Sử Dụng Di Tích Lịch Sử Cách Mạng Trong Dạy Học Lịch Sử Việt Nam Từ 1945 Đến 1954 Tại Tuyên Quang

Luận văn thạc sĩ VNU UED nghiên cứu sử dụng di tích lịch sử cách mạng trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945-1954 tại Tuyên Quang.

• Tác giả: Lê Thị Thảo
• Người hướng dẫn: PGS. Trịnh Đình Tùng
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Lịch sử
• Đề tài: Sử Dụng Di Tích Lịch Sử- Cách Mạng Ở Địa Phương Trong Dạy Học Lịch Sử Việt Nam Từ 1945 Đến 1954 Lớp 12 Trung Học Phổ Thông Tỉnh Tuyên Quang (Chương Trình Chuẩn)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. MỞ ĐẦU
• 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG DI TÍCH LỊCH SỬ- CÁCH MẠNG Ở ĐỊA PHƢƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 2.1. Di tích lịch sử - cách mạng trong dạy học lịch sử ở trƣờng THPT
• 2.2. Xuất phát điểm của vấn đề sử dụng di tích lịch sử- cách mạng trong dạy học lịch sử ở trƣờng phổ thông
• 2.3. Một số di tích lịch sử- cách mạng ở Tuyên Quang cần khai thác, sử dụng trong dạy học Lịch sử Việt Nam từ 1945 đến 1954 lớp 12 THPT
• 2.4. Danh mục những di tích lịch sử- cách mạng ở Tuyên Quang cần khai thác, sử dụng trong giai đoạn lịch sử Việt Nam từ 1945 đến 1954 lớp 12 THPT
• 2.5. Nội dung một số di tích lịch sử- cách mạng cần khai thác, sử dụng trong dạy học Lịch sử Việt Nam từ 1945 đến 1954 lớp 12 THPT
• 2.6. Thực tiễn việc sử dụng di tích lịch sử- cách mạng ở địa phƣơng trong dạy học Lịch sử ở trƣờng THPT tỉnh Tuyên Quang
• 2.6.1. Thực trạng về di tích lịch sử nói chung và di tích lịch sử- cách mạng thời kỳ 1945-1954 nói riêng ở Tuyên Quang
• 2.6.2. Thực trạng việc sử dụng di tích lịch sử- cách mạng địa phƣơng trong dạy học bộ môn Lịch sử ở trƣờng THPT Tuyên Quang
• 3. MỘT SỐ HÌNH THỨC, BIỆN PHÁP SỬ DỤNG DI TÍCH LỊCH SỬ- CÁCH MẠNG Ở ĐỊA PHƢƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ 1945 ĐẾN 1954 LỚP 12 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH TUYÊN QUANG (CHƢƠNG TRÌNH CHUẨN). THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM
• 3.1. Vị trí, mục tiêu và nội dung cơ bản của Lịch sử Việt Nam từ 1945 đến 1954 trong khóa trình lịch sử Việt Nam lớp 12 THPT
• 3.2. Nội dung kiến thức cơ bản của lịch sử Việt Nam từ 1945 đến 1954
• 3.3. Một số yêu cầu khi lựa chọn các biện pháp sử dụng di tích lịch sử- cách mạng trong dạy học phần Lịch sử Việt Nam từ 1945 đến 1954
• 3.3.1. Lựa chọn biện pháp phải căn cứ vào mục tiêu môn học
• 3.3.2. Biện pháp sử dụng phải đảm bảo tính vừa sức, phù hợp với từng đối tƣợng học sinh
• 3.3.3. Lựa chọn biện pháp sử dụng phải phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh
• 3.3.4. Biện pháp sử dụng phải kết hợp linh hoạt, sáng tạo với các phƣơng pháp dạy học khác
• 3.4. Một số hình thức sử dụng di tích lịch sử- cách mạng ở địa phƣơng trong dạy học lịch sử Việt Nam từ 1945 đến 1954 lớp 12 THPT tỉnh Tuyên Quang
• 3.4.1. Khai thác, sử dụng tài liệu về di tích lịch sử- cách mạng ở Tuyên Quang để dạy bài lịch sử nội khóa ở trƣờng THPT
• 3.4.2. Tiến hành bài lịch sử tại di tích lịch sử- cách mạng
• 3.4.3. Tổ chức hiệu quả hoạt động tham quan học tập tại di tích lịch sử- cách mạng
• 3.4.4. Tổ chức hoạt động tham quan ngoại khóa
• 3.4.5. Sử dụng tài liệu về di tích lịch sử- cách mạng để tổ chức dạ hội
• 3.4.6. Một số biện pháp sử dụng di tích lịch sử- cách mạng ở địa phƣơng trong dạy học lịch sử Việt Nam từ 1945 đến 1954 lớp 12 THPT tỉnh Tuyên Quang
• 3.4.6.1. Hƣớng dẫn học sinh sƣu tầm tƣ liệu về di tích lịch sử cách mạng
• 3.4.6.2. Hƣớng dẫn học sinh sử dụng tƣ liệu về di tích lịch sử cách mạng
• 3.4.6.3. Hƣớng dẫn học sinh học tâp tại di tích cách mạng
• 3.4.6.4. Tổ chức hoạt động ngoại khoá tại di tích lịch sử, bảo tàng, nhà truyền thống
• 3.4.6.5. Tổ chức ngoại khoá bằng trò chơi lịch sử
• 3.5. Thực nghiệm sƣ phạm
• 3.5.1. Mục đích và yêu cầu bài học thực nghiệm
• 3.5.2. Nội dung, phƣơng pháp thực nghiệm
• 3.5.3. Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC BẢNG

Tóm tắt

I. Tổng quan về việc sử dụng di tích lịch sử cách mạng trong dạy học lịch sử

Việc sử dụng di tích lịch sử trong dạy học lịch sử Việt Nam từ 1945 đến 1954 tại Tuyên Quang không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về lịch sử dân tộc mà còn tạo ra những trải nghiệm học tập sinh động. Tuyên Quang, với nhiều di tích lịch sử quan trọng, là nơi ghi dấu những chiến công oanh liệt trong kháng chiến chống thực dân Pháp. Việc khai thác các di sản văn hóa này trong giảng dạy sẽ giúp học sinh có cái nhìn sâu sắc hơn về quá trình lịch sử của đất nước.

1.1. Ý nghĩa của việc sử dụng di tích lịch sử trong giáo dục

Việc sử dụng di tích lịch sử trong giáo dục không chỉ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách trực quan mà còn khơi dậy lòng tự hào dân tộc. Các học sinh sẽ có cơ hội trải nghiệm thực tế, từ đó hình thành những nhận thức sâu sắc về lịch sử và văn hóa của dân tộc.

1.2. Các di tích lịch sử nổi bật tại Tuyên Quang

Tuyên Quang có nhiều di tích lịch sử quan trọng như khu di tích Tân Trào, nơi diễn ra nhiều sự kiện lịch sử quan trọng trong giai đoạn 1945-1954. Việc tìm hiểu và tham quan các di tích này sẽ giúp học sinh có cái nhìn rõ nét hơn về lịch sử cách mạng Việt Nam.

II. Thách thức trong việc sử dụng di tích lịch sử trong dạy học

Mặc dù việc sử dụng di tích lịch sử trong dạy học mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng gặp phải không ít thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là thiếu tài liệu và phương pháp giảng dạy hiệu quả. Nhiều giáo viên chưa biết cách khai thác các di sản văn hóa này một cách hợp lý, dẫn đến việc học sinh không đạt được hiệu quả cao trong việc tiếp thu kiến thức.

2.1. Thiếu tài liệu và phương pháp giảng dạy

Nhiều giáo viên chưa được đào tạo bài bản về cách sử dụng di tích lịch sử trong giảng dạy. Điều này dẫn đến việc họ không biết cách kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, làm giảm hiệu quả của việc học.

2.2. Khó khăn trong việc tổ chức hoạt động ngoại khóa

Việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa tại các di tích lịch sử cũng gặp nhiều khó khăn. Nguồn lực hạn chế và thiếu sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng khiến cho việc tổ chức các chuyến tham quan trở nên khó khăn.

III. Phương pháp hiệu quả trong việc sử dụng di tích lịch sử

Để nâng cao hiệu quả dạy học, cần áp dụng các phương pháp giảng dạy sáng tạo và linh hoạt. Việc kết hợp giữa lý thuyết và thực hành thông qua các chuyến tham quan thực tế sẽ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả hơn. Các giáo viên cần được trang bị kỹ năng và kiến thức để có thể hướng dẫn học sinh một cách tốt nhất.

3.1. Kết hợp lý thuyết và thực hành

Việc kết hợp giữa lý thuyết và thực hành thông qua các chuyến tham quan sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn về lịch sử. Các giáo viên có thể tổ chức các buổi học tại di tích lịch sử để học sinh có cơ hội trải nghiệm thực tế.

3.2. Sử dụng tài liệu phong phú

Giáo viên cần sử dụng các tài liệu phong phú về di tích lịch sử để làm phong phú thêm bài giảng. Việc này không chỉ giúp học sinh dễ dàng tiếp thu kiến thức mà còn kích thích sự tò mò và ham học hỏi của các em.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Việc áp dụng các phương pháp sử dụng di tích lịch sử trong dạy học đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy phản biện và khả năng làm việc nhóm. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc học tập tại các di tích lịch sử giúp học sinh ghi nhớ kiến thức lâu hơn và có cái nhìn sâu sắc hơn về lịch sử.

4.1. Kết quả từ các buổi tham quan thực tế

Các buổi tham quan thực tế tại di tích lịch sử đã giúp học sinh có những trải nghiệm quý giá. Học sinh không chỉ học được kiến thức mà còn phát triển kỹ năng sống và khả năng giao tiếp.

4.2. Phản hồi từ học sinh và giáo viên

Phản hồi từ học sinh cho thấy rằng việc học tập tại di tích lịch sử giúp các em cảm thấy hứng thú hơn với môn lịch sử. Giáo viên cũng nhận thấy sự tiến bộ rõ rệt trong việc tiếp thu kiến thức của học sinh.

V. Kết luận và tương lai của việc sử dụng di tích lịch sử trong dạy học

Việc sử dụng di tích lịch sử trong dạy học lịch sử Việt Nam từ 1945 đến 1954 tại Tuyên Quang là một hướng đi đúng đắn. Nó không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về lịch sử mà còn góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc. Trong tương lai, cần có nhiều nghiên cứu và chương trình đào tạo để nâng cao hiệu quả của việc sử dụng di tích lịch sử trong giáo dục.

5.1. Định hướng phát triển trong giáo dục

Cần có những định hướng rõ ràng trong việc phát triển chương trình giáo dục, đặc biệt là trong việc sử dụng di tích lịch sử. Các cơ quan chức năng cần hỗ trợ giáo viên trong việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa.

5.2. Tăng cường nghiên cứu và ứng dụng

Cần tăng cường nghiên cứu về việc sử dụng di tích lịch sử trong dạy học để có những phương pháp giảng dạy hiệu quả hơn. Việc này sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển tư duy cho học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tuyên Quang là vùng đất giàu truyền thống cách mạng, sở hữu 520 di tích lịch sử - cách mạng đã được thống kê tính đến tháng 8 năm 2013, trong đó có 117 di tích cấp quốc gia và 196 di tích cấp tỉnh. Đây là nguồn di sản vô giá gắn liền với giai đoạn kháng chiến chống thực dân Pháp từ năm 1945 đến năm 1954. Tuy nhiên, trong thực tiễn giáo dục phổ thông, việc giảng dạy môn Lịch sử lớp 12 vẫn nặng về lối truyền thụ một chiều, khiến hơn 80% học sinh chưa từng được tiếp cận thực tế với các di tích trên chính quê hương mình. Vấn đề nghiên cứu đặt ra là làm thế nào để chuyển hóa nguồn tư liệu di sản phong phú này thành phương tiện trực quan hiệu quả, khắc phục tính trừu tượng của kiến thức lịch sử và nâng cao hứng thú học tập cho học sinh.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận về việc sử dụng di tích lịch sử - cách mạng địa phương, khảo sát và đánh giá toàn diện thực trạng dạy học lịch sử tại các trường Trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang. Trên cơ sở đó, đề tài xác định danh mục di tích tiêu biểu và đề xuất hệ thống hình thức, biện pháp sư phạm tối ưu nhằm nâng cao chất lượng dạy học phần Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945 - 1954 thuộc chương trình Lịch sử lớp 12 chuẩn.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 6 trường Trung học phổ thông đại diện cho khu vực thành phố và các huyện của tỉnh Tuyên Quang trong năm học 2013 - 2014. Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc nâng cao 15% đến 25% kết quả học tập phân loại khá giỏi ở các lớp thực nghiệm, đồng thời cung cấp mô hình ứng dụng di sản địa phương có thể nhân rộng cho 100% các cơ sở giáo dục trung học phổ thông miền núi phía Bắc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết trực quan trong giáo dục học của J.A. Comenius và K.D. Ushinsky, khẳng định nhận thức lịch sử của học sinh phải đi từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng. Đồ dùng trực quan và di tích thực địa đóng vai trò là điểm tựa nhận thức, tạo nên các biểu tượng lịch sử chân xác trước khi hình thành khái niệm khoa học. Nghiên cứu cũng vận dụng lý thuyết hoạt động nhận thức và tâm lý học lứa tuổi học sinh trung học phổ thông của M. Crugiac và I. Kharlamov, chỉ ra rằng học sinh 17 - 18 tuổi có khả năng tư duy độc lập cao, tư duy phân tích phát triển nhưng dễ bị chi phối bởi định hướng thi cử nếu thiếu phương pháp lôi cuốn.

Mô hình nghiên cứu tích hợp di sản vào dạy học được xây dựng qua 4 khái niệm then chốt:

1. Di tích lịch sử - văn hóa: Không gian vật chất cụ thể chứa đựng các giá trị điển hình do con người sáng tạo trong quá khứ.
2. Di tích lịch sử - cách mạng: Hệ thống di sản gắn liền với sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh, chia thành 5 nhóm gồm di tích lưu niệm nhân vật, di tích chiến công kháng chiến, di tích hoạt động cơ quan chỉ đạo, di tích tội ác ngoại xâm và di tích vinh quang lao động.
3. Phương tiện trực quan hiện vật: Các chứng tích vật chất giúp học sinh tái hiện hiện thực lịch sử thông qua hệ thống tín hiệu thứ nhất.
4. Biểu tượng lịch sử: Hình ảnh cụ thể, sống động về sự kiện và con người trong quá khứ được khắc sâu vào nhận thức của học sinh.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn bao gồm hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về di sản, số liệu thống kê từ Ban Quản lý Di tích và Danh thắng tỉnh Tuyên Quang với hồ sơ của 447 di tích cách mạng kháng chiến, kết hợp cùng dữ liệu điều tra thực tế tại các nhà trường.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 15 giáo viên Lịch sử và 150 học sinh lớp 12. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu thuận tiện, khảo sát tại 6 trường Trung học phổ thông gồm THPT Nguyễn Văn Huyên, THPT Tân Trào, THPT Ỷ La, THPT Trần Phú, THPT Chuyên tỉnh Tuyên Quang và THPT Phổ thông Dân tộc Nội trú tỉnh. Cách chọn mẫu này bảo đảm tính đại diện cho cả học sinh thành thị, học sinh nông thôn và học sinh dân tộc thiểu số.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích kết hợp định tính và định lượng là để vừa đánh giá sâu sắc thực trạng nhận thức sư phạm, vừa đo lường khách quan các tỷ lệ phần trăm phản hồi và độ chênh lệch điểm số thực nghiệm. Thời gian triển khai nghiên cứu và thực nghiệm sư phạm diễn ra từ tháng 8 năm 2013 đến tháng 4 năm 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả khảo sát thực tế đã làm sáng tỏ 4 phát hiện quan trọng về thực trạng dạy và học lịch sử địa phương:

Thứ nhất, tồn tại khoảng cách lớn giữa nhận thức và hành động của giáo viên. Có 86,7% giáo viên khẳng định việc sử dụng di tích lịch sử - cách mạng trong dạy học là rất cần thiết và cần thiết, tuy nhiên có tới 53,3% giáo viên thừa nhận chưa từng sử dụng tài liệu di tích địa phương trong các bài giảng, 33,4% chỉ sử dụng một vài lần và 0% giáo viên sử dụng thường xuyên.

Thứ hai, mức độ hiểu biết về di tích lịch sử kháng chiến của học sinh ở mức rất thấp. Có 78,7% học sinh hoàn toàn không biết các di tích lịch sử thời kỳ 1945 - 1954 trên địa bàn tỉnh, 10% học sinh chỉ nhớ tên nhưng không hiểu nội dung di tích, 86,7% học sinh chưa từng có điều kiện tiếp cận các tài liệu chuyên khảo về di tích cách mạng địa phương.

Thứ ba, người học có nhu cầu rất lớn đối với các hình thức học tập trực quan và trải nghiệm. Có 70% học sinh đánh giá việc học tập gắn với di tích giúp bài học sinh động hơn nhiều so với học lý thuyết thuần túy trên lớp, 52,7% nhận định phương pháp này giúp dễ nhớ và hiểu sâu bản chất sự kiện, và 100% học sinh thể hiện mong muốn được tham gia các hoạt động ngoại khóa lịch sử tại thực địa.

Thứ tư, rào cản tổ chức thực tế còn nặng nề. Có 53,3% giáo viên gặp khó khăn lớn về nguồn kinh phí hỗ trợ, 33,4% bị giới hạn bởi quỹ thời gian 45 phút của tiết học nội khóa, và 40% học sinh chịu áp lực phân bổ thời gian cho các môn thi tốt nghiệp nên chỉ dành sự ưu tiên thứ yếu cho môn Lịch sử.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của thực trạng trên bắt nguồn từ việc thiếu giáo trình chuẩn hóa về lịch sử địa phương dành cho cấp trung học phổ thông. Mặc dù Tuyên Quang có dự án biên soạn tài liệu cho cấp 1 và cấp 2, nhưng khối lớp 12 vẫn chưa có bộ tài liệu hướng dẫn khai thác di tích chính thức. Thêm vào đó, việc tổ chức tham quan di tích tại 66 điểm thuộc Khu di tích Tân Trào hay 15 điểm thuộc cụm ATK Kim Quan thường mang tính chất vãng cảnh phong trào, thiếu kịch bản sư phạm định hướng học tập.

So sánh với các nghiên cứu tại địa bàn Hưng Yên hay Thanh Hóa, kết quả tại Tuyên Quang cho thấy sự mâu thuẫn sâu sắc giữa tiềm năng di sản được mệnh danh là thủ đô kháng chiến với mức độ ứng dụng thực tế trong nhà trường. Để minh họa trực quan, dữ liệu nghiên cứu có thể được thể hiện qua bảng ma trận phân phối 3 bài học lịch sử 12 gồm Bài 18, 19, 20 tương ứng với 6 cụm di tích tiêu biểu như Trận Khe Lau, Bến Bình Ca, Hang Bòng, Cụm Kim Bình và ATK Kim Quan. Đồng thời, một biểu đồ cột kép so sánh kết quả kiểm tra trước và sau thực nghiệm sẽ làm nổi bật sự gia tăng tỷ lệ điểm giỏi từ 12% lên 28% tại lớp thực nghiệm ở Trường THPT Nguyễn Văn Huyên.

Đề xuất và khuyến nghị

Để phát huy tối đa giá trị của 520 di tích lịch sử trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang vào giảng dạy Lịch sử lớp 12, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược:

1. Tích hợp có hệ thống tư liệu di tích vào các bài học nội khóa: Giáo viên chủ động trích xuất các tư liệu về Hang Bòng, Bến Bình Ca, Đại hội II tại Kim Bình vào tiến trình bài giảng Bài 18, 19, 20. Target metric: 100% tiết dạy lịch sử giai đoạn 1945 - 1954 có sử dụng ít nhất 2 hình ảnh hoặc tư liệu gốc về di tích. Timeline: Triển khai ngay trong học kỳ 1 của năm học. Chủ thể thực hiện: Giáo viên bộ môn và Tổ chuyên môn Lịch sử.

2. Tổ chức bài học lịch sử tại thực địa và tham quan ngoại khóa theo chuyên đề: Chuyển đổi các chuyến đi thực tế thành hoạt động học tập có phiếu giao việc và nhiệm vụ thu hoạch rõ ràng. Target metric: Tối thiểu 1 chuyến tham quan học tập chuyên đề/năm học cho 100% học sinh khối 12 tại các di tích trọng điểm như Tân Trào hoặc Kim Quan. Timeline: Thực hiện định kỳ trong học kỳ 2. Chủ thể thực hiện: Ban Giám hiệu nhà trường phối hợp Đoàn Thanh niên và Ban Quản lý Di tích tỉnh.

3. Đổi mới hình thức kiểm tra đánh giá thông qua hoạt động sưu tầm và dự án học tập: Hướng dẫn học sinh tự xây dựng video thuyết minh, làm tập san di sản hoặc đóng vai hướng dẫn viên du lịch lịch sử. Target metric: Nâng tỷ lệ học sinh đạt điểm khá, giỏi môn Lịch sử lên trên 75%, giảm tỷ lệ điểm dưới trung bình xuống dưới 3%. Timeline: Áp dụng xuyên suốt năm học. Chủ thể thực hiện: Giáo viên Lịch sử phụ trách lớp.

4. Xây dựng cơ chế tài chính và số hóa nguồn học liệu di sản địa phương: Đề xuất Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cấp ngân sách chuyên trách cho giáo dục di sản và số hóa 105 di tích đã xếp hạng thành bảo tàng ảo 3D. Target metric: Hoàn thành cẩm nang tư liệu điện tử về 29 di tích cụm Kim Bình - Kiên Đài phục vụ 100% các trường phổ thông. Timeline: Lộ trình 2 năm (2014 - 2016). Chủ thể thực hiện: Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Tuyên Quang.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng:

1. Giáo viên Lịch sử tại các trường Trung học phổ thông: Cung cấp tài liệu tham khảo chi tiết, các giáo án mẫu thực nghiệm và quy trình 5 bước tổ chức tiết học nội khóa, ngoại khóa gắn với di tích, giúp nâng cao tính hấp dẫn và giảm áp lực ghi nhớ máy móc cho học sinh.

2. Cán bộ quản lý giáo dục và chuyên viên phụ trách bộ môn: Là căn cứ thực tiễn tin cậy để chỉ đạo chuyên môn, xây dựng khung phân phối chương trình môn Lịch sử địa phương và lập kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng phương pháp giảng dạy trực quan cho đội ngũ giáo viên toàn tỉnh.

3. Học viên cao học và sinh viên ngành Sư phạm Lịch sử: Luận văn là tài liệu tham khảo mẫu mực về phương pháp nghiên cứu sư phạm, kỹ thuật thiết kế phiếu khảo sát, phương pháp thống kê mô tả và quy trình triển khai thực nghiệm giáo dục trong môn Lịch sử.

4. Cán bộ quản lý di tích và hướng dẫn viên văn hóa du lịch: Giúp các ban quản lý di tích nắm bắt được đặc điểm tâm lý, nhu cầu nhận thức của đối tượng học sinh trung học phổ thông, từ đó biên soạn nội dung thuyết minh và thiết kế các tuyến tham quan học đường phù hợp, hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần đưa di tích lịch sử địa phương vào giảng dạy phần Lịch sử Việt Nam 1945 - 1954 lớp 12? Giai đoạn 1945 - 1954 có khối lượng sự kiện chiến dịch và chính trị rất lớn. Tuyên Quang đóng vai trò là Trung tâm đầu não kháng chiến với các địa danh như Kim Bình, Hang Bòng. Khai thác di tích giúp cụ thể hóa kiến thức sách giáo khoa, biến các số liệu trừu tượng thành chứng tích sinh động, giúp học sinh khắc sâu biểu tượng lịch sử.

2. Làm thế nào để khắc phục khó khăn về thời gian 45 phút khi sử dụng tư liệu di tích trên lớp? Giáo viên không nên biến tiết học thành buổi giới thiệu di tích toàn diện mà cần chọn lọc các chi tiết đắt giá gắn trực tiếp với mục tiêu bài học. Ví dụ, khi dạy về Đại hội II của Đảng năm 1951, giáo viên chỉ cần sử dụng 1 hình ảnh khu hội trường Kim Bình kết hợp câu hỏi gợi mở trong 3 - 5 phút.

3. Nhà trường cần chuẩn bị những gì để chuyến tham quan di tích lịch sử không biến thành chuyến vãng cảnh thuần túy? Nhà trường và giáo viên cần xây dựng kế hoạch học tập chi tiết trước chuyến đi. Học sinh phải được chia nhóm, nhận phiếu học tập với các câu hỏi nghiên cứu cụ thể, tiến hành ghi chép, phỏng vấn nhân chứng tại di tích và hoàn thành bài thu hoạch hoặc bài thuyết trình sau chuyến đi để tính điểm đánh giá.

4. Việc học tập qua di tích có làm ảnh hưởng đến thời gian ôn thi tốt nghiệp môn Lịch sử của học sinh lớp 12 không? Phương pháp này không làm mất thời gian mà ngược lại giúp tối ưu hóa hiệu quả ôn tập. Thực nghiệm cho thấy học sinh tiếp thu qua di tích nhớ kiến thức lâu hơn 50% so với học vẹt, nắm vững bản chất sự kiện, từ đó dễ dàng giải quyết các câu hỏi phân tích và tổng hợp trong đề thi tốt nghiệp.

5. Luận văn đã phân loại hệ thống di tích cách mạng Tuyên Quang phục vụ dạy học như thế nào? Luận văn đã thống kê và phân loại 520 di tích của tỉnh thành 5 nhóm chức năng. Trong đó, đề tài tập trung trích xuất 6 cụm di tích then chốt liên quan trực tiếp đến 3 bài học lịch sử lớp 12, bao gồm Cây số 7, Bến Bình Ca, Hang Bòng, Hội trường Kim Bình và Cụm ATK Kim Quan.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh vai trò then chốt của 520 di tích lịch sử - cách mạng tại Tuyên Quang như một nguồn sử liệu trực quan đặc biệt giá trị trong đổi mới phương pháp dạy học Lịch sử lớp 12.
• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về dạy học trực quan và phân loại khoa học 5 nhóm di tích cách mạng phục vụ trực tiếp cho giai đoạn lịch sử 1945 - 1954.
• Đánh giá chính xác thực trạng dạy học tại 6 trường THPT, chỉ rõ nguyên nhân khiến 78,7% học sinh chưa nắm rõ di tích địa phương và 53,3% giáo viên chưa khai thác nguồn tư liệu này.
• Đề xuất quy trình sư phạm khả thi với 4 nhóm giải pháp đồng bộ, từ dạy học nội khóa, tổ chức lớp học thực địa, đổi mới kiểm tra đánh giá đến số hóa tư liệu di sản.
• Kết quả thực nghiệm sư phạm tại Trường THPT Nguyễn Văn Huyên khẳng định tính hiệu quả vượt trội, nâng cao rõ rệt sự hứng thú và kết quả học tập của học sinh.

Trong giai đoạn tiếp theo, các cơ sở giáo dục cần nhanh chóng đưa cẩm nang hướng dẫn khai thác di tích vào sinh hoạt chuyên môn thường kỳ và phối hợp với ngành văn hóa để tổ chức các tour học tập trải nghiệm định kỳ cho học sinh khối 12. Quý thầy cô, cán bộ quản lý và các nhà nghiên cứu hãy chủ động ứng dụng quy trình sư phạm của luận văn để biến mỗi di tích lịch sử cách mạng thành một lớp học thực địa đầy cảm hứng cho thế hệ trẻ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu, kết luận, khuyến nghị, phụ lục, tài liệu tham khảo luận văn gồm hai chƣơng. Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc sử dụng di tích lịch sử- cách mạng ở địa phƣơng trong dạy học Lịch sử ở trƣờng THPT. Chƣơng 2: Một số hình thức, biện pháp sử dụng di tích lịch sử- cách mạng ở địa phƣơng trong dạy học lịch sử Việt Nam từ 1945 đến 1954 lớp 12 THPT tỉnh Tuyên Quang (Chƣơng trình chuẩn). Thực nghiệm sƣ phạm.

19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẾN CỦA VIỆC SỬ DỤNG DI TÍCH LỊCH SỬ- CÁCH MẠNG Ở ĐỊA PHƢƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Di tích lịch sử - cách mạng trong dạy học lịch sử ở trường THPT 1. Quan niệm về di tích và di tích lịch sử- văn hóa Về tên gọi chung, hiểu theo ý nghĩa ban đ ầu thì di tích là những “dấu vết, mảnh vụn” còn sót lại của các thời đại trƣớc gắn liền với những nhân vật, sự kiện, hiện tƣợng, biến cố lịch sử. Ta cũng dễ dàng nhận thấy, từ xa xƣa nhiều nƣớc trên thế giới đã đặt tên chung cho di tích lịch sử là dấu tích, dấu vết còn lại.

Tiếng Pháp viết vestiges, tiếng Anh cũng viết vestiges,tiếng Nga viết pomiatnik, tiếng Trung Quốc viết cổ tích. Quá trình nghiên cứu di tích đã đƣợc các nhà sử học quan tâm từ rất lâu và đƣa ra nhiều khái niệm khác nhau: Theo “Tự điển tiếng Việt” của Viện Ngôn ngữ học Việt Nam (Xuất bản năm 2006 thì: “Di tích là dấu vết của quá khứ còn lưu lại trong lòng đất hoặc trên mặt đất có ý nghĩa về mặt văn hóa và lịch sử”. Theo hiến chƣơng Vơnije- Italia năm 1946 thì di tích bao gồm “ những công trình xây dựng riêng lẻ, những khu di tích ở đô thị hay nông thôn, là bằng chứng của một nền văn minh riêng biệt, của một sự tiến hóa có ý nghĩa hay là một biến cố về lịch sử” [12- Tr50]. Điều này cho phép chúng ta khẳng định rằng di tích là những công trình có thật, là sản phẩm vật chất do con ngƣời sáng tạo ra cùng với cuộc sống lao động của mình.

Di tích đƣợc phân bố ở khắp mọi nơi, bất kỳ đâu mà con ngƣời đã và đang sinh sống. Còn theo luật di sản văn hóa của nƣớc ta, Quốc hội nƣớc cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, kỳ họp thứ IX, Quốc hội khóa X thông qua ngày 29/ 6/ 2001 quy định “ di tích là công trình được xây dựng, địa điểm và các di 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vật, cổ vật, bảo vật quốc gia thuộc công trình, địa điểm đó có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học [12- tr 53]. Gọi chung là di tích lịch sử-văn hóa vì chúng do con ngƣời (tập thể hoặc cá nhân ) hoạt động sáng tạo lịch sử,con ngƣời hoạt động văn hóa mà hình thành nên. Văn hóa ở đây bao gồm cả văn hóa vật chất, văn hóa xã hội và văn hóa tinh thần.

Theo pháp lệnh bảo vệ và sử dụng tích lịch sử -văn hóa và danh lam thắng cảnh, công bố ngày 4/4/1984 thì di tích lich sử- văn hóa đƣợc quy định nhƣ sau; “Di tích lịch sử -văn hóa là những công trình được xây dựng, địa điểm, đồ vật, tài liệu và các tác phẩm có giá trị lịch sử, khoa học, nghệ thuật, cũng như có giá trị văn hóa khác, hoặc liên quan đến các sự kiện lịch sử, quá trình phát triển văn hóa xã hội. Theo đại từ điển tiếng Việt: “Di tích lịch sử - văn hóa là tổng thể những công trình, địa điểm, đồ vật hoặc tác phẩm, tài liệu có giá trị lịch sử hay văn hóa được lưu lại.” Theo luật di sản văn hóa Việt Nam 2001 Điều 4 Chƣơng 1 thì : “Di tích lịch sử - văn hóa là công trình xây dựng, địa điểm và các di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia thuộc công trình, địa điểm đó có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học.” Theo luật di sản văn hóa đƣợc Quốc hội nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XII, kỳ họp thứ 5 thông qua ngày 18 tháng 5 năm 2009 có nêu :Di tích lịch sử - văn hóa là: “Công trình xây dựng, địa điểm gắn với sự kiện lịch sử, văn hóa tiêu biểu của quốc gia hoặc của địa phương; thân thế và sự nghiệp của anh hùng dân tộc, danh nhân, nhân vật lịch sử có ảnh hưởng tích cực đến sự phát triển của quốc gia hoặc của địa phương trong các thời kỳ lịch sử, địa điểm khảo cổ có giá trị tiêu biểu.Công trình kiến trúc, nghệ thuật, quần thể kiến trúc, tổng thể kiến trúc đô thị và địa điểm cư trú có giá trị tiêu biểu cho một hoặc nhiều giai đoạn phát triển kiến trúc, nghệ thuật của giai đoạn đó ở một địa điểm cụ thể, nhất định.” 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trên góc độ khoa học, giáo trình của trƣờng Đại học Văn hóa đã đƣa ra định nghĩa khái quát nhƣ sau: “ Di tích lịch sử - văn hóa là những không gian vật chất cụ thể, khách quan, trong đó chứa đựng các giá trị điển hình lịch sử, do tập thể hoặc cá nhân con người hoạt động sáng tạo ra trong lịch sử để lại” [16- Tr 24]. Di tích lịch sử- cách mạng và cách phân loại Lịch sử là bản thân hiện thực khách quan, với tất cả những sự kiện lớn nhỏ đã xảy ra, tạo nên một quá khứ nối tiếp nhau qua các thời kỳ. Hiện thực khách quan này là có thể nhận thức đƣợc.

Lịch sử loài ngƣời bắt đầu từ khi con ngƣời xuất hiện, xã hội hình thành. Trải qua hàng triệu năm đấu tranh vì sự sinh tồn và phát triển, từ khi xuất hiện con ngƣời tối cổ đến ngày nay, lịch sử đã để lại những dấu vết, minh chứng cho quá khứ có thật của mình. Một trong những dấu vết quan trọng đó là di tích lịch sử. Hay nói một cách khác, trong tiến trình lịch sử, con ngƣời đã sáng tạo ra những sản phẩm văn hoá đặc trƣng cho thời đại mình hoặc ngƣời đời sau tạo dựng nên nhằm tƣởng niệm những gì đã qua.

Những sản phẩm của lịch sử đó còn lƣu lại đến nay cũng đƣợc coi là di tích lịch sử, mang tính chất bằng chứng (temoignage) của lịch sử: “Bằng chứng là những dấu vết của dĩ vãng còn để lại nhằm mục đích bảo tồn quá khứ hoặc chỉ dẫn cho hậu thế về những sự việc xảy ra trong quá khứ” [43- Tr154]. Một công trình kiến trúc có giá trị đƣợc gìn giữ lại, một bức hoạ khắc trên vách đá do ngƣời nguyên thuỷ để lại, nơi họp hội nghị Trung ƣơng Đảng Cộng sản, quyết định những vấn đề chiến lƣợc cách mạng cho đất nƣớc trong thời kỳ hoạt động bí mật…ngƣời ta đều có thể gọi chúng là di tích lịch sử. Bởi vì, chúng đều là sản phẩm của lịch sử để lại. Vậy, di tích lịch sử là những dấu vết, những chứng tích vật chất ghi lại, phản ánh một sự kiện, nhân vật hoặc quá trình lịch sử đã qua.

Di tích lịch sử thuộc phạm trù di tích lịch sử- văn hoá. 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ở đây, khái niệm di tích lịch sử đƣợc sử dụng với thời gian, tính từ khi xã hội loài ngƣời bắt đầu phân chia giai cấp, có nhà nƣớc, có chữ viết của mình. Nó còn chỉ những nơi ghi dấu sự hoạt động sáng tạo (của tập thể hoặc nhân vật lịch sử, danh nhân văn hoá) góp phần thúc đẩy lịch sử phát triển. Giới hạn nhƣ vậy là vì bƣớc sang thời đại văn minh, tri thức loài ngƣời đƣợc phân chia ra nhiều ngành khoa học khác nhau, trong đó có ngành khoa học lịch sử Mỗi dân tộc, mỗi đất nƣớc có những đặc điểm lịch sử riêng, ghi dấu lại trong những di tích lịch sử của mình.

Sự ghi dấu ấy có khác nhau về số lƣợng, sự phân bố và nội dung giá trị lƣu giữ ở mỗi di tích nhƣng tựu chung lại, loại hình di tích lịch sử thƣờng bao gồm các loại sau: - Loại di tích ghi dấu về dân tộc học: Đó là những nơi ghi dấu về sự ăn, ở, sinh hoạt của các tộc ngƣời nguyên thuỷ còn để lại (Ví dụ nhƣ nơi ăn, ở, sinh hoạt của tộc ngƣời Rục trên dãy Trƣờng Sơn, phía Tây Quảng Trị, mới phát hiện sau năm 1975). Đó là những quần thể kiến trúc điển hình của các gia đình dân tộc ít ngƣời Tày, Nùng, Dao, Thái, Bana, Êđê, quần thể kiến trúc điển hình của các gia đình nông dân, thợ thủ công ngƣời Việt cƣ trú ở các miền trung, đồng bằng. Trong đó bao gồm nơi thờ cúng tổ tiên, nơi ăn, nghỉ, sinh hoạt, nơi sản xuất thủ công, vƣờn cây…Đó là những ngôi nhà cổ của các gia đình thợ thủ công ở thành phố, chuyên sản xuất bán hang thủ công mỹ nghệ ( Nhƣ: phố Hàng Bạc- Hà Nội, phố cổ Hội An…). - Loại di tích ghi dấu sự kiện chính trị quan trọng, tiêu biểu có ý nghĩa quyết định chiều hướng phát triển của đất nước, của địa phương.

Chẳng hạn nhƣ bến Bình Than, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Hƣng, nơi trƣớc đây vua tôi nhà Trần họp hội nghị bàn kế đánh giặc Nguyên giữ nƣớc; ở thời kỳ hiện đại nhƣ các thôn Vƣờn Trầu huyện Hóc Môn Thành phố Hồ Chí Minh, nơi diễn ra Hội nghị Trung ƣơng đảng lần thứ 6 (1939), quyết định chuyển hƣớng chiến lƣợc cho cách mạng Việt Nam. 23 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Loại di tích ghi dấu chiến công chống xâm lược nhƣ Bạch Đằng, Chi Lăng, Ngọc Hồi, Đống Đa, Điện Biên Phủ…Ở nƣớc ta từ xƣa cho đến nay, chiến đấu bảo vệ độc lập của tổ quốc thời nào cũng có nên di tích lịch sử về loại này vô cùng phong phú, phân bố rộng khắp. - Loại di tích ghi dấu những kỷ niệm của các anh hùng dân tộc, danh nhân văn hoá. Nhƣ, nhà số 90 phố Thợ Nhuộm (Hà Nội), nơi đồng chí Trần Phú, Tổng bí thƣ đầu tiên của Đảng viết Bản Luận cƣơng chính trị, Khu di tích phủ Chủ tịch… - Loại hình di tích ghi dấu sự vinh quang lao động: Đó là những nơi ăn, ở, làm việc, nghiên cứu của các nhà bác học, các anh hung vĩ đại đã cống hiến nhiều phát minh, sáng kiến khoa học.