Bảo Đảm Quyền Con Người Của Người Bị Tạm Giữ, Bị Can, Bị Cáo Trong Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ bị can bị cáo trong luật tố tụng hình sự việt, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Phi Long
• Người hướng dẫn: Gs. Nguyễn Đăng Dung
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Bảo Đảm Quyền Con Người Của Người Bị Tạm Giữ, Bị Can, Bị Cáo Trong Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam (Trên Cơ Sở Số Liệu Thực Tiễn Địa Bàn Tỉnh Đắk Lắk)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐỊA VỊ PHÁP LÝ VỀ QUYỀN CON NGƯỜI CỦA NGƯỜI BỊ TẠM GIỮ, BỊ CAN, BỊ CÁO
• 1.1. Quyền con người của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo trong các điều ước quốc tế và pháp luật của một số nước
• 1.2. Quyền con người của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo trong các điều ước quốc tế
• 1.3. Quyền con người của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo trong pháp luật tố tụng hình sự của một số nước
• 1.4. Cơ sở lý luận của việc quy định quyền con người của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo trong tố tụng hình sự Việt Nam
• 1.5. Quan điểm, chính sách của Đảng về tôn trọng và bảo đảm quyền con người
• 1.6. Quy định của Hiến pháp
• 1.7. Quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 về quyền của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo
• 1.8. Quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 về bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo thông qua một số nguyên tắc tố tụng
• 1.9. Quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 về bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo thông qua quy định về quyền và nghĩa vụ của người bào chữa
• 1.10. Quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 về bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo thông qua quy định về nghĩa vụ của người tiến hành tố tụng
• 1.11. Quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 về bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo thông qua quy định về khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự
• 1.12. Quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 về bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo thông qua quy định về trách nhiệm bồi thường, trách nhiệm khác
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI CỦA NGƯỜI BỊ TẠM GIỮ, BỊ CAN, BỊ CÁO TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM (TRÊN CƠ SỞ SỐ LIỆU THỰC TIỄN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK)
• 2.1. Khái quát đặc điểm tình hình tỉnh Đắk Lắk và thực trạng bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo trong điều tra, truy tố, xét xử các vụ án hình sự từ năm 2009 - 2014
• 2.2. Khái quát đặc điểm tình hình kinh tế, chính trị, xã hội, dân cư tỉnh Đắk Lắk
• 2.3. Thực trạng bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo trong điều tra, truy tố, xét xử các vụ án hình sự từ năm 2009 - 2014
• 2.4. Thực trạng áp dụng các quy định của BLTTHS về bảo đảm quyền của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo trong một số trường hợp cụ thể
• 2.5. Những hạn chế và nguyên nhân trong việc bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo trong tố tụng hình sự Việt Nam
• 2.5.1. Hạn chế từ các quy định của pháp luật
• 2.5.2. Nguyên nhân từ thực tiễn thực hiện các quy định của pháp luật
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN VIỆC BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI CỦA NGƯỜI BỊ TẠM GIỮ, BỊ CAN, BỊ CÁO TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 3.1. Kiến nghị về hoàn thiện pháp luật
• 3.2. Kiến nghị hoàn thiện các nguyên tắc trong TTHS
• 3.3. Kiến nghị hoàn thiện các quy định về quyền của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo
• 3.4. Kiến nghị hoàn thiện quy định về quyền, nghĩa vụ của NBC
• 3.5. Kiến nghị sửa đổi bổ sung quy định về những căn cứ và thẩm quyền áp dụng biện pháp ngăn chặn áp dụng biện pháp ngăn chặn
• 3.6. Kiến nghị bỏ biện pháp bắt người trong trường hợp khẩn cấp
• 3.7. Kiến nghị sửa đổi, bổ sung BLTTHS theo hướng rút ngắn thời hạn tạm giam
• 3.8. Kiến nghị cần nâng cao trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc áp dụng biện pháp bắt, tạm giữ, tạm giam
• 3.9. Kiến nghị sớm ban hành Luật tạm giữ, tạm giam
• 3.10. Kiến nghị về tăng cường hiệu quả thực hiện pháp luật
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bảo Đảm Quyền Con Người Trong Tố Tụng Hình Sự Việt Nam

Bảo đảm quyền con người trong tố tụng hình sự là một vấn đề quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Quyền con người của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo được quy định rõ ràng trong các văn bản pháp luật và các điều ước quốc tế mà Việt Nam tham gia. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng vẫn còn nhiều thách thức. Đặc biệt, tại tỉnh Đắk Lắk, tình hình thực thi quyền con người trong tố tụng hình sự cần được xem xét kỹ lưỡng.

1.1. Khái Niệm Quyền Con Người Trong Tố Tụng Hình Sự

Quyền con người trong tố tụng hình sự bao gồm quyền được bảo vệ, quyền được xét xử công bằng và quyền được bào chữa. Những quyền này được quy định trong Hiến pháp và các văn bản pháp luật liên quan.

1.2. Vai Trò Của Pháp Luật Trong Bảo Đảm Quyền Con Người

Pháp luật đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền con người, đặc biệt là quyền của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo. Các quy định pháp luật cần phải rõ ràng và cụ thể để đảm bảo quyền lợi hợp pháp cho họ.

II. Thách Thức Trong Việc Bảo Đảm Quyền Con Người Tại Đắk Lắk

Tại Đắk Lắk, việc bảo đảm quyền con người trong tố tụng hình sự gặp nhiều thách thức. Các cơ quan chức năng đôi khi chưa thực hiện đầy đủ các quy định pháp luật, dẫn đến việc xâm phạm quyền lợi của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo. Những thách thức này cần được nhận diện và giải quyết kịp thời.

2.1. Những Hạn Chế Trong Quy Định Pháp Luật

Một số quy định pháp luật còn thiếu rõ ràng, gây khó khăn trong việc thực thi quyền con người. Điều này dẫn đến việc các cơ quan tố tụng có thể lạm dụng quyền lực.

2.2. Thực Tiễn Thực Hiện Quyền Con Người

Thực tiễn cho thấy, nhiều trường hợp quyền của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo chưa được bảo vệ đầy đủ. Các cơ quan tiến hành tố tụng cần nâng cao nhận thức và trách nhiệm trong việc bảo vệ quyền con người.

III. Phương Pháp Bảo Đảm Quyền Con Người Trong Tố Tụng Hình Sự

Để bảo đảm quyền con người trong tố tụng hình sự, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Các biện pháp này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp mà còn nâng cao tính minh bạch và công bằng trong quá trình tố tụng.

3.1. Cải Cách Pháp Luật Tố Tụng Hình Sự

Cần cải cách các quy định pháp luật để đảm bảo quyền con người được thực thi một cách hiệu quả. Các quy định cần phải cụ thể và dễ hiểu để các cơ quan thực thi pháp luật có thể áp dụng.

3.2. Đào Tạo Nhân Lực Trong Tố Tụng Hình Sự

Đào tạo nhân lực là một yếu tố quan trọng trong việc bảo đảm quyền con người. Các cán bộ tố tụng cần được trang bị kiến thức và kỹ năng để thực hiện đúng quy định pháp luật.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Tại Đắk Lắk Về Quyền Con Người

Việc áp dụng các quy định về quyền con người trong tố tụng hình sự tại Đắk Lắk đã có những kết quả nhất định. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được cải thiện để đảm bảo quyền lợi cho người bị tạm giữ, bị can, bị cáo.

4.1. Kết Quả Đạt Được Trong Thực Tiễn

Một số trường hợp đã được giải quyết công bằng, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo. Điều này cho thấy sự nỗ lực của các cơ quan chức năng.

4.2. Những Vấn Đề Còn Tồn Tại

Mặc dù đã có những kết quả tích cực, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề tồn tại trong việc bảo đảm quyền con người. Cần có các biện pháp khắc phục kịp thời để nâng cao hiệu quả thực thi.

V. Kết Luận Về Bảo Đảm Quyền Con Người Trong Tố Tụng Hình Sự

Bảo đảm quyền con người trong tố tụng hình sự là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho người bị tạm giữ, bị can, bị cáo.

5.1. Tương Lai Của Quyền Con Người Trong Tố Tụng Hình Sự

Tương lai của quyền con người trong tố tụng hình sự phụ thuộc vào sự cải cách và thực thi pháp luật. Cần có những chính sách rõ ràng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho công dân.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Cải Thiện

Đề xuất các giải pháp cải thiện quy định pháp luật và nâng cao nhận thức của các cơ quan chức năng là cần thiết để bảo đảm quyền con người trong tố tụng hình sự.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bảo đảm quyền con người trong hoạt động tư pháp hình sự là thước đo chuẩn mực cho sự tiến bộ và tính nhân văn của một nhà nước pháp quyền. Trong giai đoạn từ năm 2011 đến năm 2014, hệ thống Tòa án nhân dân hai cấp tại tỉnh Đắk Lắk đã thụ lý 4.452 bị cáo và giải quyết tổng cộng 4.729 vụ án với 9.387 bị cáo, phản ánh áp lực giải quyết án hình sự rất lớn tại địa bàn Tây Nguyên. Thực tiễn tố tụng cho thấy người bị tạm giữ, bị can và bị cáo luôn ở vào vị thế yếu thế trước sức mạnh quyền lực công, dễ đứng trước nguy cơ bị xâm hại danh dự, sức khỏe và quyền tự do thân thể. Số liệu thực tế chỉ ra tỷ lệ chuyển từ tạm giữ sang khởi tố bị can tại địa phương luôn duy trì ở mức cao từ 88,9% đến 92,6%, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải kiểm soát chặt chẽ căn cứ áp dụng các biện pháp cưỡng chế.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là phân tích toàn diện cơ chế pháp lý về bảo vệ quyền của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 gắn với tinh thần Hiến pháp năm 2013. Luận văn đi sâu đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật tại tỉnh Đắk Lắk trong giai đoạn 2009 - 2014, một địa bàn đặc thù với 44 dân tộc anh em cùng sinh sống và khối lượng giải quyết án trung bình gần 10.000 vụ việc mỗi năm. Về mặt ý nghĩa, công trình cung cấp luận cứ khoa học giúp giảm thiểu tỷ lệ án bị hủy sửa (vốn chiếm 35,86% tổng số án có kháng cáo, kháng nghị giai đoạn 2011 - 2014), bảo đảm nguyên tắc suy đoán vô tội và nâng cao chỉ số niềm tin công lý của người dân đối với các cơ quan tiến hành tố tụng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết quyền con người trong tư pháp hình sự quốc tế và hệ thống quan điểm cải cách tư pháp của Đảng theo Nghị quyết số 49-NQ/TW. Tác giả tiếp thu các chuẩn mực tối thiểu được ghi nhận tại Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị năm 1966 (ICCPR) cùng Công ước Châu Âu về Nhân quyền năm 1950, đặc biệt là quyền không bị tra tấn, quyền được suy đoán vô tội và quyền được trợ giúp pháp lý. Đồng thời, nghiên cứu vận dụng lý thuyết mô hình tố tụng thẩm vấn kết hợp yếu tố tranh tụng để luận giải mối quan hệ giữa 3 chức năng cơ bản: buộc tội, bào chữa và xét xử.

Về mặt khái niệm, luận văn làm rõ địa vị pháp lý của 3 chủ thể trung tâm:

1. Người bị tạm giữ: Cá nhân bị bắt trong trường hợp khẩn cấp, phạm tội quả tang, truy nã hoặc tự thú, đầu thú và đã có quyết định tạm giữ theo Điều 48 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003.
2. Bị can: Người đã chính thức bị khởi tố hình sự theo Điều 49, phải đối mặt với các biện pháp ngăn chặn kéo dài từ 2 đến 16 tháng.
3. Bị cáo: Người đã có quyết định đưa ra xét xử của Tòa án theo Điều 50, tham gia phiên tòa công khai để thực hiện quyền tự bào chữa và tranh tụng. Hệ thống khái niệm này được soi chiếu dưới 6 quyền hiến định cơ bản tại Điều 31 Hiến pháp năm 2013 nhằm xác lập giới hạn quyền lực nhà nước khi áp dụng các biện pháp hạn chế tự do cá nhân.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng cỡ mẫu gồm 4.729 vụ án hình sự với 9.387 bị can, bị cáo được giải quyết tại Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Đắk Lắk và hệ thống cơ quan điều tra từ cấp huyện đến cấp tỉnh trong giai đoạn 2009 - 2014. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu toàn bộ theo chuỗi thời gian đối với các vụ án hình sự có áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt, tạm giữ, tạm giam và các vụ án có luật sư tham gia bào chữa.

Phương pháp phân tích kết hợp giữa thống kê xã hội học pháp luật, phân tích quy phạm pháp lý và so sánh luật học. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê đa chiều là nhằm đo lường chính xác tương quan giữa tỷ lệ phê chuẩn bắt tạm giữ với tỷ lệ khởi tố bị can, cũng như tần suất Viện kiểm sát trả hồ sơ điều tra bổ sung qua 5 năm. Phương pháp so sánh đối chiếu với Bộ luật Tố tụng hình sự Cộng hòa Pháp (năm 1958) và Liên bang Nga (năm 2001) được sử dụng nhằm tìm kiếm các giải pháp lập pháp tiến bộ về quyền im lặng và thủ tục chỉ định người bào chữa độc lập.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tỷ lệ bắt tạm giữ và chuyển hóa sang khởi tố hình sự tại Đắk Lắk đạt mức rất cao. Cụ thể, tỷ lệ người bị bắt tạm giữ bị khởi tố bị can năm 2012 đạt 92,1%, năm 2013 đạt 92,6% và 6 tháng đầu năm 2014 đạt 88,9%. Tỷ lệ Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đắk Lắk truy tố so với số bị can Cơ quan điều tra đề nghị luôn vượt 98% (năm 2012 đạt 98,5%, năm 2013 đạt 98,7%, đầu năm 2014 đạt 98,1%). Điều này chứng minh hiệu quả đấu tranh phòng chống tội phạm, nhưng cũng phản ánh xu hướng lạm dụng biện pháp tạm giam thay vì áp dụng các biện pháp bảo lĩnh hay cấm đi khỏi nơi cư trú.

Thứ hai, hoạt động kiểm sát điều tra phát hiện nhiều sai sót nghiêm trọng về chứng cứ và thủ tục, dẫn đến số lượng vụ án bị Viện kiểm sát trả hồ sơ để điều tra bổ sung tăng vọt. Số liệu ghi nhận năm 2009 có 42 vụ, năm 2010 có 56 vụ, năm 2011 có 64 vụ, năm 2012 có 59 vụ, năm 2013 tăng lên 76 vụ (tăng 80,9% so với năm 2009) và 6 tháng đầu năm 2014 có 24 vụ. Nguyên nhân chính do cơ quan điều tra chưa thu thập đầy đủ chứng cứ gỡ tội hoặc vi phạm thời hạn tố tụng.

Thứ ba, chất lượng xét xử sơ thẩm còn bộc lộ khiếm khuyết. Trong tổng số 4.729 vụ án đã giải quyết giai đoạn 2011 - 2014, có tới 1.696 vụ bị kháng cáo, kháng nghị phúc thẩm, chiếm tỷ lệ 35,86%. Cấp phúc thẩm đã hủy 14 vụ án để điều tra hoặc xét xử lại, trong đó có 3 vụ bị hủy do xác định sai tội danh, trực tiếp xâm phạm đến quyền lợi hợp pháp và danh dự của người bị buộc tội.

Thảo luận kết quả

Diễn biến số liệu có thể được hình dung trực quan qua biểu đồ đường thể hiện số vụ án bị Viện kiểm sát trả hồ sơ điều tra bổ sung (tăng liên tục từ 42 vụ lên đỉnh điểm 76 vụ vào năm 2013), kết hợp với bảng phân tích cơ cấu 1.696 vụ án bị kháng cáo phúc thẩm. Sự gia tăng của các vụ việc điều tra bổ sung và hủy án phản ánh rõ nét sự tồn tại của tư duy "suy đoán có tội" trong một bộ phận điều tra viên và kiểm sát viên. Áp lực hoàn thành chỉ tiêu phá án đã dẫn tới việc xem nhẹ các chứng cứ ngoại phạm do người bị tạm giữ, bị can cung cấp.

So sánh với quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự Cộng hòa Pháp (Điều 63-4 cho phép luật sư tiếp xúc thân chủ ngay trong 30 phút đầu tạm giữ) và Liên bang Nga (Điều 46, Điều 47 quy định rõ quyền từ chối khai báo), tố tụng Việt Nam thời điểm 2003 vẫn tồn tại rào cản lớn về thủ tục cấp Giấy chứng nhận người bào chữa. Tỷ lệ vụ án có luật sư tham gia tại Đắk Lắk còn ở mức khiêm tốn dưới 15%, khiến quyền bình đẳng tranh tụng chưa thực sự được phát huy triệt để.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp đột phá với lộ trình rõ ràng:

1. Hoàn thiện hệ thống quy phạm tố tụng hình sự: Kiến nghị Quốc hội bãi bỏ biện pháp "bắt người trong trường hợp khẩn cấp" mang tính hành chính hóa để thay bằng thủ tục bắt giữ tư pháp có lệnh của Tòa án; đồng thời rút ngắn thời hạn tạm giam tối đa từ 16 tháng xuống không quá 12 tháng đối với tội phạm rất nghiêm trọng, hoàn thành trong giai đoạn xây dựng Bộ luật Tố tụng hình sự mới.
2. Tối ưu hóa thủ tục cấp giấy chứng nhận người bào chữa: Bộ Công an và Viện kiểm sát nhân dân tối cao cần ban hành thông tư liên tịch quy định thời hạn cấp giấy chứng nhận bào chữa tối đa là 24 giờ kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ; đặt mục tiêu 100% người bị tạm giữ, bị can bị truy tố khung hình phạt 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình đều có luật sư tham gia từ lần hỏi cung đầu tiên.
3. Ban hành Luật Tạm giữ, tạm giam độc lập: Tách bạch hoàn toàn cơ quan quản lý trại tạm giam, nhà tạm giữ khỏi cơ quan cảnh sát điều tra nhằm triệt tiêu nguy cơ bức cung, dùng nhục hình, giảm thiểu 100% các trường hợp giam giữ quá hạn.
4. Tăng cường kiểm sát tư pháp và bồi thường oan sai: Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đắk Lắk cần thiết lập cơ chế kiểm sát trực tiếp định kỳ 1 tháng một lần tại 100% nhà tạm giữ công an cấp huyện; phấn đấu hạ tỷ lệ trả hồ sơ điều tra bổ sung xuống dưới mức 3% tổng số án thụ lý mỗi năm và thực hiện nghiêm quy trình xin lỗi công khai trong vòng 30 ngày theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung nghiên cứu mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan tiến hành tố tụng (Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán): Tài liệu cung cấp hệ thống cảnh báo thực tiễn về 14 trường hợp sai sót dẫn đến hủy án, giúp chuẩn hóa quy trình hỏi cung, thu thập chứng cứ và điều hành tranh tụng đúng luật định.
2. Đội ngũ Luật sư và Trợ giúp viên pháp lý: Hướng dẫn kỹ năng nhận diện vi phạm thủ tục tố tụng, chiến lược bảo vệ quyền lợi thân chủ ngay từ 24 giờ đầu tạm giữ và các bước yêu cầu bồi thường oan sai theo luật định.
3. Học viên, sinh viên và nghiên cứu sinh ngành Luật học: Nguồn số liệu thực chứng phong phú gồm 4.729 vụ án thực tế tại địa bàn Tây Nguyên, làm dày thêm nguồn trích dẫn chuyên sâu về tư pháp hình sự.
4. Cơ quan xây dựng chính sách và lập pháp: Cung cấp luận cứ thực tiễn từ 44 dân tộc thiểu số phục vụ công tác giám sát tư pháp và sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật hình sự.

Câu hỏi thường gặp

Sự khác biệt cốt lõi về quyền giữa người bị tạm giữ và bị can trong tố tụng hình sự là gì?
Người bị tạm giữ chịu sự quản lý ngắn ngày tối đa 9 ngày theo Điều 48 và chưa chính thức bị buộc tội, trong khi bị can đã có quyết định khởi tố hình sự theo Điều 49, phải đối mặt với biện pháp tạm giam kéo dài từ 2 đến 16 tháng và có đầy đủ quyền xem biên bản điều tra, nhận cáo trạng.

Số liệu thực tế tại Đắk Lắk cho thấy tỷ lệ trả hồ sơ điều tra bổ sung thay đổi ra sao?
Số vụ án bị Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đắk Lắk trả hồ sơ cho cơ quan cảnh sát điều tra đã tăng liên tục qua các năm, từ 42 vụ vào năm 2009 lên 76 vụ vào năm 2013 (tăng 80,9%), phản ánh hoạt động kiểm soát chứng cứ ngày càng được siết chặt.

Tại sao quyền có người bào chữa từ giai đoạn tạm giữ là then chốt để chống oan sai?
Sự hiện diện của luật sư ngay từ 24 giờ đầu giúp kiểm soát tính hợp pháp của các biện pháp cưỡng chế, ngăn chặn triệt để hành vi ép cung, nhục hình và bảo đảm nguyên tắc mọi nghi ngờ phải được giải thích theo hướng có lợi cho nghi can.

Hiến pháp năm 2013 đã nâng tầm nguyên tắc suy đoán vô tội như thế nào?
Khoản 1 Điều 31 Hiến pháp năm 2013 quy định người bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi được chứng minh theo trình tự luật định và có bản án kết tội đã có hiệu lực, xóa bỏ hoàn toàn định kiến buộc tội trước khi xét xử.

Thời hạn và thủ tục phục hồi danh dự cho người bị oan sai được thực hiện ra sao?
Theo Điều 51 Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2009, trong vòng 30 ngày kể từ khi nhận được yêu cầu hợp lệ, cơ quan gây oan sai phải trực tiếp xin lỗi công khai tại nơi cư trú và đăng báo 3 số liên tiếp.

Kết luận

Luận văn đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu thông qua 5 đóng góp học thuật và thực tiễn cốt lõi:

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quyền con người của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo theo chuẩn mực quốc tế và Hiến pháp năm 2013.
• Phân tích bức tranh thực tiễn sinh động qua 4.729 vụ án và 9.387 bị can, bị cáo tại tỉnh Đắk Lắk giai đoạn 2009 - 2014.
• Chỉ rõ 3 nút thắt lớn gồm tư duy suy đoán có tội, rào cản tham gia của luật sư và sự lạm dụng biện pháp tạm giam kéo dài.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp lập pháp và thực thi, trọng tâm là rút ngắn thời hạn tạm giam dưới 12 tháng và luật hóa cơ chế cấp giấy bào chữa trong 24 giờ.
• Xây dựng hệ thống khuyến nghị thực tiễn nhằm giảm tỷ lệ kháng cáo, kháng nghị (35,86%) và chấm dứt các trường hợp hủy án do sai tội danh.

Các cơ quan tư pháp và cơ sở đào tạo luật cần khẩn trương đưa các kết quả nghiên cứu này vào chương trình tập huấn nghiệp vụ giai đoạn tiếp theo nhằm chuẩn hóa quy trình tố tụng, bảo đảm thượng tôn pháp luật và bảo vệ vững chắc quyền con người trong mọi hoàn cảnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề chung về địa vị pháp lý về quyền con ngƣời của ngƣời bị tạm giữ, bị can, bị cáo. Chương 2: Khái quát chung về thực trạng bảo đảm quyền con ngƣời của ngƣời bị tạm giữ, bị can, bị cáo trong tố tụng hình sự Việt Nam (trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh Đắk Lắk) và những hạn chế, nguyên nhân trong việc bảo đảm quyền của ngƣời bị tạm giữ, bị can, bị cáo. Chương 3: Một số kiến nghị, giải pháp nhằm hoàn thiện việc bảo đảm quyền của ngƣời bị tạm giữ, bị can, bị cáo trong tố tụng hình sự Việt Nam. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐỊA VỊ PHÁP LÝ VỀ QUYỀN CON NGƢỜI CỦA NGƢỜI BỊ TẠM GIỮ, BỊ CAN, BỊ CÁO 1.

Quyền con ngƣời của ngƣời bị tạm giữ, bị can, bị cáo trong các điều ƣớc quốc tế và pháp luật của một số nƣớc 1. Quyền con người của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo trong các điều ước quốc tế Quyền của ngƣời bị tạm giữ, bị can, bị cáo là quyền pháp lý của cá nhân đang ở vào tình thế bất lợi vì họ bị tình nghi là đã thực hiện hành vi phạm tội. Trong TTHS, họ có thể bị áp dụng một số biện pháp tố tụng ảnh hƣởng trực tiếp đến các quyền con ngƣời, quyền công dân của họ. Do vậy, các điều ƣớc quốc tế về quyền con ngƣời quy định những chuẩn mực tối thiểu đảm bảo các quyền và lợi ích hợp pháp của họ, các quyền này đƣợc áp dụng ở các quốc gia thành viên, không phân biệt chế độ chính trị, trình độ phát triển kinh tế – xã hội.

Hệ thống các chuẩn mực tối thiểu về bảo vệ quyền con ngƣời nói chung và bảo vệ quyền của ngƣời bị tạm giữ, bị can, bị cáo nói riêng đƣợc quy định trong các công ƣớc quốc tế khác nhau. Công ƣớc của Liên Hợp Quốc về quyền con ngƣời trong lĩnh vực dân sự và chính trị năm 1966 quy định ngƣời bị buộc tội có các quyền sau: + Quyền đƣợc coi là vô tội cho tới khi tội của ngƣời đó đƣợc chứng minh theo quy định của pháp luật. Họ không buộc phải chứng minh chống lại mình hoặc buộc tự thú là mình có tội; + Quyền không bị tra tấn, đối xử hoặc bị áp dụng hình phạt một cách tàn nhẫn vô nhân đạo hoặc nhục hình; + Quyền đƣợc yêu cầu xét xử trƣớc Tòa án do bị bắt hoặc giam giữ; + Quyền đƣợc bồi thƣờng thiệt hại do bị bắt, giam giữ trái pháp luật [12]. Công Ƣớc Châu Âu về quyền con ngƣời 1950 đƣợc xem là một phần của pháp luật các nƣớc thuộc Liên Minh Châu Âu.

Nội dung về bảo vệ quyền của ngƣời bị 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] buộc tội trong giai đoạn điều tra VAHS (Điều 6) của Công ƣớc đƣợc xem xét dƣới 2 góc độ là bảo vệ quyền của ngƣời bị buộc tội trên cơ sở các nguyên tắc hoạt động tố tụng và góc độ các quy định cơ bản về quyền của ngƣời bị buộc tội (bao gồm cả ngƣời bị tạm giữ, bị can). Ngƣời bị buộc tội có các quyền sau đây (Điều 6.3): + Quyền đƣợc thông báo kịp thời về lý do họ bị buộc tội và đòi hỏi phải chính xác, đầy đủ để họ có điều kiện chuẩn bị cho việc bào chữa (Điều 6.3a); + Quyền đƣợc tạo điều kiện thuận lợi về thời gian thích hợp để chuẩn bị cho việc bào chữa và đƣợc xác định kể từ thời điểm từ khi ngƣời bị buộc tội tìm đƣợc NBC, khoảng thời gian này còn áp dụng cho cả NBC. Những quy định này thật sự là điểm tiến bộ trong việc đảm bảo quyền bào chữa - quyền quan trọng nhất của ngƣời bị buộc tội, việc đảm bảo này là cơ sở rất tốt cho việc bảo vệ các quyền của ngƣời bị buộc tội đạt đƣợc hiệu quả cao nhất (Điều 6.3b); + Quyền đƣợc tự bào chữa hoặc nhờ ngƣời khác bào chữa, nếu trƣờng hợp cần thiết mà ngƣời bị buộc tội không có khả năng tài chính để lựa chọn NBC thì họ sẽ đƣợc trợ giúp miễn phí, khoản tiền trả cho việc bào chữa sẽ đƣợc trích từ quỹ cộng đồng (Điều 6.3c); + Quyền đƣợc thu thập chứng cứ và kiểm tra chứng cứ do nhân chứng cung cấp chống lại anh ta. Trên thực tế, ngƣời bị buộc tội đƣợc tạo điều kiện tối đa (thƣờng thông qua NBC) để thu thập chứng cứ, đặt câu hỏi với ngƣời làm chứng về lời khai chống lại mình (Điều 6.3d); + Quyền đƣợc có phiên dịch miễn phí: khi ngƣời bị buộc tội không hiểu ngôn ngữ đang đƣợc sử dụng để chống lại anh ta (Điều 6.3e) [12]; Công ƣớc Châu Âu về quyền con ngƣời là kết quả của sự hợp tác khăng khít giữa các quốc gia trong cộng đồng Châu Âu trong việc nâng cao hiệu quả đảm bảo quyền con ngƣời nói chung và ngƣời bị buộc tội nói riêng nên mức độ đảm bảo quyền của ngƣời bị buộc tội đƣợc chi tiết hóa ở mức độ đáng kể thông qua nguyên tắc của hoạt động tố tụng đó là nguyên tắc suy đoán vô tội, theo đó nội dung của 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nguyên tắc này đòi hỏi “Bất cứ người nào bị cáo buộc là đã thực hiện hành vi phạm tội sẽ được coi là vô tội cho đến khi chứng minh được anh ta phạm tội theo quy định của pháp luật”, vấn đề cốt lõi của nguyên tắc là “Mọi nghi ngờ phải được giải thích theo hướng có lợi cho người bị buộc tội” [12, Điều 6.

Quyền con người của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo trong pháp luật tố tụng hình sự của một số nước 1. Bộ luật tố tụng hình sự của Cộng Hòa Pháp BLTTHS hiện hành của nƣớc Cộng hòa Pháp đƣợc ban hành vào ngày 31- 02-1957 và có hiệu lực vào năm 1958. Mặc dù không trực tiếp thể hiện khái niệm ngƣời bị tạm giữ, bị can, tuy nhiên căn cứ theo quy định pháp luật TTHS Cộng hòa Pháp thì một ngƣời chỉ có thể bị tạm giữ khi có những dấu hiệu cho phép suy đoán họ đã có hành vi hoặc có ý định phạm tội. Khi bị áp dụng biện pháp tạm giữ, ngƣời bị tạm giữ có các quyền sau: + Quyền yêu cầu thông báo về việc tạm giữ cho thân nhân trong gia đình nhƣ vợ, chồng, bố mẹ, ngƣời chủ lao động (Điều 63-2).

+ Quyền mời bác sĩ đến khám sức khỏe (Điều 63-3). + Lúc bắt đầu việc tạm giữ, ngƣời bị tạm giữ có thể yêu cầu đƣợc nói chuyện với LS (Điều 63-4) [11]. Khi ngƣời này không ở vào vị trí đƣợc lựa chọn một ngƣời, hoặc nếu không thể gặp đƣợc LS đƣợc lựa chọn, ngƣời này có thể yêu cầu chủ nhiệm đoàn LS chính thức chỉ định cho mình một LS. Chủ nhiệm đoàn LS đƣợc thông báo về yêu cầu này ngay sau đó bằng bất kì phƣơng tiện nào có thể.

LS đƣợc lựa chọn có thể trao đổi với ngƣời bị tạm giữ trong các điều kiện đƣợc đảm bảo sự bí mật của cuộc nói chuyện. Sau cuộc nói chuyện, không đƣợc kéo dài quá 30 phút, LS, nếu có cơ hội, đƣa ra nhận xét bằng văn bản để lƣu trong hồ sơ tố tụng. Khi thời hạn tạm giữ đƣợc gia hạn, ngƣời này cũng có thể yêu cầu nói chuyện với LS vào lúc bắt đầu việc gia hạn, theo các điều kiện và cách thức quy định. Tất cả những thủ tục tố tụng tiến hành trong thời gian tạm giữ đều đƣợc ghi vào biên bản tạm giữ.

Nếu không tuân thủ những thủ tục hành chính này thì Sĩ quan 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cảnh sát có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc chịu trách nhiệm dân sự và văn bản do sỹ quan cảnh sát thực hiện sẽ bị hủy bỏ. Ngoài ra, BLTTHS của Cộng hòa Pháp quy định rất chi tiết các thủ tục tố tụng khi áp dụng các biện pháp cƣỡng chế tố tụng nhằm bảo đảm quyền của ngƣời bị tạm giữ, bị can, bị cáo: + Khi khám nhà thì cần phải có ngƣời chứng kiến đồng thời Dự thẩm phải tiến hành mọi biện pháp cần thiết để đảm bảo bí mật nghề nghiệp và quyền bào chữa của đƣơng sự, chỉ có thể lấy lời khai, hỏi cung, đối chất khi có mặt LS của đƣơng sự hoặc sau khi LS đã đƣợc triệu tập theo đúng quy định của pháp luật trừ trƣờng hợp các bên khƣớc từ quyền mời LS giúp đỡ. Hồ sơ vụ án đƣợc chuyển cho LS nghiên cứu trong thời gian hợp lý. Sau lần hỏi cung đầu tiên, LS của các bên có thể xin cấp bản sao toàn văn hoặc một phần các tài liệu có trong hồ sơ để sử dụng nhƣng không đƣợc sao lại.

+ Đối với biện pháp tạm giam: biện pháp này chỉ đƣợc áp dụng trong trƣờng hợp cần thiết nhƣ để bảo vệ nhân chứng, ngăn chặn sự thông đồng của bị can với đồng phạm, để bảo vệ đƣơng sự trƣớc khi ra quyết định tạm giam, Dự thẩm phải thông báo cho bị can biết là bị can có một thời hạn để chuẩn bị bào chữa, quy định này cũng áp dụng đối với LS của bị can. Trong thời hạn tạm giam, nếu có những điều kiện nhất định thì ngƣời bị tạm giam hoặc LS của họ có thể yêu cầu Dự thẩm ra quyết định trả tự do cho bị can bị tạm giam (18, Điều 148) [11]. Trong trƣờng hợp ngƣời bị tạm giam sau đó đƣợc miễn tố, đƣợc tha bổng hoặc trắng án thì họ có thể đƣợc bồi thƣờng thiệt hại nếu việc tạm giam gây ra cho ngƣời đó thiệt hại nghiêm trọng (18, Điều 149) [11]. Hơn nữa, BLTTHS Cộng Hòa Pháp còn quy định Viện trƣởng Viện công tố bên cạnh Tòa sơ thẩm chỉ đƣợc tiến hành lấy căn cƣớc, lấy lời khai của đƣơng sự sau khi đã báo trƣớc cho đƣơng sự biết rằng đƣợc tùy ý lựa chọn khai hay không khai và hỏi xem đƣơng sự có đồng ý đƣợc chuyển đến cho thẩm phán điều tra có thẩm quyền hay muốn kéo dài hiệu lực của lệnh dẫn giải, chờ quyết định của thẩm phán điều tra thụ lý vụ việc và ở lại nơi đang bị bắt giữ.

Nếu không đồng ý việc chuyển đi đƣơng sự sẽ đƣợc dẫn giải đến trại giam, việc này phải 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.