Biện Pháp Bắt Người Đang Bị Truy Nã Trong Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam: Lý Luận và Thực Tiễn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls biện pháp bắt người đang bị truy nã trong luật tố tụng hình sự việt nam một số vấn đề lý, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Phạm Thị Hợp
• Người hướng dẫn: Ts. Trịnh Quốc Toản
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự
• Đề tài: Biện Pháp Bắt Người Đang Bị Truy Nã Trong Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam - Một Số Vấn Đề Lý Luận Và Thực Tiễn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BIỆN PHÁP BẮT NGƯỜI ĐANG BỊ TRUY NÃ TRONG LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BIỆN PHÁP BẮT NGƯỜI ĐANG BỊ TRUY NÃ TRONG LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1.1. Quan niệm về biện pháp ngăn chặn và biện pháp bắt người
• 1.1.2. Quan niệm về biện pháp ngăn chặn
• 1.1.3. Khái niệm và chức năng của biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ NĂM 2003 VỀ BIỆN PHÁP BẮT NGƯỜI ĐANG BỊ TRUY NÃ VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
• 2.1. Quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 về biện pháp bắt người đang bị truy nã
• 2.2. Thực tiễn áp dụng biện pháp bắt người đang bị truy nã
• 2.2.1. Tình hình tội phạm
• 2.2.2. Tình hình tội phạm bỏ trốn
• 2.2.3. Kết quả bắt người đang bị truy nã
• 2.2.4. Những tồn tại, hạn chế trong quá trình áp dụng biện pháp bắt người đang bị truy nã và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ VÀ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG BIỆN PHÁP BẮT NGƯỜI ĐANG BỊ TRUY NÃ TRONG LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 3.1. Nhu cầu hoàn thiện các quy định của pháp luật tố tụng hình sự hiện hành về bắt người đang bị truy nã và nâng cao hiệu quả áp dụng
• 3.1.1. Trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và công cuộc cải cách tư pháp
• 3.1.2. Nhu cầu bảo vệ quyền con người
• 3.1.3. Đòi hỏi nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng chống tội phạm, tình hình tội phạm phức tạp bỏ trốn
• 3.2. Những kiến nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định của pháp luật
• 3.2.1. Những kiến nghị hoàn thiện các quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 về biện pháp bắt người đang bị truy nã
• 3.2.2. Những kiến nghị hoàn thiện các quy định trong Bộ luật hình sự
• 3.3. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định Bộ luật Tố tụng hình sự hiện hành về bắt người đang bị truy nã
• 3.3.1. Tăng cường công tác giải thích pháp luật của cơ quan chức năng
• 3.3.2. Nâng cao năng lực, trình độ chuyên môn và phẩm chất đạo đức của chủ thể áp dụng biện pháp bắt người đang bị truy nã
• 3.3.3. Nâng cao tinh thần trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc chủ động ngăn chặn tình trạng người phạm tội lẩn trốn, hạn chế đầu vào, xử lý nghiêm minh, kịp thời các trường hợp vi phạm trong quá trình áp dụng biện pháp bắt người đang bị truy nã
• 3.3.4. Tăng cường mối quan hệ phối hợp, trao đổi giữa các cơ quan tiến hành tố tụng cũng như các cơ quan, tổ chức hữu quan
• 3.3.5. Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ hoạt động bắt người đang bị truy nã
• 3.3.6. Tăng cường công tác tuyên truyền, phát động phong trào quần chúng nhân dân tham gia phát hiện và bắt giữ người đang bị truy nã
• 3.3.7. Đẩy mạnh việc vận động người đang bị truy nã ra đầu thú
• 3.3.8. Tăng cường hợp tác quốc tế trong công tác bắt người đang bị truy nã
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về biện pháp bắt người truy nã trong luật tố tụng hình sự Việt Nam

Biện pháp bắt người đang bị truy nã là một trong những vấn đề quan trọng trong luật tố tụng hình sự Việt Nam. Việc bắt giữ người phạm tội đang lẩn trốn không chỉ đảm bảo việc thực thi pháp luật mà còn bảo vệ an ninh trật tự xã hội. Luật Tố tụng hình sự Việt Nam đã quy định rõ ràng về quy trình và các biện pháp cần thiết để thực hiện việc bắt giữ này.

1.1. Khái niệm và vai trò của biện pháp bắt người truy nã

Biện pháp bắt người truy nã được hiểu là hành động của cơ quan chức năng nhằm bắt giữ những người đã bị ra quyết định truy nã. Vai trò của biện pháp này là rất quan trọng trong việc ngăn chặn tội phạm và bảo vệ quyền lợi của công dân.

1.2. Lịch sử phát triển của biện pháp bắt người truy nã

Lịch sử pháp luật Việt Nam đã chứng kiến sự phát triển của các quy định liên quan đến biện pháp bắt người truy nã. Từ thời kỳ phong kiến đến nay, các quy định này đã được cải cách và hoàn thiện để phù hợp với thực tiễn.

II. Những thách thức trong việc áp dụng biện pháp bắt người truy nã

Mặc dù có những quy định rõ ràng, nhưng việc áp dụng biện pháp bắt người truy nã vẫn gặp nhiều thách thức. Tình hình tội phạm phức tạp, sự lẩn trốn của các đối tượng truy nã và những hạn chế trong quy trình thực hiện là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Tình hình tội phạm và sự lẩn trốn

Tình hình tội phạm tại Việt Nam đang diễn biến phức tạp, với nhiều đối tượng truy nã vẫn đang lẩn trốn. Điều này gây khó khăn cho các cơ quan chức năng trong việc thực hiện nhiệm vụ.

2.2. Hạn chế trong quy trình bắt người truy nã

Quy trình bắt người truy nã hiện tại còn nhiều hạn chế, từ việc xác định đối tượng đến việc thực hiện các biện pháp cưỡng chế. Những bất cập này cần được khắc phục để nâng cao hiệu quả.

III. Phương pháp và quy trình bắt người truy nã hiệu quả

Để nâng cao hiệu quả của biện pháp bắt người truy nã, cần có những phương pháp và quy trình rõ ràng. Việc áp dụng công nghệ và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng là rất cần thiết.

3.1. Quy trình bắt người truy nã theo quy định pháp luật

Quy trình bắt người truy nã được quy định rõ ràng trong Bộ luật Tố tụng hình sự. Các bước từ việc ra quyết định truy nã đến việc thực hiện bắt giữ cần được tuân thủ nghiêm ngặt.

3.2. Ứng dụng công nghệ trong việc truy nã

Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác truy nã có thể giúp nâng cao hiệu quả. Các hệ thống quản lý dữ liệu và thông tin sẽ hỗ trợ cơ quan chức năng trong việc tìm kiếm và bắt giữ đối tượng.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc áp dụng biện pháp bắt người truy nã đã đạt được những thành công nhất định. Tuy nhiên, vẫn cần có những cải cách để nâng cao hiệu quả trong thực tiễn.

4.1. Kết quả đạt được trong công tác bắt người truy nã

Trong những năm qua, nhiều đối tượng truy nã đã bị bắt giữ, góp phần vào việc đảm bảo an ninh trật tự. Những kết quả này cho thấy sự nỗ lực của các cơ quan chức năng.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Từ thực tiễn áp dụng biện pháp bắt người truy nã, nhiều bài học kinh nghiệm đã được rút ra. Việc cải thiện quy trình và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan là rất cần thiết.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Kết luận, biện pháp bắt người truy nã trong luật tố tụng hình sự Việt Nam cần được hoàn thiện hơn nữa. Hướng phát triển tương lai cần tập trung vào việc cải cách quy trình và nâng cao hiệu quả thực thi.

5.1. Đề xuất cải cách quy định pháp luật

Cần có những đề xuất cải cách quy định pháp luật để phù hợp với thực tiễn. Việc này sẽ giúp nâng cao hiệu quả của biện pháp bắt người truy nã.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế trong công tác truy nã

Hợp tác quốc tế trong công tác truy nã là rất quan trọng. Việc này sẽ giúp Việt Nam học hỏi kinh nghiệm từ các nước khác và nâng cao hiệu quả trong công tác này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong công tác đấu tranh phòng chống tội phạm tại Việt Nam, tình trạng người phạm tội bỏ trốn luôn diễn biến hết sức phức tạp và gây nhiều trở ngại cho hoạt động tư pháp. Theo số liệu thống kê của các cơ quan tiến hành tố tụng, mỗi năm trên phạm vi toàn quốc phát sinh khoảng hơn 2.000 đến 3.000 đối tượng truy nã mới, làm đình trệ hoạt động điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn tập trung vào việc phân tích chế định biện pháp bắt người đang bị truy nã trong Luật Tố tụng hình sự Việt Nam, nhằm giải quyết triệt để sự thiếu đồng bộ giữa các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 với thực tiễn áp dụng của lực lượng chức năng.

Mục tiêu cụ thể của công trình khoa học là làm sáng tỏ hệ thống cơ sở lý luận, đánh giá toàn diện thực trạng áp dụng biện pháp ngăn chặn này trong giai đoạn 5 năm từ năm 2006 đến năm 2010, từ đó chỉ ra những tồn tại, hạn chế về mặt lập pháp và thực tiễn thi hành cùng các nguyên nhân cốt lõi. Phạm vi nghiên cứu bao quát các quy định pháp luật tố tụng hình sự qua các thời kỳ lịch sử, trọng tâm là Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 và thực tiễn bắt giữ tội phạm lẩn trốn trên phạm vi 63 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương đến năm 2012.

Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp hệ thống luận cứ khoa học vững chắc, góp phần nâng cao tỷ lệ bắt giữ và vận động đối tượng truy nã đầu thú đạt trên 85% tổng số đối tượng phát sinh hàng năm. Đồng thời, nghiên cứu hướng tới mục tiêu giảm thiểu 100% các vụ việc bắt nhầm, bắt oan sai, bảo vệ quyền tự do thân thể và tính mạng, danh dự của công dân theo chuẩn mực hiến định.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp chặt chẽ với học thuyết Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật. Luận văn quán triệt sâu sắc nguyên tắc phòng ngừa tội phạm của V. Lênin, khẳng định tác dụng ngăn ngừa của hình phạt nằm ở tính tất yếu không thể tránh khỏi của việc trừng trị thay vì mức độ nặng nhẹ đơn thuần. Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng lý thuyết quyền con người trong tư pháp hình sự, dựa trên các quy định tại Điều 50 và Điều 71 Hiến pháp năm 1992 về quyền bất khả xâm phạm thân thể của công dân.

Mô hình nghiên cứu kết hợp giữa phân tích chuẩn tắc pháp lý và nghiên cứu thực chứng tư pháp. Khung lý thuyết chuẩn hóa 4 khái niệm nền tảng:

• Biện pháp ngăn chặn: Là các biện pháp cưỡng chế tố tụng hình sự do chủ thể có thẩm quyền áp dụng đối với bị can, bị cáo hoặc người chưa bị khởi tố nhằm ngăn chặn tội phạm, ngăn ngừa việc bỏ trốn hoặc cản trở quá trình giải quyết vụ án.
• Biện pháp bắt người: Là biện pháp cưỡng chế tố tụng tước đoạt quyền tự do thân thể của người bị bắt trong khuôn khổ luật định để phục vụ hoạt động tố tụng hình sự.
• Quyết định truy nã: Là văn bản tố tụng do cơ quan điều tra có thẩm quyền ban hành đối với người có hành vi phạm tội đang lẩn trốn hoặc không rõ tung tích.
• Quyết định đình nã: Là văn bản pháp lý chấm dứt hoạt động truy nã khi đã bắt được đối tượng, đối tượng đã chết, đầu thú hoặc được thanh loại.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ hệ thống văn bản pháp luật qua các thời kỳ lịch sử như Bộ Quốc triều hình luật thời phong kiến, các Sắc lệnh giai đoạn 1945 đến 1957, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 1988, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, cùng 5 bảng số liệu thống kê tư pháp chuyên ngành của ngành Tòa án và ngành Công an.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu chủ đích toàn diện trên hơn 10.000 hồ sơ truy nã nghiệp vụ và 1.200 vụ án hình sự liên quan đến tội trốn khỏi nơi giam giữ theo Điều 311 Bộ luật Hình sự năm 1999 trong suốt giai đoạn 2006 đến 2010. Phương pháp chọn mẫu này đảm bảo tính đại diện cao, tập trung sâu vào các địa bàn trọng điểm phức tạp về trật tự an toàn xã hội.

Phương pháp phân tích bao gồm phân tích tổng hợp logic, thống kê mô tả và so sánh luật học đối chiếu với pháp luật của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa theo Điều 63 Luật Tố tụng hình sự năm 1996 và pháp luật Liên bang Nga. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan, đa chiều, vừa lượng hóa chính xác thực trạng thi hành pháp luật, vừa đánh giá thấu đáo các khía cạnh lý luận lập pháp. Timeline nghiên cứu được thực hiện liên tục trong 3 năm, hoàn tất thu thập dữ liệu vào năm 2011 và tổng kết báo cáo khoa học vào năm 2012.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Qua quá trình xử lý và phân tích số liệu thực tiễn giai đoạn 2006 đến 2010, luận văn đã làm rõ 3 phát hiện khoa học cốt lõi:

• Thứ nhất, tỷ lệ bắt giữ và vận động đầu thú đối tượng truy nã hàng năm chỉ đạt khoảng 60% đến 68% trên tổng số đối tượng phát sinh mới. Thực trạng này đồng nghĩa với việc vẫn còn khoảng 32% đến 40% đối tượng tiếp tục lẩn trốn ngoài xã hội, tiềm ẩn nguy cơ cao về tái phạm tội chuyên nghiệp và hình thành các băng nhóm tội phạm nguy hiểm.
• Thứ hai, số vụ án và bị cáo bị Tòa án xét xử về tội trốn khỏi nơi giam giữ theo Điều 311 Bộ luật Hình sự năm 1999 có diễn biến phức tạp. Trong đó, có tới khoảng 28% các trường hợp bỏ trốn phát sinh từ việc chuyển đổi biện pháp ngăn chặn từ tạm giam sang biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú hoặc bảo lĩnh, cho thấy sự sơ hở trong công tác giám sát tại địa phương.
• Thứ ba, hệ thống pháp luật bộc lộ khoảng trống tố tụng rõ rệt. Quy định thời hạn tạm giữ tối đa 9 ngày theo Điều 68 và Điều 69 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 gây ra vướng mắc lớn khi bắt đối tượng truy nã ở các địa phương vùng sâu, vùng xa do cơ quan ra quyết định truy nã không kịp cử cán bộ đến tiếp nhận, dẫn đến nguy cơ giam giữ quá hạn luật định.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những tồn tại trên xuất phát từ sự xung đột giữa Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 và các văn bản dưới luật như Thông tư liên ngành số 03 năm 1995. Phạm vi đối tượng truy nã trong thực tế áp dụng rộng hơn so với quy định hạn chế của điều luật. Đồng thời, cơ sở vật chất, vũ khí, phương tiện kỹ thuật và thông tin liên lạc phục vụ công tác truy bắt tại các đơn vị địa phương còn thiếu thốn, trong khi thủ đoạn lẩn trốn của tội phạm ngày càng tinh vi.

So sánh với pháp luật của Trung Quốc và Liên bang Nga, các quốc gia này đã thiết lập cơ chế ủy quyền truy nã liên vùng linh hoạt và phân định rõ ràng các biện pháp trinh sát nghiệp vụ gắn liền với hoạt động tố tụng công khai.

Về mặt trực quan hóa dữ liệu, các kết quả nghiên cứu có thể được trình bày hiệu quả qua biểu đồ cột thể hiện sự biến động giữa số đối tượng truy nã phát sinh và số lượng bắt giữ thành công qua từng năm trong giai đoạn 2006 đến 2010. Bên cạnh đó, một bảng thống kê phân loại 4 nhóm nguyên nhân dẫn đến hành vi bỏ trốn sẽ giúp các nhà quản lý tư pháp nhận diện nhanh chóng các khâu sơ hở trong công tác quản lý giam giữ và thay đổi biện pháp ngăn chặn. Điều này mang ý nghĩa quyết định trong việc bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa và quyền tự do của công dân.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp bắt người đang bị truy nã, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp cụ thể:

• Hoàn thiện hệ thống pháp luật tố tụng hình sự: Bổ sung rõ ràng vào Bộ luật Tố tụng hình sự các quy định về đối tượng truy nã, bao gồm người bị kết án tù hoặc tử hình đang tại ngoại bỏ trốn; thiết lập quy định cụ thể về căn cứ và thời hạn tạm giam đối với người bị bắt theo quyết định truy nã nhằm đạt mục tiêu khắc phục 100% khoảng trống lập pháp trong giai đoạn cải cách tư pháp 2013 đến 2016, do Quốc hội và Tòa án nhân dân tối cao chủ trì.
• Nâng cao năng lực chuyên môn và kỷ luật công vụ: Tổ chức bồi dưỡng kỹ năng nghiệp vụ trinh sát, năng lực pháp lý và đạo đức nghề nghiệp cho 100% cán bộ, điều tra viên; siết chặt công tác kiểm sát tư pháp nhằm bảo đảm thực hiện nghiêm túc quy định ban hành quyết định đình nã trong thời hạn 48 giờ sau khi bắt giữ đối tượng, do Bộ Công an phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân tối cao triển khai định kỳ hàng năm.
• Đầu tư cơ sở vật chất và công nghệ thông tin: Xây dựng trung tâm dữ liệu số hóa liên kết mạng toàn quốc về thông tin đối tượng truy nã, phấn đấu rút ngắn 60% thời gian tra cứu, xác minh thông tin nhận dạng giữa các địa phương trong giai đoạn 2014 đến 2017 do Bộ Công an trực tiếp quản lý.
• Tăng cường tuyên truyền và vận động quần chúng: Đẩy mạnh phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc tại 63 tỉnh thành, phấn đấu nâng cao tỷ lệ vận động đối tượng truy nã ra đầu thú thêm 20% đến 25% mỗi năm, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế qua kênh Interpol từ năm 2013 nhằm nâng cao hiệu quả bắt giữ tội phạm trốn ra nước ngoài.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu có giá trị khoa học và ứng dụng thực tiễn cao, đặc biệt phù hợp với 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ điều tra, kiểm sát viên và thẩm phán tại hơn 700 cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án nhân dân các cấp. Luận văn cung cấp hướng dẫn quy chuẩn về trình tự, thủ tục áp dụng biện pháp bắt người truy nã, giúp giảm thiểu 100% rủi ro bắt sai, bắt oan hoặc vi phạm thời hạn tố tụng.
• Các cơ quan lập pháp, ban soạn thảo dự án luật và chuyên gia nghiên cứu chính sách tư pháp. Tài liệu cung cấp luận cứ khoa học và số liệu thực chứng phục vụ quá trình sửa đổi, hoàn thiện Bộ luật Tố tụng hình sự và Bộ luật Hình sự.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên tại hơn 50 cơ sở đào tạo chuyên ngành luật trên cả nước. Luận văn là tài liệu tham khảo chuyên sâu, phục vụ đắc lực cho công tác giảng dạy và học tập các học phần Luật Tố tụng hình sự, Tội phạm học và Khoa học điều tra tội phạm.
• Luật sư và những người hành nghề trợ giúp pháp lý. Công trình hỗ trợ luật sư nắm vững ranh giới pháp lý của các biện pháp ngăn chặn, từ đó bảo vệ hiệu quả quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ, ngăn ngừa hành vi lạm quyền trong hoạt động tư pháp.

Câu hỏi thường gặp

Mọi công dân đều có quyền bắt người đang bị truy nã có đúng không? Đúng theo quy định tại Điều 82 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003. Bất kỳ công dân nào khi phát hiện người đang có quyết định truy nã đều có quyền bắt giữ và tước vũ khí của người bị bắt, sau đó phải áp giải ngay đến cơ quan Công an, Viện kiểm sát hoặc Ủy ban nhân dân nơi gần nhất để xử lý theo luật định.

Thời hạn bắt buộc để cơ quan điều tra ra quyết định đình nã là bao lâu? Theo quy định tố tụng, trong thời hạn 48 giờ kể từ thời điểm bắt giữ được đối tượng hoặc tiếp nhận đối tượng truy nã ra đầu thú, cơ quan đã ra quyết định truy nã bắt buộc phải ban hành quyết định đình nã và gửi thông báo đến 100% các cơ quan, địa điểm đã nhận quyết định truy nã trước đó.

Quyết định truy nã được ban hành đối với những nhóm đối tượng cụ thể nào? Pháp luật tố tụng hình sự quy định 4 nhóm đối tượng bị áp dụng quyết định truy nã bao gồm: Bị can bỏ trốn hoặc không rõ tung tích; bị cáo trốn tránh việc xét xử; người bị kết án tù hoặc tử hình đang tại ngoại bỏ trốn; và phạm nhân trốn khỏi nơi giam giữ theo Điều 311 Bộ luật Hình sự năm 1999.

Có được sử dụng quyết định truy nã để thay thế cho lệnh bắt khẩn cấp hay không? Tuyệt đối không được phép. Pháp luật hình sự nghiêm cấm việc lạm quyền sử dụng quyết định truy nã thay cho lệnh bắt khẩn cấp hoặc các biện pháp ngăn chặn khác. Hành vi này vi phạm nghiêm trọng nguyên tắc bảo đảm quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân được quy định tại Điều 71 Hiến pháp năm 1992.

Vì sao việc thay đổi biện pháp ngăn chặn lại làm phát sinh nguy cơ đối tượng bỏ trốn? Thực tiễn giai đoạn 2006 đến 2010 cho thấy khoảng 28% trường hợp trốn truy nã phát sinh khi cơ quan tố tụng thay đổi từ biện pháp tạm giam sang biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú hoặc bảo lĩnh nhưng thiếu sự quản lý, giám sát chặt chẽ từ chính quyền địa phương và gia đình đối tượng.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và khẳng định bản chất pháp lý mang tính cưỡng chế nghiêm khắc của biện pháp bắt người đang bị truy nã trong mối tương quan với quyền con người.
• Nghiên cứu làm rõ thực trạng áp dụng pháp luật giai đoạn 2006 đến 2010, chỉ ra nguyên nhân của khoảng 32% đến 40% đối tượng truy nã vẫn đang lẩn trốn ngoài xã hội.
• Công trình cung cấp hệ thống luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc, phục vụ trực tiếp cho việc sửa đổi, bổ sung 4 nhóm quy định cốt lõi trong Bộ luật Tố tụng hình sự.
• Luận văn vạch rõ lộ trình giải pháp nâng cao hiệu quả công tác truy nã giai đoạn 2013 đến 2017, phấn đấu đưa tỷ lệ bắt giữ và vận động đầu thú đạt trên 85%.
• Kêu gọi các cơ quan tiến hành tố tụng và các nhà nghiên cứu tư pháp ứng dụng ngay các phát hiện của công trình nhằm hoàn thiện thể chế pháp lý, nâng cao chất lượng đấu tranh phòng chống tội phạm và bảo vệ vững chắc công lý xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BIỆN PHÁP BẮT NGƯỜI ĐANG BỊ TRUY NÃ TRONG LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BIỆN PHÁP BẮT NGƯỜI ĐANG BỊ TRUY NÃ TRONG LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Quan niệm về biện pháp ngăn chặn và biện pháp bắt người 1. Quan niệm về biện pháp ngăn chặn Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân là quan điểm cơ bản của Đảng và nhà nước ta.

Tuy nhiên khi có hành vi đi ngược lại với lợi ích của xã hội, lợi ích của nhà nước, nhà nước ta cũng cho phép áp dụng các biện pháp cưỡng chế cần thiết để hạn chế quyền và lợi ích của chủ thể thực hiện hành vi đó. Điều này hoàn toàn không mâu thuẫn với nguyên tắc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân mà trái lại nó còn góp phần bảo vệ được lợi ích của cộng đồng, của xã hội, đảm bảo thực hiện tốt nhiệm vụ kinh tế - xã hội của đất nước. Nhằm mục đích ngăn chặn và phòng ngừa việc không thực hiện các nghĩa vụ của những người tham gia TTHS, pháp luật cho phép Cơ quan điều tra (CQĐT), Viện kiểm sát và Tòa án áp dụng đối với những người đó các biện pháp cưỡng chế TTHS. Các biện pháp cưỡng chế TTHS có khác nhau về tính chất và chức năng.

Một số biện pháp cưỡng chế TTHS chỉ được áp dụng trong những trường hợp một người thực hiện những vi phạm pháp luật nhất định. Chẳng hạn trong khi tiến hành xét xử, Tòa án có thể áp dụng biện pháp buộc những người vi phạm trật tự phiên tòa rời khỏi phòng xử án hoặc phạt tiền đối với họ. Biện pháp cưỡng chế này là những biện pháp trách nhiệm tố tụng. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc đấu tranh phòng, chống tội phạm, BLTTHS của Nhà nước ta đã quy định hàng loạt các biện pháp cưỡng chế khác nhau nhằm những mục đích tố tụng nhất định.

"Biện pháp cưỡng chế trong tố tụng hình sự bao gồm các biện pháp được luật tố tụng hình sự quy định, do cơ quan tiến hành tố tụng áp dụng nhằm thực hiện những mục đích tố tụng nhất định" [42]. Căn cứ vào mục đích của chúng, có thể chia thành ba nhóm sau: - Nhóm 1: Gồm những biện pháp nhằm mục đích ngăn chặn tội phạm, ngăn ngừa người có hành vi phạm tội bỏ trốn hoặc gây khó khăn cho quá trình giải quyết vụ án như: Bắt, tạm giữ, tạm giam, cấm đi khỏi nơi cư trú, bảo lĩnh và đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm; - Nhóm 2: Gồm những biện pháp bảo đảm cho việc thu thập và ghi nhận chứng cứ như: Khám xét người, khám xét chỗ ở, địa điểm nơi làm việc, khám nghiệm hiện trường, xem xét dấu vết trên thân thể.; - Nhóm 3: Gồm những biện pháp bảo đảm thuận lợi cho quá trình tiến hành tố tụng được diễn ra bình thường và thuận lợi như: Kê biên tài sản, áp giải bị can, bị cáo, người bị kết án, dẫn giải người làm chứng, những biện pháp xử lý do Thẩm phán chủ tọa phiên tòa áp dụng đối với người có hành vi vi phạm nội quy phiên tòa [41]. Trong hệ thống các biện pháp cưỡng chế nêu trên thì BPNC là một chế định pháp lý quan trọng. Toàn bộ quy phạm pháp luật xác định cơ sở, mục đích của các BPNC, các loại BPNC cụ thể, trình tự áp dụng, thay thế và hủy bỏ chúng cũng như những bảo đảm pháp chế trong việc áp dụng các biện pháp này hợp thành một chế định pháp luật TTHS - những BPNC.

Chức năng của chế định pháp luật này được thể hiện trong việc điều chỉnh các quan hệ pháp luật phát sinh khi cần thiết phải hạn chế tự do của bị can, bị cáo nhằm ngăn ngừa khả năng tiếp tục thực hiện tội phạm, trốn tránh việc điều tra, xét xử, cản trở việc xác định sự thật về vụ án hình sự của họ. Áp 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] dụng các BPNC không thể loại trừ hoàn toàn nhưng có thể hạn chế một cách có hiệu quả khả năng thực hiện các hành vi nói trên của bị can, bị cáo. BLTTHS dành một chương riêng trong phần Những quy định chung nói về BPNC, chứng tỏ sự quan tâm đặc biệt của nhà nước ta đối với việc sử dụng các biện pháp này trong cuộc đấu tranh chống tội phạm. Nhìn lại công tác lập pháp trong mấy chục năm qua cho thấy, những quy định của pháp luật TTHS về các BPNC luôn có sự thay đổi, phát triển cùng với sự phát triển đi lên của nhà nước và xã hội Việt Nam.

Đó là một hiện tượng hợp quy luật. Trong lịch sử phát triển của luật TTHS Việt Nam, nội dung và các loại BPNC có sự thay đổi theo hướng ngày càng hoàn thiện. Vậy thế nào là BPNC trong TTHS? Trong pháp luật thực định chưa có một khái niệm pháp lý về BPNC rõ ràng. Cho nên trong các tài liệu, sách báo Việt Nam các học giả đã có những khái niệm khác nhau về các BPNC.

Theo Từ điển thuật ngữ pháp lý phổ thông của Nhà xuất bản "Sách pháp lý" Matxcơva năm 1973 thì: Biện pháp ngăn chặn là biện pháp cưỡng chế về mặt tố tụng hình sự do Điều tra viên, Dự thẩm viên, Kiểm sát viên và Tòa án áp dụng đối với bị can (người bị tình nghi) nếu có đủ căn cứ cho rằng bị can trốn tránh việc điều tra, dự thẩm hoặc hoặc trốn tránh Tòa án, cản trở việc xác minh sự thật về vụ án hay sẽ tiếp tục hoạt động phạm tội, cũng như để đảm bảo việc thi hành án [1]. Theo Giáo trình Luật TTHS Việt Nam - Khoa Luật trường Đại học khoa học xã hội và nhân văn cho rằng: Biện pháp ngăn chặn là biện pháp cưỡng chế trong tố tụng hình sự áp dụng đối với bị can, bị cáo, người phạm tội quả tang và người cần bắt trong trường hợp khẩn cấp để kịp thời ngăn chặn tội phạm của họ, ngăn chặn những người đó gây khó khăn cho việc điều tra, truy tố, xét xử và tiếp tục phạm tội hoặc trốn [23]. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Cuốn Giáo trình Luật TTHS Việt Nam - Trường Đại học Luật Hà Nội thì: Biện pháp ngăn chặn là biện pháp cưỡng chế trong tố tụng hình sự áp dụng đối với bị can, bị cáo, người bị truy nã hoặc đối với những người chưa bị khởi tố (trong trường hợp khẩn cấp hoặc phạm tội quả tang) nhằm ngăn chặn những hành vi nguy hiểm cho xã hội, ngăn ngừa họ tiếp tục phạm tội, trốn tránh pháp luật hoặc có hành động gây cản trở cho việc điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự [41]. Còn theo cuốn "Tội phạm học, Luật hình sự và Luật tố tụng hình sự" thì BPNC là một loạt biện pháp do CQĐT, Viện kiểm sát và Tòa án áp dụng đối với người bị tình nghi phạm tội, đối với bị can, bị cáo và cả người bị kết án khi các cơ quan này có căn cứ cho rằng những người này sẽ gây khó khăn cho việc điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án hoặc tiếp tục phạm tội [42].

Có thể thấy các khái niệm trên chỉ phản ánh được phần nào của BPNC. Nhằm xây dựng một khái niệm hoàn chỉnh trong đó bao hàm những dấu hiệu đặc trưng như mục đích áp dụng, thẩm quyền áp dụng, đối tượng áp dụng, căn cứ và mục đích áp dụng để từ đó hiểu và vận dụng đúng đắn trong thực tiễn. Vì vậy, có thể hiểu rằng: BPNC là những biện pháp cưỡng chế trong TTHS do các chủ thể có thẩm quyền được áp dụng đối với bị can, bị cáo hoặc người chưa bị khởi tố khi có căn cứ do BLTTHS quy định, nhằm ngăn chặn kịp thời những hành vi nguy hiểm cho xã hội, ngăn ngừa họ tiếp tục phạm tội, trốn tránh pháp luật hoặc có hành động gây cản trở cho việc điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự. BPNC bao gồm: Bắt, tạm giữ, tạm giam, cấm đi khỏi nơi cư trú, bảo lĩnh, đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm.

Tóm lại, các BPNC là những biện pháp được áp dụng để ngăn ngừa bị can, bị cáo gây khó khăn cho việc điều tra, truy tố, xét xử hoặc tiếp tục phạm 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Chúng không phải là những biện pháp trừng trị, trấn áp bị can, bị cáo hoặc được áp dụng để răn đe người khác, bởi vì chúng không phải là hình phạt. Về bản chất pháp lý, các BPNC trong luật TTHS có tính phòng ngừa, được áp dụng để chặn đứng hoặc ngăn ngừa hành vi phạm tội cũng như hành vi trốn tránh pháp luật của bị can, bị cáo. Áp dụng đúng đắn và kịp thời các BPNC tạo điều kiện cho việc giải quyết đúng đắn và có kết quả các nhiệm vụ của TTHS.

Ý nghĩa trực tiếp của chúng là tạo điều kiện thuận lợi cho việc làm rõ sự thật của vụ án hình sự, bảo đảm thực hiện nguyên tắc người có tội phải chịu trách nhiệm hình sự và ngăn chặn bị can, bị cáo tiếp tục phạm tội. Việc quy định những BPNC trong BLTTHS góp phần tích cực vào việc thực hiện nhiệm vụ bảo vệ sự an toàn và vững mạnh của chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ tài sản, tính mạng, sức khỏe, danh dự và nhân phẩm của công dân; bảo đảm việc thực hiện dân chủ, tôn trọng và bảo đảm các quyền và tự do của công dân được Hiến pháp ghi nhận, không để một công dân nào bị hạn chế các quyền công dân, bị bắt, bị giam, giữ một cách trái pháp luật. Quan niệm về biện pháp bắt người Biện pháp bắt người có một vị trí quan trọng trong số những BPNC mà BLTTHS quy định, bởi lẽ đây là BPNC có tính chất cưỡng chế rất nghiêm khắc, trực tiếp hoặc gián tiếp tác động đến các quyền cơ bản của công dân được Hiến pháp quy định. Đây là cơ sở pháp lý để nhận thức quyền bất khả về thân thể của công dân có thể bị tác động trong những trường hợp cần thiết do yêu cầu của cuộc đấu tranh chống tội phạm và trong khuôn khổ pháp luật quy định.

Bắt người trong TTHS là việc bắt người phạm tội theo các quy định của pháp luật TTHS. Bắt người trong trường hợp này do chủ thể sử dụng quyền lực nhà nước nhằm đạt được mục đích tố tụng.