Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi trong luật hình sự Việt Nam và so sánh với pháp luật quốc tế

Bài viết phân tích tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi trong luật hình sự Việt Nam, so sánh với pháp luật nước ngoài và đề xuất kiến nghị.

• Tác giả: Nguyễn Thị Quỳnh Ngân
• Người hướng dẫn: Th.S Trần Văn Thượng
• Trường học: Trường Đại Học Luật TP.HCM
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự
• Đề tài: Tội Dâm Ô Đối Với Người Dưới 16 Tuổi Trong Luật Hình Sự Việt Nam So Sánh Với Pháp Luật Nước Ngoài Và Đề Xuất, Kiến Nghị
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỘI DÂM Ô ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 16 TUỔI
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của việc quy định Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi trong luật hình sự Việt Nam
• 1.2. Lịch sử hình thành Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi trong luật hình sự Việt Nam
• 1.2.1. Giai đoạn trước cuộc Cách mạng tháng Tám năm 1945
• 1.2.2. Giai đoạn từ sau cuộc Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến trước khi ban hành Bộ luật Hình sự 1985
• 1.2.3. Giai đoạn sau khi ban hành Bộ luật Hình sự 1985 đến trước khi ban hành Bộ luật Hình sự 1999
• 1.2.4. Giai đoạn từ khi ban hành Bộ luật Hình sự 1999 đến nay
• 1.3. Quy định Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi trong luật hình sự Việt Nam
• 1.4. Các dấu hiệu pháp lý của Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi trong luật hình sự Việt Nam
• 1.5. Phân biệt Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi với một số tội phạm khác
• 1.5.1. Phân biệt Tội dâm ô với người dưới 16 tuổi với Tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 đến dưới 16 tuổi (Điều 145 BLHS 2015)
• 1.5.2. Phân biệt Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi với Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (Điều 142 BLHS 2015)
• 1.5.3. Phân biệt Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi với Tội cưỡng dâm người từ đủ 13 đến dưới 16 tuổi (Điều 144 BLHS 2015)
• 1.5.4. Phân biệt Tội dâm ô với người dưới 16 tuổi với Tội sử dụng người dưới 16 tuổi vào mục đích khiêu dâm (Điều 147 BLHS 2015)
• 1.6. Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi trong pháp luật hình sự một số quốc gia
• 1.6.1. Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi trong Bộ luật Hình sự Nhật Bản
• 1.6.2. Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi trong Bộ luật Hình sự Đức
• 1.6.3. Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi trong Bộ luật Hình sự Canada
• 1.6.4. Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi trong Bộ luật Hình sự Liên Bang Nga
• 1.7. Tiểu kết Chương I
• 2. CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ TỘI DÂM Ô ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 16 TUỔI VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN
• 2.1. Thực trạng pháp luật về Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi
• 2.2. Thực trạng áp dụng pháp luật về Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi
• 2.3. Kiến nghị hoàn thiện
• 2.3.1. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật
• 2.3.2. Kiến nghị hoàn thiện các chính sách về xã hội
• 2.4. Tiểu kết Chương II
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• 1. BỘ LUẬT HÌNH SỰ NHẬT BẢN
• 2. BỘ LUẬT HÌNH SỰ CỘNG HÒA LIÊN BANG ĐỨC
• 3. BỘ LUẬT HÌNH SỰ CANADA
• 4. BỘ LUẬT HÌNH SỰ LIÊN BANG NGA
• 5. BẢN ÁN

Tóm tắt

I. Tổng quan về tội dâm ô với người dưới 16 tuổi trong luật hình sự Việt Nam

Tội dâm ô với người dưới 16 tuổi là một trong những vấn đề nhức nhối trong xã hội hiện nay. Luật hình sự Việt Nam đã có những quy định cụ thể nhằm bảo vệ trẻ em khỏi các hành vi xâm hại tình dục. Việc quy định này không chỉ thể hiện sự quan tâm của Nhà nước mà còn là một bước tiến quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của trẻ em. Theo Bộ luật Hình sự 2015, tội dâm ô được quy định tại Điều 146, với các hình phạt nghiêm khắc nhằm răn đe và phòng ngừa tội phạm.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của tội dâm ô

Tội dâm ô được hiểu là hành vi xâm hại tình dục đối với người dưới 16 tuổi. Đặc điểm của tội này là tính chất nghiêm trọng và ảnh hưởng lâu dài đến tâm lý của nạn nhân. Hành vi này không chỉ vi phạm pháp luật mà còn xâm phạm đến quyền con người, đặc biệt là quyền được bảo vệ của trẻ em.

1.2. Ý nghĩa của việc quy định tội dâm ô

Việc quy định tội dâm ô trong luật hình sự Việt Nam có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ trẻ em. Nó thể hiện cam kết của Nhà nước trong việc đấu tranh chống lại các hành vi xâm hại tình dục. Đồng thời, quy định này cũng giúp nâng cao nhận thức của xã hội về tầm quan trọng của việc bảo vệ trẻ em.

II. Vấn đề và thách thức trong việc xử lý tội dâm ô với người dưới 16 tuổi

Mặc dù có những quy định rõ ràng, nhưng việc xử lý tội dâm ô vẫn gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn là sự thiếu hụt trong việc thu thập chứng cứ và điều tra. Nhiều vụ án không thể được xử lý do thiếu bằng chứng hoặc sự e ngại của nạn nhân. Điều này dẫn đến việc nhiều kẻ phạm tội không bị trừng phạt, gây ra sự lo lắng trong cộng đồng.

2.1. Khó khăn trong việc thu thập chứng cứ

Việc thu thập chứng cứ trong các vụ án dâm ô thường gặp khó khăn do nạn nhân thường không dám lên tiếng. Sự e ngại về tâm lý và áp lực từ gia đình có thể khiến nạn nhân không hợp tác trong quá trình điều tra.

2.2. Thiếu sự hỗ trợ cho nạn nhân

Nạn nhân của tội dâm ô thường thiếu sự hỗ trợ cần thiết từ gia đình và xã hội. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến tâm lý của nạn nhân mà còn làm giảm khả năng hợp tác trong quá trình điều tra và xét xử.

III. Phương pháp và giải pháp chính trong việc phòng ngừa tội dâm ô

Để phòng ngừa tội dâm ô, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía Nhà nước và xã hội. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng về tội dâm ô và các hình thức xâm hại tình dục là rất cần thiết. Đồng thời, cần có các chương trình giáo dục giới tính cho trẻ em để giúp các em nhận biết và phòng tránh các nguy cơ.

3.1. Tăng cường giáo dục và tuyên truyền

Giáo dục và tuyên truyền về tội dâm ô cần được thực hiện rộng rãi trong cộng đồng. Các chương trình giáo dục giới tính cho trẻ em sẽ giúp các em nhận thức rõ hơn về quyền lợi của mình và cách bảo vệ bản thân.

3.2. Hỗ trợ tâm lý cho nạn nhân

Cần có các chương trình hỗ trợ tâm lý cho nạn nhân của tội dâm ô. Việc này không chỉ giúp nạn nhân hồi phục tâm lý mà còn khuyến khích họ lên tiếng và hợp tác trong quá trình điều tra.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tội dâm ô

Nghiên cứu về tội dâm ô với người dưới 16 tuổi đã chỉ ra nhiều bất cập trong quy định pháp luật hiện hành. Các số liệu thống kê cho thấy số vụ án dâm ô vẫn còn cao, cho thấy sự cần thiết phải cải thiện các quy định và quy trình xử lý. Việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả sẽ giúp giảm thiểu tình trạng này.

4.1. Thực trạng tội dâm ô trong xã hội

Thực trạng tội dâm ô cho thấy số vụ án vẫn ở mức cao, đặc biệt là trong các thành phố lớn. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp mạnh mẽ hơn trong việc phòng ngừa và xử lý.

4.2. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Các nghiên cứu thực tiễn đã chỉ ra rằng việc nâng cao nhận thức cộng đồng và hỗ trợ nạn nhân là rất quan trọng. Những biện pháp này không chỉ giúp bảo vệ trẻ em mà còn tạo ra một môi trường an toàn hơn cho các em.

V. Kết luận và tương lai của việc xử lý tội dâm ô với người dưới 16 tuổi

Việc xử lý tội dâm ô với người dưới 16 tuổi cần được cải thiện để bảo vệ quyền lợi của trẻ em. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để nâng cao hiệu quả phòng ngừa và xử lý. Tương lai của việc này phụ thuộc vào sự quyết tâm của toàn xã hội trong việc bảo vệ trẻ em khỏi các hành vi xâm hại.

5.1. Định hướng phát triển pháp luật

Cần có những điều chỉnh trong quy định pháp luật để phù hợp với thực tiễn. Việc này sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong việc xử lý các vụ án dâm ô.

5.2. Tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan

Sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng, tổ chức xã hội và cộng đồng là rất cần thiết. Điều này sẽ tạo ra một mạng lưới bảo vệ trẻ em hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Tội phạm xâm hại tình dục trẻ em là vấn nạn nghiêm trọng, để lại hậu quả nặng nề và kéo dài đối với sự phát triển thể chất lẫn tinh thần của thế hệ chưa thành niên. Theo thống kê của Bộ Công an được trích dẫn trong văn bản, chỉ tính riêng trong năm 2020, cơ quan chức năng đã phát hiện 1.945 vụ xâm hại đối với 2.008 trẻ em; trong đó có 1.506 trẻ em bị xâm hại tình dục và 97% số vụ việc có đối tượng thực hiện hành vi quen biết với nạn nhân hoặc gia đình nạn nhân. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với việc hoàn thiện các công cụ pháp lý hình sự nhằm bảo vệ nhóm đối tượng yếu thế.

Mặc dù hệ thống pháp luật đã được sửa đổi và bổ sung thông qua Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) cùng Nghị quyết số 06/2019/NQ-HĐTP ngày 01/10/2019 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao (TANDTC), công tác áp dụng pháp luật đối với Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi (Điều 146) vẫn gặp phải nhiều vướng mắc. Những bất cập chính bao gồm việc hướng dẫn hành vi dâm ô còn trùng lặp với hành vi quan hệ tình dục khác, kỹ thuật lập pháp theo dạng liệt kê hành vi chưa bao quát toàn diện các tình huống phát sinh trên thực tiễn và quy định về tỷ lệ tổn thương cơ thể ở các khung tăng nặng định khung còn thiếu tính linh hoạt.

Từ bối cảnh thực tiễn và các khoảng trống lý luận nêu trên, đề tài khóa luận xác định các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

• Mục đích nghiên cứu: Làm rõ các quy định của BLHS năm 2015 và Nghị quyết 06/2019/NQ-HĐTP về Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi, đánh giá tính tiến bộ cũng như những bất cập còn tồn tại; khảo sát thực tiễn xét xử tại Tòa án nhân dân (TAND) cấp cơ sở; đồng thời nghiên cứu so sánh kinh nghiệm lập pháp của một số quốc gia trên thế giới nhằm đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và chính sách xã hội.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Nghiên cứu một số vấn đề lý luận và đặc điểm pháp lý của Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi nhằm hoàn thiện lý luận và hỗ trợ nhận diện hành vi trên thực tế.
  2. Phân tích chi tiết quy định tại Điều 146 BLHS năm 2015, chỉ ra các điểm tiến bộ và những hạn chế cần điều chỉnh.
  3. Đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật thông qua nghiên cứu các bản án và số liệu xét xử thực tế.
  4. Khảo cứu pháp luật hình sự của Nhật Bản, Cộng hòa Liên bang Đức, Canada và Liên bang Nga để tiếp thu các kinh nghiệm lập pháp phù hợp.
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
  • Đối tượng: Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam và thực tiễn áp dụng đối với Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi (Điều 146 BLHS năm 2015); các điều luật tương ứng trong BLHS Nhật Bản, Đức, Canada và Liên bang Nga.
  • Phạm vi: Hệ thống quy phạm pháp luật hình sự Việt Nam và số liệu xét xử thực tế tại TAND Quận 12, Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2017 – 2021.

Cơ sở lý luận, pháp lý và phương pháp nghiên cứu

• Cơ sở lý luận và pháp lý:
  • Nền tảng triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, cùng các chủ trương, đường lối cải cách tư pháp của Đảng và Nhà nước Việt Nam.
  • Chuẩn mực pháp lý quốc tế: Công ước Liên Hiệp Quốc về Quyền trẻ em (CRC) — đặc biệt là Điều 34 về cam kết bảo vệ trẻ em trước mọi hình thức bóc lột và lạm dụng tình dục; Nghị định thư không bắt buộc bổ sung cho Công ước về Quyền trẻ em về buôn bán trẻ em, mại dâm trẻ em và văn hóa phẩm khiêu dâm trẻ em (Việt Nam phê chuẩn năm 2001).
  • Hệ thống văn bản pháp luật quốc gia: Luật Trẻ em năm 2016, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (Chương XXVIII), BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), Nghị quyết số 02/2018/NQ-HĐTP, Nghị quyết số 06/2019/NQ-HĐTP, Thông tư số 20/2014/TT-BYT của Bộ Y tế, Thông tư liên tịch số 01/1998/TTLT và Thông tư liên tịch số 01/2022/TTLT.
• Phương pháp nghiên cứu: Tác giả kết hợp các phương pháp nghiên cứu khoa học pháp lý bao gồm: phương pháp phân tích quy phạm, phương pháp tổng hợp tài liệu, phương pháp lịch sử - lập pháp, phương pháp so sánh luật học và phương pháp thống kê xã hội học pháp lý.
• Nguồn dữ liệu: Văn bản quy phạm pháp luật qua các thời kỳ lịch sử của Việt Nam; bản dịch và nguồn luật nguyên bản của các quốc gia tham chiếu (Nhật Bản, Đức, Canada, Nga); số liệu công bố từ Bộ Công an; hồ sơ số liệu xét xử thực tiễn từ năm 2017 đến năm 2021 tại TAND Quận 12, TP.HCM; các công trình giáo trình, bài báo chuyên ngành và luận văn có liên quan.

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Một số vấn đề lý luận về Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi

Chương I tập trung hệ thống hóa các vấn đề lý luận nền tảng, lịch sử lập pháp, phân tích bốn yếu tố cấu thành tội phạm (CTTP) của Điều 146 BLHS năm 2015, đối chiếu phân biệt tội danh và so sánh quy định tương ứng trong pháp luật hình sự quốc tế.

1. Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa pháp lý

Sau khi tổng hợp và phê phán các hạn chế của một số khái niệm trong giáo trình đại học và luận văn trước đó (như thiếu định nghĩa hành vi cụ thể, chưa loại trừ mục đích quan hệ tình dục khác, hoặc bỏ sót hành vi ép buộc nạn nhân tiếp xúc với người thứ ba), tác giả xây dựng định nghĩa khoa học: Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi là hành vi tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với bộ phận sinh dục, bộ phận nhạy cảm hoặc bộ phận khác trên cơ thể của người dưới 16 tuổi hoặc dụ dỗ, ép buộc người dưới 16 tuổi thực hiện hành vi tiếp xúc với bộ phận sinh dục, bộ phận nhạy cảm hoặc bộ phận khác trên cơ thể người phạm tội hoặc người thứ ba, có tính chất tình dục nhưng không nhằm mục đích giao cấu hoặc không nhằm thực hiện các hành vi quan hệ tình dục khác, có lỗi, do người từ đủ 18 tuổi trở lên có đầy đủ năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện.

Tội danh có 4 đặc điểm pháp lý bắt buộc: tính nguy hiểm đáng kể cho xã hội, tính có lỗi (lỗi cố ý trực tiếp), tính trái pháp luật hình sự và tính phải chịu hình phạt. Ý nghĩa của việc quy định tội danh gồm: bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người yếu thế; trừng trị, răn đe và giáo dục người phạm tội; bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa; và thực thi các cam kết quốc tế về quyền trẻ em.

2. Lịch sử lập pháp qua các giai đoạn

• Giai đoạn trước năm 1945: Quốc triều hình luật (Điều 403, Điều 404) và Hoàng Việt luật lệ (Điều 332) quy định trừng phạt tội gian dâm với con gái từ 12 tuổi trở xuống (kể cả thuận tình) như tội hiếp dâm với hình phạt rất nghiêm khắc (lưu đày hoặc tử hình). Dù còn định kiến giới (chủ thể chỉ là nam, nạn nhân chỉ là nữ), luật cổ đã thể hiện tư tưởng bảo vệ trẻ em gái.
• Giai đoạn 1945 – trước 1985: Bản tổng kết số 329-HS2 ngày 11/5/1967 của TANDTC lần đầu hướng dẫn khái niệm dâm ô là "hành vi bỉ ổi... nhằm thỏa mãn tình dục hoặc khêu gợi bản năng tình dục", áp dụng cho cả chủ thể nam và nữ, bảo vệ cả người dưới 16 tuổi (phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm) và người lớn.
• Giai đoạn 1985 – trước 1999: BLHS năm 1985 ban đầu phi tội phạm hóa hành vi dâm ô, tạo nên lỗ hổng pháp luật lớn. Đến ngày 22/5/1997, Luật sửa đổi BLHS mới bổ sung Điều 202b (Tội dâm ô đối với trẻ em), được hướng dẫn bởi Thông tư liên tịch số 01/1998/TTLT.
• Giai đoạn 1999 đến nay: BLHS năm 1999 quy định tội danh tại Điều 116 (chuyển chủ thể thành người đã thành niên). BLHS năm 2015 (sửa đổi 2017) chuyển thành Điều 146, thay đổi tên gọi thành "người dưới 16 tuổi", bổ sung dấu hiệu loại trừ mục đích ("không nhằm mục đích giao cấu hoặc không nhằm thực hiện các hành vi quan hệ tình dục khác"), lượng hóa cụ thể các tình tiết định khung tăng nặng (thay cho các thuật ngữ định tính như "gây hậu quả nghiêm trọng"), và được cụ thể hóa hành vi qua Nghị quyết 06/2019/NQ-HĐTP.

3. Các yếu tố cấu thành tội phạm và phân biệt tội danh

• Chủ thể: Chủ thể đặc biệt — người từ đủ 18 tuổi trở lên, có năng lực trách nhiệm hình sự (TNHS).
• Khách thể: Quyền được bảo vệ về danh dự, nhân phẩm, sự phát triển bình thường về thể chất và tâm sinh lý của người dưới 16 tuổi (đối tượng tác động là người dưới 16 tuổi, không phân biệt giới tính).
• Mặt chủ quan: Lỗi cố ý trực tiếp. Mục đích bắt buộc được xây dựng theo mô hình "loại trừ": không có mục đích giao cấu và không có mục đích thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác.
• Mặt khách quan: Cấu thành tội phạm hình thức. Tội phạm hoàn thành ngay khi thực hiện hành vi dâm ô (trực tiếp hoặc gián tiếp, dụ dỗ hoặc ép buộc) mà không phụ thuộc vào việc hậu quả đã xảy ra hay chưa.

Tiêu chí	Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi (Điều 146)	Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (Điều 142)	Tội cưỡng dâm người từ đủ 13 đến dưới 16 tuổi (Điều 144)	Tội giao cấu/QHTD khác với người từ đủ 13 đến dưới 16 tuổi (Điều 145)	Tội sử dụng người dưới 16 tuổi vào mục đích khiêu dâm (Điều 147)
Mục đích của người phạm tội	Không nhằm giao cấu hoặc QHTD khác	Nhằm giao cấu hoặc thực hiện hành vi QHTD khác	Nhằm giao cấu hoặc thực hiện hành vi QHTD khác	Nhằm giao cấu hoặc thực hiện hành vi QHTD khác	Trình diễn hoặc trực tiếp chứng kiến khiêu dâm
Hành vi khách quan	Hành vi dâm ô (khoản 3 Điều 3 Nghị quyết 06/2019)	Giao cấu hoặc QHTD khác bằng vũ lực/đe dọa vũ lực/lợi dụng không thể tự vệ	Cưỡng ép giao cấu hoặc QHTD khác bằng cách lợi dụng lệ thuộc/quẫn bách	Giao cấu hoặc QHTD khác có sự thuận tình	Dụ dỗ, ép buộc trình diễn hoặc xem trình diễn khiêu dâm
Chủ thể phạm tội	Người từ đủ 18 tuổi trở lên (Chủ thể đặc biệt)	Người từ đủ 14 tuổi trở lên (Chủ thể thường)	Người từ đủ 14 hoặc 16 tuổi tùy khoản (Chủ thể thường)	Người từ đủ 18 tuổi trở lên (Chủ thể đặc biệt)	Người từ đủ 18 tuổi trở lên (Chủ thể đặc biệt)
Ý chí của nạn nhân	Thuận tình hoặc trái ý muốn	Hoàn toàn trái ý muốn của nạn nhân	Trái ý muốn (miễn cưỡng chấp nhận)	Thuận tình chấp nhận	Thuận tình hoặc bị ép buộc

4. Pháp luật hình sự một số quốc gia

• Nhật Bản: BLHS Nhật Bản quy định tại các điều 176, 178, 179, 181 về Tội có hành vi khiếm nhã cưỡng bức. Tuổi chịu TNHS là từ đủ 14 tuổi (Điều 41). Đối tượng tác động được chia làm 2 nhóm: người dưới 13 tuổi (không cần chứng minh thủ đoạn cưỡng bức) và người từ đủ 13 tuổi trở lên (phải có hành vi đe dọa hoặc dùng vũ lực). BLHS Nhật Bản xử phạt cả hành vi phạm tội chưa đạt và quy định hình phạt nghiêm khắc (từ 3 năm tù đến chung thân) nếu gây thương tích hoặc chết người.
• Cộng hòa Liên bang Đức: BLHS Đức (Phần 174, 176, 176b, 184h) quy định tuổi chịu TNHS từ đủ 14 tuổi. Đáng chú ý, Phần 174 mở rộng bảo vệ người dưới 16 và dưới 18 tuổi trong mối quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục, hoặc mối quan hệ gia đình mở rộng (bao gồm cả con riêng của vợ/chồng, bạn đời sống chung trong mối quan hệ gần giống hôn nhân - quasi-marital relationship). Phần 176b quy định hình phạt tù ít nhất 10 năm hoặc tù chung thân nếu hành vi lạm dụng tình dục dẫn đến hậu quả chết người (kể cả do thiếu thận trọng).
• Canada: BLHS Canada (Điều 151, 152, 161) quy định tội xâm phạm tình dục và tội mời chào tiếp xúc tình dục đối với người dưới 16 tuổi. Luật quy định ngoại lệ về chênh lệch độ tuổi (bào chữa do có sự chấp thuận nếu người phạm tội nhỏ hơn nạn nhân 2 tuổi đối với nạn nhân 12-13 tuổi, hoặc nhỏ hơn 5 tuổi đối với nạn nhân 14-15 tuổi và không có mối quan hệ phụ thuộc/lợi dụng). Điều 161 trao quyền cho Tòa án ban hành lệnh cấm người phạm tội xuất hiện tại các khu vực công cộng có trẻ em, cấm cư trú trong phạm vi 2 km quanh nhà nạn nhân, cấm sử dụng internet hoặc cấm đảm nhận công việc liên quan đến người dưới 16 tuổi.

Quốc gia	Tuổi chịu TNHS	Độ tuổi bảo vệ	Thủ đoạn đặc thù quy định trong luật	Chế tài bổ sung / Biện pháp tư pháp nổi bật
Việt Nam	Từ đủ 18 tuổi	Dưới 16 tuổi	Dụ dỗ, ép buộc (NQ 06/2019)	Cấm đảm nhiệm chức vụ, hành nghề từ 01 – 05 năm
Nhật Bản	Từ đủ 14 tuổi	Dưới 13 tuổi và từ 13 tuổi trở lên	Dùng vũ lực, đe dọa hoặc lợi dụng mất nhận thức	Phạt phạm tội chưa đạt; tăng nặng khi gây thương tích/chết
Đức	Từ đủ 14 tuổi	Dưới 14 tuổi (trẻ em), dưới 16 và dưới 18 tuổi	Lợi dụng quan hệ phụ thuộc, trách nhiệm nuôi dưỡng, giáo dục	Tù chung thân nếu dẫn đến chết người (Phần 176b)
Canada	Từ đủ 12 tuổi	Dưới 16 tuổi (kèm quy định chênh lệch tuổi 2-5 năm)	Tiếp xúc trực tiếp/gián tiếp hoặc mời gọi tiếp xúc	Lệnh cấm tiếp cận 2 km, cấm tới nơi công cộng, cấm internet

Chương II: Thực trạng pháp luật, thực trạng áp dụng và kiến nghị hoàn thiện

Chương II phản ánh thực tiễn xét xử, chỉ ra các vướng mắc áp dụng quy phạm và đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện.

• Thực trạng quy định và áp dụng pháp luật:
  • Qua số liệu thống kê tại TAND Quận 12 giai đoạn 2017 – 2021 (Bảng 1 và Bảng 2 trong khóa luận), số lượng các vụ án xâm hại tình dục người dưới 16 tuổi (Điều 141, 142, 145, 146) có diễn biến phức tạp.
  • Vướng mắc lớn nhất trong thực tiễn xét xử là việc phân định ranh giới giữa hành vi dâm ô và hành vi quan hệ tình dục khác theo Nghị quyết 06/2019/NQ-HĐTP do một số hướng dẫn còn trùng lặp hoặc mang tính liệt kê thiếu bao quát.
  • Quy định về tỷ lệ tổn thương cơ thể do rối loạn tâm thần và hành vi tại điểm đ khoản 2 (từ 31% đến 60%) và điểm a khoản 3 (từ 61% trở lên) của Điều 146 BLHS năm 2015 là quá cao, gây khó khăn cho việc xử lý tăng nặng trong các trường hợp nạn nhân bị chấn thương tâm lý nghiêm trọng nhưng tỷ lệ giám định pháp y tâm thần không đạt ngưỡng 31%.
• Kiến nghị hoàn thiện pháp luật:
  1. Hoàn thiện quy định về hành vi khách quan: Sửa đổi quy định hướng dẫn tại Nghị quyết 06/2019/NQ-HĐTP theo hướng khái quát hóa thay vì chỉ liệt kê hành vi cơ học; bổ sung rõ hành vi dùng dụng cụ tình dục hoặc các vật thể khác tác động lên vùng nhạy cảm của nạn nhân.
  2. Học hỏi kinh nghiệm pháp luật quốc tế:
     • Tiếp thu kinh nghiệm BLHS Đức trong việc mở rộng tình tiết định khung tăng nặng đối với người có trách nhiệm chăm sóc, giáo dục bao gồm cả những người sống chung như vợ chồng hoặc có quan hệ gia đình trên thực tế với cha/mẹ nạn nhân.
     • Tiếp thu kinh nghiệm BLHS Nhật Bản trong việc quy định rõ ràng thủ đoạn đe dọa hoặc dùng vũ lực trong hành vi xâm phạm.
     • Học tập chế định Lệnh cấm sau chấp hành án của Canada (cấm tiếp cận địa bàn cư trú của nạn nhân, cấm xuất hiện tại các khu vui chơi trẻ em, cấm làm việc trong môi trường sư phạm/chăm sóc trẻ em).
  3. Điều chỉnh khung tỷ lệ thương tật: Đề xuất hạ mức tỷ lệ tổn thương cơ thể do rối loạn tâm thần và hành vi để phù hợp với thực tiễn giám định pháp y tâm thần theo Thông tư 20/2014/TT-BYT.
• Kiến nghị về mặt xã hội: Tăng cường công tác tuyên truyền giáo dục giới tính và kỹ năng tự vệ cho trẻ em trong nhà trường; nâng cao năng lực phối hợp liên ngành giữa Công an, Viện kiểm sát, Tòa án và ngành Lao động - Thương binh và Xã hội theo tinh thần Thông tư liên tịch số 01/2022/TTLT.

Kết quả và đóng góp của khóa luận

• Kết quả nghiên cứu chính:
  • Hệ thống hóa toàn diện quá trình phát triển lịch sử của chế định Tội dâm ô qua các thời kỳ lập pháp Việt Nam từ thời phong kiến (Quốc triều hình luật, Hoàng Việt luật lệ), thời kỳ chỉ dẫn án lệ (Bản tổng kết 329-HS2 năm 1967), cho đến các bộ luật hình sự năm 1985, 1999, 2015 và văn bản hướng dẫn Nghị quyết 06/2019/NQ-HĐTP.
  • Xây dựng bảng đối chiếu phân biệt rành mạch giữa Điều 146 và các tội danh xâm phạm tình dục khác (Điều 142, 144, 145, 147 BLHS năm 2015) dựa trên các tiêu chí: mục đích phạm tội, hành vi khách quan, thủ đoạn và thái độ ý chí của nạn nhân.
  • Phân tích chi tiết quy định lập pháp hình sự của 4 quốc gia (Nhật Bản, Đức, Canada, Nga), chỉ rõ ưu điểm và hạn chế của từng hệ thống pháp luật trong việc xử lý hành vi dâm ô/lạm dụng tình dục trẻ em.
• Đóng góp so với các nghiên cứu trước:
  • Khắc phục các định nghĩa chưa chuẩn xác trong giáo trình và các luận văn trước đây bằng cách đưa ra một khái niệm hoàn chỉnh về Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi, bao hàm đầy đủ trường hợp ép buộc nạn nhân tiếp xúc với người thứ ba và nhấn mạnh cơ chế loại trừ mục đích giao cấu/QHTD khác.
  • Luận giải sâu sắc cơ sở lý luận của việc áp dụng pháp luật hình sự quốc tế (như lệnh cấm tiếp cận của Canada, mở rộng phạm vi chủ thể quan hệ gia đình của Đức) vào điều kiện thực tiễn Việt Nam.

Hạn chế và hướng phát triển nghiên cứu

• Hạn chế của khóa luận: Số liệu khảo sát thực tiễn xét xử chỉ giới hạn trong phạm vi địa bàn TAND Quận 12, TP.HCM giai đoạn 2017 – 2021; chưa có điều kiện mở rộng thu thập và phân tích dữ liệu xét xử trên quy mô liên tỉnh hoặc bình diện toàn quốc.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Khảo sát, đánh giá toàn diện thực tiễn áp dụng Nghị quyết số 06/2019/NQ-HĐTP và Thông tư liên tịch số 01/2022/TTLT tại nhiều địa phương thuộc các vùng miền khác nhau; nghiên cứu chuyên sâu về cơ chế thi hành các biện pháp tư pháp hạn chế quyền tiếp cận trẻ em đối với người chấp hành xong án phạt tù về tội xâm hại tình dục trẻ em tại Việt Nam.

Giá trị tham khảo và ứng dụng

• Đối tượng thụ hưởng:
  • Sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Luật Hình sự và Tố tụng hình sự.
  • Các cán bộ thực tiễn tư pháp (Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Kiểm sát viên, Điều tra viên) làm việc trong lĩnh vực giải quyết án người chưa thành niên.
• Các nội dung có giá trị tham khảo nổi bật:
  • Phần phân tích lý luận về 4 yếu tố cấu thành tội phạm và tiêu chí phân biệt Điều 146 với các điều luật từ 142 đến 147 BLHS năm 2015.
  • Chuyên đề so sánh luật hình sự quốc tế (Nhật Bản, Đức, Canada) với các trích dẫn điều luật nguyên bản trong phần phụ lục.

Câu hỏi thường gặp

1. Theo tác giả khóa luận, khái niệm Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi cần được định nghĩa như thế nào để tránh bỏ lọt tội phạm? Trả lời: Tác giả đúc kết định nghĩa: Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi là hành vi tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với bộ phận sinh dục, bộ phận nhạy cảm hoặc bộ phận khác trên cơ thể của người dưới 16 tuổi hoặc dụ dỗ, ép buộc người dưới 16 tuổi thực hiện hành vi tiếp xúc với bộ phận sinh dục, bộ phận nhạy cảm hoặc bộ phận khác trên cơ thể người phạm tội hoặc người thứ ba, có tính chất tình dục nhưng không nhằm mục đích giao cấu hoặc không nhằm thực hiện các hành vi quan hệ tình dục khác, có lỗi, do người từ đủ 18 tuổi trở lên có đầy đủ năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện.

2. Dấu hiệu mục đích phạm tội tại Điều 146 BLHS năm 2015 được quy định theo mô hình nào và có ý nghĩa gì trong định tội danh? Trả lời: Dấu hiệu mục đích được quy định theo mô hình "loại trừ mục đích" (không nhằm mục đích giao cấu hoặc không nhằm thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác). Đây là dấu hiệu then chốt để phân định tội danh: nếu người phạm tội có mục đích giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác, hành vi sẽ bị truy cứu theo Điều 142, Điều 144 hoặc Điều 145 tùy theo độ tuổi và ý chí của nạn nhân.

3. Pháp luật hình sự Canada quy định trường hợp ngoại lệ nào về sự chấp thuận của nạn nhân đối với hành vi tiếp xúc tình dục? Trả lời: Theo BLHS Canada, sự chấp thuận của nạn nhân được coi là căn cứ bào chữa hợp pháp nếu: (i) nạn nhân từ đủ 12 đến dưới 14 tuổi và người thực hiện hành vi nhỏ hơn nạn nhân dưới 02 tuổi; hoặc (ii) nạn nhân từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi và người thực hiện hành vi nhỏ hơn nạn nhân dưới 05 tuổi; với điều kiện người thực hiện hành vi không có vị trí tin tưởng, thẩm quyền, không có quan hệ phụ thuộc hay bóc lột nạn nhân.

4. Kinh nghiệm nào của BLHS Đức được tác giả đề xuất học hỏi để hoàn thiện tình tiết định khung tăng nặng tại Điều 146 BLHS Việt Nam? Trả lời: Tác giả kiến nghị tiếp thu quy định tại Phần 174 BLHS Đức về việc mở rộng phạm vi áp dụng của tình tiết "người mà người phạm tội có trách nhiệm chăm sóc, giáo dục", bao gồm cả trường hợp nạn nhân là con riêng của vợ/chồng hoặc con của người đang sống chung như vợ chồng (mối quan hệ gần giống hôn nhân - quasi-marital relationship) với người phạm tội.

5. Vì sao quy định về tỷ lệ tổn thương cơ thể tại khoản 2 và khoản 3 Điều 146 BLHS năm 2015 lại bị đánh giá là bất cập? Trả lời: BLHS năm 2015 quy định tỷ lệ thương tật do rối loạn tâm thần và hành vi ở mức 31% đến 60% (khoản 2) và từ 61% trở lên (khoản 3) là quá cao. Quy định này dẫn đến khó khăn trong thực tiễn xét xử khi nạn nhân bị tổn thương tâm lý nặng nề nhưng tỷ lệ tổn thương cơ thể qua giám định pháp y tâm thần không đạt ngưỡng tối thiểu 31% để áp dụng tình tiết định khung tăng nặng.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Quỳnh Ngân đã giải quyết một cách có hệ thống và chuyên sâu các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi theo pháp luật hình sự Việt Nam. Công trình làm nổi bật các giá trị lập pháp hiện hành, chỉ rõ các hạn chế trong hướng dẫn áp dụng quy phạm, đồng thời cung cấp nguồn tư liệu so sánh pháp lý quốc tế giá trị từ Nhật Bản, Đức, Canada và Nga. Các đề xuất hoàn thiện kỹ thuật lập pháp và biện pháp tư pháp phòng ngừa trong khóa luận là đóng góp khoa học thiết thực cho công tác hoàn thiện pháp luật bảo vệ trẻ em tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề bảo vệ, chăm sóc sức khỏe và sự phát triển toàn diện của trẻ em lên hàng đầu. Điều 34 Công ước Liên Hiệp Quốc về Quyền trẻ em quy định các Quốc gia thành viên cam kết bảo vệ trẻ em trước mọi hình thức bóc lột và lạm dụng tình dục. Quy định trên chứng minh việc bảo vệ trẻ em khỏi các hành vi xâm phạm đến quyền tình dục, lạm dụng tình dục, dụ dỗ, xúi giục trẻ hay lợi dụng để trục lợi là vấn đề được các quốc gia quan tâm và hướng đến phòng ngừa. Khi gia nhập công ước này, Việt Nam cần quan tâm, tuân thủ quy định bảo vệ trẻ em và đưa ra giải pháp pháp lý phù hợp với chuẩn mực quốc tế như trên.

Như vậy, yêu cầu là đề ra giải pháp phù hợp để nội luật hóa và cụ thể hóa các quy định về bảo vệ quyền tình dục của trẻ em. Tính cho đến thời điểm hiện nay, tại nước ta đã có các văn bản như: Luật Trẻ em 2016, BLHS 2015 (từ Điều 141 đến 147), Nghị quyết 06/2019/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao ngày 01 tháng 10 năm 2019 hướng dẫn xét xử xâm hại tình dục người dưới 18 tuổi, BLTTHS 2015 (Chương XXVIII), Thông tư liên tịch số 01/2022/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-BCA-BQP-BLĐTBXH của VKSNDTC, TANDTC, BCA, BQP, BLĐTBXH quy định về phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền trong việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử sơ thẩm các vụ án xâm hại tình dục người dưới 18 tuổi,…Các quy định trên góp phần trong công tác bảo vệ sự phát triển bình thường của trẻ trong toàn bộ quá trình phát triển và ngăn ngừa, trừng trị tội phạm xâm phạm tình dục trẻ em. Ngoài ra, đây còn là quy định ngăn ngừa tình trạng trẻ 13 phải chịu những áp lực tâm lý từ khi tội phạm bị phát hiện đến khi quá trình tiến hành tố tụng được hoàn thành. Lịch sử hình thành Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi trong luật hình sự Việt Nam 1.

Giai đoạn trước cuộc Cách mạng tháng Tám năm 1945 Quốc triều hình luật (Lê triều hình luật) có 6 quyền được chia thành 13 chương. Quyển thứ ba trong chương Gian thông quy định mười hành vi phạm tội. Điều 403 Quốc triều hình luật quy định: “Hiếp dâm thì xử tội lưu hay tội chết và phải nộp tiền tạ hơn tiền tạ về tội gian dâm thường một bậc; nếu làm người đàn bà bị thương thì bị xử tội nặng hơn tội đánh người bị thương một bậc. Nếu làm người đàn bà bị chết thì điền sản kẻ phạm tội phải trả cho nhà người bị chết”18.

Điều 404 Quốc triều hình luật quy định: “Gian dâm với con gái nhỏ từ 12 tuổi trở xuống, dù người con gái thuận tình, cũng bị xử như tội hiếp dâm”19. Qua đây, tác giả có những nhận xét như sau: Thứ nhất, về hành vi phạm tội. Chương này mới quy định về hành vi gian dâm con gái nhỏ dưới 12 tuổi mà chưa quy định về các hành vi cưỡng dâm, dâm ô nên phạm vi điều chỉnh hẹp hơn BLHS 2015. Thứ hai, về chủ thể phạm tội và đối tượng tác động.

Điều 404 Quốc triều hình luật quy định chủ thể phạm tội là nam, đối tượng tác động là nữ. Tuy nhiên, quy định này chưa phù hợp vì chỉ mới bảo vệ trẻ em gái dưới 12 tuổi. Thứ ba, về hình phạt. Hình phạt đối với Điều 404 là tội lưu và tội chết và phải nộp tiền phạt.

Trong trường hợp họ làm trẻ dưới 12 tuổi bị thương thì bị xử tội nặng hơn tội đánh người bị thương một bậc và nếu làm trẻ chết thì điền sản của họ phải trả cho gia đình nạn nhân. Như vậy, hình phạt này cho thấy tính nghiêm khắc và nghiêm trị hành vi phạm tội. Nhìn chung, quy định trong Quốc triều hình luật còn hạn chế về chủ thể, hành vi khách quan nên dễ bỏ lọt tội phạm Tuy nhiên, Bộ luật này cho thấy tư tưởng tiến bộ trong việc bảo vệ danh dự, nhân phẩm của trẻ em gái dù trong giai đoạn này vẫn chịu ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng Nho giáo. Đến khi Hoàng Việt luật lệ (Bộ luật Gia Long) được ban hành năm 1815, các tội xâm phạm tình dục được quy định trong quyển 18 Luật hình về gian dâm gồm 9 18 Trích theo Nguyễn Quang Thắng, Nguyễn Văn Tài (1994), Lê Triều hình luật, Nxb.

Văn hóa – Thông tin, Hà Nội, tr. 19 Trích theo Nguyễn Quang Thắng, Nguyễn Văn Tài (1994), tlđd (18), tr. 14 loại hành vi được quy định từ Điều 332 đến Điều 340. Điều 332 Hoàng Việt luật lệ quy định: “Gian dâm con gái 12 tuổi trở xuống, dù hòa đồng cũng buộc tội theo chỗ cưỡng”20.

Bởi lẽ, “bé gái 12 tuổi trở xuống tình chưa phát, vốn không có lòng dâm, lại dễ bị lừa, bị khống chế, tức cũng có hòa tình cũng do lời dối gạt, cho nên hòa gian cũng đồng xử là cưỡng gian”21. Tác giả xin đưa ra những nhận xét như sau: Thứ nhất, về tên tội danh. Tên tội danh được quy định khá bao quát vì hướng đến những hành vi quan hệ nam nữ bất chính mà không quy định từng loại hành vi nên cách quy định này không được rõ ràng như quy định tại BLHS 2015. Thứ hai, về hành vi khách quan.

Điều 332 Hoàng Việt luật lệ chưa miêu tả hành vi khách quan của tội gian dâm hoặc đặc điểm nhận dạng nên sẽ tạo nên khó khăn khi xác định một hành vi có phạm tội hay không. Cách quy định như trên có điểm giống với Điều 146 BLHS 2015 vì chỉ mới đề cập đến tên gọi của hành vi. Thứ ba, về chủ thể và đối tượng tác động. Đối tượng tác động được nêu là bé gái 12 tuổi và điều luật vẫn thừa nhận chủ thể phạm tội là nam.

Quy định trên chưa hợp lý vì bé trai dưới 12 tuổi vẫn chưa có khả năng tự bảo vệ mình khi bị xâm phạm tình dục. Do đó, quy định này vẫn còn hạn chế so với các tội xâm phạm tình dục trẻ em nói chung và Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi nói riêng vì Điều này quy định chủ thể là bất kì người nào đủ tuổi, đủ năng lực TNHS và đối tượng tác động là người dưới 16 tuổi không phân biệt nam hay nữ. Thứ tư, về hình phạt. Hình phạt trong khoản này rất nặng vì có thể bị treo cổ hoặc lưu nên thể hiện tính thái độ nghiêm trị tội phạm xâm phạm tình dục trẻ em.

Thứ năm, về ý muốn nạn nhân. Xét thấy, quy định này giống với Điều 142, Điều 144 và Điều 145 BLHS 2015 vì nếu độ tuổi nạn nhân dưới mức quy định thì không phân biệt họ có thuận tình hay không. Theo tác giả, cách quy định trên hợp lý vì tránh trường hợp người phạm tội lợi dụng nạn nhân còn nhỏ, chưa có đầy đủ khả năng nhận thức để dụ dỗ họ. Giai đoạn từ sau cuộc Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến trước khi ban hành Bộ luật Hình sự 1985 Trước khi có bộ luật hình sự, việc xét xử các tội phạm hình sự nói chung, tội dâm ô nói riêng được các Toà án xử theo án lệ, theo các Sắc lệnh, Pháp lệnh, theo 20 Nguyễn Văn Thành, Vũ Trinh, Trần Hưu (Nguyễn Quang Thắng, Nguyễn Văn Tài dịch, giới thiệu) (1999), Hoàng Việt luật lệ (tập 5), Nxb.

Văn hóa – thông tin, tr. 21 Nguyễn Văn Thành, Vũ Trinh, Trần Hưu (Nguyễn Quang Thắng, Nguyễn Văn Tài dịch, giới thiệu) (1999), tlđd (16), tr. 15 Hướng dẫn của TANDTC. Bản tổng kết và hướng dẫn số 329 - HS2 hướng dẫn như sau: “Dâm ô tức là có hành vi bỉ ổi đối với người khác, tuy không phải là hành vi giao cấu nhưng cũng nhằm thoả mãn tình dục của mình hoặc khêu gợi bản năng tình dục của người đó (ví dụ như: dùng tay sờ mó hoặc kích thích bộ phận sinh dục, tác động dương vật vào những chỗ khác trong thân thể người phụ nữ ngoài bộ phận sinh dục hoặc chỉ quệt bên ngoài bộ phận sinh dục không có ý định ấn vào trong, ấn dương vật vào sau quần, cho xuất tinh vào sau quần, bắt nạn nhân sờ mó bộ phận sinh dục của mình…).

Can phạm thông thường là đàn ông, nhưng trong một số trường hợp hết sức cá biệt có thể là đàn bà. …dâm ô đối với người dưới 16 tuổi tròn mức hình phạt từ 3 tháng đến 2 năm tù… đối với người lớn từ cảnh cáo đến 1 năm tù". Tác giả xin đưa ra những nhận xét như sau: Thứ nhất, về chủ thể: Bản hướng dẫn này quy định chủ thể phạm tội là cả nam và nữ tương tự như Điều 116 BLHS 1999 và Điều 146 BLHS 2015. Việc quy định như trên cho thấy tư tưởng tiến bộ và vẫn còn phù hợp đến ngày nay.

Thứ hai, về hành vi khách quan: Hành vi là “toàn bộ nói chung những phản ứng, cách cư xử biểu hiện ra ngoài của một người trong một hoàn cảnh cụ thể nhất định”22 và bỉ ổi là “xấu xa, hèn hạ, đáng khinh”23. Hành vi bỉ ổi là những phản ứng, cách cư xử biểu hiện xấu xa, hèn hạ, đáng khinh của một người ra bên ngoài. Quy định này quá rộng nên không có căn cứ xác định thế nào là dâm ô. Thứ ba, về đối tượng tác động: Bản hướng dẫn quy định đối tượng tác động của tội dâm ô là người dưới 16 tuổi và người lớn nhằm bảo vệ thân thể con người một cách tốt nhất vì hành vi này không chỉ tác động xấu đến tâm sinh lý trẻ em mà còn ảnh hưởng đến người lớn và thậm chí nạn nhân phải chịu đựng ám ảnh về lâu dài.

Tuy nhiên, BLHS 2015 giới hạn đối tượng tác động chỉ là người dưới 16 tuổi. Như vậy, dù có những bất cập trong quy định nhưng Bản tổng kết số 329 - HS2 có những quy định hợp lý về chủ thể phạm tội và đối tượng tác động. Điều này giúp đẩy mạnh công tác đấu tranh phòng chống tội xâm phạm tình dục. Giai đoạn sau khi ban hành Bộ luật Hình sự 1985 đến trước khi ban hành Bộ luật Hình sự 1999 22 Hoàng Phê (Chủ biên) (2003), tlđd (2), tr.

23 Hoàng Phê (Chủ biên) (2003), tlđd (2), tr. 16 Năm 1985, Bộ luật Hình sự đầu tiên của nước ta đã xoá bỏ tội dâm ô. Ngày 22/5/1997, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự, bộ luật này đã quy định bổ sung Điều 202b về Tội dâm ô đối với trẻ em.