tiết về quy trình chuyển đổi cổ phần ưu đãi biểu quyết và phương thức định giá thị trường khi nhà nước thoái vốn tại các công ty cổ phần trong thời hạn 12 tháng tới, bảo đảm hoàn thành trên 95% chỉ tiêu kế hoạch cổ phần hóa và cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị tham khảo sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Luật Kinh tế, Quản trị Kinh doanh và Tài chính: Công trình là nguồn tài liệu hệ thống hóa toàn diện quá trình lập pháp, cung cấp phương pháp luận so sánh luật học và hệ thống dữ liệu thực chứng 25 năm phục vụ công tác giảng dạy, viết khóa luận và nghiên cứu chuyên sâu.
2. Luật sư tư vấn doanh nghiệp và chuyên viên pháp chế nội bộ: Tài liệu hỗ trợ trực tiếp cho luật sư trong việc thiết kế Điều lệ công ty, xây dựng thỏa thuận cổ đông, hoạch định cấu trúc vốn và vận dụng quyền khởi kiện người quản lý theo Điều 161 Luật Doanh nghiệp 2014 để bảo vệ quyền lợi thân chủ trong các tranh chấp nội bộ.
3. Thành viên Hội đồng quản trị, Ban Tổng giám đốc và các nhà đầu tư: Cung cấp góc nhìn thực tiễn về nghĩa vụ trung thực và cẩn trọng của người quản lý, quy chuẩn chi trả cổ tức trong thời hạn 6 tháng, cùng kỹ thuật sử dụng các loại cổ phần ưu đãi để huy động vốn mà không làm loãng quyền kiểm soát doanh nghiệp.
4. Cơ quan quản lý nhà nước và ban soạn thảo chính sách tại Bộ Tư pháp, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước: Luận văn cung cấp cơ sở lý luận vững chắc và các luận cứ thực tiễn để tiếp tục rà soát, đánh giá tác động chính sách phục vụ công tác sửa đổi, bổ sung pháp luật doanh nghiệp và chứng khoán trong các giai đoạn tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Điểm khác biệt căn bản nhất về điều kiện thành lập công ty cổ phần giữa Luật Công ty 1990 và Luật Doanh nghiệp hiện nay là gì? Trả lời: Luật Công ty 1990 quy định công ty cổ phần phải có ít nhất 7 cổ đông sáng lập trong suốt quá trình hoạt động và phải đáp ứng vốn pháp định cho từng ngành nghề. Hiện nay, pháp luật chỉ yêu cầu tối thiểu 3 cổ đông, không hạn chế số lượng tối đa và đã bãi bỏ vốn pháp định đại trà, mở rộng quyền tự do kinh doanh.

Câu hỏi 2: Cổ đông thiểu số sở hữu tỷ lệ cổ phần nhỏ được pháp luật hiện hành bảo vệ quyền khởi kiện như thế nào? Trả lời: Theo Điều 161 Luật Doanh nghiệp 2014, cá nhân hoặc nhóm cổ đông sở hữu từ 1% số cổ phần phổ thông liên tục trong 6 tháng có quyền trực tiếp khởi kiện trách nhiệm dân sự đối với thành viên Hội đồng quản trị, Giám đốc vi phạm nghĩa vụ, thay vì phải phụ thuộc vào Ban kiểm soát như trước đây.

Câu hỏi 3: Tại sao Luật Doanh nghiệp 2014 lại quy định thời hạn thanh toán cổ tức tối đa là 6 tháng? Trả lời: Các đạo luật trước năm 2014 không quy định thời hạn chi trả cổ tức cụ thể, dẫn đến việc nhiều doanh nghiệp trì hoãn thanh toán hàng năm trời. Quy định thời hạn 6 tháng kể từ khi bế mạc Đại hội đồng cổ đông giúp bảo vệ quyền tài chính chính đáng của nhà đầu tư và minh bạch dòng tiền.

Câu hỏi 4: Cổ phần ưu đãi biểu quyết có đặc điểm gì và đối tượng nào có quyền sở hữu? Trả lời: Cổ phần ưu đãi biểu quyết sở hữu số phiếu biểu quyết cao hơn cổ phần phổ thông do Điều lệ quy định. Loại cổ phần này chỉ dành riêng cho tổ chức được Chính phủ ủy quyền và cổ đông sáng lập nắm giữ trong thời hạn tối đa 3 năm kể từ ngày được cấp đăng ký doanh nghiệp.

Câu hỏi 5: Chế định công ty cổ phần đã thúc đẩy sự hình thành thị trường chứng khoán Việt Nam như thế nào? Trả lời: Công ty cổ phần là chủ thể cung cấp hàng hóa chủ lực cho thị trường chứng khoán. Việc hoàn thiện khung pháp lý đã đưa quy mô thị trường từ 2 mã chứng khoán ban đầu năm 2000 lên 686 doanh nghiệp niêm yết năm 2016, huy động hơn 1,1 triệu tỷ đồng giai đoạn 2011-2015.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện và sâu sắc lịch sử 25 năm phát triển của chế định công ty cổ phần qua 4 cột mốc lập pháp quan trọng: 1990, 1999, 2005 và 2014.
• Làm sáng tỏ quy luật tách biệt giữa quyền sở hữu vốn và quyền điều hành doanh nghiệp, tạo nền tảng huy động 23% tổng vốn đầu tư toàn xã hội mỗi năm.
• Phân tích bước nhảy vọt trong việc mở rộng quyền tự do chuyển nhượng cổ phần và trao quyền khởi kiện độc lập cho cổ đông nắm giữ từ 1% cổ phần phổ thông.
• Đánh giá vai trò hạt nhân của mô hình công ty cổ phần trong việc tạo ra 1.739 nghìn việc làm và thúc đẩy quy mô thị trường chứng khoán đạt gần 2 triệu tỷ đồng vốn huy động.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp lập pháp mang tính khả thi cao, có lộ trình rõ ràng và chỉ số định lượng cụ thể cho giai đoạn 2025-2028.

Đóng góp khoa học lớn nhất của luận văn là xác lập luận cứ khẳng định sự chuyển dịch tất yếu của pháp luật kinh tế Việt Nam từ phương thức quản lý hành chính can thiệp sâu sang mô hình kiến tạo môi trường tự do kinh doanh và quản trị minh bạch theo chuẩn mực quốc tế. Trong giai đoạn 2025-2030, các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung giải quyết các thách thức pháp lý mới về quản trị công ty số hóa, phát hành cổ phần qua nền tảng công nghệ và bảo vệ nhà đầu tư trong các mô hình kinh tế tuần hoàn. Các nhà nghiên cứu, luật sư và nhà quản trị doanh nghiệp hãy tích cực khai thác các phát hiện học thuật trong luận văn để chuẩn hóa quy chế quản trị nội bộ, nâng cao năng lực pháp lý và tối ưu hóa hiệu quả hoạt động kinh doanh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về chế định công ty cổ phần Chương 2: Sự phát triển của chế định công ty cổ phần trong pháp luật Việt Nam Chương 3: Hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực hiện chế định Công ty cổ phần ở Việt Nam. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHẾ ĐỊNH CÔNG TY CỔ PHẦN 1. Sự xuất hiện của công ty cổ phần 1. Sự ra đời của công ty cổ phần Công ty cổ phần (CTCP) là một hình thức tổ chức kinh doanh ra đời, tồn tại và phát triển trong những điều kiện kinh tế xã hội nhất định.

Sự hình thành và phát triển của CTCP gắn liền với sự hình thành của thị trường vốn và thị trường tiền tệ. “Công ty cồ phần là một loại hình kinh doanh phổ biến hiện nay, được xem là phương thức phát triển cao nhất cho đến nay của loài người để huy động vốn cho kinh doanh và qua đó làm cho nền kinh tế của mỗi quốc gia phát triển”[5, tr18]. Từ thế kỷ XVIII, XIX, sự phát triển mạnh mẽ của quá trình công nghiệp hoá ở các nước châu Âu và Bắc Mỹ cùng với nhu cầu tích tụ vốn để đầu tư sản xuất của các nhà tư bản đã làm xuất hiện loại hình CTCP. Chủ nghĩa Tư bản phát triển đòi hỏi phải có quy mô sản xuất kinh doanh ngày càng lớn, sự cạnh tranh giữa các hãng sản xuất và độc quyền ngày càng gay gắt.

Các chủ tư bản đi đến thoả hiệp với nhau nhằm thu được lợi nhuận tối đa và bành trướng hơn nữa thế lực kinh tế của mình. CTCP là hình thức kinh doanh được ra đời nhằm thoả mãn những nhu cầu này, nó tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu hút và tập trung tư bản. CTCP đầu tiên xuất hiện trên thế giới là Công ty Đông Ấn (East India Company) của Anh (1600-1874). Công ty thành lập ngày 31/10/1860 bởi một nhóm có 218 người và được cấp phép độc quyền kinh doanh trong vòng 15 năm ở vùng Đông Ấn, các quốc gia và hải cảng ở châu Á, châu Phi và được đi lại từ tất cả các hải cảng của các đảo, thị trấn và địa điểm ở châu Á, châu Phi và châu Mỹ ngoài Mũi Hảo Vọng (Cape of Good Hope) và Eo biển Magellan.

6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ngày 01/6/1874, Công ty bị giải thể khi giấy phép lần sau cùng không được gia hạn. Đến năm 1602, ở Hà Lan xuất hiện các CTCP theo hình thức tương tự công ty Đông Ấn của Anh, rồi lần lượt CTCP xuất hiện ở Thụy Điển, Đan Mạch, Đức… Từ cuối thế kỷ XVIII đến đầu thế kỷ XIX ở các nước tư bản phát triển, CTCP bắt đầu phát triển ở nhiều lĩnh vực khác nhau như giao thông, vận tải, xây dựng, các ngành chế tạo cơ khí, ngân hàng, bảo hiểm… và đồng thời là sự phát triển rộng rãi của loại hình công ty này ở các nơi khác trên thế giới. Đến những năm 20, 30 của thế kỷ XIX, với sự bùng nổ của cách mạng công nghiệp, nền kinh tế thế giới có bước phát triển mạnh mẽ, điều đó dẫn đến nhu cầu phải tập trung những nguồn vốn lớn để xây dựng cơ sơ hạ tầng kinh tế – xã hội. CTCP là một trong những công cụ giúp thực hiện nhanh chóng vấn đề tập trung vốn.

Trải qua quá trình hình thành và phát triển lâu dài, từ phạm vi ở một nước, một khu vực nhất định CTCP đã phát triển thành những công ty đa quốc gia, hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác nhau, đúng như nhận định: “CTCP đã phát triển ở hầu hết các nước từ đơn giản đến phức tạp, từ quy mô nhỏ đến quy mô lớn, từ một ngành đến đa ngành, từ một quốc gia đến nhiều quốc gia thông qua các công ty siêu quốc gia”. [27, tr35] Sự ra đời và phát triển của CTCP đã làm phát sinh nhu cầu cần phải có pháp luật điều chỉnh đối với quá trình tổ chức hoạt động của loại hình công ty này, nhằm bảo vệ quyền lợi cho các cổ đông cũng như các chủ thể khác khi tham gia quan hệ với chúng. Tại Anh, cuối thế kỷ XVI, thương mại phát triển mạnh mẽ, các doanh nhân kinh doanh theo kiểu làm ăn riêng hoặc góp vốn cùng hoạt động. Năm 1844, Quốc hội Anh ban hành Luật về CTCP, theo đó thì các công ty muốn được thành lập không phải xin phép mà chỉ cần đăng ký.

Tuy nhiên, luật này không cho công ty được hưởng chế độ trách nhiệm hữu hạn. Sự hạn chế này 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phản ánh sự nghi ngờ của dư luận về CTCP lúc đó. Vào những năm 1850 có hơn 40 công ty của Anh chuyển sang Pháp để thành lập. Chính phủ Anh sợ mất doanh nghiệp nên đến năm 1855 đã ban hành luật về tính trách nhiệm hữu hạn (Limited Liability Act) dành cho các công ty đã được thành lập theo luật về CTCP.

Năm 1862, cả hai luật này được sáp nhập làm một, lấy tên là Luật về công ty (Companies Act). Theo LCT Anh thì: CTCP có nghĩa là một công ty - a) có Vốn điều lệ đã góp hoặc cổ phần danh nghĩa của tổng số vốn cố định được chia thành nhiều phần bằng nhau gọi là cổ phần, cũng số vốn cố định, hoặc nắm giữ và chuyển giao như chứng khoán, hoặc được chia và nắm giữ một phần bằng cách này và một phần bằng cách khác và b) thành lập trên nguyên tắc có các thành viên sở hữu cổ phiếu hoặc chứng khoán đó và không có những người khác (Điều 1041 LCT Anh 2006). Ở Đức, một trong những nước mà ở đó xuất hiện công ty sớm, pháp luật về CTCP khá hoàn thiện. Luật CTCP Đức (Aktiengesetz) có hiệu lực ngày 06 tháng 9 năm 1965, quy định những vấn đề cơ bản về công ty cổ phần như: thành lập, tổ chức quản lý công ty cổ phần, quyền và nghĩa vụ của các cổ đông….

Theo quy định của luật này, CTCP ở Đức là mô hình có các đặc trưng sau: 1) Có tư cách pháp nhân sau khi được ĐKKD. Công ty có tài sản riêng và phải tự chịu trách nhiệm về các khoản nợ bằng tài sản đó, công ty có các quyền và nghĩa vụ độc lập với thành viên công ty và nhân danh chính mình khi tham gia quan hệ pháp luật; 2) Vốn điều lệ khi thành lập CTCP tối thiểu là 50.000 Euro và được chia thành các cổ phần có mệnh giá thấp nhất là một euro; 3) Cổ đông của CTCP có thể là cá nhân hoặc tổ chức. Cổ đông chỉ phải chịu trách nhiệm về các khoản nợ của công ty trong phạm vi giá trị cổ phần mà mình sở hữu; 4) Cổ phần của công ty cổ phần được tự do chuyển nhượng. Việc chuyển nhượng cổ phần của công ty có thể thực hiện dễ dàng trên thị trường chứng khoán; 5) CTCP được phát hành các loại cổ phần khác nhau để huy động vốn.

8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ở Pháp, bộ luật Napoleon năm 1807 đã thiết lập một nền tảng cho công ty bằng cách cho lập công ty giao vốn đơn giản (Société en commandite simple) thể hiện quan điểm tự do hoạt động kinh doanh. Mặc dù vậy, việc thành lập công ty vẫn cần giấy phép của Nhà nước. Năm 1863 khi Pháp ban hành LCT trách nhiệm hữu hạn thì việc các công ty ra đời ở Pháp cũng như tại các nước khác không cần đến giấy phép của Nhà nước, mà thay vào đó Nhà nước chỉ đưa ra những quy định bắt buộc, các công ty có nghĩa vụ đăng ký theo quy định của pháp luật. CTCP ở Pháp là công ty mà vốn được chia thành các cổ phần và được hình thành giữa các cổ đông, các cổ đông chỉ chịu trách nhiệm đối với phần vốn mà họ đã góp vào công ty.

Theo luật thương mại Pháp, CTCP gồm các loại hình sau: Công ty giao vốn cổ phần ( SCA - Société en commandite par actyons); Công ty vô danh (SA - Société anonyme) và CTCP giản đơn (SAS - Société par actyons simplifiée). Trong đó, Công ty vô danh (SA - Société anonyme) là loại hình công ty tương đồng với loại hình CTCP ở Việt Nam. Đây là một loại hình doanh nghiệp bao gồm các đặc điểm sau : các cổ đông chỉ chịu trách nhiệm trong giới hạn vốn mà họ đóng góp cho công ty, một công ty vô danh phải bao gồm ít nhất 7 cổ đông (Điều L.225-1 Bộ luật Thương mại 1807), vốn cổ phần phải được đăng ký đầy đủ, số lượng vốn pháp định là 37.224-2 Bộ luật Thương mại 1807), sự thay đổi về vốn không thể thay đổi Điều lệ của công ty, một hay nhiều kiểm toán viên được chỉ định để giám sát việc quản lý kế toán, các cổ đông có thể tự do chuyển nhượng cổ phần. Tổng giám đốc điều hành công ty dưới sự giám sát của Ban Kiểm soát.

Có hai mô hình quản lý công ty vô danh, thứ nhất là dạng cổ điển với Hội đồng quản trị, dạng thứ hai là một Hội đồng quản trị và một Ban Kiểm soát. Ở Việt Nam, loại hình CTCP ra đời muộn và chậm phát triển hơn so với các nước trên thế giới. Trước khi Pháp xâm lược Việt Nam, hoạt động buôn 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] bán kinh doanh tuy đã được hình thành song chưa có pháp luật điều chỉnh về công ty. Đến thời Pháp thuộc, do Việt Nam là thuộc địa của Pháp nên có thời kỳ Luật Thương mại của Pháp được áp dụng trên từng vùng lãnh thổ khác nhau của Việt Nam.

Thời kỳ này có nhiều loại công ty được tổ chức dưới hình thức các hội buôn. Đó là hình thức công ty đơn giản. Luật lệ về công ty lần đầu tiên được quy định là trong “Bộ Dân luật thi hành tại các toà Nam án Bắc Kỳ”, trong đó tiết thứ 5 (Chương IX) nói về hội buôn được chia thành hai loại là hội người và hội vốn. Trong hội người chia thành Hội hợp danh (công ty hợp danh), Hội hợp tư (công ty hợp vốn đơn giản) và Hội đồng lợi.

Trong Hội hợp vốn chia thành hai loại là Hội vô danh (CTCP) và Hội hợp cổ (công ty hợp vốn cổ phần đơn giản). Nhìn chung, quy định của pháp luật thời kỳ này về CTCP còn rất sơ khai. [7, tr17] Dưới thời Pháp thuộc, các quy định của Bộ luật Thương mại Pháp năm 1807, trong đó có quy định về hình thức CTCP được áp dụng ở cả ba kỳ tại Việt Nam.