Khía cạnh hoàn thành trong tiếng Pháp và tiếng Anh: Nghiên cứu về passé composé và plus-que-parfait

Chuyên khảo phân tích L aspect accomplien en francais et en angliais, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Vũ Hải Uyên
• Người hướng dẫn: M. Vũ Triết Minh
• Trường học: Université de Pédagogie de Ho Chi Minh Ville
• Chuyên ngành: Tourisme
• Đề tài: So sánh khía cạnh hoàn thành trong tiếng Pháp và tiếng Anh: Nghiên cứu về passé composé và plus-que-parfait
• Loại tài liệu: mémoire de fin d’études universitaires
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Ho Chi Minh Ville

Mục lục chi tiết

• Remerciements
• Liste des abréviations
• Index des schémas
• Index des tableaux
• Objectifs de recherche
• Questions de recherche
• Méthodes de recherche
• Plan du mémoire
• 1. CHAPITRE 1: LE TEMPS ET LA TEMPORALITÉ
• 1.1. La notion de temps
• 1.2. La polysémie de la notion de temps
• 1.3. Les différents niveaux de l’analyse du temps
• 1.3.1. Temps réel
• 1.3.2. Temps linguistique
• 1.3.3. Temps verbal
• 1.4. La temporalité verbale dans les langues à flexion
• 1.5. Définition
• 1.6. Définition
• 1.7. L’aspect lexical

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Khía Cạnh Hoàn Thành Trong Ngữ Pháp Pháp Anh

Bài viết này tập trung vào việc so sánh khía cạnh hoàn thành (aspect) trong tiếng Pháp và tiếng Anh, đặc biệt thông qua việc phân tích passé composé và plus-que-parfait. Khía cạnh hoàn thành thể hiện cách người nói nhìn nhận một hành động đã kết thúc hoặc có ảnh hưởng đến thời điểm hiện tại. Việc hiểu rõ sự tương đồng và khác biệt giữa hai ngôn ngữ này có thể giúp người học tiếng Pháp, đặc biệt là người Việt Nam đã quen thuộc với tiếng Anh, nắm vững cách sử dụng các thì quá khứ một cách chính xác. Nghiên cứu này sử dụng phương pháp đối chiếu ngữ pháp và phân tích ngữ liệu thực tế để làm sáng tỏ vấn đề. "L’aspect est défini comme « la façon d’envisager l’action sous l’angle de son déroulement » selon Berland-Delépine (2018 : 119)." Điều này nhấn mạnh rằng khía cạnh (aspect) là góc nhìn của người nói về diễn tiến của một sự kiện.

1.1. Định Nghĩa và Tầm Quan Trọng của Khía Cạnh Hoàn Thành

Khía cạnh hoàn thành (perfective aspect) trong ngôn ngữ học mô tả cách thức một hành động được trình bày như một tổng thể, đã kết thúc và có kết quả rõ ràng. Trong tiếng Pháp, passé composé và plus-que-parfait là hai thì chính thể hiện khía cạnh hoàn thành. Tương tự, trong tiếng Anh, các thì past perfect và present perfect đóng vai trò tương đương. Hiểu rõ khái niệm này là yếu tố then chốt để nắm vững sự khác biệt ngữ nghĩa tinh tế giữa các thì quá khứ trong cả hai ngôn ngữ. Ví dụ, sự khác biệt giữa 'J'ai mangé' và 'Je mangeais' không chỉ là về thời gian mà còn về cách người nói nhìn nhận hành động ăn.

1.2. Mục Tiêu Nghiên Cứu Passé Composé và Plus Que Parfait

Nghiên cứu này tập trung vào hai thì cụ thể: passé composé (quá khứ ghép) và plus-que-parfait (quá khứ hoàn thành) trong tiếng Pháp. Mục tiêu là xác định các thì tương đương trong tiếng Anh được sử dụng để dịch hai thì này. Việc so sánh cách sử dụng và ý nghĩa của passé composé và plus-que-parfait với các thì quá khứ trong tiếng Anh sẽ giúp làm rõ những khó khăn mà người học tiếng Pháp thường gặp phải, đặc biệt khi chuyển đổi giữa hai ngôn ngữ. Điều này bao gồm việc hiểu rõ khi nào nên sử dụng simple past, present perfect, hoặc past perfect để diễn đạt chính xác ý nghĩa của passé composé và plus-que-parfait.

II. Thách Thức Khi Dịch Passé Composé Sang Tiếng Anh

Một trong những thách thức lớn nhất đối với người học tiếng Pháp là việc dịch chính xác passé composé sang tiếng Anh. Passé composé có thể được dịch bằng nhiều thì khác nhau trong tiếng Anh, tùy thuộc vào ngữ cảnh và ý nghĩa muốn truyền đạt. Việc lựa chọn thì tiếng Anh phù hợp đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về cả ngữ pháp tiếng Pháp và tiếng Anh. Pérennec (2002 : 31) đã lập bảng so sánh sự tương ứng giữa passé composé, plus-que-parfait và các thì tiếng Anh. Đây là một điểm khởi đầu hữu ích nhưng cần được áp dụng một cách linh hoạt.

2.1. Sự Đa Nghĩa của Passé Composé và Các Cách Dịch

Passé composé trong tiếng Pháp có thể diễn đạt nhiều ý nghĩa khác nhau, từ hành động xảy ra và kết thúc trong quá khứ gần đến hành động có ảnh hưởng đến hiện tại. Điều này dẫn đến việc nó có thể được dịch bằng simple past, present perfect, hoặc thậm chí past perfect continuous trong tiếng Anh. Ví dụ, câu 'J'ai mangé' có thể được dịch là 'I ate' (đơn thuần kể về hành động trong quá khứ) hoặc 'I have eaten' (nhấn mạnh kết quả của hành động). Sự lựa chọn phụ thuộc vào ý định của người nói.

2.2. Ngữ Cảnh và Ý Nghĩa Quyết Định Cách Dịch Passé Composé

Ngữ cảnh đóng vai trò quan trọng trong việc xác định cách dịch passé composé chính xác nhất. Một câu passé composé trong một đoạn văn kể chuyện có thể được dịch bằng simple past, trong khi một câu passé composé trong một cuộc hội thoại có thể cần được dịch bằng present perfect để duy trì tính tự nhiên của ngôn ngữ. Việc xem xét mối liên hệ giữa các sự kiện và thời điểm diễn ra chúng là rất quan trọng. Sự tinh tế này thường bị bỏ qua trong các giáo trình ngữ pháp truyền thống, dẫn đến những lỗi dịch thuật phổ biến.

III. Dịch Plus Que Parfait Past Perfect và Các Lựa Chọn Khác

Plus-que-parfait thường được coi là tương đương với past perfect trong tiếng Anh, nhưng việc dịch thuật không phải lúc nào cũng đơn giản. Trong một số trường hợp, plus-que-parfait có thể được dịch bằng simple past hoặc các cấu trúc khác để diễn đạt ý nghĩa một cách tự nhiên hơn trong tiếng Anh. Việc hiểu rõ chức năng của plus-que-parfait trong việc diễn tả hành động xảy ra trước một thời điểm khác trong quá khứ là rất quan trọng. Nghiên cứu về sự khác biệt ngữ pháp giữa hai ngôn ngữ sẽ làm rõ các trường hợp đặc biệt.

3.1. Khi Nào Nên Dùng Past Perfect Dịch Plus Que Parfait

Past perfect là lựa chọn phổ biến nhất khi dịch plus-que-parfait, đặc biệt khi muốn nhấn mạnh rằng một hành động đã xảy ra trước một hành động khác trong quá khứ. Cấu trúc này thường được sử dụng để thiết lập bối cảnh hoặc cung cấp thông tin nền trong một câu chuyện. Tuy nhiên, việc lạm dụng past perfect có thể khiến văn bản trở nên cứng nhắc và thiếu tự nhiên. Cần cân nhắc kỹ lưỡng ngữ cảnh trước khi quyết định sử dụng past perfect.

3.2. Simple Past và Các Phương Án Thay Thế Past Perfect

Trong một số trường hợp, simple past có thể được sử dụng thay cho past perfect khi thứ tự thời gian giữa các hành động đã được thiết lập rõ ràng từ ngữ cảnh. Việc sử dụng simple past có thể làm cho câu văn trở nên trôi chảy và dễ đọc hơn. Ngoài ra, các cấu trúc như 'had already...', 'had just...', hoặc 'before...' có thể được sử dụng để thay thế past perfect và diễn đạt ý nghĩa tương tự một cách tinh tế hơn.

IV. Phân Tích Ngữ Liệu L Étranger và Bản Dịch Tiếng Anh

Nghiên cứu này sử dụng cuốn tiểu thuyết "L'Étranger" (Người xa lạ) của Albert Camus và một trong các bản dịch tiếng Anh của nó làm ngữ liệu phân tích. Việc phân tích cách dịch passé composé và plus-que-parfait trong một tác phẩm văn học nổi tiếng sẽ cung cấp những ví dụ thực tế về các lựa chọn dịch thuật khác nhau và hiệu quả của chúng. Việc phân tích ngữ liệu giúp làm rõ những điểm tương đồng và khác biệt giữa ngữ pháp tiếng Pháp và ngữ pháp tiếng Anh trong việc diễn đạt khía cạnh hoàn thành.

4.1. Cách Dịch Passé Composé Trong L Étranger

Phân tích cho thấy passé composé trong "L'Étranger" thường được dịch bằng simple past trong bản dịch tiếng Anh, đặc biệt khi kể lại các sự kiện trong quá khứ một cách khách quan. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, present perfect hoặc past perfect được sử dụng để nhấn mạnh kết quả của hành động hoặc thiết lập bối cảnh. Ví dụ: 'J'ai tué l'arabe' có thể được dịch là 'I killed the Arab' hoặc 'I have killed the Arab', tùy thuộc vào mục đích của người dịch.

4.2. Cách Dịch Plus Que Parfait Trong L Étranger

Hầu hết các trường hợp plus-que-parfait trong "L'Étranger" được dịch bằng past perfect trong bản dịch tiếng Anh. Điều này phản ánh sự tương đồng trực tiếp về mặt ngữ pháp giữa hai thì. Tuy nhiên, có một số trường hợp hiếm hoi simple past được sử dụng khi ngữ cảnh đã đủ rõ ràng. Việc phân tích các trường hợp này giúp hiểu rõ hơn về sự linh hoạt trong việc dịch thuật và tầm quan trọng của việc xem xét ngữ cảnh.

V. Ứng Dụng và Kết Luận Tối Ưu Dạy và Học Ngữ Pháp

Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng đối với việc dạy và học ngữ pháp tiếng Pháp, đặc biệt cho người học có nền tảng tiếng Anh. Việc nhấn mạnh những điểm tương đồng và khác biệt giữa hai ngôn ngữ có thể giúp người học tránh được những lỗi sai phổ biến và nắm vững cách sử dụng passé composé và plus-que-parfait một cách chính xác. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để phát triển các tài liệu giảng dạy hiệu quả hơn và các bài tập thực hành phù hợp. Việc hiểu rõ tương đương thì trong tiếng Pháp và tiếng Anh sẽ hỗ trợ quá trình học tập.

5.1. Phương Pháp Dạy Học So Sánh Ngữ Pháp Pháp Anh

Áp dụng phương pháp so sánh đối chiếu ngữ pháp Pháp-Anh giúp học viên hiểu rõ hơn cấu trúc và cách sử dụng các thì quá khứ, đặc biệt là passé composé và plus-que-parfait. Giáo viên có thể sử dụng các ví dụ cụ thể và các bài tập dịch thuật để minh họa những điểm tương đồng và khác biệt. Việc khuyến khích học viên tự phân tích và so sánh các ví dụ thực tế cũng là một phương pháp hiệu quả.

5.2. Tài Liệu Hỗ Trợ Học Tập và Thực Hành Dịch Thuật

Phát triển các tài liệu học tập tập trung vào việc so sánh cách sử dụng passé composé và cách sử dụng plus-que-parfait với các thì tiếng Anh tương ứng. Các tài liệu này nên bao gồm các bài tập dịch thuật, các bài tập điền khuyết và các bài tập phân tích ngữ liệu. Việc cung cấp các ví dụ thực tế từ văn học và các nguồn khác cũng sẽ giúp học viên hiểu rõ hơn về cách sử dụng các thì này trong các ngữ cảnh khác nhau.

VI. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Khía Cạnh Hoàn Thành Trong Dịch Thuật

Nghiên cứu này mở ra nhiều hướng nghiên cứu tiềm năng trong tương lai. Một hướng đi là nghiên cứu sâu hơn về vai trò của khía cạnh (aspect) trong dịch thuật giữa tiếng Pháp và tiếng Anh, bao gồm cả các thì khác ngoài passé composé và plus-que-parfait. Một hướng khác là nghiên cứu về cách người học tiếng Pháp Việt Nam tiếp thu và sử dụng các thì quá khứ, và phát triển các phương pháp giảng dạy hiệu quả hơn dựa trên những phát hiện này. Nghiên cứu về thời gian trong tiếng Pháp và thời gian trong tiếng Anh cũng là một hướng đi tiềm năng.

6.1. Nghiên Cứu Về Khía Cạnh Không Hoàn Thành và Các Thì Liên Quan

Mở rộng phạm vi nghiên cứu để bao gồm cả khía cạnh không hoàn thành (imperfective aspect) và các thì liên quan, như imparfait trong tiếng Pháp và past continuous trong tiếng Anh. Việc so sánh cách sử dụng và ý nghĩa của các thì này sẽ cung cấp một bức tranh toàn diện hơn về cách thức diễn đạt thời gian và khía cạnh (aspect) trong hai ngôn ngữ.

6.2. Phát Triển Các Công Cụ Hỗ Trợ Dịch Thuật Ngữ Pháp Tự Động

Sử dụng kết quả nghiên cứu để phát triển các công cụ hỗ trợ dịch thuật ngữ pháp tự động, giúp người dịch lựa chọn các thì tiếng Anh phù hợp nhất khi dịch từ tiếng Pháp. Các công cụ này có thể dựa trên các quy tắc ngữ pháp, các mô hình ngôn ngữ và các thuật toán học máy. Việc phát triển các công cụ này sẽ giúp cải thiện chất lượng và hiệu quả của quá trình dịch thuật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển không ngừng của xã hội hiện đại, nhu cầu hợp tác và trao đổi thông tin giữa các quốc gia ngày càng trở nên cấp thiết. Việc học ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Pháp và tiếng Anh, đóng vai trò then chốt trong việc mở rộng cơ hội giao tiếp và phát triển trí tuệ. Theo ước tính, tiếng Pháp là một trong những ngôn ngữ được sử dụng rộng rãi trên thế giới, đồng thời tiếng Anh cũng là ngôn ngữ phổ biến nhất trong giao tiếp quốc tế. Tuy nhiên, người học tiếng Pháp, đặc biệt là người Việt Nam, thường gặp khó khăn trong việc nắm bắt và sử dụng chính xác các thì và khía cạnh ngữ pháp, nhất là các thì quá khứ như passé composé (PC) và plus-que-parfait (PQP).

Luận văn tập trung nghiên cứu khía cạnh hoàn thành (aspect accompli) trong tiếng Pháp và tiếng Anh, cụ thể là sự tương ứng giữa passé composé và plus-que-parfait trong tiếng Pháp với các thì trong tiếng Anh như simple past, present perfect, past perfect, và các dạng tiếp diễn. Mục tiêu chính của nghiên cứu là làm rõ cách thức các thì tiếng Anh thể hiện khía cạnh hoàn thành của các thì quá khứ trong tiếng Pháp, từ đó hỗ trợ người học tiếng Pháp có nền tảng tiếng Anh phát triển kỹ năng ngôn ngữ hiệu quả hơn.

Phạm vi nghiên cứu được giới hạn trong việc phân tích các dữ liệu thu thập từ tác phẩm văn học nổi tiếng "L’Étranger" của Albert Camus và bản dịch tiếng Anh của Matthew Ward, với tổng cộng khoảng 1750 trường hợp passé composé và 325 trường hợp plus-que-parfait được khảo sát. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở lý thuyết và thực tiễn cho việc giảng dạy tiếng Pháp, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả học tập của người học Việt Nam thông qua việc so sánh ngôn ngữ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về thời gian và khía cạnh ngữ pháp trong ngôn ngữ học, đặc biệt là các quan điểm của Gosselin, Barceló và Brès về khía cạnh hoàn thành (aspect accompli) và thời gian ngôn ngữ. Ba khái niệm chính được làm rõ gồm:

• Thời gian thực (temps réel): Là thời gian khách quan, không phụ thuộc vào nhận thức con người, ví dụ như các sự kiện lịch sử có ngày tháng cụ thể.
• Thời gian ngôn ngữ (temps linguistique): Là cách thức biểu đạt thời gian trong ngôn ngữ, mang tính chủ quan và liên quan đến quan điểm người nói.
• Thì ngữ pháp (temps verbal): Là các hình thức biến đổi của động từ để biểu thị thời gian và khía cạnh, như passé composé, plus-que-parfait trong tiếng Pháp và simple past, present perfect trong tiếng Anh.

Ngoài ra, nghiên cứu áp dụng phân loại các loại hành động (procès) theo tính chất động, hữu đích và điểm thời gian, dựa trên phân loại của Gosselin (2021), gồm: trạng thái, hoạt động, hoàn thành và kết thúc. Lý thuyết về khía cạnh perfective và progressive trong tiếng Anh cũng được sử dụng để phân tích sự tương ứng với các thì tiếng Pháp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích so sánh ngôn ngữ dựa trên corpus gồm tác phẩm "L’Étranger" của Albert Camus và bản dịch tiếng Anh của Matthew Ward. Tổng số mẫu phân tích gồm khoảng 1750 trường hợp passé composé và 325 trường hợp plus-que-parfait.

Quá trình nghiên cứu gồm hai giai đoạn chính:

1. Nghiên cứu lý thuyết: Tổng hợp và phân tích các khái niệm về thời gian, khía cạnh trong tiếng Pháp và tiếng Anh từ các tài liệu học thuật uy tín.
2. Phân tích corpus: Thu thập và thống kê các trường hợp sử dụng passé composé và plus-que-parfait trong văn bản gốc và đối chiếu với các thì tương ứng trong bản dịch tiếng Anh. Phân loại các trường hợp theo chức năng ngữ pháp và ngữ cảnh sử dụng.

Phương pháp chọn mẫu là chọn toàn bộ các trường hợp xuất hiện của hai thì quá khứ trong tác phẩm để đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp định tính kết hợp định lượng, sử dụng bảng thống kê và biểu đồ minh họa tần suất và tỷ lệ các dạng thì tương ứng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ chuyển đổi passé composé sang thì tiếng Anh:

   • Khoảng 96.9% (1696/1750) các trường hợp passé composé được dịch sang simple past.
   • 1.9% (34/1750) được dịch sang present perfect.
   • 0.6% còn lại được dịch sang past perfect hoặc past continuous.

2. Phân loại passé composé trong corpus:

   • Phần lớn passé composé trong văn bản là các hành động kể chuyện (narratif), chiếm 93.5% (1628/1750), được dịch chủ yếu sang simple past.
   • Các trường hợp passé composé trong đối thoại chiếm khoảng 4%, trong đó có 53% được dịch sang present perfect, thể hiện sự liên kết với hiện tại.

3. Tỷ lệ chuyển đổi plus-que-parfait sang thì tiếng Anh:

   • 81.8% (266/325) các trường hợp plus-que-parfait được dịch sang past perfect.
   • 13.6% (44/325) được dịch sang simple past, thường trong các chuỗi hành động nối tiếp nhau, khi past perfect chỉ được dùng cho hành động đầu tiên để thiết lập khía cạnh hoàn thành.

4. Sự khác biệt về khía cạnh giữa tiếng Pháp và tiếng Anh:

   • Passé composé trong tiếng Pháp vừa thể hiện khía cạnh hoàn thành vừa có thể mang khía cạnh toàn bộ (global aspect), trong khi simple past tiếng Anh chủ yếu biểu thị khía cạnh toàn bộ.
   • Present perfect tiếng Anh được dùng để nhấn mạnh kết quả còn ảnh hưởng đến hiện tại, tương ứng với passé composé trong các trường hợp có liên hệ với hiện tại.
   • Past perfect tiếng Anh tương ứng chặt chẽ với plus-que-parfait tiếng Pháp trong việc biểu thị hành động hoàn thành trước một thời điểm trong quá khứ.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy sự tương đồng và khác biệt rõ ràng trong cách biểu đạt khía cạnh hoàn thành giữa tiếng Pháp và tiếng Anh. Việc passé composé chủ yếu được dịch sang simple past phản ánh tính chất kể chuyện của tác phẩm, nơi các hành động được trình bày theo trình tự thời gian một cách toàn bộ, không nhấn mạnh kết quả hiện tại. Điều này phù hợp với quan điểm cho rằng passé composé có thể mang khía cạnh toàn bộ (PC2) trong ngữ cảnh kể chuyện.

Ngược lại, present perfect trong tiếng Anh được sử dụng trong các đoạn đối thoại hoặc những câu có yếu tố liên hệ với hiện tại, thể hiện rõ khía cạnh hoàn thành với kết quả còn tồn tại, điều này giúp người học nhận biết sự khác biệt ngữ nghĩa giữa các thì.

Việc plus-que-parfait chủ yếu được dịch sang past perfect cho thấy sự tương đồng về mặt ngữ pháp và ngữ nghĩa giữa hai ngôn ngữ trong việc biểu thị hành động hoàn thành trước một thời điểm quá khứ. Tuy nhiên, một số trường hợp plus-que-parfait được dịch sang simple past do đặc điểm ngữ cảnh và sự lựa chọn của người dịch, cho thấy tính linh hoạt trong việc sử dụng thì tiếng Anh để diễn đạt khía cạnh hoàn thành.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ các thì tiếng Anh tương ứng với passé composé và plus-que-parfait, cũng như bảng phân loại các trường hợp theo chức năng ngữ pháp (kể chuyện, đối thoại).

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giảng dạy khía cạnh hoàn thành trong tiếng Pháp và tiếng Anh: Cần xây dựng các bài giảng và tài liệu tập trung vào sự khác biệt và tương đồng giữa passé composé, plus-que-parfait và các thì tiếng Anh như simple past, present perfect, past perfect để giúp người học nhận thức rõ hơn về cách sử dụng.

2. Phát triển bài tập so sánh song ngữ: Thiết kế các bài tập thực hành dựa trên các đoạn văn có sử dụng passé composé và plus-que-parfait cùng bản dịch tiếng Anh để người học luyện tập kỹ năng nhận diện và chuyển đổi thì phù hợp.

3. Ứng dụng công nghệ hỗ trợ học tập: Sử dụng phần mềm và ứng dụng học ngôn ngữ có chức năng phân tích ngữ pháp song ngữ, giúp người học tự động nhận diện và so sánh các thì trong tiếng Pháp và tiếng Anh.

4. Đào tạo giáo viên chuyên sâu về ngữ pháp so sánh: Tổ chức các khóa bồi dưỡng cho giáo viên tiếng Pháp và tiếng Anh về lý thuyết và thực hành giảng dạy khía cạnh hoàn thành, nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và hỗ trợ người học hiệu quả.

Các giải pháp trên nên được triển khai trong vòng 1-2 năm, với sự phối hợp giữa các cơ sở đào tạo ngôn ngữ, các chuyên gia ngôn ngữ học và nhà phát triển công nghệ giáo dục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên tiếng Pháp và tiếng Anh: Luận văn cung cấp cơ sở lý thuyết và thực tiễn giúp giáo viên hiểu sâu về khía cạnh hoàn thành và cách chuyển đổi thì giữa hai ngôn ngữ, từ đó cải thiện phương pháp giảng dạy.

2. Người học tiếng Pháp có nền tảng tiếng Anh: Những người này sẽ được hỗ trợ trong việc nhận biết và sử dụng chính xác các thì quá khứ, đặc biệt là passé composé và plus-que-parfait, qua việc so sánh với các thì tiếng Anh tương ứng.

3. Nhà nghiên cứu ngôn ngữ học so sánh: Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá cho các nghiên cứu về ngữ pháp so sánh, khía cạnh ngữ pháp và dịch thuật giữa tiếng Pháp và tiếng Anh.

4. Biên dịch viên và dịch giả: Những người làm công tác dịch thuật sẽ có thêm hiểu biết về cách thức chuyển đổi các thì quá khứ giữa hai ngôn ngữ, giúp nâng cao chất lượng bản dịch, đặc biệt trong lĩnh vực văn học.

Câu hỏi thường gặp

1. Passé composé và simple past có phải lúc nào cũng tương đương?
   Không hoàn toàn. Passé composé thường được dịch sang simple past trong các trường hợp kể chuyện, nhưng cũng có thể dịch sang present perfect khi nhấn mạnh kết quả còn ảnh hưởng đến hiện tại.

2. Plus-que-parfait tiếng Pháp tương ứng với thì nào trong tiếng Anh?
   Chủ yếu tương ứng với past perfect trong tiếng Anh, biểu thị hành động hoàn thành trước một thời điểm trong quá khứ.

3. Tại sao một số plus-que-parfait lại được dịch sang simple past?
   Do đặc điểm ngữ cảnh và sự lựa chọn của người dịch, khi chuỗi hành động nối tiếp nhau, past perfect chỉ dùng cho hành động đầu tiên để thiết lập khía cạnh hoàn thành, các hành động sau dùng simple past.

4. Present perfect trong tiếng Anh có thể thay thế passé composé không?
   Trong một số trường hợp có liên hệ với hiện tại, present perfect có thể thay thế passé composé, đặc biệt trong các đoạn đối thoại hoặc khi nhấn mạnh kết quả còn tồn tại.

5. Làm thế nào để người học tiếng Pháp sử dụng đúng passé composé và plus-que-parfait?
   Người học cần hiểu rõ khái niệm về khía cạnh hoàn thành, luyện tập qua các bài tập so sánh với tiếng Anh, và chú ý đến ngữ cảnh sử dụng để chọn thì phù hợp.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ sự tương đồng và khác biệt trong biểu đạt khía cạnh hoàn thành giữa passé composé, plus-que-parfait trong tiếng Pháp và các thì quá khứ trong tiếng Anh.
• Phân tích corpus "L’Étranger" cho thấy passé composé chủ yếu được dịch sang simple past, trong khi plus-que-parfait tương ứng với past perfect.
• Kết quả nghiên cứu góp phần nâng cao hiểu biết về ngữ pháp so sánh và hỗ trợ người học tiếng Pháp có nền tảng tiếng Anh.
• Đề xuất các giải pháp giảng dạy và học tập nhằm cải thiện kỹ năng sử dụng thì quá khứ trong tiếng Pháp.
• Khuyến khích tiếp tục nghiên cứu mở rộng về các khía cạnh ngữ pháp khác và ứng dụng trong giảng dạy ngoại ngữ.

Để nâng cao hiệu quả học tập, người học và giáo viên nên áp dụng các kiến thức và phương pháp được đề xuất trong luận văn, đồng thời tiếp tục thực hành và nghiên cứu sâu hơn về ngữ pháp so sánh giữa tiếng Pháp và tiếng Anh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

UNIVERSITÉ DE PÉDAGOGIE DE HOCHIMINH VILLE DÉPARTEMENT DE FRANÇAIS FILIÈRE DE TOURISME MÉMOIRE DE FIN D’ÉTUDES UNIVERSITAIRES L’ASPECT ACCOMPLI EN FRANÇAIS ET EN ANGLAIS : CAS DU PASSÉ COMPOSÉ ET DU PLUS-QUE-PARFAIT Sous la direction de: M.Vũ Triết Minh Réalisé par : Vũ Hải Uyên- 44.185 - Avril 2022 i - UNIVERSITÉ DE PÉDAGOGIE DE HOCHIMINH VILLE DÉPARTEMENT DE FRANÇAIS FILIÈRE DE TOURISME MÉMOIRE DE FIN D’ÉTUDES UNIVERSITAIRES L’ASPECT ACCOMPLI EN FRANÇAIS ET EN ANGLAIS : CAS DU PASSÉ COMPOSÉ ET DU PLUS-QUE-PARFAIT Sous la direction de: M.Vũ Triết Minh Réalisé par : Vũ Hải Uyên- 44.185 - Avril 2022 ii - Remerciements D’abord, permettez-moi d’adresser mes sincères remerciements à l’Université de Pédagogie de Ho Chi Minh–Ville qui m’a permis cette formation et qui m’a offert un excellent environnement pour travailler et faire valoir mes capacités pendant le temps de mes études. Ensuite, je tiens également à remercier tous les professeurs du Département de Français pour m’avoir toujours aidée et fourni des conditions favorables lors de la rédaction de ce mémoire. En particulier, je voudrais exprimer toute ma reconnaissance au directeur de ce mémoire M. Vũ Triết Minh pour le temps qu’il a consacré à m’avoir guidée, aidée et conseillée.

En fait, grâce à sa patience, sa disponibilité et ses conseils, je suis arrivée jusqu’au bout de ce travail. Enfin, je désire aussi remercier ma famille et mes amis pour leur soutien constant et leurs encouragements. Avec mon respect, ma gratitude et mes sincères remerciements. Ho Chi Minh–Ville, le 24/04/2022 Vũ Hải Uyên i Liste des abréviations PC Passé composé PQP Plus-que-parfait FA Futur antérieur IMP Imparfait PR Présent FS Futur simple PS Passé simple ii Index des schémas Schéma 1: Le temps réel.

5 Schéma 2 : Le temps linguistique selon Vũ Triết Minh (2021). 6 Index des tableaux Tableau 1: Types de procès selon Gosselin (2021 : 28). 10 Tableau 2: L’aspect accompli selon Barceló et Brès (2006 : 13). 13 Tableau 3: Correspondances du PC et du PQP en anglais selon Pérennec (2002 : 31).

17 Tableau 4: Recensement des occurrences dans le corpus. 25 iii TABLE DES MATIÈRES Remerciements .i Liste des abréviations .ii Index des schémas. iii Index des tableaux. Objectifs de recherche.

Questions de recherche. Méthodes de recherche. Plan du mémoire. 3 CHAPITRE 1: LE TEMPS ET LA TEMPORALITÉ.

La notion de temps. La polysémie de la notion de temps. Les différents niveaux de l’analyse du temps. La temporalité verbale dans les langues à flexion.

11 CHAPITRE 2: L’ASPECT ACCOMPLI EN FRANÇAIS ET EN ANGLAIS. L’aspect accompli en français. Le passé composé. Point de vue polysémiste.

Point de vue monosémiste. Le plus-que-parfait. Les temps pour traduire l’aspect accompli en anglais. Les aspects grammaticaux en anglais.

L’aspect non-perfectif/non-progressif. Le simple past. Le present perfect. Le past perfect (ou le pluperfect).

Le present perfect continuous. Le past perfect continuous. Le past continuous. 22 CHAPITRE 3: ÉTUDE DE CORPUS.

Présentation de « L’Étranger » d’Albert Camus. Biographie d’Albert Camus. Résumé de L’Étranger. Particularité de L’Étranger.

Le passé composé traduit par le simple past. Le passé composé narratif. Le passé composé du dialogue. Le passé composé traduit par le present perfect.

Le passé composé du dialogue. Le passé composé narratif. Le passé composé traduit par le past perfect. Le passé composé traduit par le past continuous.

Le plus-que-parfait traduit par le past perfect. Le plus-que-parfait traduit par le simple past. Le plus-que-parfait traduit par le present perfect. Le plus-que-parfait traduit par le past perfect continuous.

Le plus-que-parfait traduit par le past continuous. Problématique Aujourd’hui, le monde change et se développe constamment. Par conséquent, le besoin de coopération et d’échange d’informations attire de plus en plus d’attention et joue un rôle important dans la société actuelle. Dans ces circonstances, l’apprentissage des langues étrangères, excellent outil d’échange, est devenu prioritaire pour tout le monde.

Savoir parler une ou deux langues étrangères aide donc à développer son esprit intellectuel et à avoir plus d’opportunités d’emploi à l’avenir. À côté de l’anglais, le français est une des langues les plus parlées et apprises dans le monde. Son apprentissage présente beaucoup de difficultés aux vrais débutants adultes surtout au niveau de la syntaxe et la grammaire. En effet, les apprenants peinent à maîtriser le bon usage des temps verbaux en français, qui parfois leur est mal expliqué par les enseignants.

Or, l’anglais est aussi une langue à temps verbal et exprime sans doute au niveau de sa conjugaison verbale des valeurs temporelles et aspectuelles tout comme le français. Une étude contrastive pourrait dans ce cas aider à dégager les ressemblances et dissemblances entre les deux langues sur le plan aspectuo-temporel, ce qui favoriserait l’acquisition des temps verbaux en français par les apprenants vietnamiens, surtout lorsque la plupart d’eux ont tous eu une connaissance de base, sinon développée en l’anglais. D’ailleurs, pour les langues flexionnelles à temps verbal comme le français et l’anglais, la maîtrise des catégories d’aspect et de temps est indispensable pour aider les apprenants à mieux comprendre comment utiliser les temps verbaux. En fait, l’aspect est défini comme « la façon d’envisager l’action sous l’angle de son déroulement » selon Berland-Delépine (2018 : 119).

Autrement dit, c’est le regard du locuteur sur le déroulement d’un procès. Partant de ce constat, nous proposons une recherche comparative sur les valeurs aspectuelles de l’accompli en français et en anglais intitulée « L’aspect accompli en 1 français et en anglais : cas du PC et du PQP». Notre étude a pour objectif principal de comprendre par quels temps verbaux anglais sont traduits le PC et le PQP français. Objectifs de recherche Pour cette recherche, nous nous fixons les deux objectifs suivants : - L’objectif 1 : comprendre l’équivalent de l’aspect accompli en anglais.

- L’objectif 2 : étudier différents procédés grammaticaux pour traduire l’aspect accompli en anglais 3. Hypothèses Nous développons ensuite les hypothèses de travail suivantes afin de bien étayer notre argument. - Tout d’abord, nous supposons que le français et l’anglais étant tous les deux systèmes de langue flexionnelle à temps verbal, les « tenses » en anglais expriment, tout comme le français, des valeurs aspectuo-temporelles. C’est-à-dire que le temps indique non seulement le cadre chronologique dans le lequel le procès se trouve situé mais indique aussi le regard du locuteur sur le procès.

- Ensuite, comme l’aspect est défini comme le point de vue du locuteur sur le déroulement interne du procès, il est très probable que l’aspect d’un procès peut varier selon différents locuteurs parlant des langues différentes. Par conséquent, par quelque temps que soient traduits le PC et le PQP en anglais, nous ne croyons pas qu’il puisse y avoir une correspondance un par un dans l’emploi des temps verbaux entre les deux langues. Questions de recherche Pour bien encadrer l’objectif de notre étude, nous posons deux questions de recherche suivantes : - L’aspect accompli en français s’exprime par quel aspect et donc par quels temps en anglais ? - À quels temps en anglais le PC et le PQP français sont équivalents ? 2 5. Méthodes de recherche En premier lieu, nous procéderons à étudier l’état de l’art pour clarifier les notions clés de notre problématique : le temps, la temporalité, l’aspect, l’aspect accompli en français et en anglais.

Cette étape nous permettra d’avoir une vue panoramique sur la temporalité anglaise ainsi que de comprendre l’expression grammaticale de l’aspect accompli dans cette langue. En deuxième lieu, en vue de mettre en évidence les procédés de traduction de l’aspect accompli du français en anglais, nous envisageons de mener une analyse comparative sur le roman « L’Étranger » (1942) d’Albert Camus et une de ses traductions anglaises. Dans cette étape, après avoir relevé les occurrences du PC et du PQP français, nous essayerons de voir comment ils sont traduits en anglais. Plan du mémoire Notre mémoire se compose de 4 parties : D’abord, dans l’introduction, nous aborderons la problématique, les objectifs, les hypothèses, les questions et les méthodes de recherche.

Ensuite, dans le chapitre 1, nous présenterons le cadre théorique relatif au temps et à la temporalité verbale dans les langues à flexion. Puis, dans le chapitre 2, nous parlerons des conceptions concernant l’aspect accompli en français et en anglais. Ensuite, dans le chapitre 3, nous analyserons le corpus (l’Étranger de l’Albert Camus) pour savoir comment l’aspect accompli (le PC et le PQP) se traduit en anglais. Enfin, c’est la conclusion de notre mémoire.

3 CHAPITRE 1: LE TEMPS ET LA TEMPORALITÉ 1. La notion de temps 1. La polysémie de la notion de temps En réalité, le mot « temps » est polysémique. Autrement dit, selon chaque interprétation ou chaque contexte, il peut avoir une définition différente.

Il suffit de consulter un dictionnaire comme Larousse1, pour en rendre compte. En effet, nous y avons trouvé pas moins de 22 acceptions de l’entrée « temps » : - Notion fondamentale liée à la localisation temporelle des événements : Situer une histoire dans le temps. - Phrase d’une opération et d’une action : Un projet réalisé en deux temps. - Moment défavorable pour démarrer de telle ou telle action : Il est temps d’y aller.

- Moments ou époques où se situent un événement ainsi que des moments, des périodes, des saisons de l’année : Le printemps est le temps des cerises. - Temps vécu lié à une expérience personnelle : Avec le temps, on oubliera cette défaite. - Durée considérée comme une quantité mesurable: Ce procédé nous fera gagner du temps. - La conjugaison verbale: Conjuguez le verbe « dormir » au temps présent de l’indicatif.

Ensuite, il est intéressant ensuite de noter que cette « polysémie » un peu fâcheuse n’existe qu’en français. En fait, en vietnamien ou en anglais, on distingue clairement les notions en termes de terminologie. Par exemple : en anglais, on distingue tense/time ; en vietnamien, on distingue thì/thời,… 1 En ligne: larousse. Les différents niveaux de l’analyse du temps Le temps est un terme polysémique dont il est impossible de mentionner toutes les acceptions.

Par conséquent, dans le cadre de ce mémoire, nous adoptons celles suivantes, que nous allons ensuite aborder tour à tour plus en détail : - Temps réel - Temps linguistique - Temps verbal 1. Temps réel Aussi appelé temps extralinguistique, temps cosmique, selon Dubois (1994 : 478), le temps réel est « le continuum issu du déroulement et de la succession des existences, des états et des actions ». En fait, ce temps est objectif et n’est pas soumis à la pensée humaine. Comme le montre le schéma ci-dessous : Schéma 1: Le temps réel (source : classedemyli.com) Où on voit bien la chronologie des événements : à l’extrême gauche de la droite se trouve l’époque de l’Antiquité, qui est la plus éloignée par rapport à l’ère contemporaine, laquelle se trouve à l’extrême droite de la droite.

En somme, le temps réel renvoie à des événements et des faits universels, lesquels sont datés d’une année, d’un mois, d’un jour et d’un moment précis et dès lors, ils peuvent être localisés de manière univoque sur l’axe temporel. Par exemple : Christophe 5 Colomb découvre l’Amérique en 1492, la première bombe nucléaire américaine détruit la ville japonaise d’Hiroshima le 6 août 1945… 1. Temps linguistique Soit la situation suivante sur l’axe du temps : - Il est 11h. Hùng a fini le devoir à 10h50.

(temps réel) On constate par la suite que cette situation peut être rendue en langue par autant de façons différentes : Il vient de finir le devoir. Il a fini le devoir il y a 10 minutes. Il y a 10 minutes qu’il a fini le devoir. Il a maintenant fini son devoir.

A travers ces exemples, on remarque que le temps réel diffère du temps linguistique.