Chương 1: Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của đề tài Chương 2: Đặc điểm thi pháp truyện ngắn hiện thực, truyện ngắn lãng mạn và các biện pháp so sánh trong dạy học truyện ngắn hiện thực và truyện ngắn lãng mạn Chương 3: Thực nghiệm giảng dạy CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Lý thuyết văn học so sánh 1. So sánh là gì ? 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com So sánh là một thuật ngữ quyen thuộc chúng ta vẫn thường dùng tr ong nhiều lĩ nh vực khác nhau Có thể coi năm 1886 là năm khai sinh ra bộ môn văn học so sánh. Từ đây, không khí nghiên cứu văn học so sánh trở nên sôi động… Những nước có phong trào nghiên cứu văn học so sánh lớn nhất thời bấy giờ là Pháp, Đức, Anh, Mỹ, Italia.
Nền văn học so sánh được biết đến với những tên tuổi như: Joseph Texte, Gustave Lanson…Cùng với thời gian, văn học so sánh đã bước những bước khổng lồ để đạt được những mục tiêu của nó và ngày càng khẳng định là một bộ môn khoa học cần thiết nhằm phục vụ trước hết cho văn học sử dân tộc và văn học sử thế giới. Cũng từ đó văn học so sánh đã không ngừng lớn mạnh cả về chất lượng lẫn tổ chức, và được đông đảo các nhà khoa học từ châu Âu, châu Mỹ đến châu Á hưởng ứng. Văn học so sánh ở buổi khai sinh của nó được coi là một môn khoa học nghiên cứu các mối quan hệ trực tiếp giữa các nền văn học khác nhau. Đây là quan niệm chung của các nhà so sánh luận buổi đầu thế kỷ XX.
Cùng với sự phát triển của mình, văn học so sánh có thể được định nghĩa như là một bộ môn khoa học nghiên cứu các mối quan hệ giữa các nền văn học dân tộc. Cụ thể, văn học so sánh bao gồm ba bộ phận nghiên cứu: - Những mối quan hệ trực tiếp giữa các nền văn học dân tộc (Những sự ảnh hưởng và vay mượn lẫn nhau giữa các nền văn học dân tộc). - Những điểm tương đồng (Những điểm giống nhau giữa các nền văn học sinh ra không phải do ảnh hưởng giữa chúng mà là do điều kiện lịch sử giống nhau). - Những điểm khác biệt độc lập, biểu hiện bản sắc của các hiện tượng văn học dân tộc hay các nền văn học dân tộc, được chứng minh bằng phương pháp so sánh Trong lịch sử phát triển của mình, văn học so sánh đã hình thành các trường phái khác nhau.
Tuy nhiên, cái gọi là “trường phái” trong văn học so 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sánh hầu hết chỉ là các xu hướng, chủ trương, ít nhiều có sự khác nhau về sắc thái ứng dụng cũng như về mức độ nhất trí. Ở Việt Nam, việc nghiên cứu văn học so sánh chưa có đủ bề dày lịch sử để có thể được phân ra thành nhiều giai đoạn, tuy nhiên nó có những tiền đề lịch sử, có một chặng đường phát triển văn học so sánh ứng dụng ở Việt Nam. Văn học so sánh có mục đích và đối tượng nghiên cứu rõ ràng, có phương pháp luận nghiên cứu một cách khoa học, và phạm vi chủ đề nghiên cứu rộng lớn. Chính vì vậy, tầm ảnh hưởng cũng như vai trò của văn học so sánh là vô cùng lớn.
Trên thế giới hiện nay thuật ngữ “Văn học so sánh” đã trở nên quyen thuộc trong giới nghiên cứu và giảng dạy văn học. Văn học so sánh ban đầu chỉ là một phương pháp trong cuộc sống hàng ngày, so sánh là một yêu cầu tự nhiên, là một trong những phương pháp để xác định sự vật về mặt định tính, định lượng hoặc ngôi thứ, còn trong nghiên cứu văn học, nó là một phương pháp để xác định, đánh giá các hiện tượng văn học trong mối quan hệ văn học giữa chúng với nhau Ngoài những điều kiện về xã hội ta còn phải nói tới một điều kiện về học thuật tạo sự thuận lợi cho sự ra đời của văn học so sánh, đó là vào thế kỷ 19, các nghành khoa học lịch sử đã phát triển cực thịnh, đó là lý do hình thành bộ môn văn học so sánh: So sánh là để xác định tính chất và đánh giá sự việc Sang thế kỷ XX đã bước những bước những bước khổng lồ để đạt được những mục tiêu của nó. Mặc dù vậy văn học so sánh ngày càng được khẳng định là bộ môn khoa học cần thiết trước hết nhằm phục vụ cho văn học sử dân tộc và văn học sử thế giới, nó có chức năng so sánh một nền văn học này với một hay nhiều nền văn học khác Về định nghĩa văn học so sánh cũng có nhiều quan niệm khác nhau và có một quá trình biến đổi theo lịch sử. Ngay khi mới ra đời, văn học so sánh cũng đã phải đấu tranh vất vả để tự khẳng mình, bởi vì lúc đầu cũng có nhiều người phủ nhận nó, tuy nhiên thực tế nghiên cứu đã dần xác định và bổ sung đối 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tượng nghiên cứu cho văn học so sánh.
Cụ thể văn học so sánh sẽ bao hàm ba bộ phận nghiên cứu: - Những mối quan hệ trực tiếp giữa các nền văn học dân tộc (những sự ảnh hưởng lẫn nhau giữa các nền văn học) - Những điểm tương đồng ( Những điểm giống nhau giữa các nền văn học do ảnh hưởng giữa chúng mà do điều kiện lịch sử xã hội giống nhau) - Những điểm khác biệt độc lập, biểu hiện bản sắc của các hiện tượng văn học dân tộc hay của các nền văn học dân tộc, được chứng minh bằng phương pháp so sánh Như vậy so sánh không phải là chỉ để tìm ra nguồn gốc vay mượn, những ảnh hưởng trực tiếp, hoặc là để chỉ tìm ra những đặc điểm giống nhau giữa các hiện tượng được so sánh, mà khi một hoàn cảnh thực tiễn nào đó đòi hỏi thì so sánh có nhiệm vụ chứng minh cho sự khác biệt đó Trong thế kỷ XXI thế kỷ mà sự cách biệt giữa các dân tộc và các châ u lục và trên nhiều lĩnh vực sẽ được nhanh chóng thu hẹp lại so với thế kỷ trước đó. VHSS càng có thể khẳng đị nh được vị trí của mì nh. Mục đích và đối tượng của văn học so sánh 1. Mục đí ch của văn học so sánh Mỗi bộ môn khoa học đều có mục đí ch nghiên cứu của mì nh.
Mục đích lớn nhất của văn học so sánh là tì m và khẳng đị nh những giá trị t ốt đẹp chung của văn chương nhân loại , khẳng đị nh sự ảnh hưởng tiếp thu sáng tạ o của văn chương dân tộc để văn học thực sự trở thành một diễn đàn nghệ thuật , trên cơ sở đó VHSS có hai mục đí ch cơ bản. Một là xác đị nh tí nh khái quát của văn học nhân loại. Hai là chứng minh tí nh đặc thù của nền văn học dân tộc. Với hai mục đí ch này, phạm trù các chung đã dược tìm hiểu mọt cá ch thống nhất biện chứng.
Có thể nói VHSS vừa tìm cái chung , cái tương đồng , vừa tì m cái độc đáo, cái bản sắc cái đa dạng, cái khác biệt trong cái chung Chúng ta phải xuất phát từ thực tế cụ thể của nền văn học dân tộc , khi nghiên cứu về một nhà văn do ảnh hưởng của hoàn cảnh lị ch sử xã hội để tìm 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hiểu tác phẩ m đó ra sao, chẳng hạn chún g ta nghiên cứu so sánh “truyệ n kiều” của Nguyễn Du với “ Kim Vân Kiều Truyện ” của Thanh Tâm Tài Nhân để từ đó chỉ ra những cái chung và cái riêng của hai tác phẩm. Mặc dù cùng một đề tài nhưng phong cách thể hiện của hai tác giả này hoàn toàn khá c nhau. Các nhân vật trong “ Truyện Kiều” không phải là hì nh bóng sao chụp hoàn toàn của Thanh Tâm Tài Nhân , mà họ được Nguyễn Du xây dựng hoàn toàn có hồn , chân thực sinnh động từ vốn sốn g, vốn văn hoá của nhà thơ. Như vậy Truyện Kiều không phải là một tác phẩm dị ch mà là một sáng tác nghệ thuật dựa trên cốt truyện của nước ngoài.
Đối tượng nghiên cứu của văn học so sánh Để đạt được mục đích nghiên cứu của mình. VHSS có ba đối tượng nghiên cứu. Đó là nghiên cứu các mối quan hệ trực tiếp , nghiên cứu tương đồng và ngiên cứu cái biệt lập Thứ nhất: VHSS nghiên cứu các mối quan hệ trực tiếp. Trong lĩ nh vực này , các nhà so sánh luận c ó thể phân ra nhiều loại ảnh hưởng khác nhau để nghiên cứu.
Theo tiêu chuẩn quy mô , người ta phân ra sự ảnh hưởng cá nhân và ảnh hưởng tập thể. Theo tiêu chuẩn nội dung và ảnh hưởng người ta phân ra nhiều khía cạnh ảnh hưởng rất phong ph ú như ảnh hưởng về đề tài , tư tưởng tì nh cảm, thể loại loại hì nh phong cách , hoặc kỹ thuật xây dựng tác phẩm … việc nghiên cứu trên không chỉ dừng lại ảnh hưởng đối với bản thân nhà văn mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả của tác phẩm Thứ hai: VHSS nghiên cứu các mối quan hệ tương đồng. VHSS không chỉ nghiên cứu các mối quan hệ quốc tế trực tiếp mà còn đề cập đến những hiện tượng giống nhau về loại hì nh giữa các loại hình văn học : đặc điểm lị ch sử xã hội giống nhau chứ không phải ảnh hưởng lẫn nhau. Đây là một kiếu quan hệ đồng đẳng Xu hướng nghiên cứu các hiện tượng đống đẳng đã mở ra cho VHSS một phạm vi rộng lớn.
Cũng như các mối quan hệ trực tiếp , việc nghiên cứu các hiện tượng tương đồng cũng có thể tiế n hành theo các vấn đề như : đề tài, tư 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tưởng, nhân vật…Giữa hai lĩ nh vực nà y không có một ranh giới tuyệt đối nào , chúng thâm nhập lẫn n hau dẫn đến chúng bổ sung cho nhau trên lĩ nh vực nghiên cứu các mối quan hệ tương đồng là một việc làm cần thiết làm cho VHSS thêm phong phú hơn. Nghiên cứu các hiện tượng tương đồng có thể chia là m hai loại : tương đồng lịch sử và tương đồ ng phi lị ch sử .