ĐẶT VẤN ĐỀ I. Lý do chọn đề tài Kỳ Sơn, mảnh đất miền biên viễn Tây Nghệ với 192 km đường biên giới giáp nước bạn Lào cùng hai cửa khẩu: Cửa khẩu Nậm Cắn, cửa khẩu Ta Đo, là huyện có vị trí chiến lược rất trọng, Đồng bào sinh sống nơi đây đa số là người dân tộc thiểu số: Thái (26,1%), H’Mông (33,4%), Khơ Mú (36,3%). Điều kiện kinh tế đặc biệt khó khăn, giao thông đi lại hiểm trở, sự kết nối thông tin, giao lưu giữa các bản làng còn rất nhiều hạn chế. Nguồn thu nhập kinh tế cơ bản bám vào nương rẫy, dẫn đến nền giáo dục chưa được phát triển đồng bộ.
Trường THPT Kỳ Sơn được thành lập vào năm 1967, trải qua hơn 57 năm xây dựng trưởng thành và phát triển, quy mô trường lớp ngày càng được nâng lên. Là ngôi trường THPT duy nhất trên địa bàn huyện Kỳ Sơn, khi thực hiện kế hoạch giáo dục nhà trường gặp khá nhiều khó khăn trong công tác quản lí cũng như nâng cao chất lượng giáo dục. HS trường THPT Kỳ Sơn là con em của 21 xã, thị trong huyện nên các em để đi học chủ yếu phải trọ học chứ không thể đi – về trong ngày. Từ năm học 2022-2023, Trường THPT Kỳ Sơn được tập đoàn Trung Nam đầu tư về cơ sở vật chất cùng với đó là hệ thống các phòng chức năng, lớp học, nhà ăn, đặc biệt là nhà ở bán trú với 126 phòng có thể cung cấp chỗ ở cho hơn 1000 học sinh.
Và cũng từ năm học 2022 – 2023, nhà trường đã thử nghiệm mô hình “Bán trú kiểu mới” với hơn 300 học sinh. Và năm học này, 2023 – 2024 trường đã tổ chức cho học sinh vào ở bán trú với hơn 700 em. Trong bối cảnh đất nước hiện nay chú trọng đến sự phát triển toàn diện, phổ biến sâu, rộng và để "không một ai bị bỏ lại phía sau", phát triển con người toàn diện về phẩm chất, năng lực. Muốn vậy thì giáo dục đại trà, phổ cập THPT ngày càng được quan tâm.
Để có được sự phát triển toàn diện: vừa nâng cao chất lượng giáo dục đại trà, vừa nâng cao năng lực, phẩm chất của người học; Để giúp các em yêu trường, yêu lớp, tôn trọng và quý mến thầy cô thì điều đầu tiên phải giúp các em thấy được niềm vui trong học tập, thấy được ý nghĩa của việc học, thích ứng và hòa nhập với bạn bè, tự tin gần gũi với thầy cô. Chính vì lẽ đó, chúng tôi đã mạnh dạn đề xuất sáng kiến “Một số giải pháp nhằm phát triển kỹ năng sinh hoạt tập thể cho học sinh dân tộc thiểu số trong môi trường bán trú tại trường THPT Kỳ Sơn”. Mục đích nghiên cứu của đề tài Nghiên cứu và đề xuất một số giải pháp để phát triển kỹ năng sinh hoạt tập thể cho HS DTTS trong môi trường bán trú có ý nghĩa quan trọng tới chất lượng giáo dục và đào tạo của nhà trường, cũng như thành công của mỗi cá nhân học sinh. Kỹ năng sinh hoạt tập thể cho HS DTTS trong môi trường bán trú giúp học sinh xây dựng mối quan hệ xã hội mạnh mẽ, tạo nên cộng đồng tích cực trong môi trường bán trú, học cách làm việc nhóm, đồng cảm và hỗ trợ lẫn nhau, điều này có lợi cho sự hòa nhập và phát triển cá nhân.
Khi học sinh có cơ hội tham gia các hoạt động tập thể, các em có thể chia sẻ và giữ gìn giá trị văn hóa riêng của mình cùng 1 với đó là mở rộng tầm hiểu biết và tạo ra một môi trường học tập phong phú, phát triển kỹ năng xã hội và giao tiếp hiệu quả, giúp HS DTTS phát triển tinh thần đoàn kết, hợp tác, tự chủ, tự tin, tự lập, … để từ đó các em vững bước, hòa nhập tốt hơn sau khi tốt nghiệp THPT. Nhiệm vụ nghiên cứu - Xác định cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của việc hình thành kỹ năng sinh hoạt tập thể cho HS DTTS trong môi trường bán trú. - Phân tích thực trạng của kỹ năng sinh hoạt tập thể của HS DTTS trong môi trường bán trú tại trường THPT Kỳ Sơn. - Một số giải pháp nhằm phát triển kỹ năng sinh hoạt tập thể cho HS DTTS trong môi trường bán trú tại trường THPT Kỳ Sơn.
- Đánh giá kết quả đạt được sau khi thực hiện các giải pháp để thấy được tính khả thi và hiệu quả của những giải pháp đề ra. Phương pháp nghiên cứu - Phương pháp quan sát - Phương pháp điều tra - Phương pháp thực nghiệm - Phương pháp thu thập thông tin V. Khách thể và đối tượng nghiên cứu 1. Khách thể HS DTTS đang sinh hoạt trong môi trường bán trú tại trường THPT Kỳ Sơn.
Đối tượng nghiên cứu Thực trạng, giải pháp nhằm phát triển kỹ năng sinh hoạt tập thể cho HS DTTS trong môi trường bán trú tại trường THPT Kỳ Sơn. Tính mới của đề tài - Các sáng kiến về phát triển kỹ năng sinh hoạt tập thể chưa có sáng kiến cho HS DTTS đặc biệt là HS DTTS trong môi trường bán trú tại THPT Kỳ Sơn. - Đề tài có thể áp dụng đối với tất cả các trường THPT có môi trường sinh hoạt bán trú cho HS không chỉ riêng HS DTTS tại Kỳ Sơn. 2 PHẦN NỘI DUNG I.
Cơ sở của đề tài 1. Một số khái niệm 1. Kỹ năng Kỹ năng là những khả năng, kiến thức và kinh nghiệm mà một người có để thực hiện các nhiệm vụ hoặc giải quyết các vấn đề trong công việc hoặc cuộc sống hàng ngày. Các kỹ năng có thể là những kỹ năng cơ bản như đọc, viết, tính toán, hoặc những kỹ năng phức tạp hơn như lãnh đạo, quản lý thời gian, giao tiếp hiệu quả và giải quyết vấn đề.
Có nhiều loại kỹ năng khác nhau và chúng thường được phát triển thông qua giáo dục, đào tạo, trải nghiệm làm việc và tự học. Kỹ năng sinh hoạt tập thể Khái niệm: Kỹ năng sinh hoạt tập thể (Tiếng Anh là Teamwork skills) còn gọi là kỹ năng làm việc nhóm, là những kỹ năng mà một người cần phải có để hiệu quả khi làm việc trong môi trường nhóm hoặc tập thể. Đây là những kỹ năng quan trọng để hỗ trợ sự hợp tác, giao tiếp và đạt được mục tiêu chung trong một nhóm làm việc. Các kỹ năng này bao gồm khả năng giao tiếp, hợp tác, lãnh đạo, giải quyết xung đột, tự chủ và tinh thần đồng đội.
Điều này giúp tạo ra một môi trường sinh hoạt, học tập, làm việc tích cực và sáng tạo, nơi mà mỗi thành viên có thể đóng góp và phát triển trong một cộng đồng, một tập thể. Biểu hiện: Kỹ năng sinh hoạt tập thể được biểu hiện rất đa dạng trong cuộc sống sinh hoạt, làm việc, học tập của con người. Đặc biệt là HS. Cụ thể, Những biểu hiện này thường xuất hiện khi một cá nhân có khả năng làm việc nhóm tốt, có kỹ năng giao tiếp và quản lý tốt.
Đó là: Một người có kỹ năng sinh hoạt tập thể thì sẽ tương tác xã hội tích cực tức là có khả năng tương tác và làm việc với mọi thành viên trong nhóm một cách tích cực và hòa nhã. Điều này bao gồm việc lắng nghe, tôn trọng ý kiến của người khác và thể hiện sự quan tâm đến những người tham gia khác. Có khả năng hợp tác (Sẵn sàng làm việc cùng nhóm để đạt được mục tiêu chung. Kỹ năng này bao gồm khả năng chia sẻ thông tin, ý kiến và công việc, cũng như làm việc cùng nhau để giải quyết vấn đề và thách thức); Có khả năng lãnh đạo và theo dõi (Khả năng đảm nhận vai trò lãnh đạo hoặc hỗ trợ lãnh đạo trong nhóm, đồng thời có khả năng theo dõi và điều chỉnh quá trình làm việc của nhóm để đảm bảo tiến độ và chất lượng công việc); Có khả năng xử lý và giải quyết xung đột trong nhóm một cách hiệu quả, thường thông qua việc sử dụng kỹ năng giao tiếp tích cực và khả năng làm việc nhóm; Có tính chủ động và tự giác: Sẵn sàng đóng góp ý kiến, ý tưởng và công việc 3 một cách tích cực mà không cần sự khích lệ hoặc giám sát từ người khác; Kỹ năng giao tiếp: Có khả năng truyền đạt ý kiến, thông tin và hướng dẫn một cách rõ ràng và hiệu quả, đồng thời cũng biết lắng nghe và hiểu ý kiến của người khác); Có khả năng tổ chức và quản lý thời gian (Có khả năng tổ chức công việc cá nhân và cộng tác trong nhóm một cách có hiệu quả, đảm bảo tiến độ và chất lượng công việc); Có tinh thần đồng đội (Sẵn lòng hỗ trợ và khích lệ các thành viên khác trong nhóm, tạo ra một môi trường tích cực và động viên nhau để đạt được mục tiêu chung).
Môi trường bán trú Môi trường bán trú là một loại môi trường nơi con người ta sống, sinh hoạt, học tập và làm việc cả ngày lẫn đêm, thường xuyên, ở xa khỏi nơi cư trú chính. Học sinh, sinh viên, hoặc nhân viên trong một số lĩnh vực công việc có thể trải nghiệm môi trường bán trú. Môi trường bán trú có thể yêu cầu sự tự chủ và tự quản lý cao hơn từ những người sống trong đó, vì ở đó con người thường phải tự quản lý nhu cầu hàng ngày như ăn, ngủ, và giáo dục nếu là học sinh hoặc sinh viên. Môi trường này cũng tạo ra cơ hội cho các hoạt động xã hội và tương tác xã hội giữa những người cùng sống trong cùng một cộng đồng bán trú.
Tầm quan trọng của việc phát triển kỹ năng sinh hoạt tập thể cho HS DTTS trong môi trường bán trú Việc phát triển kỹ năng sinh hoạt tập thể cho HS DTTS trong môi trường bán trú rất quan trọng, không chỉ ảnh hưởng đến việc học tập của các em mà còn ảnh hưởng đến sự phát triển toàn diện và sự hòa nhập xã hội của các em. Kỹ năng sinh hoạt tập thể không chỉ mang lại nhiều lợi ích đối với sự phát triển của cá nhân mà còn đối với sự hình thành, duy trì cộng đồng bán trú. Cụ thể: Gắn kết văn hóa và xã hội: Môi trường bán trú là sự đa dạng văn hóa (văn hóa Thái, văn hóa Mông, văn hóa Khơ Mú). Việc phát triển kỹ năng tập thể giúp học sinh dân tộc thiểu số hiểu và gắn kết với văn hóa của các em với nhau, đồng thời học cách tôn trọng và hòa mình vào các nền văn hóa khác.
Xây dựng lòng tự tin: Trong một môi trường không phải là của riêng mình, việc tham gia vào các hoạt động tập thể giúp học sinh dân tộc thiểu số xây dựng lòng tự tin và tự giá trị.