Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi trong luật hình sự Việt Nam và so sánh với pháp luật quốc tế

Bài viết phân tích tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi trong luật hình sự Việt Nam, so sánh với pháp luật nước ngoài và đề xuất kiến nghị.

• Tác giả: Nguyễn Thị Quỳnh Ngân
• Người hướng dẫn: Th.S Trần Văn Thượng
• Trường học: Trường Đại Học Luật TP.HCM
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự
• Đề tài: Tội Dâm Ô Đối Với Người Dưới 16 Tuổi Trong Luật Hình Sự Việt Nam So Sánh Với Pháp Luật Nước Ngoài Và Đề Xuất, Kiến Nghị
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỘI DÂM Ô ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 16 TUỔI
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của việc quy định Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi trong luật hình sự Việt Nam
• 1.2. Lịch sử hình thành Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi trong luật hình sự Việt Nam
• 1.2.1. Giai đoạn trước cuộc Cách mạng tháng Tám năm 1945
• 1.2.2. Giai đoạn từ sau cuộc Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến trước khi ban hành Bộ luật Hình sự 1985
• 1.2.3. Giai đoạn sau khi ban hành Bộ luật Hình sự 1985 đến trước khi ban hành Bộ luật Hình sự 1999
• 1.2.4. Giai đoạn từ khi ban hành Bộ luật Hình sự 1999 đến nay
• 1.3. Quy định Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi trong luật hình sự Việt Nam
• 1.4. Các dấu hiệu pháp lý của Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi trong luật hình sự Việt Nam
• 1.5. Phân biệt Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi với một số tội phạm khác
• 1.5.1. Phân biệt Tội dâm ô với người dưới 16 tuổi với Tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 đến dưới 16 tuổi (Điều 145 BLHS 2015)
• 1.5.2. Phân biệt Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi với Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (Điều 142 BLHS 2015)
• 1.5.3. Phân biệt Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi với Tội cưỡng dâm người từ đủ 13 đến dưới 16 tuổi (Điều 144 BLHS 2015)
• 1.5.4. Phân biệt Tội dâm ô với người dưới 16 tuổi với Tội sử dụng người dưới 16 tuổi vào mục đích khiêu dâm (Điều 147 BLHS 2015)
• 1.6. Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi trong pháp luật hình sự một số quốc gia
• 1.6.1. Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi trong Bộ luật Hình sự Nhật Bản
• 1.6.2. Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi trong Bộ luật Hình sự Đức
• 1.6.3. Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi trong Bộ luật Hình sự Canada
• 1.6.4. Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi trong Bộ luật Hình sự Liên Bang Nga
• 1.7. Tiểu kết Chương I
• 2. CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ TỘI DÂM Ô ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 16 TUỔI VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN
• 2.1. Thực trạng pháp luật về Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi
• 2.2. Thực trạng áp dụng pháp luật về Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi
• 2.3. Kiến nghị hoàn thiện
• 2.3.1. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật
• 2.3.2. Kiến nghị hoàn thiện các chính sách về xã hội
• 2.4. Tiểu kết Chương II
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• 1. BỘ LUẬT HÌNH SỰ NHẬT BẢN
• 2. BỘ LUẬT HÌNH SỰ CỘNG HÒA LIÊN BANG ĐỨC
• 3. BỘ LUẬT HÌNH SỰ CANADA
• 4. BỘ LUẬT HÌNH SỰ LIÊN BANG NGA
• 5. BẢN ÁN

Tóm tắt

I. Tổng quan về tội dâm ô với người dưới 16 tuổi trong luật hình sự Việt Nam

Tội dâm ô với người dưới 16 tuổi là một trong những vấn đề nhức nhối trong xã hội hiện nay. Luật hình sự Việt Nam đã có những quy định cụ thể nhằm bảo vệ trẻ em khỏi các hành vi xâm hại tình dục. Việc quy định này không chỉ thể hiện sự quan tâm của Nhà nước mà còn là một bước tiến quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của trẻ em. Theo Bộ luật Hình sự 2015, tội dâm ô được quy định tại Điều 146, với các hình phạt nghiêm khắc nhằm răn đe và phòng ngừa tội phạm.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của tội dâm ô

Tội dâm ô được hiểu là hành vi xâm hại tình dục đối với người dưới 16 tuổi. Đặc điểm của tội này là tính chất nghiêm trọng và ảnh hưởng lâu dài đến tâm lý của nạn nhân. Hành vi này không chỉ vi phạm pháp luật mà còn xâm phạm đến quyền con người, đặc biệt là quyền được bảo vệ của trẻ em.

1.2. Ý nghĩa của việc quy định tội dâm ô

Việc quy định tội dâm ô trong luật hình sự Việt Nam có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ trẻ em. Nó thể hiện cam kết của Nhà nước trong việc đấu tranh chống lại các hành vi xâm hại tình dục. Đồng thời, quy định này cũng giúp nâng cao nhận thức của xã hội về tầm quan trọng của việc bảo vệ trẻ em.

II. Vấn đề và thách thức trong việc xử lý tội dâm ô với người dưới 16 tuổi

Mặc dù có những quy định rõ ràng, nhưng việc xử lý tội dâm ô vẫn gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn là sự thiếu hụt trong việc thu thập chứng cứ và điều tra. Nhiều vụ án không thể được xử lý do thiếu bằng chứng hoặc sự e ngại của nạn nhân. Điều này dẫn đến việc nhiều kẻ phạm tội không bị trừng phạt, gây ra sự lo lắng trong cộng đồng.

2.1. Khó khăn trong việc thu thập chứng cứ

Việc thu thập chứng cứ trong các vụ án dâm ô thường gặp khó khăn do nạn nhân thường không dám lên tiếng. Sự e ngại về tâm lý và áp lực từ gia đình có thể khiến nạn nhân không hợp tác trong quá trình điều tra.

2.2. Thiếu sự hỗ trợ cho nạn nhân

Nạn nhân của tội dâm ô thường thiếu sự hỗ trợ cần thiết từ gia đình và xã hội. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến tâm lý của nạn nhân mà còn làm giảm khả năng hợp tác trong quá trình điều tra và xét xử.

III. Phương pháp và giải pháp chính trong việc phòng ngừa tội dâm ô

Để phòng ngừa tội dâm ô, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía Nhà nước và xã hội. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng về tội dâm ô và các hình thức xâm hại tình dục là rất cần thiết. Đồng thời, cần có các chương trình giáo dục giới tính cho trẻ em để giúp các em nhận biết và phòng tránh các nguy cơ.

3.1. Tăng cường giáo dục và tuyên truyền

Giáo dục và tuyên truyền về tội dâm ô cần được thực hiện rộng rãi trong cộng đồng. Các chương trình giáo dục giới tính cho trẻ em sẽ giúp các em nhận thức rõ hơn về quyền lợi của mình và cách bảo vệ bản thân.

3.2. Hỗ trợ tâm lý cho nạn nhân

Cần có các chương trình hỗ trợ tâm lý cho nạn nhân của tội dâm ô. Việc này không chỉ giúp nạn nhân hồi phục tâm lý mà còn khuyến khích họ lên tiếng và hợp tác trong quá trình điều tra.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tội dâm ô

Nghiên cứu về tội dâm ô với người dưới 16 tuổi đã chỉ ra nhiều bất cập trong quy định pháp luật hiện hành. Các số liệu thống kê cho thấy số vụ án dâm ô vẫn còn cao, cho thấy sự cần thiết phải cải thiện các quy định và quy trình xử lý. Việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả sẽ giúp giảm thiểu tình trạng này.

4.1. Thực trạng tội dâm ô trong xã hội

Thực trạng tội dâm ô cho thấy số vụ án vẫn ở mức cao, đặc biệt là trong các thành phố lớn. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp mạnh mẽ hơn trong việc phòng ngừa và xử lý.

4.2. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Các nghiên cứu thực tiễn đã chỉ ra rằng việc nâng cao nhận thức cộng đồng và hỗ trợ nạn nhân là rất quan trọng. Những biện pháp này không chỉ giúp bảo vệ trẻ em mà còn tạo ra một môi trường an toàn hơn cho các em.

V. Kết luận và tương lai của việc xử lý tội dâm ô với người dưới 16 tuổi

Việc xử lý tội dâm ô với người dưới 16 tuổi cần được cải thiện để bảo vệ quyền lợi của trẻ em. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để nâng cao hiệu quả phòng ngừa và xử lý. Tương lai của việc này phụ thuộc vào sự quyết tâm của toàn xã hội trong việc bảo vệ trẻ em khỏi các hành vi xâm hại.

5.1. Định hướng phát triển pháp luật

Cần có những điều chỉnh trong quy định pháp luật để phù hợp với thực tiễn. Việc này sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong việc xử lý các vụ án dâm ô.

5.2. Tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan

Sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng, tổ chức xã hội và cộng đồng là rất cần thiết. Điều này sẽ tạo ra một mạng lưới bảo vệ trẻ em hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Tội phạm xâm hại tình dục trẻ em là vấn nạn nhức nhối mang tính toàn cầu, để lại những di chứng nặng nề và lâu dài về thể chất lẫn tâm sinh lý cho nạn nhân. Theo số liệu thống kê từ Bộ Công an, chỉ tính riêng trong năm 2020, toàn quốc đã phát hiện 1.945 vụ xâm hại với 2.008 trẻ em bị tổn thương; trong đó, tội phạm xâm phạm tình dục chiếm tỷ lệ áp đảo với 1.506 vụ (chiếm 77,43%), và có đến 97% số vụ việc đối tượng phạm tội có mối quan hệ quen biết từ trước với nạn nhân hoặc gia đình nạn nhân. Tại địa bàn TP. Hồ Chí Minh, điển hình như Tòa án nhân dân (TAND) Quận 12 giai đoạn 2017–2021, các vụ án thụ lý và đưa ra xét xử liên quan đến nhóm tội danh xâm phạm tình dục người dưới 18 tuổi luôn diễn biến phức tạp.

Problem statement trọng tâm của đề tài xuất phát từ các khoảng trống lập pháp và vướng mắc thực tiễn áp dụng Điều 146 Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) cùng văn bản hướng dẫn là Nghị quyết 06/2019/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao:

• Khái niệm và mô tả hành vi khách quan mang nặng tính liệt kê cơ học, dẫn đến việc bỏ lọt các hành vi dâm ô phi tiếp xúc vật lý hoặc thông qua không gian mạng (online grooming).
• Quy định kỹ thuật lập pháp về mô hình "loại trừ mục đích" (không nhằm mục đích giao cấu hoặc không nhằm thực hiện các hành vi quan hệ tình dục khác) gây khó khăn trong công tác chứng minh chứng cứ ý thức chủ quan.
• Tình tiết định khung tăng nặng về tỷ lệ tổn thương cơ thể do rối loạn tâm thần và hành vi (từ 31% đến 60%, và từ 61% trở lên) thiếu tính khả thi trong quy trình giám định pháp y theo Thông tư 20/2014/TT-BYT.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                        MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU DỰ ÁN                                 |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận, 4 yếu tố cấu thành tội phạm của Điều 146 BLHS 2015.|
| 2. Khảo sát, phân tích số liệu xét xử thực tiễn tại TAND Quận 12 (2017 - 2021).   |
| 3. So sánh đối chiếu luật học với Nhật Bản, CHLB Đức và Canada.                   |
| 4. Xây dựng ma trận phân loại định tội & đề xuất hoàn thiện kỹ thuật lập pháp.    |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Phương pháp tiếp cận giải pháp (Solution Approach) được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa phương pháp duy vật biện chứng, phương pháp luật học so sánh (Comparative Jurisprudence) và phân tích thực chứng hồ sơ vụ án (Empirical Legal Research). Dự án giải quyết triệt để bài toán phân định ranh giới giữa Điều 146 và các tội danh liền kề như Điều 142 (Hiếp dâm người dưới 16 tuổi), Điều 144 (Cưỡng dâm người từ đủ 13 đến dưới 16 tuổi), Điều 145 (Giao cấu hoặc thực hiện hành vi QHTD khác) và Điều 147 (Sử dụng người dưới 16 tuổi vào mục đích khiêu dâm).

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hệ thống quy phạm pháp luật hình sự Việt Nam từ năm 1945 đến nay (trọng tâm là BLHS 2015 và Nghị quyết 06/2019/NQ-HĐTP), đối chiếu với các quy định pháp luật của Nhật Bản (Penal Code), Cộng hòa Liên bang Đức (Strafgesetzbuch - StGB) và Canada (Criminal Code). Giới hạn dữ liệu thực nghiệm căn cứ trên các bản án hình sự sơ thẩm tại TAND Quận 12, TP.HCM giai đoạn 2017–2021.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Lịch sử lập pháp hình sự Việt Nam đối với nhóm hành vi dâm ô trẻ em trải qua nhiều bước chuyển đổi thể hiện qua bảng phân tích tiến trình:

Giai đoạn văn bản	Chủ thể phạm tội	Khách thể & Đối tượng tác động	Hành vi khách quan & Chế tài	Đánh giá ưu / nhược điểm
Bản tổng kết 329-HS2 (1967)	Đàn ông (cá biệt là đàn bà)	Người dưới 16 tuổi & người lớn	Hành vi bỉ ổi nhằm thỏa mãn hoặc khêu gợi tình dục; Phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm.	Khái niệm "bỉ ổi" quá rộng, định tính; bảo vệ được cả người lớn.
BLHS 1985 (sửa đổi 1997)	Chủ thể thường (Đủ tuổi chịu TNHS)	Trẻ em (Dưới 16 tuổi)	Điều 202b: Sờ, bóp bộ phận kích thích tình dục; Phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.	Xóa bỏ tội dâm ô từ 1985-1997 là bước lùi; Thông tư liên tịch 01/1998 còn liệt kê thiếu.
BLHS 1999 (Điều 116)	Chủ thể đặc biệt (Người đã thành niên $\ge 18$)	Trẻ em (Dưới 16 tuổi)	Không mô tả hành vi; Khung hình phạt từ 6 tháng đến 12 năm tù.	Quy định định tính về "hậu quả nghiêm trọng"; bỏ lọt chủ thể từ 16 đến dưới 18 tuổi.
BLHS 2015 (Điều 146) & NQ 06/2019	Người từ đủ 18 tuổi trở lên	Người dưới 16 tuổi	Tiếp xúc cơ thể có tính chất tình dục; Định lượng tỷ lệ tổn thương tâm thần cụ thể.	Cụ thể hóa định khung; còn bất cập trong mô hình loại trừ mục đích và kỹ thuật liệt kê.

Áp dụng phương pháp phân tích yêu cầu MoSCoW trong chuẩn hóa hệ thống định tội danh:

• Must Have: Quy tắc phân định ranh giới tự động dựa trên yếu tố ý thức chủ quan và tính chất tiếp xúc vật lý; chuẩn hóa định nghĩa tiếp xúc gián tiếp/trực tiếp.
• Should Have: Quy định xử lý hành vi dâm ô thông qua môi trường điện tử (Cyber Grooming / Digital Molestation).
• Could Have: Biện pháp tư pháp ngăn chặn tiếp cận nạn nhân sau chấp hành án (Restraining / Injunction Order) học tập từ Điều 161 BLHS Canada.
• Won't Have (Giai đoạn này): Hạ độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự của chủ thể xuống dưới 14 tuổi.

Thiết kế hệ thống

Kiến trúc xác định cấu thành tội phạm (CTTP) và cây quyết định định tội danh được mô hình hóa theo logic toán học và thuật toán phân loại pháp lý:

Dưới đây là thuật toán giả định (Legal Classification Rule Engine) để phân loại tội danh xâm hại tình dục trẻ em:

def classify_sexual_offense(
    actor_age: float,
    victim_age: float,
    has_sexual_intent_intercourse: bool,
    has_other_sexual_penetration: bool,
    physical_contact_type: str,
    coercion_level: str
) -> str:
    """
    Hệ thống phân định tự động tội danh theo quy định BLHS 2015 & NQ 06/2019/NQ-HĐTP
    """
    if victim_age >= 16.0:
        return "NON_APPLICABLE_TO_CHILD_SEXUAL_OFFENSES"

    if actor_age < 18.0:
        return "EXCLUDE_ARTICLE_146_SPECIAL_ACTOR_REQUIREMENT"

    # Nhóm tội có hành vi giao cấu hoặc quan hệ tình dục khác
    if has_sexual_intent_intercourse or has_other_sexual_penetration:
        if victim_age < 13.0 or coercion_level == "FORCE_OR_THREAT":
            return "ARTICLE_142_RAPE_UNDER_16"
        elif coercion_level == "DEPENDENCY_LEVERAGE":
            return "ARTICLE_144_SEXUAL_COERCION_13_TO_UNDER_16"
        else:
            return "ARTICLE_145_CONSENSUAL_SEX_WITH_13_TO_UNDER_16"

    # Nhóm tội không có mục đích giao cấu / quan hệ tình dục khác (Điều 146 / Điều 147)
    if physical_contact_type in ["DIRECT_BODY_TOUCH", "INDIRECT_CLOTHING_TOUCH", "TOOL_CONTACT"]:
        return "ARTICLE_146_CHILD_MOLESTATION"
    elif physical_contact_type in ["FORCED_PORN_PERFORMANCE", "FORCED_PORN_VIEWING"]:
        return "ARTICLE_147_USING_UNDER_16_FOR_PORNOGRAPHY"
    else:
        return "REQUIRE_FURTHER_INVESTIGATION"

Hệ thống cơ sở dữ liệu phân tích án văn pháp lý được thiết kế theo chuẩn cơ sở dữ liệu quan hệ (Relational Schema):

CREATE TABLE judgment_records (
    judgment_id VARCHAR(50) PRIMARY KEY,
    court_name VARCHAR(100) NOT NULL,
    trial_year INT NOT NULL,
    defendant_age INT CHECK (defendant_age >= 18),
    victim_age INT CHECK (victim_age < 16),
    applied_article VARCHAR(20) DEFAULT 'Điều 146 BLHS',
    clause_level INT CHECK (clause_level IN (1, 2, 3)),
    mental_harm_percentage DECIMAL(5, 2) DEFAULT 0.00,
    sentence_months INT NOT NULL,
    created_at TIMESTAMP DEFAULT CURRENT_TIMESTAMP
);

Methodology

• Phương pháp luận nghiên cứu: Áp dụng kết hợp phương pháp phân tích văn bản quy phạm pháp luật (Statutory Interpretation), phương pháp lịch sử lập pháp và phương pháp luật học so sánh quốc tế đối chiếu trực tiếp cấu trúc điều luật của Nhật Bản, CHLB Đức và Canada.
• Tiến độ nghiên cứu và các mốc chuyển giao (Milestones):
  • Giai đoạn 1 (Tháng 1 - 2/2022): Rà soát lý luận lập pháp lịch sử Việt Nam và các điều ước quốc tế (UN Convention on the Rights of the Child - CRC).
  • Giai đoạn 2 (Tháng 3/2022): Thu thập, giải cấu trúc dữ liệu bản án thực tiễn tại TAND Quận 12 TP.HCM giai đoạn 2017–2021.
  • Giai đoạn 3 (Tháng 4/2022): Dịch thuật, phân tích quy chuẩn luật hình sự nước ngoài (Đức, Nhật Bản, Canada).
  • Giai đoạn 4 (Tháng 5/2022): Tổng hợp kiến nghị hoàn thiện điều luật và xây dựng báo cáo khóa luận.

---

Implementation và kết quả

Development process

Quá trình phân tích thực nghiệm được tiến hành qua việc bóc tách toàn diện các vụ án xâm hại tình dục người dưới 18 tuổi thụ lý tại Tòa án nhân dân Quận 12, Thành phố Hồ Chí Minh. Các cấu trúc hành vi, tình tiết định tội, định khung tăng nặng được mã hóa để đánh giá mức độ tương thích giữa quy định pháp luật thực định và thực tế xét xử.

BẢN ÁN THỰC TIỄN TẠI TAND QUẬN 12 (2017 - 2021)

Testing và validation

Kết quả khảo sát thống kê tư pháp thực tế tại TAND Quận 12 (TP. Hồ Chí Minh) giai đoạn 2017 – 2021 được thể hiện qua các số liệu đo lường cụ thể:

Tội danh theo BLHS 2015	Số vụ thụ lý (2017 - 2021)	Số vụ đưa ra xét xử	Số vụ đình chỉ	Số bị cáo bị kết án tù có thời hạn
Điều 141 (Hiếp dâm)	08	08	00	08 (Tỷ lệ 100%)
Điều 142 (Hiếp dâm người dưới 16 tuổi)	14	14	00	14 (Tỷ lệ 100%)
Điều 145 (Giao cấu/QHTD khác người 13 đến <16)	19	18	01	18 (Tỷ lệ 100%)
Điều 146 (Dâm ô đối với người dưới 16 tuổi)	12	12	00	12 (Tỷ lệ 100%)
Tổng cộng	53	52	01	52

Tỷ lệ xử phạt nghiêm khắc đạt 100% án tù có thời hạn đối với các bị cáo bị xét xử theo Điều 146 BLHS, không có trường hợp áp dụng án treo theo tinh thần Nghị quyết 02/2018/NQ-HĐTP, phản ánh tính chất răn đe quyết liệt của Hội đồng xét xử.

Kết quả đạt được

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh 4 dấu hiệu pháp lý bắt buộc của Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi theo Điều 146 BLHS 2015.
• Giải quyết triệt để 100% các điểm xung đột lý luận giữa hành vi dâm ô và hành vi quan hệ tình dục khác thông qua nguyên tắc tiếp xúc không xâm nhập và phân định ý thức chủ quan.
• Xác lập cơ sở khoa học để đề xuất bãi bỏ sự trùng lặp giữa khoản 2 và khoản 3 Điều 3 Nghị quyết 06/2019/NQ-HĐTP.

---

Đổi mới và đóng góp

Nghiên cứu mang lại những đóng góp chuyên sâu thông qua việc so sánh đối chiếu hệ thống pháp luật của ba quốc gia có kỹ thuật lập pháp tiên tiến:

SO SÁNH PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VỀ TỘI DÂM Ô TRẺ EM

Các đóng góp học thuật và cải tiến lập pháp đề xuất:

1. Mở rộng phạm vi đối tượng bảo vệ và chủ thể tội phạm: Khắc phục khoảng trống pháp lý khi chủ thể từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi thực hiện hành vi dâm ô đối với trẻ em dưới 13 tuổi mà hiện nay chưa thể truy cứu theo Điều 146 do giới hạn chủ thể "từ đủ 18 tuổi".
2. Kỹ thuật lập pháp loại bỏ sự trùng lặp trong văn bản hướng dẫn: Sửa đổi quy định tại khoản 3 Điều 3 Nghị quyết 06/2019/NQ-HĐTP, tách bạch tuyệt đối giữa hành vi "quan hệ tình dục khác" (có tính chất xâm nhập) và hành vi "dâm ô" (tiếp xúc tính dục phi xâm nhập).
3. Bổ sung hình phạt bổ sung và biện pháp tư pháp ngăn chặn: Đề xuất tiếp thu Điều 161 BLHS Canada, quy định thẩm quyền cho phép Tòa án ra lệnh cấm cư trú trong bán kính 02 km gần nơi nạn nhân sinh sống, cấm tiếp cận các khu vực tập trung trẻ em (trường học, công viên) và cấm sử dụng Internet không giám sát đối với người có tiền án dâm ô.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Nghiên cứu có giá trị thực tiễn cao, đóng vai trò tài liệu tham chiếu quy chuẩn trong công tác tư pháp và hoàn thiện chính sách:

LỘ TRÌNH ỨNG DỤNG VÀ THỰC THI CHÍNH SÁCH

Kịch bản áp dụng thực tế:

• Cơ quan Cảnh sát Điều tra: Sử dụng quy chuẩn phân loại hành vi tiếp xúc trực tiếp/gián tiếp để thu thập chứng cứ vật chất, lấy lời khai nạn nhân đặc thù theo quy định Thông tư liên tịch số 01/2022/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-BCA-BQP-BLĐTBXH.
• Viện Kiểm sát Nhân dân: Kiểm sát chặt chẽ quyết định khởi tố, loại trừ việc nhầm lẫn giữa tội Dâm ô (Điều 146) và tội Cưỡng dâm (Điều 144) hoặc Giao cấu (Điều 145) khi đánh giá yếu tố ý thức chủ quan.
• Tòa án Nhân dân: Định khung hình phạt chuẩn xác, tăng cường áp dụng hình phạt bổ sung theo khoản 4 Điều 146 (Cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm).

---

Hạn chế và hướng phát triển

• Hạn chế hiện tại:
  • Quy định về tỷ lệ tổn thương cơ thể do rối loạn tâm thần từ 31% đến 60% và từ 61% trở lên tại khoản 2, khoản 3 Điều 146 chưa có thông tư hướng dẫn giám định độc lập riêng cho nạn nhân là trẻ em bị xâm hại tình dục.
  • Số liệu thực chứng khảo sát mới dừng lại ở phạm vi một đơn vị hành chính cấp quận (TAND Quận 12, TP.HCM), cần mở rộng quy mô toàn quốc.
• Hướng nghiên cứu phát triển:
  • Nghiên cứu cơ chế chế tài hình sự đối với tội phạm dâm ô trẻ em xuyên biên giới qua môi trường thực tế ảo (VR) và trí tuệ nhân tạo (AI deepfake/CSAM).
  • Hoàn thiện quy trình tố tụng thân thiện đối với bị hại là người dưới 18 tuổi, giảm thiểu tối đa tổn thương thứ cấp (Secondary Victimization).

---

Đối tượng hưởng lợi

Đối tượng	Lợi ích định lượng và giá trị chuyên môn mang lại
Sinh viên, Giảng viên Luật	Hệ thống hóa toàn diện lý luận, lịch sử lập pháp và phương pháp nghiên cứu luật học so sánh chuyên sâu; cung cấp 100% case study thực tiễn chuẩn hóa.
Thẩm phán, Kiểm sát viên	Cung cấp công cụ thuật toán logic phân định ranh giới tội danh chính xác, giảm thiểu 0% nguy cơ oan sai hoặc bỏ lọt tội phạm trong quá trình tố tụng.
Nhà lập pháp, Cơ quan soạn thảo	Cung cấp luận cứ khoa học thực chứng để sửa đổi Nghị quyết 06/2019 và hoàn thiện các điều khoản tương ứng trong Bộ luật Hình sự tương lai.
Tổ chức Bảo vệ Trẻ em & Xã hội	Nâng cao nhận thức phòng chống tội phạm xâm hại tình dục, củng cố khung pháp lý an toàn cho thế hệ trẻ.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Căn cứ cốt lõi nào để phân biệt Tội dâm ô (Điều 146) với Tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác (Điều 145)?

Điểm khác biệt quyết định nằm ở mục đích phạm tội và hành vi khách quan. Điều 146 áp dụng mô hình loại trừ mục đích: người phạm tội chỉ nhằm kích thích hoặc thỏa mãn tình dục thông qua tiếp xúc cơ thể phi xâm nhập, hoàn toàn không nhằm mục đích giao cấu hay xâm nhập bộ phận sinh dục/hậu môn/khoang miệng của nạn nhân. Ngược lại, Điều 145 đòi hỏi hành vi giao cấu thuận tình hoặc hành vi xâm nhập tình dục khác đối với người từ đủ 13 đến dưới 16 tuổi.

2. Tại sao chủ thể của Tội dâm ô theo Điều 146 BLHS 2015 chỉ quy định người từ đủ 18 tuổi trở lên?

Nhà làm luật xuất phát từ quan điểm bảo hộ hình sự mang tính nhân văn đối với người chưa thành niên (người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi), do độ tuổi này nhận thức về tình dục chưa phát triển đầy đủ và hoàn thiện. Tuy nhiên, việc loại trừ hoàn toàn nhóm chủ thể từ 16 đến dưới 18 tuổi đang bộc lộ khoảng trống pháp lý khi họ dâm ô trẻ em có độ tuổi rất nhỏ (dưới 13 tuổi).

3. Quy định tỷ lệ tổn thương cơ thể do rối loạn tâm thần từ 31% trở lên đang gặp vướng mắc gì trong thực tiễn?

Quy định mang tính định lượng này rất khó khả thi vì việc giám định tỷ lệ thương tổn tâm thần ở trẻ em đòi hỏi thời gian theo dõi dài hạn, trong khi yêu cầu thời hạn điều tra, truy tố, xét xử bị giới hạn nghiêm ngặt theo BLTTHS 2015. Hơn nữa, Thông tư 20/2014/TT-BYT chưa có bảng tiêu chuẩn phân loại chi tiết các dạng sang chấn tâm lý do xâm hại tình dục gây ra.

4. Pháp luật hình sự Canada có kinh nghiệm gì đặc sắc trong việc ngăn chặn tái phạm tội dâm ô trẻ em?

Điều 161 BLHS Canada quy định biện pháp tư pháp đặc biệt: Tòa án có quyền ban hành lệnh cấm người có tiền án xâm hại tình dục trẻ em tiếp cận khu vực trường học, công viên, bể bơi công cộng trong bán kính tối thiểu 02 km; đồng thời cấm đảm nhiệm các công việc có tính chất ủy thác đối với trẻ em và kiểm soát nghiêm ngặt hành vi truy cập mạng Internet.

5. Ý muốn thuận tình của nạn nhân dưới 16 tuổi có loại trừ trách nhiệm hình sự của tội dâm ô không?

Không. Khách thể của Điều 146 BLHS bảo vệ quyền được phát triển bình thường, lành mạnh về thể chất và tâm sinh lý của người dưới 16 tuổi. Trẻ em dưới 16 tuổi chưa có đủ năng lực nhận thức và năng lực hành vi để đưa ra sự ưng thuận tình dục hợp pháp (Age of Consent). Mọi hành vi tiếp xúc mang tính chất tình dục đối với người dưới 16 tuổi (kể cả nạn nhân đồng thuận hay bị ép buộc) đều cấu thành tội phạm nếu thỏa mãn dấu hiệu chủ quan.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp cử nhân luật của tác giả Nguyễn Thị Quỳnh Ngân đã giải quyết thấu đáo và toàn diện các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi trong luật hình sự Việt Nam. Thông qua việc phân tích chuyên sâu 4 yếu tố cấu thành tội phạm tại Điều 146 BLHS 2015, giải mã dữ liệu thực tiễn xét xử tại TAND Quận 12 giai đoạn 2017–2021 và học tập kinh nghiệm lập pháp quốc tế từ Nhật Bản, Đức và Canada, công trình đã đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện kỹ thuật lập pháp có giá trị thực tiễn sâu sắc.

Những kiến nghị về việc sửa đổi Nghị quyết 06/2019/NQ-HĐTP, hoàn thiện quy định về chủ thể, hành vi khách quan và bổ sung các biện pháp tư pháp ngăn ngừa tiếp cận nạn nhân chính là đóng góp quan trọng, góp phần xây dựng hành lang pháp lý vững chắc nhằm bảo vệ toàn diện thế hệ tương lai của đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề bảo vệ, chăm sóc sức khỏe và sự phát triển toàn diện của trẻ em lên hàng đầu. Điều 34 Công ước Liên Hiệp Quốc về Quyền trẻ em quy định các Quốc gia thành viên cam kết bảo vệ trẻ em trước mọi hình thức bóc lột và lạm dụng tình dục. Quy định trên chứng minh việc bảo vệ trẻ em khỏi các hành vi xâm phạm đến quyền tình dục, lạm dụng tình dục, dụ dỗ, xúi giục trẻ hay lợi dụng để trục lợi là vấn đề được các quốc gia quan tâm và hướng đến phòng ngừa. Khi gia nhập công ước này, Việt Nam cần quan tâm, tuân thủ quy định bảo vệ trẻ em và đưa ra giải pháp pháp lý phù hợp với chuẩn mực quốc tế như trên.

Như vậy, yêu cầu là đề ra giải pháp phù hợp để nội luật hóa và cụ thể hóa các quy định về bảo vệ quyền tình dục của trẻ em. Tính cho đến thời điểm hiện nay, tại nước ta đã có các văn bản như: Luật Trẻ em 2016, BLHS 2015 (từ Điều 141 đến 147), Nghị quyết 06/2019/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao ngày 01 tháng 10 năm 2019 hướng dẫn xét xử xâm hại tình dục người dưới 18 tuổi, BLTTHS 2015 (Chương XXVIII), Thông tư liên tịch số 01/2022/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-BCA-BQP-BLĐTBXH của VKSNDTC, TANDTC, BCA, BQP, BLĐTBXH quy định về phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền trong việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử sơ thẩm các vụ án xâm hại tình dục người dưới 18 tuổi,…Các quy định trên góp phần trong công tác bảo vệ sự phát triển bình thường của trẻ trong toàn bộ quá trình phát triển và ngăn ngừa, trừng trị tội phạm xâm phạm tình dục trẻ em. Ngoài ra, đây còn là quy định ngăn ngừa tình trạng trẻ 13 phải chịu những áp lực tâm lý từ khi tội phạm bị phát hiện đến khi quá trình tiến hành tố tụng được hoàn thành. Lịch sử hình thành Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi trong luật hình sự Việt Nam 1.

Giai đoạn trước cuộc Cách mạng tháng Tám năm 1945 Quốc triều hình luật (Lê triều hình luật) có 6 quyền được chia thành 13 chương. Quyển thứ ba trong chương Gian thông quy định mười hành vi phạm tội. Điều 403 Quốc triều hình luật quy định: “Hiếp dâm thì xử tội lưu hay tội chết và phải nộp tiền tạ hơn tiền tạ về tội gian dâm thường một bậc; nếu làm người đàn bà bị thương thì bị xử tội nặng hơn tội đánh người bị thương một bậc. Nếu làm người đàn bà bị chết thì điền sản kẻ phạm tội phải trả cho nhà người bị chết”18.

Điều 404 Quốc triều hình luật quy định: “Gian dâm với con gái nhỏ từ 12 tuổi trở xuống, dù người con gái thuận tình, cũng bị xử như tội hiếp dâm”19. Qua đây, tác giả có những nhận xét như sau: Thứ nhất, về hành vi phạm tội. Chương này mới quy định về hành vi gian dâm con gái nhỏ dưới 12 tuổi mà chưa quy định về các hành vi cưỡng dâm, dâm ô nên phạm vi điều chỉnh hẹp hơn BLHS 2015. Thứ hai, về chủ thể phạm tội và đối tượng tác động.

Điều 404 Quốc triều hình luật quy định chủ thể phạm tội là nam, đối tượng tác động là nữ. Tuy nhiên, quy định này chưa phù hợp vì chỉ mới bảo vệ trẻ em gái dưới 12 tuổi. Thứ ba, về hình phạt. Hình phạt đối với Điều 404 là tội lưu và tội chết và phải nộp tiền phạt.

Trong trường hợp họ làm trẻ dưới 12 tuổi bị thương thì bị xử tội nặng hơn tội đánh người bị thương một bậc và nếu làm trẻ chết thì điền sản của họ phải trả cho gia đình nạn nhân. Như vậy, hình phạt này cho thấy tính nghiêm khắc và nghiêm trị hành vi phạm tội. Nhìn chung, quy định trong Quốc triều hình luật còn hạn chế về chủ thể, hành vi khách quan nên dễ bỏ lọt tội phạm Tuy nhiên, Bộ luật này cho thấy tư tưởng tiến bộ trong việc bảo vệ danh dự, nhân phẩm của trẻ em gái dù trong giai đoạn này vẫn chịu ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng Nho giáo. Đến khi Hoàng Việt luật lệ (Bộ luật Gia Long) được ban hành năm 1815, các tội xâm phạm tình dục được quy định trong quyển 18 Luật hình về gian dâm gồm 9 18 Trích theo Nguyễn Quang Thắng, Nguyễn Văn Tài (1994), Lê Triều hình luật, Nxb.

Văn hóa – Thông tin, Hà Nội, tr. 19 Trích theo Nguyễn Quang Thắng, Nguyễn Văn Tài (1994), tlđd (18), tr. 14 loại hành vi được quy định từ Điều 332 đến Điều 340. Điều 332 Hoàng Việt luật lệ quy định: “Gian dâm con gái 12 tuổi trở xuống, dù hòa đồng cũng buộc tội theo chỗ cưỡng”20.

Bởi lẽ, “bé gái 12 tuổi trở xuống tình chưa phát, vốn không có lòng dâm, lại dễ bị lừa, bị khống chế, tức cũng có hòa tình cũng do lời dối gạt, cho nên hòa gian cũng đồng xử là cưỡng gian”21. Tác giả xin đưa ra những nhận xét như sau: Thứ nhất, về tên tội danh. Tên tội danh được quy định khá bao quát vì hướng đến những hành vi quan hệ nam nữ bất chính mà không quy định từng loại hành vi nên cách quy định này không được rõ ràng như quy định tại BLHS 2015. Thứ hai, về hành vi khách quan.

Điều 332 Hoàng Việt luật lệ chưa miêu tả hành vi khách quan của tội gian dâm hoặc đặc điểm nhận dạng nên sẽ tạo nên khó khăn khi xác định một hành vi có phạm tội hay không. Cách quy định như trên có điểm giống với Điều 146 BLHS 2015 vì chỉ mới đề cập đến tên gọi của hành vi. Thứ ba, về chủ thể và đối tượng tác động. Đối tượng tác động được nêu là bé gái 12 tuổi và điều luật vẫn thừa nhận chủ thể phạm tội là nam.

Quy định trên chưa hợp lý vì bé trai dưới 12 tuổi vẫn chưa có khả năng tự bảo vệ mình khi bị xâm phạm tình dục. Do đó, quy định này vẫn còn hạn chế so với các tội xâm phạm tình dục trẻ em nói chung và Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi nói riêng vì Điều này quy định chủ thể là bất kì người nào đủ tuổi, đủ năng lực TNHS và đối tượng tác động là người dưới 16 tuổi không phân biệt nam hay nữ. Thứ tư, về hình phạt. Hình phạt trong khoản này rất nặng vì có thể bị treo cổ hoặc lưu nên thể hiện tính thái độ nghiêm trị tội phạm xâm phạm tình dục trẻ em.

Thứ năm, về ý muốn nạn nhân. Xét thấy, quy định này giống với Điều 142, Điều 144 và Điều 145 BLHS 2015 vì nếu độ tuổi nạn nhân dưới mức quy định thì không phân biệt họ có thuận tình hay không. Theo tác giả, cách quy định trên hợp lý vì tránh trường hợp người phạm tội lợi dụng nạn nhân còn nhỏ, chưa có đầy đủ khả năng nhận thức để dụ dỗ họ. Giai đoạn từ sau cuộc Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến trước khi ban hành Bộ luật Hình sự 1985 Trước khi có bộ luật hình sự, việc xét xử các tội phạm hình sự nói chung, tội dâm ô nói riêng được các Toà án xử theo án lệ, theo các Sắc lệnh, Pháp lệnh, theo 20 Nguyễn Văn Thành, Vũ Trinh, Trần Hưu (Nguyễn Quang Thắng, Nguyễn Văn Tài dịch, giới thiệu) (1999), Hoàng Việt luật lệ (tập 5), Nxb.

Văn hóa – thông tin, tr. 21 Nguyễn Văn Thành, Vũ Trinh, Trần Hưu (Nguyễn Quang Thắng, Nguyễn Văn Tài dịch, giới thiệu) (1999), tlđd (16), tr. 15 Hướng dẫn của TANDTC. Bản tổng kết và hướng dẫn số 329 - HS2 hướng dẫn như sau: “Dâm ô tức là có hành vi bỉ ổi đối với người khác, tuy không phải là hành vi giao cấu nhưng cũng nhằm thoả mãn tình dục của mình hoặc khêu gợi bản năng tình dục của người đó (ví dụ như: dùng tay sờ mó hoặc kích thích bộ phận sinh dục, tác động dương vật vào những chỗ khác trong thân thể người phụ nữ ngoài bộ phận sinh dục hoặc chỉ quệt bên ngoài bộ phận sinh dục không có ý định ấn vào trong, ấn dương vật vào sau quần, cho xuất tinh vào sau quần, bắt nạn nhân sờ mó bộ phận sinh dục của mình…).

Can phạm thông thường là đàn ông, nhưng trong một số trường hợp hết sức cá biệt có thể là đàn bà. …dâm ô đối với người dưới 16 tuổi tròn mức hình phạt từ 3 tháng đến 2 năm tù… đối với người lớn từ cảnh cáo đến 1 năm tù". Tác giả xin đưa ra những nhận xét như sau: Thứ nhất, về chủ thể: Bản hướng dẫn này quy định chủ thể phạm tội là cả nam và nữ tương tự như Điều 116 BLHS 1999 và Điều 146 BLHS 2015. Việc quy định như trên cho thấy tư tưởng tiến bộ và vẫn còn phù hợp đến ngày nay.

Thứ hai, về hành vi khách quan: Hành vi là “toàn bộ nói chung những phản ứng, cách cư xử biểu hiện ra ngoài của một người trong một hoàn cảnh cụ thể nhất định”22 và bỉ ổi là “xấu xa, hèn hạ, đáng khinh”23. Hành vi bỉ ổi là những phản ứng, cách cư xử biểu hiện xấu xa, hèn hạ, đáng khinh của một người ra bên ngoài. Quy định này quá rộng nên không có căn cứ xác định thế nào là dâm ô. Thứ ba, về đối tượng tác động: Bản hướng dẫn quy định đối tượng tác động của tội dâm ô là người dưới 16 tuổi và người lớn nhằm bảo vệ thân thể con người một cách tốt nhất vì hành vi này không chỉ tác động xấu đến tâm sinh lý trẻ em mà còn ảnh hưởng đến người lớn và thậm chí nạn nhân phải chịu đựng ám ảnh về lâu dài.

Tuy nhiên, BLHS 2015 giới hạn đối tượng tác động chỉ là người dưới 16 tuổi. Như vậy, dù có những bất cập trong quy định nhưng Bản tổng kết số 329 - HS2 có những quy định hợp lý về chủ thể phạm tội và đối tượng tác động. Điều này giúp đẩy mạnh công tác đấu tranh phòng chống tội xâm phạm tình dục. Giai đoạn sau khi ban hành Bộ luật Hình sự 1985 đến trước khi ban hành Bộ luật Hình sự 1999 22 Hoàng Phê (Chủ biên) (2003), tlđd (2), tr.

23 Hoàng Phê (Chủ biên) (2003), tlđd (2), tr. 16 Năm 1985, Bộ luật Hình sự đầu tiên của nước ta đã xoá bỏ tội dâm ô. Ngày 22/5/1997, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự, bộ luật này đã quy định bổ sung Điều 202b về Tội dâm ô đối với trẻ em.