Pháp luật Việt Nam về tổ chức và quản lý công ty cổ phần: Những điều cần biết

Pháp luật Việt Nam về tổ chức và quản lý công ty cổ phần: Hướng dẫn chi tiết giúp hiểu rõ quy định pháp lý, thủ tục thành lập và vận hành doanh nghiệp hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thùy Trang
• Người hướng dẫn: PGS. Hồ Thúy Ngọc
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Pháp Luật Việt Nam Về Tổ Chức Và Quản Lý Công Ty Cổ Phần
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và đặc trưng pháp lý về công ty cổ phần

Khái niệm về công ty cổ phần (CTCP) được định nghĩa là một loại hình doanh nghiệp mà vốn được chia thành nhiều phần bằng nhau, gọi là cổ phần. Các cổ đông chỉ chịu trách nhiệm về các khoản nợ của công ty trong phạm vi vốn góp của mình. Đặc điểm này tạo ra sự tách biệt giữa tài sản của công ty và tài sản cá nhân của cổ đông, giúp bảo vệ quyền lợi của các cổ đông. Theo pháp luật Việt Nam, CTCP được quy định rõ ràng trong Luật Doanh nghiệp 2020, với các quy định cụ thể về quyền và nghĩa vụ của cổ đông, cơ cấu tổ chức và quản lý công ty. Điều này không chỉ đảm bảo tính minh bạch trong hoạt động của công ty mà còn tạo điều kiện cho việc thu hút vốn đầu tư từ nhiều nguồn khác nhau. Việc hiểu rõ khái niệm và đặc trưng pháp lý của CTCP là rất quan trọng trong việc thực hiện các quyền lợi của cổ đông và quản lý công ty một cách hiệu quả.

1.1. Đặc trưng pháp lý của công ty cổ phần

Đặc trưng pháp lý của công ty cổ phần bao gồm việc phát hành cổ phần, quyền lợi của cổ đông và cơ cấu tổ chức. Cổ đông có quyền tự do chuyển nhượng cổ phần, điều này tạo ra tính thanh khoản cho cổ đông. Tuy nhiên, quyền lợi cổ đông cũng phải được bảo vệ thông qua các quy định pháp lý nhằm ngăn chặn các hành vi lạm dụng quyền lực từ ban lãnh đạo. Hội đồng quản trị và ban kiểm soát đóng vai trò quan trọng trong việc giám sát hoạt động của công ty, đảm bảo rằng các quyết định được đưa ra vì lợi ích chung của tất cả cổ đông. Việc hiểu rõ các đặc trưng này giúp cổ đông và nhà quản lý có thể thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình một cách hiệu quả, đồng thời giảm thiểu rủi ro trong quản lý công ty.

II. Thực trạng pháp luật Việt Nam về tổ chức và quản lý công ty cổ phần

Thực trạng pháp luật về tổ chức và quản lý công ty cổ phần tại Việt Nam hiện nay cho thấy nhiều điểm tích cực nhưng cũng tồn tại không ít bất cập. Luật Doanh nghiệp 2020 đã có nhiều cải cách nhằm nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý công ty. Tuy nhiên, việc thực thi các quy định này vẫn gặp nhiều khó khăn. Một trong những vấn đề nổi bật là sự can thiệp của ban lãnh đạo vào quyền tự do chuyển nhượng cổ phần của cổ đông, dẫn đến xung đột lợi ích. Ngoài ra, trách nhiệm của ban kiểm soát trong việc giám sát hoạt động của công ty còn hạn chế, không phát huy được vai trò của mình. Điều này ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của công ty cổ phần và quyền lợi của cổ đông, đặc biệt là cổ đông thiểu số.

2.1. Đánh giá thực trạng pháp luật

Đánh giá thực trạng pháp luật cho thấy rằng mặc dù có nhiều quy định mới, nhưng việc áp dụng vẫn chưa đồng bộ và hiệu quả. Các quy định về quyền lợi cổ đông và trách nhiệm của cổ đông chưa được thực hiện một cách nghiêm túc. Nhiều cổ đông vẫn gặp khó khăn trong việc thực hiện quyền của mình, đặc biệt là trong các quyết định quan trọng của công ty. Hơn nữa, sự thiếu minh bạch trong báo cáo tài chính và thông tin công khai cũng là một vấn đề lớn, gây khó khăn cho cổ đông trong việc đưa ra quyết định đầu tư. Do đó, cần có những giải pháp cụ thể để hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao hiệu quả quản lý công ty cổ phần tại Việt Nam.

III. Giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về tổ chức và quản lý công ty cổ phần

Để hoàn thiện pháp luật về tổ chức và quản lý công ty cổ phần, cần có những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả và tính minh bạch trong hoạt động của công ty. Một trong những giải pháp quan trọng là hoàn thiện khung pháp lý, bao gồm việc sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến quyền lợi cổ đông và trách nhiệm của ban lãnh đạo. Cần tăng cường vai trò của hội đồng quản trị và ban kiểm soát trong việc giám sát hoạt động của công ty, đảm bảo rằng các quyết định được đưa ra vì lợi ích chung của tất cả cổ đông. Ngoài ra, việc phổ biến pháp luật và nâng cao ý thức pháp luật về tổ chức và quản lý công ty cổ phần cũng rất cần thiết.

3.1. Hoàn thiện khung pháp lý

Hoàn thiện khung pháp lý về tổ chức và quản lý công ty cổ phần cần tập trung vào việc xây dựng các quy định rõ ràng về quyền và nghĩa vụ của cổ đông, cũng như trách nhiệm của ban lãnh đạo. Cần có các chế tài xử lý nghiêm khắc đối với các hành vi vi phạm quy định về tổ chức và quản lý công ty. Đồng thời, cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra để đảm bảo việc thực hiện các quy định pháp luật được nghiêm túc. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của cổ đông mà còn tạo ra môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng, từ đó thu hút đầu tư và phát triển bền vững cho công ty cổ phần tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỔ CHỨC VÀ QUẢN LÝ CÔNG TY CỔ PHẦN 1. Khái niệm và đặc trưng pháp lý về công ty cổ phần 1. Khái niệm công ty cổ phần Khái niệm v CTCP của các nước trên thế giới không giống nhau, nhưng nhìn chung đu thống nhất quan niệm: CTCP là loại hình công ty đặc trưng của công ty đối vốn với đặc đim quan trọng là có sự tách bạch tài sản của công ty và tài sản của các cổ đông, các cổ đông ch chịu trách nhiệm v khoản nợ của công ty trong phạm vi phn vốn góp vào công ty, vốn cơ bản của công ty được chia thành các cổ phn, trong quá trình hoạt đng, CTCP được phát hành các loại chứng khoán ra thị trường đ huy đng vốn. Chẳng hạn Điu 1041 LCT Anh 2006 định nghĩa: CTCP có nghĩa là mt công ty - (A) có vốn điu lệ đã góp hoặc cổ phn danh nghĩa của tổng số vốn cố định được chia thành nhiu phn bằng nhau gọi là cổ phn, cng số vốn cố định, hoặc nm gi và chuyn giao như chứng khoán, hoặc được chia và nm gi mt phn bằng cách này và mt phn bằng cách khác và (B) thành lập trên nguyên tc có các thành viên sở hu cổ phiếu hoặc chứng khoán đ và không có nhng người khác(1).

Ở Pháp, CTCP hay còn gọi là công ty vô danh được ra đời khá sớm (Luật công ty ngày 14/12/1985). Các cổ đông có quyn tự do chuyn nhượng cổ phn. Công ty nếu đủ điu kiện, có th phát hành chứng khoán đ huy đng vốn. Theo Luật quy định điu kiện đ công ty phát hành các loại chứng khoán là: phải có ít nhất 7 cổ đông, vốn pháp định tối thiu là 25.000 FF (đối với các công ty phát hành chứng khoán), mệnh giá thống nhất mi cổ phiếu là 100 FF.

V bản chất, pháp luật Việt Nam và pháp luật của mt số nước trên thế giới tương đối tương đồng khi quy định v khái niệm CTCP. Điu 111 LDN 2020 quy định CTCP là DN, trong đ: Vốn điu lệ được chia thành nhiu phn bằng nhau gọi là cổ phn; Cổ đông có th là tổ chức, cá nhân; số lượng cổ đông tối thiu là ba và (1) Đạo luật Công ty, 2016, Vương Quốc Anh. 9 không hạn chế số lượng tối đa; Cổ đông ch chịu trách nhiệm v các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác của DN trong phạm vi số vốn đã góp vào DN; Cổ đông có quyn tự do chuyn nhượng cổ phn của mình cho người khác, trừ trường hợp quy định tại khoản 3 Điu 120 và khoản 1 Điu 127 của Luật này. CTCP có tư cách pháp nhân k từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký DN.

CTCP có quyn phát hành cổ phn các loại đ huy đng vốn(2). Tương tự như LDN 2014, LDN 2020 không đưa ra mt khái niệm khái quát mà ch liệt kê nhng dấu hiệu pháp lý đ nhận diện CTCP nhưng quy định này đã xác định tư cách pháp lý tồn tại của CTCP theo pháp luật Việt Nam, giúp phân biệt loại hình CTCP với các loại hình DN khác. LDN 2020 không sửa đổi v khái niệm CTCP so với LDN 2014. Theo đ, CTCP giới hạn việc huy đng vốn bằng việc phát hành các loại cổ phn, chứ không quy định chung là chứng khoán các loại như trước đây.

Từ khái niệm v CTCP quy định tại Điu 111 LDN 2020, có th nhận thấy CTCP theo pháp luật Việt Nam có nhng đặc đim sau: Một là, vốn điu lệ của công ty được chia thành nhiu phn bằng nhau gọi là cổ phn, giá trị mi cổ phn gọi là mệnh giá cổ phn và được phản ánh trong cổ phiếu. Mt cổ phiếu có th phản ánh mệnh giá của mt hoặc nhiu cổ phn. Hai là, v tư cách pháp lý: CTCP có tư cách pháp nhân k từ khi được cấp giấy chứng nhận đăng ký DN (trước đây gọi là giấy chứng nhận ĐKKD; ĐKKD và đăng ký thuế), hoạt đng đc lập, tự mình tham gia vào các giao dịch; xác lập các quyn và nghĩa vụ cho công ty. Ba là, v số lượng cổ đông: CTCP phải có ít nhất ba cổ đông và không hạn chế số lượng tối đa.

Như vậy, v lý thuyết các CTCP có th có hàng ngàn, hàng vạn cổ đông. và cổ đông có th mang quốc tịch khác nhau. Tuy nhiên, do có quá nhiu cổ đông nên việc sở hu vốn điu lệ của công ty sẽ bị phân tán cho nhiu cổ đông, lợi ích của các cổ đông cng có th không thống nhất hay đôi khi là sự xung đt lợi ích gia các nhóm cổ đông. Khác với công ty TNHH, nhiu cổ đông CTCP không biết nhau và chủ yếu họ quan tâm đến cổ phn và cổ tức, giá trị gia tăng của cổ phn.

(2) Luật doanh nghiệp 2020 Số 59/2020/QH14, Điu 111. 10 Bốn là, chế đ trách nhiệm: cổ đông ch chịu trách nhiệm v các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác của DN trong phạm vi số vốn đã góp vào công ty; như vậy, cổ đông của CTCP ch chịu TNHH đối với các khoản nợ của công ty. CTCP với tư cách là mt pháp nhân sẽ tự chịu trách nhiệm v các nghĩa vụ tài sản của công ty, cổ đông không phải chịu trách nhiệm thay CTCP v các khoản nợ của công ty. Năm là, v khả năng chuyn nhượng cổ phn: So với mô hình công ty TNHH, phn vốn góp của cổ đông trong CTCP (tức là cổ phn) có khả năng chuyn nhượng dễ dàng hơn.

V nguyên tc, cổ đông có quyn tự do chuyn nhượng cổ phn mà mình sở hu, trừ trường hợp cổ phn phổ thông của cổ đông sáng lập (Điu 84) và cổ phn ưu đãi biu quyết (Điu 81). Sáu là, huy đng vốn: Tại khoản 3 Điu 111 LDN 2020 đã quy định CTCP có quyn phát hành cổ phn các loại đ huy đng vốn. Như vậy, điu luật này không hạn chế quyn phát hành các loại chứng khoán khác của CTCP, nhưng cng không thừa nhận rõ ràng quyn phát hành các loại chứng khoán khác. Vì vậy, sẽ dẫn đến tình trạng phải áp dụng pháp luật chứng khoán đ điu chnh vấn đ này.

Khái niệm về tổ chức và quản lý công ty cổ phần Khi ni đến quản l CTCP là ni đến các trung tâm hay cơ cấu quyn lực ở đ. Theo quan niệm của luật học, quản l CTCP là phương thức tổ chức các cơ quan quyn lực trong công ty và mối quan hệ quyn lực gia các cơ quan đ. Chính vị c liên quan đến việc bố trí và tổ chức quyn lực, nên quản l CTCP cn được gọi là Cơ cấu quản l CTCP (Corporate Governance Structure)(3). Nhìn chung, trong các CTCP thông thường thiết lập ba cơ quan c quyn lực chủ yếu là Đại hi đồng cổ đồng.

Hi đồng quản trị và Ban kim soátTheo nghĩa hẹp, quản l CTCP c nghĩa là cách thức tổ chức và phân chia quyn lực gia ba cơ quan và mối quan hệ gia chng. Luật Công ty Anh Quốc (năm 1985) xác định quản l công ty là mt thiết chế pháp l v mối quan hệ gia cổ đông, thành viên HĐQT và kim soát viên. Theo đ, các thành viên HĐQT là người quản l điu hành và lãnh đạo công ty thực hiện mục tiêu tối đa ha lợi nhuận; các cổ đông bảo đảm các thành viên HĐQT làm việc đng hướng và đng luật pháp; và các kim soát viên thực hiện quyn và nhiệm vụ giám sát hoạt 3 Mai Thận Thực, 2011, Luận v sự vận hành của cơ cấu quản lý công ty hiện đại, NXB Pháp chế Trung Quốc 11 đng quản l kinh doanh của HĐQT đ bảo đảm công ty không c sai phạm v tài chính và bảo đảm HĐQT được đ xuất bảo cáo tài chính mt cách chân thực và công bằng Tại Việt Nam, khái niệm quản l CTCP cng tương tự như ở các nước khác. Theo Tiến sỹ Phạm Ngọc Côn: Cơ cấu quản l doanh nghiệp là sự thiết lập, vận hành của các cơ quan quyn lực trong doanh nghiệp và mối quan hệ gia các cơ quan quyn lực đ.

Mt cơ cấu quản l doanh nghiệp c hiệu quả được th hiện ở sự hợp tác lâu dài gia nhng người c quan hệ lợi ích trên cơ sở cân đối trách nhiệm, quyn hạn và lợi ích(4). Ở đây, doanh nghiệp c th được hiu là CTCP.Ngoài ra c quan đim cho rằng quản l công ty c th hiu theo hai nghĩa, quản l công ty theo nghĩa hẹp được hiu là cơ chế quản l giám sát của chủ sở hu với người quản l công ty theo nhng mục tiêu và định hướng của chủ sở hu. Theo nghĩa rng hơn, quản l công ty gn chặt với quyn lợi của chủ sở hu cng như các chủ nợ, người cung cấp, người lao đng, thậm chí khách hàng của công ty. V mặt tổ chức và quản l công ty là tập hợp các mối quan hệ gia chủ sở hu, HĐQT và các bên liên quan nhằm: xác định mục tiêu, hình thành các công cụ đ đạt đạt được mục tiêu và giám sát việc thực hiện mục tiêu của công ty.

Theo Tổ chức hợp tác và phát trin (OECD), quản l công ty là mt hệ thống các cơ chế, các hành vi quản l. Cơ chế này xác định việc phân chia các quyn và nghĩa vụ gia cổ đông, HĐQT, các chức danh quản l và nhng người c lợi ích liên quan, quy định trình tự ban hành các quyết định kinh doanh. Bằng cách này, công ty tạo ra mt cơ chế xác lập mục tiêu hoạt đng, tạo ra phương tiện thực thi và giám sát việc thực hiện các mục tiêu đ. Định nghĩa này của OECD c th coi là định nghĩa rng nhất v quản trị công ty, n đã và đang được rất nhiu nước trên thế giới vận dụng đ xây dựng hệ thống pháp luật v quản trị công ty, trong đ c Việt Nam.

Theo Quy chế tổ chức và quản l Công ty áp dụng cho các công ty niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng Khoán/Trung tâm Giao dịch Chứng khoán do B Tài 4 Phạm Ngọc Côn, 2017, Mt số ý kiến nhằm hoàn thiện v việc quản lý doanh nghiệp sau c ổ phn hóa, Tạp chí kinh tế và phát trin, số 3/2017 tr. 12 Chính ban hành tháng 03 năm 2007, quản l công ty được định nghĩa như sau: Tổ chức và Quản l công ty là hệ thống các quy tc đ đảm bảo cho công ty được định hướng điu hành và được kim soát mt cách c hiệu quả vì quyn lợi của cổ đông và nhng người liên quan đến công ty.