Sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện tại các trường đại học trên địa bàn Hà Nội

Khám phá luận văn thạc sĩ về sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện tại các trường đại học Hà Nội, phân tích và đánh giá hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thùy Dung
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Lan Thanh
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học Thông tin - Thư viện
• Đề tài: Sản phẩm và dịch vụ thông tin – thư viện tại các trường đại học trên địa bàn Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• PHẦN MỞ ĐẦU
• LÝ LUẬN VỀ SẢN PHẨM, DỊCH VỤ THÔNG TIN - THƯ VIỆN VÀ KHÁI QUÁT VỀ THƯ VIỆN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG SẢN PHẨM VÀ DỊCH VỤ THÔNG TIN - THƯ VIỆN TẠI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI
• 2.1. Các loại hình sản phẩm thông tin - thư viện
• 2.2. Hệ thống mục lục
• 2.3. Cơ sở dữ liệu
• 2.4. Trang web của thư viện
• 2.5. Các loại hình dịch vụ thông tin - thư viện
• 2.6. Dịch vụ cung cấp tài liệu gốc
• 2.7. Dịch vụ tra cứu tin
• 2.8. Dịch vụ phổ biến thông tin chọn lọc
• 2.9. Dịch vụ tư vấn
• 2.10. Dịch vụ tự gia hạn tài liệu
• 2.11. Dịch vụ khai thác tài liệu đa phương tiện
• 2.12. Dịch vụ đào tạo người dùng tin
• 2.13. Dịch vụ sao chụp tài liệu
• 2.14. Các dịch vụ trao đổi thông tin (hội nghị, triển lãm)
• 2.15. Các yếu tố tác động đến việc tổ chức các sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện tại các trường Đại học trên địa bàn Hà Nội
• 2.16. Chính sách phát triển sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện
• 2.17. Nguồn nhân lực
• 2.18. Đặc điểm người dùng tin và nhu cầu tin
• 2.19. Nguồn lực thông tin
• 2.20. Cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin
• 2.21. Chuẩn nghiệp vụ thông tin – thư viện
• 2.22. Phần mềm thư viện
• 2.23. Đánh giá về chất lượng các loại hình sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện
• 2.23.1. Chất lượng các loại hình sản phẩm thông tin - thư viện
• 2.23.2. Chất lượng các loại hình dịch vụ thông tin - thư viện
• 2.23.3. Đánh giá chung
• 3. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN SẢN PHẨM VÀ DỊCH VỤ THÔNG TIN - THƯ VIỆN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI
• 3.1. Xây dựng chính sách phát triển các sản phẩm và dịch vụ thông tin – thư viện
• 3.2. Hoàn thiện các sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện hiện có
• 3.2.1. Nâng cao chất lượng các sản phẩm thông tin - thư viện hiện có
• 3.2.2. Nâng cao chất lượng các dịch vụ thông tin - thư viện hiện có
• 3.3. Đa dạng hóa các sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện
• 3.4. Xây dựng các sản phẩm thông tin thư viện mới
• 3.5. Phát triển các dịch vụ thông tin thư viện mới
• 3.6. Nâng cao trình độ cán bộ thư viện
• 3.7. Đào tạo người dùng tin
• 3.8. Các giải pháp khác
• 3.9. Tăng cường truyền thông marketing các sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện
• 3.10. Hoàn thiện cơ sở vật chất, trang thiết bị
• 3.11. Đẩy mạnh hợp tác giữa các thư viện
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng quan về sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện tại Hà Nội

Sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện tại các trường đại học Hà Nội đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ học tập và nghiên cứu. Thư viện không chỉ là nơi lưu trữ tài liệu mà còn là trung tâm cung cấp thông tin đa dạng cho sinh viên và giảng viên. Các sản phẩm thông tin thư viện bao gồm sách, tài liệu điện tử, cơ sở dữ liệu và các dịch vụ hỗ trợ người dùng như tư vấn, đào tạo sử dụng tài liệu. Việc phát triển các sản phẩm và dịch vụ này là cần thiết để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dùng tin.

1.1. Khái niệm sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện

Sản phẩm thông tin thư viện bao gồm các tài liệu, sách, và tài nguyên điện tử. Dịch vụ thông tin thư viện là các hoạt động hỗ trợ người dùng như tra cứu, tư vấn và đào tạo. Sự kết hợp giữa sản phẩm và dịch vụ tạo ra giá trị cho người dùng, giúp họ tiếp cận thông tin một cách hiệu quả.

1.2. Vai trò của thư viện trong giáo dục đại học

Thư viện đại học là nơi cung cấp nguồn tài nguyên tri thức cho sinh viên và giảng viên. Nó hỗ trợ quá trình học tập, nghiên cứu và phát triển kỹ năng thông tin cho người dùng. Thư viện cũng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn văn hóa và tri thức của xã hội.

II. Thách thức trong việc phát triển sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện

Mặc dù có nhiều sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc phát triển chúng. Các thư viện phải đối mặt với sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ thông tin và nhu cầu của người dùng. Việc cập nhật tài liệu và cải thiện chất lượng dịch vụ là rất cần thiết để đáp ứng yêu cầu của người dùng.

2.1. Sự thay đổi trong nhu cầu của người dùng

Nhu cầu của người dùng tin ngày càng đa dạng và phức tạp. Sinh viên không chỉ cần tài liệu học tập mà còn cần các dịch vụ hỗ trợ nghiên cứu và phát triển kỹ năng. Thư viện cần phải nắm bắt và đáp ứng kịp thời những thay đổi này.

2.2. Công nghệ thông tin và sự phát triển của thư viện điện tử

Công nghệ thông tin đã thay đổi cách thức hoạt động của thư viện. Thư viện điện tử ngày càng trở nên phổ biến, yêu cầu các thư viện truyền thống phải chuyển mình để tồn tại. Việc đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân lực là rất quan trọng.

III. Phương pháp cải thiện sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện

Để nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện, cần áp dụng các phương pháp cải tiến hiệu quả. Việc khảo sát nhu cầu người dùng, cập nhật công nghệ và đào tạo nhân viên là những yếu tố quan trọng trong quá trình này.

3.1. Khảo sát nhu cầu người dùng

Khảo sát nhu cầu của người dùng giúp thư viện hiểu rõ hơn về mong muốn và yêu cầu của họ. Từ đó, thư viện có thể điều chỉnh sản phẩm và dịch vụ cho phù hợp.

3.2. Đầu tư vào công nghệ mới

Việc áp dụng công nghệ mới vào hoạt động thư viện sẽ giúp nâng cao hiệu quả phục vụ. Các phần mềm quản lý thư viện hiện đại và các nền tảng trực tuyến sẽ cải thiện trải nghiệm của người dùng.

IV. Ứng dụng thực tiễn của sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện

Sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện không chỉ phục vụ cho việc học tập mà còn hỗ trợ nghiên cứu và phát triển cá nhân. Các thư viện đã triển khai nhiều chương trình đào tạo và hội thảo nhằm nâng cao kỹ năng cho người dùng.

4.1. Các chương trình đào tạo người dùng

Các chương trình đào tạo giúp người dùng nắm vững cách sử dụng tài liệu và dịch vụ thư viện. Điều này không chỉ nâng cao kỹ năng thông tin mà còn khuyến khích sự tự học và nghiên cứu.

4.2. Dịch vụ tư vấn và hỗ trợ nghiên cứu

Dịch vụ tư vấn giúp người dùng tìm kiếm thông tin một cách hiệu quả. Thư viện cung cấp các dịch vụ hỗ trợ nghiên cứu như hướng dẫn viết luận văn, tìm kiếm tài liệu và phân tích dữ liệu.

V. Kết luận và tương lai của sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện

Sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện tại các trường đại học Hà Nội đang có những bước phát triển tích cực. Tuy nhiên, cần tiếp tục cải thiện và đổi mới để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dùng. Tương lai của thư viện sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng với công nghệ và nhu cầu của người dùng.

5.1. Định hướng phát triển sản phẩm và dịch vụ

Thư viện cần xác định rõ định hướng phát triển sản phẩm và dịch vụ để đáp ứng nhu cầu người dùng. Việc này bao gồm việc cập nhật tài liệu, cải thiện dịch vụ và đầu tư vào công nghệ.

5.2. Tầm quan trọng của việc hợp tác giữa các thư viện

Hợp tác giữa các thư viện sẽ giúp chia sẻ tài nguyên và kinh nghiệm, từ đó nâng cao chất lượng dịch vụ. Việc này cũng tạo ra cơ hội cho người dùng tiếp cận nhiều nguồn tài liệu hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hà Nội là trung tâm giáo dục đại học lớn nhất cả nước, tập trung khoảng 71 trường đại học và học viện, chiếm hơn 60% trên tổng số 118 trường đại học khu vực phía Bắc tính đến năm 2013. Trong bối cảnh chuyển đổi phương thức đào tạo từ niên chế sang học chế tín chỉ, vai trò của hệ thống thông tin - thư viện trở thành yếu tố then chốt quyết định chất lượng tự học và năng lực nghiên cứu sáng tạo của sinh viên. Thư viện đại học không chỉ là nơi lưu giữ giáo trình mà còn là cầu nối truyền tải nguồn tri thức đa dạng, hiện đại phục vụ công tác đào tạo và nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, thực tế tại nhiều cơ sở giáo dục cho thấy các sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện vẫn chưa bắt kịp tốc độ bùng nổ thông tin; nguồn tài liệu điện tử còn hạn chế, các sản phẩm thông tin hiện đại chưa hoàn thiện và dịch vụ chuyên sâu chưa thực sự đa dạng.

Đề tài nghiên cứu hướng đến mục tiêu khảo sát, phân tích toàn diện thực trạng tổ chức, quản trị và khai thác hệ thống sản phẩm, dịch vụ thông tin - thư viện tại 32 trường đại học đại diện trên địa bàn Hà Nội trong giai đoạn 2010 - 2014. Qua đó, công trình đánh giá đúng mức độ đáp ứng nhu cầu tin của cán bộ quản lý, giảng viên và sinh viên, chỉ ra những rào cản nội tại về cơ sở hạ tầng cũng như nghiệp vụ. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc xác lập hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm nâng tỷ lệ thỏa mãn nhu cầu tin lên trên 85%, tối ưu hóa quy trình xử lý tài liệu và đẩy mạnh liên thông nguồn lực thông tin dùng chung giữa các cơ sở giáo dục đại học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận về sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện theo giáo trình chuyên ngành của tác giả Trần Mạnh Tuấn xuất bản năm 1998, kết hợp với các quan điểm hiện đại về kinh tế tri thức và xã hội thông tin. Hệ thống lý luận vận dụng các chuẩn mực nghiệp vụ quốc tế bao gồm quy tắc biên mục Anh - Mỹ AACR2, tiêu chuẩn mô tả thư mục quốc tế ISBD, khổ mẫu biên mục đọc máy MARC21 và khung phân loại thập phân Dewey phiên bản DDC 14.

Khung phân tích tập trung vào các khái niệm cốt lõi:

• Sản phẩm thông tin - thư viện: Kết quả của quá trình xử lý, phân tích, tổng hợp thông tin do cán bộ thư viện thực hiện, tạo thành hệ thống công cụ kiểm soát nguồn tin như cơ sở dữ liệu thư mục, cơ sở dữ liệu toàn văn, mục lục trực tuyến OPAC, thư mục chuyên đề và bản tin điện tử.
• Dịch vụ thông tin - thư viện: Toàn bộ quy trình, phương thức chuyển giao tài liệu và cung cấp thông tin nhằm thỏa mãn nhu cầu trao đổi tri thức trong xã hội, mang 4 đặc tính cơ bản gồm tính đồng thời, tính vô hình, tính không đồng nhất và tính liên hoàn không thể tách rời.
• Người dùng tin và nhu cầu tin: Chủ thể tiếp nhận, sử dụng và tái tạo tri thức, được phân hóa theo mục đích nghiên cứu, giảng dạy hoặc học tập với các yêu cầu nghiêm ngặt về tính cập nhật và độ chính xác của tài liệu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp chặt chẽ giữa các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng nhằm đảm bảo tính khách quan của dữ liệu. Khảo sát thực chứng được tiến hành tại 32 trung tâm thông tin - thư viện trường đại học lớn trên địa bàn Hà Nội, đại diện cho các khối ngành khoa học xã hội nhân văn, khoa học tự nhiên và kỹ thuật ứng dụng.

Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi được thực hiện với cỡ mẫu phát ra 300 phiếu, thu về 279 phiếu hợp lệ, đạt tỷ lệ phản hồi 93%. Cấu trúc mẫu khảo sát gồm 100 phiếu từ đội ngũ cán bộ, chuyên viên quản lý thư viện và 179 phiếu từ đối tượng người dùng tin trực tiếp. Lý do lựa chọn phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp phỏng vấn sâu và khảo sát thực địa là nhằm so sánh đa chiều giữa năng lực cung ứng của thư viện và mức độ hài lòng thực tế của bạn đọc trong khung thời gian 2010 - 2014. Dữ liệu sau khi thu thập được xử lý bằng các công cụ thống kê mô tả, phân tích tần số và đối chiếu chéo giữa các nhóm trường.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về nguồn nhân lực, khảo sát 100 cán bộ thư viện cho thấy tỷ lệ nữ giới chiếm ưu thế vượt trội với 66%, trong khi nam giới chiếm 34%. Về trình độ học vấn, 100% cán bộ đạt trình độ cử nhân và sau đại học, tạo nền tảng vững chắc cho công tác chuyên môn; tuy nhiên khả năng ứng dụng ngoại ngữ chuyên ngành và làm chủ các phần mềm quản trị thư viện tích hợp chuyên sâu vẫn còn hạn chế.

Thứ hai, về cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ thông tin, tồn tại khoảng cách phát triển đáng kể giữa các trường. Điển hình như Trung tâm Thông tin - Thư viện Trường Đại học Giao thông Vận tải sở hữu khuôn viên gần 3.000 m2, vận hành 17 máy chủ, 140 máy trạm kết nối mạng nội bộ, ứng dụng công nghệ nhận dạng qua tần số vô tuyến RFID và kiểm soát an ninh khép kín cùng hệ thống phần mềm ILIB 4.0 và DLIB. Trong khi đó, Thư viện Trường Đại học Y Hà Nội có diện tích 1.400 m2, được trang bị 2 máy chủ, 52 máy trạm, 3 tủ mục lục truyền thống, đáp ứng phục vụ đồng thời khoảng 200 người dùng tin qua phần mềm Medlib và Ilib.

Thứ ba, về mức độ khai thác và chất lượng sản phẩm dịch vụ, mặc dù 100% các đơn vị đã xây dựng trang web và triển khai mục lục tra cứu trực tuyến, mức độ thỏa mãn nhu cầu thông tin chuyên sâu của bạn đọc mới chỉ đạt dưới 60%. Nguyên nhân chính do nguồn tài liệu điện tử toàn văn còn thiếu hụt, tỷ lệ người dùng tin bị từ chối yêu cầu mượn tài liệu gốc vẫn dao động từ 15% đến 25% do số lượng bản sách giáo trình không đủ đáp ứng vào các giai đoạn cao điểm thi cử.

Thảo luận kết quả

Hệ thống dữ liệu khảo sát được mô hình hóa chi tiết thông qua 9 bảng số liệu thống kê và 12 biểu đồ phân tích chuyên đề trong luận văn. Cụ thể, biểu đồ cơ cấu người dùng tin phản ánh nhóm sinh viên chiếm tỷ trọng lớn nhất với hơn 70% tổng số lượt tiếp cận thư viện, chủ yếu có nhu cầu đối với tài liệu in truyền thống và giáo trình đại cương. Ngược lại, nhóm giảng viên và học viên sau đại học chỉ chiếm khoảng 20% đến 30% lượng truy cập nhưng đòi hỏi các dịch vụ phổ biến thông tin chọn lọc SDI, cơ sở dữ liệu quốc tế có chỉ số tác động cao và dịch vụ hỗ trợ tìm tin nâng cao.

So sánh với các nghiên cứu trước đây tại từng trường riêng lẻ, kết quả tổng quan tại 32 trường đại học ở Hà Nội cho thấy sự đầu tư cơ sở hạ tầng đã có bước nhảy vọt so với giai đoạn trước năm 2010. Tuy nhiên, tình trạng cát cứ dữ liệu, thiếu cơ chế liên thông chia sẻ nguồn tin và sự phân mảnh trong việc áp dụng các chuẩn nghiệp vụ như MARC21 hay DDC đang tạo ra rào cản lớn, làm giảm hiệu quả khai thác toàn hệ thống thư viện đại học Thủ đô.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa toàn diện quy trình nghiệp vụ và hạ tầng công nghệ. Ban Giám hiệu các trường đại học phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo áp dụng thống nhất các chuẩn quốc tế gồm khung phân loại DDC 14, khổ mẫu MARC21 và quy tắc AACR2 tại 100% thư viện thành viên trước năm 2016, bảo đảm sự tương thích dữ liệu để tích hợp vào mạng lưới thông tin quốc gia.

Thứ hai, thiết lập mạng lưới liên thông và chia sẻ nguồn tài nguyên số. Các trung tâm thư viện cần chủ động xây dựng hiệp hội phát triển nguồn tin dùng chung giữa 32 cơ sở đào tạo trọng điểm, hướng tới mục tiêu giảm 30% chi phí bổ sung trùng lặp các cơ sở dữ liệu quốc tế trong vòng 2 năm, đồng thời mở rộng dịch vụ mượn liên thư viện cho giảng viên và sinh viên.

Thứ ba, nâng cao năng lực chuyên môn và kỹ năng số cho đội ngũ cán bộ. Trung tâm thông tin - thư viện cần triển khai chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ định kỳ, đặt chỉ tiêu 100% cán bộ thư viện hoàn thành ít nhất 40 giờ đào tạo mỗi năm về ngoại ngữ chuyên ngành, kỹ năng khai thác cơ sở dữ liệu điện tử và kỹ thuật quản trị thông tin hiện đại.

Thứ tư, đổi mới công tác marketing và đào tạo người dùng tin. Bộ phận thông tin thư mục cần đẩy mạnh truyền thông qua website, mạng xã hội và bản tin số; tổ chức bắt buộc các khóa đào tạo kỹ năng tìm kiếm thông tin cho 100% tân sinh viên ngay từ đầu khóa học, phấn đấu đạt tỷ lệ trên 90% người học sử dụng thành thạo cổng thông tin thư viện vào năm 2018 do Ban Giám hiệu và Trung tâm Thư viện chủ trì.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, Ban Giám hiệu và các nhà quản lý giáo dục đại học. Luận văn cung cấp bức tranh toàn cảnh về thực trạng hệ thống thông tin - thư viện tại 32 trường đại học, giúp lãnh đạo nhà trường hoạch định chính sách đầu tư cơ sở vật chất, bố trí kinh phí phát triển học liệu số và chuyển đổi mô hình thư viện truyền thống sang thư viện số hóa.

Thứ hai, Giám đốc và cán bộ chuyên trách tại các trung tâm thông tin - thư viện. Cán bộ nghiệp vụ có thể tham khảo quy trình đánh giá chất lượng sản phẩm dịch vụ, phương pháp phân tích nhu cầu tin của 279 đối tượng khảo sát để tái cấu trúc quy trình kỹ thuật và tối ưu hóa hệ thống tra cứu trực tuyến tại đơn vị.

Thứ ba, Giảng viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành Khoa học Thông tin - Thư viện. Công trình là tài liệu học thuật giá trị phục vụ công tác giảng dạy các học phần về Quản trị thông tin, Xây dựng sản phẩm dịch vụ thông tin và Marketing thư viện trong bối cảnh ứng dụng công nghệ thông tin.

Thứ tư, Sinh viên và học viên cao học ngành Quản lý Thông tin và Giáo dục học. Đề tài cung cấp khung phương pháp luận nghiên cứu thực chứng, kỹ thuật thiết kế 300 bảng hỏi điều tra và cách xử lý dữ liệu thống kê phục vụ thực hiện các khóa luận tốt nghiệp và đề tài nghiên cứu liên quan.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Sản phẩm thông tin - thư viện khác biệt như thế nào so với dịch vụ thông tin - thư viện? Trả lời: Sản phẩm là kết quả vật chất hoặc phi vật chất của quá trình xử lý tài liệu như biểu ghi cơ sở dữ liệu, mục lục hay thư mục chuyên đề. Dịch vụ là quá trình chuyển giao, hướng dẫn và hỗ trợ người dùng tin khai thác các sản phẩm đó, mang tính đồng thời và không tách rời giữa người phục vụ và người thụ hưởng.

Câu hỏi 2: Tại sao phương thức đào tạo tín chỉ lại đòi hỏi đổi mới sản phẩm và dịch vụ thư viện? Trả lời: Đào tạo tín chỉ yêu cầu sinh viên tăng thời lượng tự học lên gấp 2 đến 3 lần thời lượng nghe giảng trên lớp. Do đó, thư viện phải chuyển đổi từ phục vụ mượn trả tài liệu truyền thống sang cung cấp các sản phẩm số hóa, cơ sở dữ liệu trực tuyến và dịch vụ tư vấn tìm tin đa phương tiện.

Câu hỏi 3: Hạ tầng công nghệ thông tin tại các thư viện đại học Hà Nội giai đoạn khảo sát ra sao? Trả lời: Thực trạng cho thấy sự phân hóa rõ nét giữa các trường. Các đơn vị lớn như Đại học Giao thông Vận tải sở hữu 17 máy chủ, 140 máy trạm ứng dụng RFID; trong khi Thư viện Đại học Y Hà Nội vận hành 52 máy trạm, 2 máy chủ, phục vụ tốt quy mô 200 bạn đọc cùng lúc.

Câu hỏi 4: Rào cản lớn nhất khiến người dùng tin chưa hài lòng với dịch vụ thư viện là gì? Trả lời: Kết quả khảo sát 179 người dùng tin chỉ ra rằng nguồn tài liệu điện tử toàn văn còn nghèo nàn, tỷ lệ từ chối mượn sách giáo trình vào mùa thi vẫn ở mức khoảng 15% đến 25%, cùng với việc thiếu các dịch vụ tìm tin chọn lọc theo yêu cầu nghiên cứu chuyên sâu.

Câu hỏi 5: Khung phân loại và chuẩn biên mục nào được khuyến nghị áp dụng đồng bộ? Trả lời: Luận văn khuyến nghị 100% các thư viện đại học chuẩn hóa dữ liệu theo khổ mẫu MARC21, quy tắc AACR2 và khung phân loại Dewey DDC 14. Việc này tạo nền tảng cốt lõi để tích hợp hệ thống quản trị tích hợp ILIB và chia sẻ dữ liệu liên thư viện.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa sâu sắc lý luận về sản phẩm, dịch vụ thông tin - thư viện và khẳng định vai trò cầu nối tri thức trong môi trường giáo dục đại học thời kỳ hội nhập.
• Đánh giá thực trạng khách quan qua khảo sát thực chứng 279 đối tượng tại 32 trường đại học lớn trên địa bàn Thủ đô Hà Nội trong giai đoạn 2010 - 2014.
• Phát hiện sự chênh lệch lớn về hạ tầng công nghệ giữa các trường, từ quy mô 140 máy trạm hiện đại đến các thư viện còn phụ thuộc vào 3 tủ mục lục truyền thống.
• Chỉ ra điểm nghẽn lớn nhất là tỷ lệ thỏa mãn nhu cầu tài liệu số chuyên sâu mới đạt dưới 60% do thiếu liên thông và chia sẻ cơ sở dữ liệu.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược khả thi về chuẩn hóa nghiệp vụ, liên kết nguồn tin, bồi dưỡng nhân lực và đổi mới hoạt động marketing người dùng tin.

Lộ trình tiếp theo đòi hỏi các trường đại học tại Hà Nội tiến hành rà soát hạ tầng công nghệ và ký kết thỏa thuận liên minh thư viện giai đoạn 2016 - 2020. Các nhà quản lý giáo dục và cán bộ thư viện hãy chủ động áp dụng các giải pháp từ luận văn này nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, biến trung tâm thông tin - thư viện thành trái tim tri thức của mỗi trường đại học trong kỷ nguyên số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho cán bộ thư viện và chuyên gia thông tin” (Marketing Information products and services a primer for Librarians and Information professionals) của Kijain Ashok jambbekar, T. Hai cuốn sách mới chỉ đề cập đến sản phẩm và dịch vụ dưới góc độ marketing và dịch vụ thư viện công cộng, chưa đề cập đến sản phẩm và dịch vụ được xây dựng và tổ chức như thế nào. Một số bài viết về SP&DV trong tạp chí như: “Hiểu biết giá trị của chúng tôi: đánh giá bản chất tác động của các dịch vụ thư viện” (Understanding our valua: assessing the nature of the inpact of library services) của David Bawden; “Sự phát triển của mô hình kiểu mẫu để đánh giá mức độ tác động của dịch vụ thông tin và thư viện” (The development of a model for assessing the level of impact of information and library service của Peter Brophy); “Đánh giá dịch vụ tham khảo ảo: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Việc tuân thủ nguyên tắc hướng dẫn hành vi và tham khảo hướng dẫn kỹ thuật số của IFLA” (Virtual reference service evaluation: Adherence to Rusa behavioral guidelines and IFLA digital reference guidelines) của Sengher.J; “ Webb, Jo, Ganan - leary, Pat and Bent, Moira, cung cấp các dịch vụ hiệu quả cho nghiên cứu ở London” (Webb, Jo, Ganan - leary, Pat and Bent, Moira, Providing effective library service for research London) của Miggie Pickton… Các bài viết này cũng đã đề cập đến SP&DVTT-TV, nhưng chưa đi sâu phân tích các SP&DVTT-TV với từng loại hình thư viện cụ thể. Tại Việt Nam trên phương diện lý thuyết, vấn đề SP&DV TT-TV đã được nghiên cứu ở cuốn giáo trình: “Sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện” của tác giả Trần Mạnh Tuấn, xuất bản năm 1998.

Giáo trình đã cung cấp một cách cơ bản các vấn đề lý luận về loại hình sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện. Vấn đề SP&DV TT-TV còn được đề cập đến trong một số bài báo đăng trong các tạp chí chuyên ngành như: Trong tạp chí Thông tin và tư liệu có bài viết “Đánh giá các dịch vụ thông tin và thư viện” của Vũ Văn Sơn (số 4 /2007), “Quản lý chất lượng sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện trong thư viện trường đại học” của Bạch Thị Thu Nhi (số 2/2010), “Một số vấn đề về chính sách phát triển sản phẩm và dịch vụ thông tin tại Việt Nam” của Nguyễn Hữu Hùng (số 2/2012). Trong tạp chí Thư viện Việt Nam có bài “Hình thành dịch vụ thông tin thư viện sẵn sàng đáp ứng trong trường đại học” của Dương Thị Vân (số 3/2008), “Sử dụng blog để phổ biến dịch vụ thông tin thư viện” của Trương Đại Lượng (số 4/2008)… Nhìn chung, các bài báo đều nêu lên tầm quan trọng của SP&DV TT-TV đối với giáo dục đại học nói chung và các giải pháp để phát triển hơn nữa các sản phẩm - dịch vụ này. SP&DVTT-TV được đề cập đến trong các công trình nghiên cứu là luận văn thạc sĩ chuyên ngành Khoa học thư viên.

Hàng loạt các công trình luận văn được công bố như: “Sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện tại Học viện Hành chính quốc gia” của Nguyễn Văn Trọng (2013), “Phát triển sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện tại Trường Đại học Ngoại thương” của Thạch Lương Giang (2012), “Nâng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 cao chất lượng các sản phẩm và dịch vụ thông tin khoa học quân sự tại Học viện Chính trị” của Cao Thị Thanh Thảo (2011), “Xây dựng hệ thống sản phẩm và dịch vụ thông tin tại Văn phòng Trung ương Đảng” của Trịnh Thị Kim Ngân (2011), “Nghiên cứu phát triển sản phẩm và dịch vụ thông tin tại Thư viện Trường Đại học Sư phạm 2” của Nguyễn Thị Hạnh (2012), “Hoàn thiện hệ thống sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện tại Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông” của Trần Thị Ngọc Diệp (2011), “Nâng cao chất lượng và đa dạng hóa hệ thống sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện của trường Đại học Hà Nội”của tác giả Đặng Thị Thu Hiền (2011), “Phát triển và nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện tại Thư viện Hà Nội” của Trần Nhật Linh (2010); “Phát triển hệ thống sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện tại các trường Đại học khối Văn hóa Nghệ thuật ở Hà Nội” của tác giả Phạm Thị Thanh Huyền (2009), “Nghiên cứu phát triển các sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện tại Trung tâm Thông tin - Thư viện Trường Đại học sư phạm Hà Nội” của Vũ Huy Thắng (2009), “Nghiên cứu và hoàn thiện các dịch vụ thông tin trong hệ thống thông tin - thư viện thuộc Viện Khoa học Xã hội Việt Nam”của tác giả Phùng Thị Bình (2008), “Hoàn thiện hệ thống sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện tại Học viện Chính trị khu vực I” của tác giả Nguyễn Thị Hương Giang (2007), “Nghiên cứu phát triển sản phẩm và dịch vụ thông tin tại Thư viện Trường Đại học Thủy Lợi” của Phạm Hồng Thái (2007), “Đa dạng hóa sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện đáp ứng nhu cầu tin thời kỳ đổi mới của Viện Thông tin Khoa học Xã hội”của tác giả Nguyễn Thị Thúy Nga (2007), “Nghiên cứu phát triển sản phẩm, dịch vụ thông tin - thư viện tại trường đại học Bách Khoa Hà Nội” của tác giả Đào Linh Chi (2007), Nghiên cứu hoàn thiện hệ thống sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện của Trung tâm Thông tin - Thư viện Đại học quốc gia Hà Nội” của Phạm Thị Yên (2006), “Đa dạng hóa sản phẩm và dịch vụ thông tin trong điều kiện hội nhập khoa học và công nghệ tại Trung tâm Thông tin tư liệu Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam” của Đặng Thu Minh (2006), … Các công trình nghiên cứu đã đi sâu vào việc tìm hiểu hiện trạng phát triển SP&DV TT-TV của mỗi cơ quan cụ thể, đưa ra các giải pháp thiết thực để LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 nâng cao hơn nữa chất lượng của mỗi SP&DV, từ đó góp phần tăng hiệu quả phát triển của thư viện. Bên cạnh các công trình Luận văn trên, phải kể đến một số lượng lớn các khóa luận tốt nghiệp của các cử nhân ngành TT-TV đã nghiên cứu vấn đề SP&DV TT-TV ở các trường đại học trên địa bàn Hà Nội như: đề tài “Sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện tại trường Đại học Hà Nội” của Nguyễn Hồng Minh (2014); “Đánh giá chất lượng sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện tại Trung tâm Thông tin - Thư viện Trường Đại học Luật Hà Nội” của Trần Thị Chiêm (2014); “Đánh giá chất lượng dịch vụ cung cấp tài liệu gốc tại Trung tâm thông tin - thư viện trường Đại học Giao thông Vận tải” của Phùng Thị Hạnh (2014); … Các công trình đã đi sâu khai thác đặc điểm, tình hình phát triển của các SP&DV TT - TV ở từng thư viện cụ thể. Đây chính là nguồn tham khảo bổ ích giúp tác giả thu thập được những số liệu cụ thể, đánh giá khách quan, từ đó đưa ra những so sánh, lý luận và giải pháp chung. Ở phạm vi nghiên cứu là các thư viện đại học trên địa bàn Hà Nội cũng đã có rất nhiều công trình.

Đầu tiên phải kể đến chùm công trình nghiên cứu của PGS.TS Trần Thị Quý như: Công trình cấp Bộ “Nguồn nhân lực thông tin - thư viện của các trường đại học trên địa bàn Hà Nội, thực trạng và giải pháp” (2009), bài “Phát triển nguồn nhân lực thông tin - thư viện của các trường đại học Hà Nội đáp ứng nhu cầu trong giai đoạn đổi mới của thủ đô” công bố tại Hội thảo Khoa học thư viện các trường đại học và cao đẳng lần thứ nhất tổ chức năm 2008. Bên cạnh đó là các công trình Luận văn như: “Ứng dụng hệ quản trị thư viện tích hợp Ilip tại các thư viện trên địa bàn Hà Nội” của Nguyễn Thùy Linh (2011), “Nghiên cứu mô hình phối hợp bổ sung giữa các thư viện trường đại học trên địa bàn Hà Nội” của Đoàn Thị Thu (2011), “Phát triển nguồn nhân lực thông tin - thư viện của mạng lưới các trường đại học tại Hà Nội” của Nguyễn Thanh Trà (2010), “Nghiên cứu phát triển thư viện điện tử trong các trường đại học trên địa bàn Hà Nội hiện nay” của Phạm Thị Mai (2009)… Các công trình nghiên cứu đã khái quát được nhiều vấn đề về cơ cấu tổ chức, hệ thống trang thiết bị và hạ tầng thông tin, nhu cầu tin, nguồn nhân lực, LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 SP&DV TT-TV của mạng lưới các trường đại học trên địa bàn Hà Nội. Đây thực sự là những tư liệu quý giúp tác giả có thể tổng hợp, so sánh, phát triển trong nghiên cứu của mình. Bên cạnh đó, tác giả đã thu thập các bài viết và công trình nghiên cứu về vấn đề đổi mới giáo dục ở Việt Nam, vai trò của giáo dục nói chung và vai trò của giáo dục đại học nói riêng, các vấn đề về tổ chức và hệ thống thư viện đại học, nguồn nhân lực, nhu cầu tin, công nghệ thông tin trong thư viện, chính sách phát triển thư viện trong thời hiện đại… Những công trình nghiên cứu này sẽ là nguồn tham khảo bổ ích đối với tác giả Luận văn.

Tổng quan lại, qua các công trình nghiên cứu tác giả nhận thấy tất cả mới chỉ khảo sát và nghiên cứu SP&DV ở phạm vi trong từng thư viện đại học riêng lẻ. Chưa có công trình nghiên cứu nào mang tính tổng thể về các SP&DV TT-TV tại các trường đại học trên địa bàn Hà Nội. Để giải quyết vấn đề này tôi xin phép sẽ kế thừa những thành quả nghiên cứu của các tác giả đi trước và những kinh nghiệm của bản thân để làm rõ thực trạng SP&DV TT-TV tại các trường đại học trên địa bàn Hà Nội. Trên cơ sở đó đề xuất những giải pháp hoàn thiện và phát triển SP&DV TT-TV cho các trường đại học trong giai đoạn mới.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu  Mục đích nghiên cứu: Tìm hiểu thực trạng SP&DV TT-TV tại các trường đại học trên địa bàn Hà Nội. Trên cơ sở đó đưa ra những kiến nghị và đóng góp giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng và hoàn thiện các sản phẩm - dịch vụ thông tin thư viện đáp ứng nhu cầu của NDT.  Nhiệm vụ nghiên cứu: - Nghiên cứu lý luận về sản phẩm - dịch vụ thông tin thư viện. - Nghiên cứu vai trò của sản phẩm - dịch vụ thông tin thư viện đối với sự phát triển của mỗi cơ quan.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.