Chương 1: Một số vấn đề lý luận về chấm dứt hợp đồng Chương 2: So sánh pháp luật Việt Nam với pháp luật Anh, Đức và Trung Quốc về chấm dứt hợp đồng Chương 3: Thực tiễn áp dụng và một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật Việt Nam về chấm dứt hợp đồng trên cơ sở bài học kinh nghiệm của Anh, Đức và Trung Quốc 9 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI3 1. Khái quát chung về tình hình nghiên cứu 1. Khái quát chung về tình hình nghiên cứu ngoài nước Liên quan đến pháp luật điều chỉnh chấm dứt hợp đồng, đã có khá nhiều các công trình nghiên cứu của các học giả ở khắp nơi trên thế giới. Tuy nhiên, các công trình hầu hết là nghiên cứu chung về các khía cạnh pháp lý của luật hợp đồng, trong đó chấm dứt hợp đồng là một khía cạnh.
Các công trình so sánh luật cũng được tiến hành, tuy nhiên chưa có công trình nào nghiên cứu so sánh pháp luật về chấm dứt hợp đồng của Việt Nam với đồng thời pháp luật của ba quốc gia Anh, Đức và Trung Quốc. Có thể kể tới một số công trinh nghiên cứu sau đây: * Sách chuyên khảo: Cuốn “Textbook on Contract Law” của tác giả Jill Poole, Oxford University Press, 8th edition, 2006; cuốn “Contract Law” của tác giả Catherine Elliott & Frances Quinn, 2009, Pearson Longman; “Contract Law”, 2013, Routledge của tác giả Mary Charman giới thiệu, phân tích về luật hợp đồng của Anh. Tác giả Basil S Markesinis, Hannes Unberath and Angus Johnston viết “The German Law of Contract - A Comparative Treatise”, The second edition, 2006, Hart Publishing Company phân tích luật hợp đồng của Đức dưới góc nhìn so sánh với pháp luật một số quốc gia mà chủ yếu của Anh. Nghiên cứu về pháp luật Trung Quốc có cuốn “Chinese Contract Law: Theory and Practice” của tác giả Mo Zhang, 2006, Martinus Nijhoff Publishers.
Dưới góc độ so sánh có công trình của Raymond Youngs, “English, French & German Comparative Law”, 2009, Routledge – Cavendish. * Bài viết: Một số công trình như Mathias Siems, “Disgorgement of Profits for Breach of Contract-A Comparative Analysis”, 2003, Published in 7 Edinburgh Law Review 27-594; Wang Jingen and Larry A. DiMatteo, “Chinese Reception and Transplantation of Western Contract Law”, 20165; Feng Chen, “The new era of Chinese Contract Law: History, Development and A Comparative Analysis”, 20026; 3 Chi tiết Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài được thể hiện tại phần Phụ lục luận án này. 4 Nguồn: http://ssrn.com 5 Nguồn: http://heinonline.org/ 6 Nguồn: http://heinonline.org/ 10 Mo Zang, “Freedom of Contract with Chinese Legal Characteristic: A Closer Look at China’s New Contract Law”, Temple Int’s & Comp.J7; Marta Cenini – Barbara Luppi – Francesco Parisi, “The Comparative Law and Economics of Frustration in Contracts”, 2009, Minnesota Legal Studies Research Paper Series8.
Khái quát chung về tình hình nghiên cứu trong nước * Sách chuyên khảo: Tác giả Nguyễn Ngọc Khánh trong cuốn “Chế định hợp đồng trong bộ luật dân sự Việt Nam”, 2007, NXB Tư pháp đi sâu phân tích, lý giải các khía cạnh lý thuyết của chế định hợp đồng, đặc biệt có sự đối chiếu, so sánh các cách tiếp cận khác nhau, các cách hiểu khác nhau, các cách xử lý khác nhau về cùng một vấn đề được thể hiện trong các hệ thống pháp luật dân sự chủ yếu của thế giới đương đại. “Giáo trình Luật hợp đồng – Phần chung (dùng cho đào tạo sau đại học)” của tác giả Ngô Huy Cương, 2013, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội là cuốn sách cung cấp cho người đọc những vấn đề lý luận về luật hợp đồng. Tác giả Đỗ Văn Đại trong “Các biện pháp xử lý việc không thực hiện đúng hợp đồng trong pháp luật Việt Nam”, 2013, NXB Chính trị quốc gia đã trình bày những vấn đề pháp lý cơ bản về xử lý việc không thực hiện đúng hợp đồng. Đối với từng biện pháp cụ thể, tác giả phân tích rõ các quy định pháp luật, trích dẫn, bình luận các bản án liên quan của Toà án các cấp, đối chiếu, so sánh với các quy định tương ứng trong pháp luật quốc tế và pháp luật của nhiều quốc gia khác.
* Bài viết tạp chí: có thể kể tới một số công trình điển hình: Nguyễn Thị Minh, “Một số điểm khác nhau trong chế độ trách nhiệm đối với vi phạm hợp đồng theo pháp luật Việt Nam và pháp luật Australia”, Tạp chí Luật học, Số 2/1999, tr.49-52; Đỗ Văn Đại, “Vấn đề huỷ bỏ hợp đồng do có vi phạm ở Việt Nam”, Tạp chí Toà án nhân dân, 1/2009, tr. 29-34; Vũ Thị Lan Anh, “Pháp luật HĐ Hoa Kỳ và những điểm khác biệt cơ bản so với pháp luật Việt Nam”, Tạp chí Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, Số 12/2010, tr.11 – 17; Vũ Thị Lan Anh, “Chế định hợp đồng theo pháp luật Công hoà Liên bang Đức”, Tạp chí Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, Số đặc san 9/2011, tr. 89 – 94; Nguyễn Minh Hằng, Nguyễn Thuỳ Trang, “Một số vướng 7 Nguồn: http://ssrn.com 8 Nguồn: http://ssrn.com 11 mắc từ việc áp dụng chế định đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng”, Tạp chí Kiểm sát, 6/2011, tr. 18-22,26; Phạm Hồ Hoàng Long, Ngô Quốc Chiến, Hợp đồng “không hoàn hảo” và sự can thiệp của toà án, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 24(400) tháng 12/2019; Trương Nhật Quang, Ngô Thái Ninh, “Vấn đề miễn trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ thanh toán trong trường hợp bất khả kháng – Covid-19”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 04, tháng 02/2020.
Đánh giá tình hình nghiên cứu những nội dung liên quan đến đề tài luận án 2. Đánh giá chung Qua tìm hiểu, nghiên cứu về các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài của luận án, bao gồm các công trình trong nước và công trình ngoài nước, có thể thấy luật hợp đồng đã được nhiều học giả trong và ngoài nước nghiên cứu, tìm hiểu. Trong đó luật hợp đồng của các nước phát triển như Anh, Đức đã được nhiều học giả trên thế giới thực hiện nghiên cứu trong các công trình đồ sộ và những năm gần đây pháp luật hợp đồng của Trung Quốc cũng nhận được sự quan tâm nghiên cứu không chỉ của các học giả Trung Quốc. Trong nước, ngoài các công trình nghiên cứu về luật hợp đồng của Việt Nam, còn xuất hiện một số các công trình nghiên cứu về luật hợp đồng của nước ngoài.
Bên cạnh đó, việc nghiên cứu so sánh luật hợp đồng của các nước cũng được một số tác giả thực hiện. Vấn đề chấm dứt hợp đồng, ở những mức độ khác nhau, đã được các học giả đề cập, nghiên cứu trong các công trình này. Trong đó, quy định về các trường hợp chấm dứt hợp đồng và hậu quả pháp lý của chấm dứt hợp đồng trong pháp luật Anh, Đức, Trung Quốc và Việt Nam đã được phân tích khá cụ thể. Luận án sẽ kế thừa những kết quả nghiên cứu đó, sử dụng chúng để nhanh chóng có những hiểu biết về pháp luật chấm dứt hợp đồng của Anh, Đức, Trung Quốc và Việt Nam để từ đó tiến hành so sánh quy định của các nước với quy định của Việt Nam.
Bên cạnh đó, qua tìm hiểu về một số công trình nghiên cứu trong nước và ngoài nước có liên quan, có thể thể nhận thấy một số vấn đề tồn tại của tình hình nghiên cứu đề tài luận án, cụ thể như sau: Một là, nhiều thông tin được phân tích trong nhiều tài liệu không còn tính thời sự 12 Do một số công trình nghiên cứu về luật hợp đồng của Anh, Đức và Trung Quốc, đặc biệt các công trình nghiên cứu dưới góc độ so sánh luật, được tiến hành ở thời điểm cách đây hàng chục năm. Có thể kể đến những phân tích so sánh về luật hợp đồng của Anh và La Mã trong cuốn “Comparative Law in a Changing World” Piter De Cruz, được thực hiện cách đây gần hai mươi năm (năm 1999); tương tự như vậy, những so sánh về luật hợp đồng giữa pháp luật của một số quốc gia đại diện cho hai dòng họ Civil Law và Common Law cũng được tiến hành từ hai mươi năm trước (năm 1998) trong cuốn “Handbook of Comparative Law”. Nhiều công trình nghiên cứu về luật hợp đồng nói chung, chấm dứt hợp đồng nói riêng của Việt Nam cũng không còn tính thời sự. Một số công trình được đề cập đến trong Phần 1, đã được thực hiện cách đây hơn mười năm, khi Bộ luật Dân sự năm 2005 vẫn chưa ra đời.
Vì vậy, những đánh giá về thực trạng pháp luật hay những đề xuất hoàn thiện pháp luật về luật hợp đồng nói chung và chấm dứt hợp đồng nói riêng, cho đến nay không còn nhiều ý nghĩa. Ví dụ công trình “Một số điểm khác nhau trong chế độ trách nhiệm đối với vi phạm hợp đồng theo pháp luật Việt Nam và pháp luật Australia” của tác giả Nguyễn Thị Minh. Hầu hết các công trình nghiên cứu có liên quan còn lại về pháp luật Việt Nam cũng được thực hiện ở thời điểm Bộ luật Dân sự 2005 vẫn còn hiệu lực, vì vậy cũng chưa thể có những bình luận các quy định về chấm dứt hợp đồng trong Bộ luật Dân sự năm 2015 của Việt Nam. Hai là, số lượng các công trình trong nước được thực hiện trong những năm gần đây nghiên cứu về luật hợp đồng của nước ngoài chưa nhiều.
Đặc biệt các công trình nghiên cứu sâu về chấm dứt hợp đồng trong pháp luật nước ngoài còn ở con số khá khiêm tốn Ở nước ta, pháp luật hợp đồng gần đây (từ thập niên 90 của thế kỷ XX trở lại đây) mới được quan tâm phát triển. Nhiều học giả đã quan tâm nghiên cứu, tìm hiểu kinh nghiệm của các nước đã có lịch sử phát triển luật hợp đồng lâu đời trên thế giới để có những đề xuất, giải pháp hoàn thiện pháp luật hợp đồng trong nước. Trong những năm gần đây có một số công trình nghiên cứu về pháp luật hợp đồng của một số nước như Mỹ, Đức, Australia, tuy nhiên còn ở mức độ rất hạn chế cả về số lượng công trình và phạm vi nghiên cứu. Cụ thể, chủ yếu chỉ có một số bài viết tạp chí mang 13 tính chất giới thiệu khái quát về luật hợp đồng của nước ngoài, chưa có những phân tích, nghiên cứu sâu về từng khía cạnh của luật hợp đồng bao gồm chấm dứt hợp đồng.
Một số cuốn sách nghiên cứu về những khía cạnh cụ thể về luật hợp đồng, ví dụ như về hiệu lực của hợp đồng (trong cuốn sách của tác giả Lê Minh Hùng), về hậu quả do vi phạm hợp đồng (trong cuốn sách của tác giả Đỗ Văn Đại) cũng có một số phân tích vài khía cạnh của luật hợp đồng nước ngoài.