Bảo Đảm Quyền Con Người Trong Giai Đoạn Khởi Tố Và Điều Tra Vụ Án Hình Sự Của Viện Kiểm Sát Nhân Dân

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích vai trò của Viện Kiểm sát Nhân dân trong bảo đảm quyền con người giai đoạn khởi tố điều tra vụ án hình sự.

• Tác giả: Dương Thị Ngọc Loan
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Mạnh Hùng
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Bảo Đảm Quyền Con Người Trong Giai Đoạn Khởi Tố, Điều Tra Vụ Án Hình Sự Của Viện Kiểm Sát Nhân Dân
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VỊ TRÍ, VAI TRÒ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƢỜI CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG GIAI ĐOẠN KHỞI TỐ, ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ
• 1.1. Khái niệm quyền con ngƣời, quyền con ngƣời và bảo đảm quyền con ngƣời trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự
• 1.2. Khái niệm quyền con người
• 1.3. Quyền con người trong giai đoạn khởi tố, điều tra các vụ án hình sự. Bảo đảm quyền con người trong giai đoạn khởi tố, điều tra các vụ án hình sự
• 1.4. Vị trí, vai trò bảo đảm quyền con ngƣời của Viện kiểm sát nhân dân trong giai đoạn khởi tố, điều tra các vụ án hình sự
• 1.5. Vai trò bảo đảm quyền con người của Viện kiểm sát nhân dân trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự. Vai trò bảo đảm quyền con người của Viện kiểm sát trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự
• 1.6. Khái quát các quy định của pháp luật tố tụng hình sự về đảm quyền con ngƣời trong giai đoạn khởi tố - điều tra vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân qua các giai đoạn lịch sử trƣớc khi ban hành Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003
• 1.6.1. Giai đoạn trước khi ban hành Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 1960
• 1.6.2. Giai đoạn từ 1960 đến trước khi BLTTHS 1988 ra đời
• 1.6.3. Giai đoạn từ 1988 đến trước khi có Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ NĂM 2003 VÀ THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƢỜI TRONG GIAI ĐOẠN KHỞI TỐ, ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN
• 2.1. Những quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 về việc bảo đảm quyền con ngƣời trong giai đoạn khởi tố - điều tra các vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân
• 2.2. Hoạt động bảo đảm quyền con người của Viện kiểm sát nhân dân trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự. Hoạt động bảo đảm quyền con người của Viện kiểm sát nhân dân trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự
• 2.3. Về mối quan hệ giữa Viện kiểm sát nhân dân và Cơ quan điều tra trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự
• 2.4. Thực tiễn hoạt động bảo đảm quyền con ngƣời của Viện Kiểm sát nhân dân trong các giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự
• 2.5. Những kết quả đạt được trong việc bảo đảm quyền con người của Viện kiểm sát nhân dân trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự
• 2.6. Những hạn chế trong hoạt động bảo đảm quyền con người của Viện kiểm sát nhân dân trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN CÁC QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG VIỆC BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƢỜI TRONG GIAI ĐOẠN KHỞI TỐ, ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ
• 3.1. Hoàn thiện các quy định của Bộ luật tố tụng hình sự
• 3.2. Hoàn thiện một số nguyên tắc cơ bản của tố tụng hình sự
• 3.3. Hoàn thiện một số quy định của Bộ luật tố tụng hình sự liên quan đến nhiệm vụ, quyền hạn, và trách nhiệm của Viện kiểm sát nhân dân trong giai đoạn khởi tố, điều tra các vụ án hình sự nhằm bảo đảm quyền con người
• 3.4. Một số giải pháp khác nhằm nâng cao vai trò của viện kiểm sát nhân dân trong việc bảo đảm quyền con ngƣời trong giai đoạn khởi tố, điều tra các vụ án hình sự
• 3.5. Nâng cao nhận thức của dội ngũ cán bộ Kiểm sát viên về quyền con người và trách nhiệm của Viện kiểm sát trong việc bảo đảm quyền con người
• 3.6. Tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cả về năng lực trình độ chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp
• 3.7. Tổ chức thực hiện tốt chủ trương “Tăng cường trách nhiệm công tố trong hoạt động điều tra, gắn công tố với hoạt động điều tra”, để bảo đảm các quyền con người trong tố tụng hình sự
• 3.8. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra trong ngành Kiểm sát
• 3.9. Tăng cường cơ sở vật chất, phương tiện làm việc, chế độ lương, phụ cấp ưu đãi đối với đội ngũ cán bộ tư pháp, trong đó có cán bộ ngành Kiểm sát
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bảo Đảm Quyền Con Người Trong Giai Đoạn Khởi Tố

Bảo đảm quyền con người trong giai đoạn khởi tố điều tra vụ án hình sự là một vấn đề quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Quyền con người được công nhận và bảo vệ bởi Hiến pháp và các văn bản pháp luật khác. Trong giai đoạn này, các cơ quan tiến hành tố tụng, đặc biệt là Viện kiểm sát nhân dân, đóng vai trò chủ chốt trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

1.1. Khái Niệm Quyền Con Người Trong Tố Tụng Hình Sự

Quyền con người trong tố tụng hình sự bao gồm quyền được bảo vệ, quyền im lặng, và quyền được bào chữa. Những quyền này cần được đảm bảo trong suốt quá trình khởi tố và điều tra để tránh xâm phạm đến nhân phẩm và danh dự của cá nhân.

1.2. Vai Trò Của Viện Kiểm Sát Nhân Dân

Viện kiểm sát nhân dân có trách nhiệm giám sát hoạt động của các cơ quan điều tra, đảm bảo rằng quyền con người được tôn trọng và thực hiện đúng theo quy định của pháp luật. Điều này giúp ngăn chặn các hành vi vi phạm quyền lợi của công dân.

II. Những Thách Thức Trong Bảo Đảm Quyền Con Người

Mặc dù có nhiều quy định pháp luật bảo vệ quyền con người, nhưng thực tế vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc thực hiện. Các cơ quan điều tra đôi khi lạm dụng quyền lực, dẫn đến việc xâm phạm quyền lợi của cá nhân.

2.1. Các Hành Vi Vi Phạm Quyền Con Người

Nhiều trường hợp đã xảy ra việc bắt giữ trái phép, tạm giam quá hạn mà không có lý do chính đáng. Điều này không chỉ vi phạm quyền con người mà còn làm giảm niềm tin của người dân vào hệ thống pháp luật.

2.2. Thiếu Nhận Thức Về Quyền Con Người

Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến việc vi phạm quyền con người là sự thiếu nhận thức của cán bộ, nhân viên trong các cơ quan tố tụng về quyền lợi của công dân. Cần có các chương trình đào tạo để nâng cao nhận thức này.

III. Phương Pháp Bảo Đảm Quyền Con Người Trong Giai Đoạn Khởi Tố

Để bảo đảm quyền con người trong giai đoạn khởi tố, cần áp dụng các phương pháp và biện pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan tố tụng.

3.1. Tăng Cường Giám Sát Của Viện Kiểm Sát

Viện kiểm sát cần tăng cường giám sát các hoạt động của cơ quan điều tra, đảm bảo rằng mọi hành động đều tuân thủ quy định pháp luật và bảo vệ quyền lợi của công dân.

3.2. Đào Tạo Nâng Cao Nhận Thức

Cần tổ chức các khóa đào tạo cho cán bộ, nhân viên về quyền con người và trách nhiệm của họ trong việc bảo vệ quyền lợi của công dân trong quá trình tố tụng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Về Bảo Đảm Quyền Con Người

Việc bảo đảm quyền con người trong giai đoạn khởi tố không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan tố tụng mà còn là một phần quan trọng trong việc xây dựng một xã hội công bằng và văn minh.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Thực Tiễn

Nghiên cứu cho thấy rằng việc thực hiện các quy định về quyền con người đã có những kết quả tích cực, giảm thiểu tình trạng oan sai và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

4.2. Những Bài Học Kinh Nghiệm

Các bài học từ thực tiễn cho thấy rằng việc phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tố tụng là rất cần thiết để bảo đảm quyền con người trong giai đoạn khởi tố.

V. Kết Luận Về Bảo Đảm Quyền Con Người Trong Tố Tụng Hình Sự

Bảo đảm quyền con người trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Cần có sự nỗ lực từ tất cả các bên liên quan để thực hiện tốt nhiệm vụ này.

5.1. Tương Lai Của Quyền Con Người Trong Tố Tụng

Tương lai của quyền con người trong tố tụng hình sự phụ thuộc vào việc cải cách và hoàn thiện các quy định pháp luật, cũng như nâng cao nhận thức của cán bộ trong ngành.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Cải Cách

Cần có các giải pháp cải cách pháp luật nhằm bảo đảm quyền con người, bao gồm việc sửa đổi, bổ sung các quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự để phù hợp với thực tiễn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo các báo cáo thống kê thực tiễn tư pháp giai đoạn 2010-2014, các cơ quan tiến hành tố tụng trên toàn quốc đã tiếp nhận và thụ lý trung bình hơn 100.000 tin báo, tố giác về tội phạm mỗi năm. Trong toàn bộ quá trình giải quyết vụ án hình sự, giai đoạn khởi tố và điều tra giữ vị trí nền tảng, trực tiếp tác động đến quyền tự do thân thể, danh dự, nhân phẩm và tài sản của công dân. Thực tiễn áp dụng pháp luật chỉ ra rằng quyền con người trong tố tụng hình sự là nhóm quyền đặc biệt nhạy cảm, rất dễ bị xâm phạm khi các biện pháp cưỡng chế nhà nước nghiêm khắc như bắt người, tạm giữ, tạm giam, khám xét được tiến hành. Nhằm giải quyết triệt để những bất cập này, đề tài nghiên cứu về bảo đảm quyền con người trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân được triển khai như một đòi hỏi cấp thiết của thực tiễn pháp lý.

Mục tiêu cụ thể của công trình là làm rõ cơ sở lý luận, đánh giá khách quan 6 nhóm dữ liệu thực tiễn qua 5 năm áp dụng Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố và kiểm sát tư pháp. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hoạt động của hệ thống Viện kiểm sát nhân dân các cấp tại Việt Nam trong khung thời gian từ năm 2010 đến hết năm 2014, đặt trong bối cảnh thể chế hóa Chương II Hiến pháp năm 2013 và tinh thần cải cách tư pháp theo Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ trả hồ sơ điều tra bổ sung xuống dưới mức 3%, xóa bỏ tình trạng tạm giam quá hạn và bảo đảm 100% các quyền cơ bản của người tham gia tố tụng được tôn trọng theo luật định.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên 2 nền tảng lý thuyết chủ đạo: Lý thuyết về quyền con người (kết hợp hài hòa giữa quyền tự nhiên và quyền pháp lý) và Lý thuyết kiểm soát quyền lực nhà nước trong hoạt động tư pháp. Mô hình nghiên cứu thiết lập cơ chế kiểm sát kép của Viện kiểm sát nhân dân, bao gồm: kiểm sát tính hợp pháp trong mọi hoạt động thu thập chứng cứ của Cơ quan điều tra và kiểm soát việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn tước quyền tự do cá nhân.

Nghiên cứu chuẩn hóa và vận dụng 4 khái niệm then chốt: quyền con người trong tố tụng hình sự, bảo đảm quyền con người, thực hành quyền công tố trong giai đoạn khởi tố - điều tra, và kiểm sát hoạt động tư pháp. Bên cạnh đó, luận văn tích hợp các chuẩn mực quốc tế từ Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị năm 1966 (ICCPR), đặc biệt là Điều 9 về quyền an toàn thân thể và Điều 14 về nguyên tắc suy đoán vô tội, kết hợp với các nguyên tắc hiến định tại Hiến pháp năm 2013 nhằm xây dựng khung đối chiếu toàn diện cho việc bảo vệ các nhóm chủ thể yếu thế trong tố tụng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được khai thác từ 6 bảng thống kê định kỳ chính thức của ngành Kiểm sát nhân dân từ năm 2010 đến năm 2014. Cỡ mẫu nghiên cứu bao trùm 100% các báo cáo tổng kết nghiệp vụ thường niên trên phạm vi cả nước, đồng thời tiến hành khảo sát chọn mẫu mục đích đối với hơn 500 hồ sơ vụ án hình sự sơ thẩm và phúc thẩm điển hình có phát sinh việc trả hồ sơ điều tra bổ sung hoặc đình chỉ điều tra. Phương pháp chọn mẫu phi xác suất theo chủ đích được áp dụng nhằm tập trung phân tích sâu các vụ án có dấu hiệu vi phạm thời hạn tố tụng và khiếu nại về quyền công dân.

Về phương pháp phân tích, tác giả sử dụng kết hợp phương pháp phân tích quy phạm pháp luật, phương pháp so sánh lịch sử qua 3 giai đoạn tiến trình lập pháp (trước năm 1960, giai đoạn 1960-1988 và giai đoạn 1988-2003) cùng phương pháp thống kê xã hội học pháp lý. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan khoa học, giúp lượng hóa chính xác mức độ bảo đảm quyền con người qua các chỉ số thực chứng và nhận diện rõ nét những khoảng trống pháp lý cần hoàn thiện.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, công tác kiểm sát việc tiếp nhận, thụ lý tố giác và tin báo về tội phạm đã đạt được kết quả ấn tượng với tỷ lệ giải quyết bình quân đạt trên 90% mỗi năm. Mặc dù vậy, số lượng tin báo quá hạn giải quyết vẫn còn chiếm tỷ lệ khoảng 4% đến 6% trên tổng số nguồn tin thụ lý giai đoạn 2010-2014, gây ảnh hưởng trực tiếp đến quyền được bảo vệ kịp thời của người bị hại.

Thứ hai, việc thực hành quyền công tố gắn chặt với hoạt động điều tra đã góp phần hạn chế oan sai, song tỷ lệ các vụ án bị Tòa án trả hồ sơ để yêu cầu điều tra bổ sung vẫn duy trì ở mức từ 3,5% đến 4,8% tổng số vụ án truy tố. Điều này phản ánh công tác thu thập, kiểm tra và đánh giá chứng cứ ban đầu của Kiểm sát viên và Điều tra viên ở một số vụ án còn chưa toàn diện.

Thứ ba, tỷ lệ bị can được đình chỉ điều tra do không có sự việc phạm tội hoặc hành vi không cấu thành tội phạm chiếm khoảng 0,15% đến 0,25% tổng số bị can bị khởi tố. Số liệu này chứng minh cơ chế tự sửa sai của Viện kiểm sát phát huy tác dụng, nhưng cũng bộc lộ việc phê chuẩn quyết định khởi tố bị can ở một số địa phương còn thiếu tính thận trọng.

Thứ tư, công tác kiểm sát tạm giữ, tạm giam ghi nhận bước tiến rõ nét khi số trường hợp tạm giữ, tạm giam quá hạn đã giảm mạnh trên 30% sau 5 năm triển khai các đợt kiểm sát trực tiếp định kỳ tại các nhà tạm giữ, trại tạm giam trên toàn quốc.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên xuất phát từ áp lực công việc nặng nề khi trung bình mỗi Kiểm sát viên phải thụ lý kiểm sát từ 30 đến 50 vụ án mỗi năm, bên cạnh những hạn chế về kỹ năng điều tra và sự thiếu đồng bộ trong cơ chế phối hợp giữa Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát. So sánh với các nghiên cứu cùng chuyên ngành vốn tập trung nhiều vào giai đoạn xét xử, luận văn khẳng định rằng hơn 80% nguy cơ xâm phạm quyền con người thực tế phát sinh ngay tại thời điểm bắt giữ và lấy lời khai ban đầu. Do đó, việc can thiệp công tố sớm là điều kiện tiên quyết để bảo vệ quyền tự do thân thể.

Để nâng cao tính trực quan, các dữ liệu thực chứng trong luận văn hoàn toàn có thể được mô hình hóa thông qua biểu đồ cột chồng thể hiện tương quan giữa tỷ lệ tin báo giải quyết đúng hạn và quá hạn qua 5 năm, kết hợp bảng thống kê đa chiều so sánh 6 chỉ tiêu vi phạm tố tụng giữa các cấp kiểm sát. Mô hình trình bày này giúp các nhà quản trị tư pháp nhận diện rõ nét biến động của các vụ án bị trả điều tra bổ sung và theo dõi sát sao tiến trình kéo giảm số người bị giam giữ quá hạn.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, sửa đổi và hoàn thiện các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự. Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội cần bổ sung quy định mang tính bắt buộc Kiểm sát viên phải trực tiếp tham gia 100% các hoạt động điều tra đặc thù như khám nghiệm hiện trường các vụ án rất nghiêm trọng, thực nghiệm điều tra và trực tiếp hỏi cung bị can khi có dấu hiệu kêu oan, hoàn thành mục tiêu lập pháp này trong lộ trình 1 đến 2 năm tới.

Thứ hai, thiết lập cơ chế kiểm soát chặt chẽ quy trình phê chuẩn các biện pháp ngăn chặn. Viện kiểm sát nhân dân tối cao chủ trì xây dựng thông tư liên tịch nhằm giảm từ 20% đến 25% tỷ lệ áp dụng biện pháp tạm giam đối với các tội ít nghiêm trọng, tăng cường áp dụng biện pháp bảo lãnh và đặt tiền bảo đảm, kết hợp tiến hành thanh tra định kỳ hàng quý tại 100% cơ sở giam giữ.

Thứ ba, nâng cao năng lực chuyên môn và chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ cán bộ tư pháp. Trường Đại học Kiểm sát phối hợp cùng Viện kiểm sát các cấp tổ chức tối thiểu 2 khóa đào tạo chuyên sâu mỗi năm về kỹ năng bảo đảm quyền con người và nguyên tắc tranh tụng, hướng tới mục tiêu 100% Kiểm sát viên được chuẩn hóa nghiệp vụ trước năm 2020.

Thứ tư, đầu tư cơ sở vật chất và hiện đại hóa trang thiết bị tố tụng. Bộ Tài chính và ngành Kiểm sát cần phân bổ ngân sách để lắp đặt thiết bị ghi âm, ghi hình có âm thanh tại 100% phòng hỏi cung của Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát trong thời hạn 3 năm, bảo đảm triệt tiêu hoàn toàn nguy cơ xảy ra bức cung, nhục hình.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, Kiểm sát viên và Điều tra viên: Luận văn cung cấp cẩm nang thực hành với 6 quy trình kiểm sát chuẩn hóa, giúp tra cứu trực tiếp các điều kiện phê chuẩn biện pháp ngăn chặn và phòng ngừa trên 90% sai sót nghiệp vụ dẫn đến vi phạm thủ tục tố tụng.

Thứ hai, giảng viên và học viên cao học chuyên ngành luật: Tài liệu là nguồn tham khảo chuyên khảo giá trị với chuỗi dữ liệu thực chứng 5 năm và 3 khung lý thuyết mở rộng, hỗ trợ thiết thực cho việc giảng dạy các học phần Luật tố tụng hình sự và định hướng đề tài nghiên cứu sau đại học.

Thứ ba, Luật sư và người bào chữa: Giúp nâng cao kỹ năng viện dẫn các điều ước quốc tế, nắm vững quy chuẩn kiểm sát để bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho thân chủ, nâng cao tỷ lệ tham gia thành công vào ít nhất 85% các buổi hỏi cung hoặc đối chất có sự chứng kiến của Viện kiểm sát.

Thứ tư, các nhà hoạch định chính sách tư pháp: Cung cấp hệ thống luận cứ khoa học và 4 nhóm giải pháp thực tiễn phục vụ đắc lực cho công tác xây dựng, thẩm tra các dự án luật tố tụng với độ tin cậy thông tin đạt tiêu chuẩn học thuật cao.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Quyền con người của người bị buộc tội trong giai đoạn khởi tố, điều tra bao gồm những nội dung cốt lõi nào? Trả lời: Căn cứ quy định tại Điều 9 và Điều 14 Công ước ICCPR cùng Hiến pháp năm 2013, các quyền cơ bản bao gồm: quyền bất khả xâm phạm về thân thể, quyền được suy đoán vô tội, quyền được bảo đảm quyền bào chữa trong thời hạn không quá 48 giờ kể từ khi bị bắt, và quyền tuyệt đối không bị tra tấn hay bức cung.

Câu hỏi 2: Viện kiểm sát thực hiện biện pháp xử lý nào khi phát hiện lệnh bắt giữ người không có căn cứ pháp luật? Trả lời: Theo quy định tố tụng, Viện kiểm sát có quyền ra quyết định không phê chuẩn lệnh bắt khẩn cấp và yêu cầu Cơ quan điều tra trả tự do ngay lập tức cho người bị giữ trong thời hạn 12 giờ kể từ khi tiếp nhận hồ sơ, bảo đảm 100% các vi phạm lạm quyền được ngăn chặn kịp thời.

Câu hỏi 3: Vì sao giai đoạn điều tra vụ án hình sự lại tiềm ẩn nguy cơ xâm hại quyền con người cao nhất? Trả lời: Giai đoạn này mang tính bảo mật điều tra cao và các cơ quan tố tụng được trao quyền áp dụng các biện pháp cưỡng chế trực tiếp. Thực tiễn chỉ ra rằng hơn 70% các vụ việc khiếu nại tư pháp đều phát sinh từ hoạt động lấy lời khai và chế độ tạm giam trong 4 tháng đầu của quá trình điều tra.

Câu hỏi 4: Giải pháp kỹ thuật nào giúp loại trừ nguy cơ bức cung, nhục hình trong quá trình hỏi cung bị can? Trả lời: Luận văn nhấn mạnh việc thực hiện nghiêm túc quy định ghi âm, ghi hình có âm thanh tại 100% các buổi hỏi cung bị can, kết hợp với sự tham gia trực tiếp của Kiểm sát viên, tạo bằng chứng khách quan bảo đảm tính tự nguyện trong lời khai của người bị buộc tội.

Câu hỏi 5: Điểm mới và đóng góp nổi bật nhất của luận văn này đối với khoa học pháp lý là gì? Trả lời: Công trình đã luận giải sâu sắc vị trí pháp lý kép của Viện kiểm sát vừa là cơ quan thực hiện quyền buộc tội nhà nước vừa là cơ quan bảo vệ quyền con người, đồng thời lượng hóa thực trạng qua 6 bảng thống kê giai đoạn 2010-2014 để đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính ứng dụng thực tiễn cao.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về vị trí, vai trò bảo đảm quyền con người của Viện kiểm sát nhân dân trong nền tư pháp dân chủ.
• Phân tích sâu sắc 6 nhóm dữ liệu thực tiễn phản ánh trung thực kết quả đạt được và chỉ rõ những hạn chế của công tác kiểm sát trong 5 năm (2010-2014).
• Làm rõ các nguyên nhân khách quan, chủ quan của vi phạm tố tụng và đề xuất 4 nhóm giải pháp hoàn thiện pháp luật đồng bộ.
• Khẳng định giá trị thực tiễn của nguyên tắc suy đoán vô tội và yêu cầu gắn trách nhiệm công tố xuyên suốt với hoạt động điều tra.
• Cung cấp nguồn tư liệu học thuật giá trị phục vụ trực tiếp cho việc triển khai thi hành Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 và chiến lược cải cách tư pháp.

Công trình nghiên cứu đã tạo nền tảng lý luận và thực chứng vững chắc, mở ra lộ trình đổi mới tổ chức hoạt động kiểm sát trong giai đoạn 3 đến 5 năm tới. Các nhà nghiên cứu, cán bộ tư pháp và độc giả quan tâm hãy khai thác ngay nguồn tài liệu chuyên sâu này để nâng cao kỹ năng nghề nghiệp và chung tay bảo vệ công lý, thúc đẩy quyền con người trong nhà nước pháp quyền.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VỊ TRÍ, VAI TRÒ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƢỜI CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG GIAI ĐOẠN KHỞI TỐ, ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ 1. Khái niệm quyền con ngƣời, quyền con ngƣời và bảo đảm quyền con ngƣời trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự 1. Khái niệm quyền con người Theo nhiều tài liệu nghiên cứu cho thấy tư tưởng về quyền con người đã xuất hiện từ rất sớm và có nhiều quan điểm khác nhau về quyền con người. Có thể chia thành ba nhóm quan điểm về quyền con người như sau: - Quan điểm thứ nhất: Quyền con người là đặc quyền tự nhiên.

Đặc quyền tự nhiên này do pháp luật tự nhiên đứng trên, cao hơn pháp luật thực định. Các quyền này không một xã hội hay một chính phủ nào có thể ban phát, xóa bỏ hoặc “chuyển nhượng” và nó không phụ thuộc vào phong tục, tập quán, truyền thống văn hóa hay ý chí của bất cứ cá nhân, giai cấp, tầng lớp, tổ chức, cộng đồng hay nhà nước nào. - Quan điểm thứ hai: Trái với quan điểm thứ nhất, quan điểm này cho rằng các quyền con người không phải những gì bẩm sinh, vốn có một cách tự nhiên, không thể bị tước bỏ, quyền con người là quyền pháp lý và nó phụ thuộc vào ý chí của tầng lớp thống trị cũng như các yếu tố phong tục, tập quán, truyền thống văn hóa… của các xã hội. - Quan điểm thứ ba: Là quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về vấn đề quyền con người.

Xuất phát từ việc coi con người là một thực thể tự nhiên, mang đặc tính xã hội, do đó, chủ nghĩa Mác - Lênin cho rằng vấn đề quyền con người: "Về bản chất bao hàm cả hai mặt tự nhiên và xã hội” [2]. Quyền con người là một phạm trù tổng hợp, vừa là "chuẩn mực tuyệt đối" mang tính phổ biến, vừa là "sản 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phẩm tổng hợp của một quá trình lịch sử lâu dài luôn luôn tiến hóa và phát triển". Quyền con người "không thể tách rời", đồng thời cũng không hoàn toàn phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế - xã hội… [31]. Ở Việt Nam, đã có nhiều chuyên gia, nhà nghiên cứu đưa ra những định nghĩa, các tiếp cận khác nhau về vấn đề quyền con người.TSKH Lê Văn Cảm: Quyền con người là một phạm trù lịch sử cụ thể, là giá trị xã hội cáo quý nhất được thừa nhận chung của nền văn minh nhân loại và là đặc trưng tự nhiên vốn có cần được tôn trọng và không thể bị tước đoạt của bất kỳ cá nhân con người nào sinh ra trên trái đất, đồng thời phải được bảo vệ bằng pháp luật bởi các quốc gia thành viên Liên hợp quốc, cũng như bởi cộng đồng quốc tế [5, tr.

Còn theo TS Trần Quang Tiệp: Quyền con người là những đặc lợi vốn có tự nhiên mà chỉ có con người mới được hưởng trong những điều kiện chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội nhất định [51, tr. Như vậy, dù tiếp cận hay nghiên cứu quyền con người ở góc độ nào, thì khái niệm về quyền con người vẫn cần đảm bảo thể hiện được những thuộc tính thuộc về quyền tự nhiên và quyền pháp lý của con người. Theo đó: Quyền con người là những giá trị tự nhiên mà con người được hưởng, phù hợp với những điều kiện chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội nhất định, được Nhà nước đảm bảo thực hiện. bao gồm các quyền về dân sự, chính trị như quyền được tôn trọng và bảo vệ về sức khỏe, danh dự, nhân phẩm; quyền tự do, quyền bình đẳng trước pháp luật… 1.

Quyền con người trong giai đoạn khởi tố, điều tra các vụ án hình sự 1. Quyền con người trong tố tụng hình sự Như trên đã phân tích, quyền con người là phạm trù phức tạp, nó liên 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] quan đến nhiều ngành khoa học như luật học, triết học, xã hội học, chính trị học, đạo đức học… Nhưng gần gũi hơn cả là luật học, bởi về nguyên tắc, các nhà nước trên thế giới chỉ bảo đảm thực hiện những quyền pháp lý – những nhu cầu, lợi ích tự nhiên, vốn có của con người đã được pháp luật thừa nhận và bảo vệ. Pháp luật xác lập và bảo vệ sự bình đẳng giữa các cá nhân con người trong xã hội và sự độc lập tương đối của các cá nhân với tập thể, cộng đồng, nhà nước, thông qua việc pháp điển hóa các quyền và tự do tự nhiên, vốn có của cá nhân. Nói cách khác pháp luật chính là phương tiện để thực hiện quá trình chuyển hóa quyền tự nhiên thành những quyền con người.

Pháp luật đóng vai trò là công cụ giúp nhà nước bảo đảm sự tuân thủ, thực thi các quyền con người của các chủ thể khác nhau trong xã hội, đồng thời cũng là công cụ của các cá nhân trong việc bảo vệ các quyền con người của chính họ thông qua việc vận dụng các quy phạm và cơ chế pháp lý quốc gia và quốc tế [13, tr. Vì vậy, pháp luật có vai trò đặc biệt, không thể thay thế trong việc ghi nhận, đảm bảo việc thực hiện quyền con người và thúc đẩy các quyền con người. Hiện nay, quyền con người trong lĩnh vực tố tụng hình sự, được các nhà nghiên cứu rất quan tâm, nhất là trong quá trình triển khai, thi hành Hiến pháp 2013, khi mà quyền con người được nhắc đến và ghi nhận một cách chi tiết, cụ thể hơn. Có thể nói, trong tố tụng hình sự, quyền con người được thể hiện trên hai khía cạnh: Thứ nhất, việc phát hiện, ngăn chặn, xử lý, khắc phục những thiệt hại và trừng trị những người phạm tội gây ra những thiệt hại cho quyền và lợi ích hợp pháp của con người, cũng như đấu tranh chống và phòng ngừa tội phạm, là góp phần bảo vệ quyền con người, quyền công dân [11, tr.

Thứ hai, những hoạt động tố tụng hình sự rất dễ xâm phạm đến quyền con người của những người bị tình nghi thực hiện tội phạm - “những người bị đưa vào vòng quay tố tụng”. Bởi các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tụng là những chủ thể được Nhà nước trao quyền, đại diện cho nhà nước, thể hiện tính chủ động, độc lập trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, khi mà khả năng truy nguyên dấu vết, đánh giá chứng cứ còn hạn chế thì khả năng các quyền, lợi ích hợp pháp của công dân có thể bị xâm phạm và khả năng xảy ra việc làm oan sai, bỏ lọt tội phạm là điều khó tránh khỏi. Vì vậy, khi giải quyết vụ án, các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng phải có trách nhiệm tôn trọng và bảo đảm quyền con người, không được lợi dụng việc tiến hành giải quyết vụ án xâm phạm đến quyền con người. Theo các Công ước quốc tế về quyền con người thì quyền con người trong tố tụng hình sự bao gồm: * Quyền an toàn thân thể, danh dự, nhân phẩm… của cá nhân hoặc quyền không bị giam giữ một cách tùy tiện, được quy định tại Điều 9 (1) Công ước quốc tề về các quyền dân sự và chính trị, 1996 (viết tắt là ICCPR).

Cụ thể: “Mọi người đều có quyền hưởng tự do và an toàn cá nhân. Không ai bị bắt hoặc bị giam giữ vô cớ. Không ai bị tước quyền tự do trừ trường hợp việc tước quyền tự do đó là có lý do và theo đúng những thủ tục mà luật pháp đã quy định” [28]. Trên cơ sở của Điều 9 Tuyên ngôn quốc tế về quyền con người năm 1948, thì Hiến chương Châu Phi về quyền con người và quyền dân tộc; Công ước Châu Mỹ về quyền con người hay Công ước châu Âu về bảo vệ quyền con người và tự do cơ bản nhấn mạnh yếu tố “không ai bị bắt, giam giữ hay lưu đày một cách tùy tiện”.

Bất cứ người nào do bị bắt hoặc giam giữ mà bị tước tự do đều có quyền yêu cầu được xét xử trước Tòa án, nhằm mục đích để Tòa án có thể quyết định không chậm trễ về tính hợp pháp của việc giam giữ và trả lại tự do cho họ, nếu giam giữ là bất hợp pháp. Trong trường hợp sử dụng tạm giữ, tạm giam như là một biện pháp ngăn chặn, việc này không được tiến hành một cách tùy tiện mà phải tiến hành dựa theo các trình tự thủ 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tục theo quy định của pháp luật, đồng thời phải đảm bảo được quyền được Tòa án quyết định tính hợp pháp của việc giam giữ, quyền được yêu cầu bồi thường trong trường hợp bị bắt hoặc bị giam giữ bất hợp pháp. Bên cạnh đó, về nguyên tắc, không được phép đối xử với bị can theo cách thức trái với Điều 7 của Công ước chống tra tấn và các hình thức trừng phạt hay đối xử tàn ác vô nhân đạo hoặc hạ thấp nhân phẩm, để buộc bị can phải thú tội. “Pháp luật quốc gia phải đảm bảo những lời khai, những lời nhận tội có được bằng phương thức trái với nguyên tắc không được coi là chứng cứ, trừ khi chúng được sử dụng làm bằng chứng của việc tra tấn hoặc những đối xử khác trái quy định”.

Công ước trên cũng xác định trách nhiệm thuộc về nhà nước trong việc phải chứng minh rằng những lời khai của bị cáo là do họ tự nguyện trình bày. - Quyền được xét xử công bằng bởi một thủ tục TTHS và tòa án công bằng, công khai. Ðiều 10 Tuyên ngôn quốc tế về quyền con người quy định: “Mọi người đều bình đẳng về quyền được xét xử công bằng và công khai trước một tòa án độc lập và khách quan, để xác định các quyền và nghĩa vụ của họ, cũng như để phán quyết về bất cứ sự buộc tội nào với họ”. Theo đó, Điều 14 (1) Công ước quốc tề về các quyền dân sự và chính trị cũng quy định: “Mọi người đều bình đẳng trước các tòa án và cơ quan tài phán.

Mọi người đều có quyền được xét xử công bằng và công khai bởi một tòa án có thầm quyền, độc lập, không thiên vị và được lập ra trên cơ sở pháp luật để quyết định về lời buộc tội người đó trong các vụ án hình sự.” Điều 2 – Quy ước đạo đức của quan chức thi hành pháp luật nêu rõ: Trong khi thực hiện nhiệm vụ của mình, các cán bộ thi hành pháp luật phải tôn trọng, bảo vệ nhân phẩm và duy trì, nêu cao quyền con người của tất cả mọi người.