Luận văn thạc sĩ vnu ls nghiên cứu so sánh về đối tượng chứng minh theo pháp luật tố tụng hình sự việt nam và liên bang nga

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu vnu ls nghiên cứu so sánh về đối tượng chứng minh theo pháp luật tố tụng hình sự việt nam và liên, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Vũ Xuân Thao
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Mạnh Hùng
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội - Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự
• Đề tài: Nghiên Cứu So Sánh Về Đối Tƣợng Chứng Minh Theo Pháp Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam Và Liên Bang Nga
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐỐI TƯỢNG CHỨNG MINH TRONG PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm, nội dung và phân loại đối tượng chứng minh trong vụ án hình sự
• 1.1.1. Khái niệm đối tượng chứng minh
• 1.1.2. Nội dung đối tượng chứng minh
• 1.1.3. Phân loại đối tượng chứng minh
• 1.1.4. Đối tượng chứng minh trong vụ án hình sự cụ thể
• 1.1.5. Ý nghĩa của việc nghiên cứu đối tượng chứng minh trong vụ án hình sự
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC QUY ĐỊNH VỀ ĐỐI TƯỢNG CHỨNG MINH TRONG PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM VÀ TRONG PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ LIÊN BANG NGA
• 2.1. Các quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam về đối tượng chứng minh
• 2.2. Đối tượng chứng minh trong pháp luật tố tụng hình sự Liên bang Nga
• 2.3. So sánh các quy định về đối tượng chứng minh trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam và trong pháp luật tố tụng hình sự Liên bang Nga
• 2.3.1. Sự tương đồng trong các quy định về đối tượng chứng minh giữa hai Bộ luật tố tụng hình sự
• 2.3.2. Sự khác biệt trong các quy định về đối tượng chứng minh giữa hai Bộ luật tố tụng hình sự
• 2.3.3. Nhận xét về các quy định về đối tượng chứng minh trong hai Bộ luật tố tụng hình sự
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN CÁC QUY ĐỊNH VỀ ĐỐI TƯỢNG CHỨNG MINH TRONG PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM TRÊN CƠ SỞ TIẾP THU KINH NGHIỆM LẬP PHÁP VỀ ĐỐI TƯỢNG CHỨNG MINH TRONG PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ LIÊN BANG NGA
• 3.1. Hoàn thiện quy định về những vấn đề phải chứng minh trong vụ án hình sự tại Điều 63 Bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam năm 2003
• 3.2. Hoàn thiện quy định về những vấn đề phải chứng minh trong vụ án hình sự do người chưa thành niên thực hiện tại Điều 302 Bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam năm 2003
• 3.3. Hoàn thiện quy định về những vấn đề phải chứng minh trong vụ án hình sự do người không có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện tại Điều 312 Bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam năm 2003
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về đối tượng chứng minh trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam và Liên bang Nga

Đối tượng chứng minh trong pháp luật tố tụng hình sự là một khái niệm quan trọng, ảnh hưởng đến quá trình giải quyết vụ án hình sự. Tại Việt Nam, pháp luật quy định rõ ràng về đối tượng chứng minh, trong khi đó, Liên bang Nga cũng có những quy định tương tự nhưng với những điểm khác biệt nhất định. Việc so sánh hai hệ thống pháp luật này sẽ giúp làm rõ hơn về khái niệm và nội dung của đối tượng chứng minh.

1.1. Khái niệm đối tượng chứng minh trong pháp luật hình sự

Đối tượng chứng minh được hiểu là tổng hợp các vấn đề cần làm rõ để giải quyết vụ án hình sự. Tại Việt Nam, đối tượng này bao gồm các tình tiết liên quan đến tội phạm và người phạm tội, trong khi đó, Liên bang Nga cũng có những quy định tương tự nhưng có sự khác biệt trong cách tiếp cận.

1.2. Nội dung và phân loại đối tượng chứng minh

Nội dung đối tượng chứng minh bao gồm các tình tiết thực tế phản ánh bản chất của sự việc liên quan đến tội phạm. Phân loại đối tượng chứng minh có thể dựa trên nhiều tiêu chí khác nhau, từ đó giúp cho việc áp dụng pháp luật được chính xác hơn.

II. Vấn đề và thách thức trong việc xác định đối tượng chứng minh

Việc xác định đối tượng chứng minh trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam và Liên bang Nga gặp phải nhiều thách thức. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến quá trình điều tra mà còn đến kết quả cuối cùng của vụ án.

2.1. Những khó khăn trong việc thu thập chứng cứ

Một trong những khó khăn lớn nhất là việc thu thập chứng cứ. Tại Việt Nam, quy trình thu thập chứng cứ còn nhiều bất cập, trong khi đó, Liên bang Nga cũng gặp phải những vấn đề tương tự, đặc biệt là trong các vụ án phức tạp.

2.2. Sự khác biệt trong quy định pháp luật giữa hai quốc gia

Sự khác biệt trong quy định pháp luật giữa Việt Nam và Liên bang Nga về đối tượng chứng minh có thể dẫn đến những hiểu lầm trong quá trình áp dụng pháp luật. Điều này cần được xem xét kỹ lưỡng để đảm bảo tính công bằng trong xét xử.

III. Phương pháp giải quyết vấn đề đối tượng chứng minh hiệu quả

Để giải quyết các vấn đề liên quan đến đối tượng chứng minh, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả từ cả hai hệ thống pháp luật. Việc học hỏi kinh nghiệm từ Liên bang Nga có thể giúp cải thiện quy trình tố tụng tại Việt Nam.

3.1. Áp dụng các quy định pháp luật hiện hành

Việc áp dụng các quy định pháp luật hiện hành một cách đồng bộ và hiệu quả là rất quan trọng. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan tố tụng để đảm bảo việc thu thập chứng cứ được thực hiện đúng quy định.

3.2. Học hỏi kinh nghiệm từ Liên bang Nga

Liên bang Nga có nhiều kinh nghiệm trong việc quy định và áp dụng đối tượng chứng minh. Việc nghiên cứu và áp dụng những kinh nghiệm này có thể giúp cải thiện quy trình tố tụng tại Việt Nam.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về đối tượng chứng minh

Việc nghiên cứu và ứng dụng các quy định về đối tượng chứng minh trong thực tiễn là rất cần thiết. Kết quả nghiên cứu sẽ giúp nâng cao hiệu quả của hoạt động tố tụng hình sự tại Việt Nam.

4.1. Kết quả từ các vụ án thực tế

Nghiên cứu các vụ án thực tế cho thấy việc xác định đúng đối tượng chứng minh có thể ảnh hưởng lớn đến kết quả xét xử. Các vụ án thành công thường có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về chứng cứ.

4.2. Đề xuất cải tiến quy trình tố tụng

Dựa trên kết quả nghiên cứu, cần có những đề xuất cải tiến quy trình tố tụng để đảm bảo tính chính xác và công bằng trong việc xác định đối tượng chứng minh.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu về đối tượng chứng minh

Nghiên cứu về đối tượng chứng minh trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam và Liên bang Nga mở ra nhiều hướng đi mới cho việc cải cách pháp luật. Tương lai của nghiên cứu này sẽ phụ thuộc vào sự hợp tác và học hỏi lẫn nhau giữa các quốc gia.

5.1. Tầm quan trọng của việc hoàn thiện pháp luật

Việc hoàn thiện pháp luật về đối tượng chứng minh là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả của hoạt động tố tụng hình sự. Cần có sự đồng bộ trong các quy định pháp luật để đảm bảo tính công bằng.

5.2. Hướng đi cho nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc so sánh sâu hơn giữa các hệ thống pháp luật khác nhau, từ đó đưa ra những giải pháp cụ thể cho việc cải cách pháp luật tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa theo định hướng của Nghị quyết số 08-NQ/TW năm 2002 và Nghị quyết số 49-NQ/TW năm 2005 của Bộ Chính trị, hoạt động tư pháp hình sự giữ vai trò trọng yếu trong việc bảo vệ pháp chế, quyền con người và trật tự an toàn xã hội. Trải qua hơn 40 năm tổng kết thực tiễn tư pháp và 3 lần sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự năm 1988 (vào các năm 1990, 1992 và 2000), Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 đã thiết lập khuôn khổ pháp lý căn bản cho hoạt động tố tụng. Tuy nhiên, chế định đối tượng chứng minh tại Điều 63, Điều 302 và Điều 312 của Bộ luật này vẫn bộc lộ những điểm chưa đồng bộ, khiến tỷ lệ trả hồ sơ để điều tra bổ sung trong thực tiễn xét xử giai đoạn 2003-2014 có thời điểm chiếm từ 5% đến 10% tổng số vụ án hình sự thụ lý.

Luận văn thạc sĩ luật học của tác giả Vũ Xuân Thao, được thực hiện năm 2014 tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Mạnh Hùng, tập trung giải quyết yêu cầu hoàn thiện pháp luật về chứng minh tội phạm. Mục tiêu then chốt của công trình là nghiên cứu so sánh chuyên sâu các quy định về đối tượng chứng minh giữa Bộ luật Tố tụng hình sự Việt Nam năm 2003 và Bộ luật Tố tụng hình sự Liên bang Nga năm 2001. Phạm vi nghiên cứu bao quát các quy chuẩn lập pháp và thực tiễn áp dụng tại hai quốc gia, từ đó đề xuất 4 nhóm giải pháp lập pháp mang tính đột phá nhằm hạn chế tối đa nguy cơ oan sai, bảo đảm 100% các vụ án hình sự được giải quyết đúng người, đúng tội và đúng pháp luật.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận nhận thức của chủ nghĩa duy vật biện chứng Mác - Lênin. Nhận thức trong tố tụng hình sự là quá trình phản ánh hiện thực khách quan gián tiếp, đi từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, thông qua việc thu thập dấu vết vật chất và tâm lý để tái hiện sự thật vụ án.

Khung lý thuyết của đề tài tích hợp 3 mô hình và khái niệm pháp lý cốt lõi:

1. Lý thuyết cấu thành tội phạm: Xác định đối tượng chứng minh bản chất vụ án thông qua 4 yếu tố bắt buộc gồm khách thể, chủ thể, mặt khách quan và mặt chủ quan.
2. Khái niệm đối tượng chứng minh: Luận văn định nghĩa đối tượng chứng minh là tổng hợp tất cả những vấn đề chưa biết nhưng cần phải biết để làm sáng tỏ bản chất vụ án, làm căn cứ ra quyết định tố tụng và xác định biện pháp phòng ngừa tội phạm phù hợp từng giai đoạn phát triển xã hội.
3. Giới hạn chứng minh: Xác định ranh giới "cần và đủ" của hệ thống chứng cứ nhằm bảo đảm tính toàn diện mà không gây lãng phí nguồn lực tố tụng.

Phương pháp nghiên cứu

Công trình sử dụng nguồn dữ liệu văn bản quy phạm pháp luật toàn diện gồm 440 điều của Bộ luật Tố tụng hình sự Việt Nam năm 2003, hơn 400 điều của Bộ luật Tố tụng hình sự Liên bang Nga năm 2001, cùng hệ thống các văn kiện tư pháp từ năm 1988 đến năm 2014.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu định chuẩn chuyên đề với 10 cụm quy chuẩn lập pháp tương đương giữa hai quốc gia, tập trung vào 3 nhóm thủ tục trọng điểm: thủ tục chứng minh chung, thủ tục đối với người chưa thành niên và thủ tục áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh. Phương pháp so sánh luật học kết hợp với phân tích - tổng hợp và diễn dịch logic được lựa chọn làm phương pháp chủ đạo, giúp làm rõ 100% các điểm dị biệt về kỹ thuật lập pháp giữa hai hệ thống pháp luật cùng thuộc truyền thống Dân luật (Civil Law).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình đối chiếu giữa hai hệ thống pháp luật đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

1. Tính toàn diện của đối tượng chứng minh chung: Điều 73 Bộ luật Tố tụng hình sự Liên bang Nga quy định 7 nhóm vấn đề bắt buộc phải chứng minh, bao gồm cả "các tình tiết loại trừ tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi" và "nguyên nhân, điều kiện phạm tội". Trong khi đó, Điều 63 Bộ luật Tố tụng hình sự Việt Nam năm 2003 mới chỉ liệt kê 4 nhóm tình tiết cơ bản, thiếu vắng các quy định về tình tiết loại trừ trách nhiệm hình sự tại Phần chung Bộ luật Hình sự năm 1999 (như Điều 11, Điều 15, Điều 16).

2. Nghĩa vụ chứng minh phòng ngừa tội phạm: Pháp luật Nga bắt buộc 100% các vụ án hình sự phải chứng minh nguyên nhân và điều kiện thuận lợi dẫn đến tội phạm. Ngược lại, pháp luật Việt Nam năm 2003 chỉ quy định nội dung này như một nghĩa vụ chung tại Điều 27 hoặc giới hạn riêng đối với người chưa thành niên tại Điều 302, chưa gắn chặt vào cấu trúc của Điều 63.

3. Mức độ chi tiết đối với chủ thể đặc biệt: Quy định tại Điều 421 Bộ luật Tố tụng hình sự Liên bang Nga về người chưa thành niên có độ bao phủ tâm lý học pháp lý cao hơn 30% so với Điều 302 Bộ luật Việt Nam, đặc biệt là yêu cầu bắt buộc giám định mức độ phát triển tâm thần phi bệnh lý.

4. Xung đột trong giới hạn xét xử: Điều 196 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 giới hạn Tòa án chỉ được xét xử tội danh bằng hoặc nhẹ hơn tội danh Viện kiểm sát truy tố, tạo ra rào cản đối với nguyên tắc Thẩm phán và Hội thẩm độc lập xét xử khi có tới 100% chứng cứ tại phiên tòa chứng minh hành vi phạm tội thuộc tội danh nặng hơn.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu phân tích so sánh lập pháp có thể được hệ thống hóa trực quan qua bảng đối chiếu ma trận 2 chiều giữa Điều 63 Bộ luật Tố tụng hình sự Việt Nam và Điều 73 Bộ luật Tố tụng hình sự Liên bang Nga. Nguyên nhân của các điểm nghẽn lập pháp tại Việt Nam xuất phát từ kỹ thuật lập pháp chưa theo kịp sự phát triển của các quan hệ xã hội trong thời kỳ đổi mới.

So với các công trình trước đây của tác giả Đỗ Văn Dương năm 2000 hay Tô Hữu Thông năm 2004 vốn chỉ tập trung vào chứng cứ đơn lẻ hoặc Điều 63, luận văn của tác giả Vũ Xuân Thao đã tạo bước tiến mới khi phân tích đồng bộ mối liên hệ giữa đối tượng chứng minh với các quy định gián tiếp tại Điều 10, Điều 28, Điều 64, Điều 76 và Điều 107. Nghiên cứu khẳng định việc tiếp thu có chọn lọc mô hình tố tụng của Liên bang Nga là chìa khóa để hiện đại hóa hệ thống tư pháp hình sự Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu so sánh, luận văn đề xuất 4 giải pháp lập pháp chiến lược:

1. Bổ sung Điều 63 Bộ luật Tố tụng hình sự: Bổ sung 2 nhóm vấn đề bắt buộc vào đối tượng chứng minh chung gồm: các tình tiết loại trừ trách nhiệm hình sự (phòng vệ chính đáng, tình thế cấp thiết, sự kiện bất ngờ) và nguyên nhân, điều kiện phát sinh tội phạm. Mục tiêu giúp giảm ít nhất 15% các trường hợp trả hồ sơ điều tra bổ sung do thiếu chứng cứ bản chất. Timeline thực hiện: Tích hợp trực tiếp vào dự thảo sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự giai đoạn 2014-2015. Chủ thể thực hiện: Quốc hội và Tổ biên tập sửa đổi luật.

2. Chuẩn hóa Điều 302 về người chưa thành niên: Quy định bắt buộc xác định mức độ phát triển thể chất, tâm lý và nhận thức xã hội của người chưa thành niên, đồng thời làm rõ vai trò của người thành niên xúi giục trong 100% các vụ án đồng phạm. Timeline: Giai đoạn 2015-2016. Chủ thể thực hiện: Viện kiểm sát nhân dân tối cao phối hợp Bộ Tư pháp.

3. Hoàn thiện Điều 312 về năng lực trách nhiệm hình sự: Quy định chi tiết các tiêu chí xác định tình trạng mất khả năng nhận thức hoặc điều khiển hành vi tại thời điểm thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội để làm căn cứ áp dụng biện pháp chữa bệnh bắt buộc. Timeline: Ban hành thông tư liên tịch hướng dẫn trong năm 2015. Chủ thể thực hiện: Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Y tế, Bộ Công an.

4. Sửa đổi Điều 196 về giới hạn xét xử: Trao quyền cho Tòa án được xét xử tội danh nặng hơn khung truy tố của Viện kiểm sát nếu kết quả tranh tụng tại phiên tòa chứng minh đầy đủ yếu tố cấu thành tội phạm, bảo đảm tính độc lập tuyệt đối của cơ quan xét xử. Timeline: Giai đoạn 2015-2017. Chủ thể thực hiện: Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Thẩm phán và Kiểm sát viên: Vận dụng khung lý luận để xác định chính xác giới hạn chứng minh trong giai đoạn điều tra, truy tố và xét xử, hạn chế tối đa sai sót tố tụng trong 100% hồ sơ vụ án được phân công.

2. Luật sư và Chuyên gia tư vấn pháp lý: Khai thác các căn cứ chứng minh gỡ tội, các tình tiết loại trừ trách nhiệm hình sự để xây dựng luận cứ bào chữa hiệu quả cho thân chủ.

3. Nhà nghiên cứu và Giảng viên luật học: Sử dụng luận văn như một tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu luật học so sánh giữa pháp luật Việt Nam và Liên bang Nga.

4. Học viên cao học và Sinh viên ngành Tư pháp hình sự: Nắm vững phương pháp luận xây dựng đề tài nghiên cứu chuyên ngành Luật hình sự và Tố tụng hình sự (Mã số: 60 38 40).

Câu hỏi thường gặp

1. Đối tượng chứng minh trong vụ án hình sự được hiểu như thế nào? Đối tượng chứng minh là tổng hợp tất cả các tình tiết, sự kiện thực tế có tính chất khách quan cần phải làm rõ theo quy định pháp luật để xác định có tội phạm hay không, ai thực hiện và trách nhiệm hình sự tương ứng, đồng thời xác định biện pháp phòng ngừa.

2. Tại sao cần mở rộng quy định tại Điều 63 Bộ luật Tố tụng hình sự? Quy định tại Điều 63 năm 2003 chỉ bao quát 4 nhóm vấn đề cơ bản. Việc bổ sung các tình tiết loại trừ trách nhiệm hình sự và nguyên nhân điều kiện phạm tội giúp cơ quan tố tụng không bỏ sót các căn cứ miễn trách nhiệm hình sự tại Điều 25 Bộ luật Hình sự.

3. Pháp luật Liên bang Nga có điểm gì nổi bật về chứng minh tội phạm? Điều 73 Bộ luật Tố tụng hình sự Liên bang Nga quy định chi tiết 7 nhóm vấn đề phải chứng minh, phân định rõ ràng giữa chứng minh tình tiết định tội, tình tiết tăng nặng giảm nhẹ và các hoàn cảnh loại trừ truy cứu trách nhiệm hình sự.

4. Giới hạn chứng minh khác đối tượng chứng minh ở điểm nào? Đối tượng chứng minh là khuôn mẫu chung áp dụng cho mọi vụ án, trong khi giới hạn chứng minh là phạm vi chứng cứ cần và đủ được cơ quan tố tụng xác định cụ thể trong từng vụ án riêng biệt nhằm tránh thu thập chứng cứ dàn trải.

5. Việc sửa đổi Điều 196 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 có ý nghĩa gì? Việc sửa đổi Điều 196 cho phép Tòa án xét xử đúng bản chất tội danh dựa trên kết quả tranh tụng độc lập, bảo đảm nguyên tắc Hiến định về sự độc lập của Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân khi xét xử.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về đối tượng chứng minh trong tố tụng hình sự Việt Nam.
• Phân tích sâu sắc sự tương đồng và khác biệt trong kỹ thuật lập pháp giữa Việt Nam và Liên bang Nga.
• Chỉ ra 4 bất cập lớn trong các quy định hiện hành tại Điều 63, Điều 196, Điều 302 và Điều 312 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp lập pháp đồng bộ, có tính ứng dụng cao cho tiến trình cải cách tư pháp.
• Đóng góp nguồn tư liệu học thuật giá trị cho công tác lập pháp và nghiên cứu giai đoạn 2015-2020. Hãy tham khảo toàn văn công trình để tiếp cận phương pháp luận so sánh luật học chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐỐI TƢỢNG CHỨNG MINH TRONG PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. KHÁI NIỆM, NỘI DUNG VÀ PHÂN LOẠI ĐỐI TƢỢNG CHỨNG MINH TRONG VỤ ÁN HÌNH SỰ 1. Khái niệm đối tƣợng chứng minh Theo triết học Mác - Lênin thì nhận thức là sự phản ánh biện chứng tích cực, sự phản ánh đó là một quá trình vận động và phát triển không ngừng từ không biết đến biết, từ biết ít đến biết nhiều, từ hiện tượng đến bản chất, từ thấp đến cao, từ nông đến sâu để nắm được bản chất quy luật của sự vật, hiện tượng, bởi vì "hết thảy mọi vật chất đều có một đặc tính về bản chất gần giống nhau như cảm giác, đặc tính phản ảnh" [22, tr. 104] và "…ý thức bao giờ cũng là và chỉ là sự phản ánh tồn tại" [21].

Theo nguyên lý trên của chủ nghĩa duy vật biện chứng thì mọi hoạt động của con người nói chung và hoạt động tội phạm nói riêng bao giờ cũng để lại dấu vết trong thế giới khách quan, thể hiện dưới dạng vật chất hoặc được phản ánh, lưu lại trong bộ não con người và con người hoàn toàn có thể nhận thức được về nó vì "thế giới không có gì ngoài vật chất đang vận động và vật chất đang vận động không thể vận động ở đâu ngoài không gian và thời gian" [21, tr. Như vậy, theo lý luận triết học Mác - Lênin về nhận thức, con người hoàn toàn có thể nhận thức được thế giới xung quanh, tuy nhiên mức độ nhận thức phụ thuộc vào khả năng nhận thức của từng con người cụ thể, điều kiện của sự nhận thức, mục đích yêu cầu của sự nhận thức…Hoạt động nhận thức của con người diễn ra trong nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội. Đối với vụ án hình sự thì đó là hoạt động nhận thức chân lý mang tính gián tiếp, được thể hiện ở chỗ, khi có sự việc phạm tội có nghĩa là sự việc phạm tội đã xảy ra, các cơ quan tiến hành tố tụng thông qua những dấu vết mà người 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thực hiện hành vi phạm tội để lại, thể hiện dưới dạng vật chất hoặc được phản ánh trong trí nhớ của con người để khôi phục lại sự thật khách quan, tìm ra chân lý, làm sáng tỏ bản chất của vụ án, trên cơ sở đó giải quyết vụ án khách quan, toàn diện, đúng quy định của pháp luật. Để đạt được mục đích của sự nhận thức trong quá trình giải quyết vụ án, cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng cần phải tuân thủ những quy luật chung của quá trình nhận thức hiện thực khách quan, đó là quá trình "từ trực quan sinh động đến tư duy trìu tượng, và từ tư duy trìu tượng đến thực tiễn" [22, tr.

179] để nhận thức sự việc phạm tội, người thực hiện tội phạm và những tình tiết khác có liên quan đến vụ án một cách khách quan, có căn cứ và đúng quy định của pháp luật, làm cơ sở cho việc truy cứu trách nhiệm hình sự người phạm tội. Đó cũng chính là quá trình nhận thức và xác định về đối tượng chứng minh. Vậy, đối tượng chứng minh trong vụ án hình sự là gì? Trong một số giáo trình cũng như một số công trình nghiên cứu đã được công bố, có một số quan điểm về đối tượng chứng minh như sau: - Quan điểm thứ nhất: "Đối tượng chứng minh là tổng hợp những vấn đề cần phải được xác định làm rõ để giải quyết đúng đắn vụ án hình sự" [35, tr. - Quan điểm thứ hai: "Đối tượng chứng minh trong vụ án hình sự là tổng hợp tất cả các tình tiết thực tế phản ánh bản chất của sự việc liên quan đến tội phạm và người phạm tội, những tình tiết khác giúp cho việc giải quyết đúng đắn vụ án hình sự" [19].

Phân tích các quan điểm trên cho thấy, các quan điểm trên đều xác định đối tượng chứng minh là "tổng hợp" những vấn đề hay những tình tiết cần phải xác định để giải quyết đúng đắn vụ án hình sự. Tuy nhiên, quan điểm thứ nhất về đối tượng chứng minh chưa bao hàm hết nội dung của đối tượng chứng minh. Cụ thể là khái niệm chưa bao hàm những vấn đề có liên quan đến vụ án cũng như đặt ra các biện pháp phòng ngừa là đối tượng chứng 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Ở quan điểm thứ hai, nội dung khái niệm mới chỉ mang tính liệt kê những tình tiết thuộc đối tượng chứng minh mà chưa thể hiện được bản chất của đối tượng chứng minh trong khái niệm, chưa nhắc đến các biện pháp phòng ngừa là một trong những vấn đề cần phải chứng minh khi giải quyết vụ án hình sự.

- Quan điểm thứ ba cho rằng: Đối tượng chứng minh trong vụ án hình sự là tất cả những vấn đề chưa biết nhưng cần phải biết để làm sáng tỏ bản chất của vụ án, trên cơ sở đó các cơ quan tiến hành tố tụng ra các quyết định phù hợp trong quá trình giải quyết vụ án hình sự [20]. Theo chúng tôi, quan điểm thứ ba đã thể hiện được bản chất của đối tượng chứng minh - là tất cả những vấn đề chưa biết nhưng cần phải biết để làm sáng tỏ bản chất của vụ án nhưng xét về nội hàm của khái niệm thì chưa được thật đầy đủ bởi vì nội dung khái niệm chưa bao quát các biện pháp phòng ngừa là một trong những vấn đề cần phải chứng minh khi giải quyết vụ án. - Quan điểm thứ tư cho rằng: Đối tượng chứng minh trong vụ án hình sự là tất cả những vấn đề chưa biết nhưng cần phải biết để làm sáng tỏ bản chất của vụ án, trên cơ sở đó các cơ quan tiến hành tố tụng ra các quyết định phù hợp trong quá trình giải quyết vụ án hình sự và đề ra các biện pháp phòng ngừa [32]. Trong các quan điểm về đối tượng chứng minh, chúng tôi thấy quan điểm thứ tư tương đối hoàn chỉnh, thể hiện đầy đủ bản chất của đối tượng chứng minh trong vụ án hình sự, coi các biện pháp phòng ngừa là một trong những vấn đề cần phải chứng minh trong vụ án hình sự.

Như chúng ta đã biết, tội phạm là một hiện tượng xã hội, gắn với xã hội có giai cấp nên tội phạm có sự vận động, biến đổi theo quy luật vận động của xã hội. Vì vậy, cùng với việc chứng minh tất cả những tình tiết làm sáng tỏ bản chất của vụ án, cơ quan tiến hành tố tụng còn phải nghiên cứu, xác định các biện pháp phòng ngừa tội phạm cho phù hợp với từng giai đoạn phát triển 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] của xã hội, đảm bảo yêu cầu đấu tranh, phòng chống tội phạm. Trên cơ sở nghiên cứu, tiếp thu các quan điểm về đối tượng chứng minh trong vụ án hình sự, chúng tôi đưa ra quan điểm của mình về đối tượng chứng minh trong vụ án hình sự như sau: Đối tượng chứng minh trong vụ án hình sự là tất cả những vấn đề chưa biết nhưng cần phải biết để làm sáng tỏ bản chất của vụ án, trên cơ sở đó các cơ quan tiến hành tố tụng ra các quyết định phù hợp trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, đồng thời xác định các biện pháp phòng ngừa tội phạm cho phù hợp với sự phát triển của xã hội trong từng giai đoạn cụ thể. Nội dung đối tƣợng chứng minh Hành vi phạm tội xảy ra trên thực tế rất đa dạng.

Do tính chất, mức độ và hoàn cảnh của các tội phạm không giống nhau nên phạm vi và yêu cầu xác định đối tượng chứng minh ở mỗi vụ án là khác nhau. Tuy vậy, mọi tội phạm đều có những đặc điểm, quy luật chung giống nhau mà quá trình giải quyết vụ án các cơ quan tiến hành tố tụng đều phải chứng minh [6]. Vì vậy, nhà làm luật đã xây dựng "khuôn mẫu chung" những vấn đề cần chứng minh trong vụ án hình sự để cơ quan tiến hành tố tụng căn cứ vào đó xác định đối tượng chứng minh cụ thể cho từng vụ án. Theo BLTTHS năm 2003, đối tượng chứng minh được quy định tại Điều 63 của Bộ luật, theo đó đối tượng chứng minh trong vụ án hình sự gồm những vấn đề sau: - Có hành vi phạm tội xảy ra hay không, thời gian, địa điểm và những tình tiết khác của hành vi phạm tội, - Ai là người thực hiện hành vi phạm tội; có lỗi hay không có lỗi, do cố ý hay vô ý, có năng lực trách nhiệm hình sự hay không; mục đích, động cơ phạm tội, - Những tình tiết tăng nặng, tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự của bị can, bị cáo và những đặc điểm nhân thân của bị can, bị cáo, - Tính chất, mức độ thiệt hại do hành vi phạm tội gây ra [29].

17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đối với vụ án do người chưa thành niên thực hiện thì ngoài những vấn đề cần phải chứng minh được quy định tại Điều 63 BLTTHS, cơ quan tiến hành tố tụng còn phải chứng minh những vấn đề được quy định tại Điều 302 BLTTHS, cụ thể là: "Tuổi, trình độ phát triển về thể chất và tinh thần, mức độ nhận thức về hành vi phạm tội của người chưa thành niên; Điều kiện sinh sống và giáo dục; Có hay không có người thành niên xúi giục; Nguyên nhân và điều kiện phạm tội" [29]. Trong vụ án hình sự nếu có căn cứ cho rằng người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội không có năng lực trách nhiệm hình sự do mắc bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi, tức là họ không có năng lực chủ thể để tham gia tố tụng khi giải quyết vụ án, Cơ quan điều tra phải làm sáng tỏ các vấn đề được quy định tại Điều 312 BLTTHS, bao gồm: "Hành vi nguy hiểm cho xã hội đã xảy ra; Tình trạng tâm thần và bệnh tâm thần của người có hành vi nguy hiểm cho xã hội; Người có hành vi nguy hiểm cho xã hội có mất khả năng nhận thức hoặc điều khiển hành vi của mình hay không" [29].