Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ RÈN LUYỆN KỸ NĂNG GIAO TIẾP CHO TRẺ 5 - 6 TUỔI THÔNG QUA DỰ ÁN GIÁO DỤC Ở TRƯỜNG MẦM NON 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài Theo Kak - Hai - Nơdích [13], khẳng định “yêu cầu về PTNN của trẻ có một vai trò quan trọng với từng giai đoạn, ứng với mỗi giai đoạn đó nhiệm vụ của người lớn giúp trẻ bước vào thế giới ngôn ngữ phong phú và đa dạng từ những âm thanh "gừ.gừ" ở tuổi sơ sinh đến khi sử dụng ngôn ngữ thành thạo. Điều đó sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển về trí tuệ và qua đó cũng giúp cho cha mẹ trẻ có thêm những kiến thức cơ bản trong việc GD và dạy dỗ, nắm vững ngôn ngữ GT của con em mình”.
Theo Linda Maget [14] quan niệm “KNGT xã hội, giúp trẻ giải quyết những trở ngại trong việc kết giao với bạn bè. Tác giả giúp các bậc cha mẹ và trẻ học được KNGT xã hội để luôn có bạn bè, trưởng thành trong học tập và cuộc sống, đó là mục tiêu của cuốn sách muốn đem lại”. [27], quan niệm “GT bằng lời của trẻ MG lớn dựa trên cơ sở các phong tục tập quán của dân tộc là rất quan trọng. Quy luật, nguyên tắc, đặc điểm; ND và kỹ thuật hình thành văn hoá giao tiếp bằng lời của trẻ MG lớn trên cơ sở phong tục tập quán của dân tộc.
Đây chính là những tiền đề để trẻ MG lớn hình thành được KNGT trước khi bước vào lứa tuổi tiểu học”. Chương trình GD New Zealand [1], đã chú ý “xây dựng GD các kỹ năng cho trẻ ngay từ tuổi mầm non. Việc GD kỹ năng cho trẻ ngay từ lứa tuổi này đã tạo cho trẻ có cơ hội tiếp cận cộng đồng, tạo nhiều cơ hội giao tiếp. Đây là một cách GD đúng đắn cho trẻ, giúp trẻ có những nền kiến thức rất cơ bản để hình thành KNGT cho bậc học tiếp theo.
Mục tiêu của GD New Zealand là giúp trẻ tự tin vào bản thân, khoẻ mạnh về thể chất và tâm hồn, có khả năng giao tiếp và tôn trọng tri thức. cho rằng “học bằng làm” đã châm ngòi cho một công cuộc đổi mới giáo dục, thay đổi cách giáo dục truyền thống thụ động mà chuyển dạy học dựa vào cảm hứng học tập, thúc đẩy sự trải nghiệm, từ đó phát huy tính tích cực chủ động và sáng tạo của người học. Đây là yếu tố thiết yếu của dạy học theo dự án [39]. với nhiều đóng góp khi nghiên cứu PPDH theo DA cho đối tượng trẻ MN.
Với các tác phẩm như: “dự án nghiên cứu cho trẻ mầm non giai đoạn” đã phản ánh lứa tuổi mầm non có thể hoàn toàn vận dụng PPDH dự án để GD các kĩ năng sống cho trẻ.Chard (2002) với nghiên cứu chứng minh “sức mạnh” của PPDH theo DA thông qua nghiên cứu chủa mình cũng chỉ ra rằng dạy học theo các dự án góp phần tạo nên hiệu quả GD với trẻ mầm non. [37] Schoon I, Parsons S, Rush R, Law J với nghiên cứu “Khả năng ngôn ngữ và sự phát triển tâm lý xã hội của trẻ em” (2010) khẳng định các vấn đề về tiếp thu ngôn ngữ sớm là một yếu tố rủi ro đáng kể đối với sức khỏe tâm thần của người trưởng thành. [24] Hülya Gulay Ogelman, 2012, với nghiên cứu “Dạy trẻ mầm non về thiên nhiên: Dự án cung cấp giáo dục về đất cho trẻ em ở Thổ Nhĩ Kỳ”, tạp chí Early Childhood Education, ISSN, 1082-3301, tập 40, số 3 khẳng định “Xét về nhận thức và sự nhạy cảm với môi trường, MN là giai đoạn quan trọng nhất trong cuộc đời của một cá nhân. GDMN cho phép thực hiện các bước lâu dài hướng tới phát triển bền vững, đây đã trở thành vấn đề phổ biến có tầm quan trọng ngày càng tăng lên trong giai đoạn hiện nay và tầm quan trọng của nó vẫn tiếp tục tăng.
Cân nhắc nhu cầu này, mục đích của nghiên cứu này là giới thiệu kết quả của dự án “Tìm hiểu về đất cùng Tipitop và những người bạn” với mục đích giới thiệu đất và các vấn đề chủ yếu đến bảo tồn giúp có ý nghĩa GD cho trẻ mẫu giáo từ 5 đến 6 tuổi. Kết quả nghiên cứu đã chứng minh rằng kiến thức liên quan đến đất của trẻ em trong nhóm thử nghiệm của dự án tăng lên so với trẻ em trong nhóm đối chứng. [23] Luật J, Reilly S, Snow PC. (2013) với nghiên cứu “Lời nói, ngôn ngữ và GT của trẻ cần được kiểm tra lại trong bối cảnh sức khỏe cộng đồng: một hướng đi mới cho nghề trị liệu ngôn ngữ và ngôn ngữ” cho rằng: “Từ góc độ sức khỏe cộng đồng, trẻ mẫu giáo đại diện cho một nhóm quan trọng.
Giai đoạn mẫu giáo là giai đoạn nhạy cảm trong phát triển ngôn ngữ. Sự phát triển về kỹ năng ngôn ngữ là một thông số quan trọng của sự phát triển giao tiếp tổng thể. Các vấn đề về ngôn ngữ thường là triệu chứng đầu tiên của sự chậm phát triển nhiều chức năng cơ bản bao gồm xã hội hóa và giao tiếp. Các vấn đề về ngôn ngữ tiếp nhận và diễn đạt sớm cũng như những lo ngại về hành vi có thể để lại hậu quả lâu dài”.
[26] 6 Mok PL, Pickles A, Durkin K, Conti-Ramsden G. với nghiên cứu “Tác động của các kỹ năng ngôn ngữ và năng lực xã hội với hành vi chơi ở trẻ mới biết đi” (2017) cho biết: “Giao tiếp hiệu quả là nền tảng để bắt đầu và duy trì các mối quan hệ đồng đẳng thành công. Việc tương tác với những người khác và thiết lập các mối quan hệ có ảnh hưởng lớn đến việc học tập và phát triển cũng như khả năng thích ứng và tham gia xã hội thành công, ngôn ngữ và kỹ năng xã hội là cần thiết; chúng phát triển và duy trì khả năng thích ứng của con người trong suốt cuộc đời”. [25] Ya-Ling Chen, Christine D.
Tippett, 2022, với nghiên cứu “Tìm hiểu theo DA trong DH STEM cho trẻ MN”. Kết quả chỉ ra rằng PBI trong giảng dạy STEM có thể được tích hợp thành công vào chương trình GDMN. Trẻ em có thể tham gia nhiệt tình vào các hoạt động dự án GD STEM trong môi trường học tập. Nghiên cứu mang đến cho bạn đọc quan tâm đến lĩnh vực tổ chức các hoạt động dự án GD STEM giảng dạy hoặc nghiên cứu ở cấp mầm non.
[28] Hệ thống các nghiên cứu trên cho thấy vai trò quan trọng của KNGT trong GD trẻ MN. Bởi vậy, các nhà nghiên cứu trên thế giới luôn tìm tòi để hoàn thiện trong quá trình GD và GD KNGT cho trẻ mầm non. Các nghiên cứu ở trong nước Các tác giả Bernd Meier và Nguyễn Văn Cường, với cuốn “Lí luận dạy học hiện đại”, tác phẩm “Dạy và học tích cực một số phương pháp và kĩ thuật dạy học” của nhóm tác giả Nguyễn Lăng Bình, Đỗ Hương Trà đều nghiên cứu chung về các PPDH tích cực hiện nay đang được áp dụng rộng rãi khắp toàn cầu và PPDH theo DA được đề cập là một trong những PPGD hiệu quả với GD hiện nay chứ chưa trình bày, chưa đi chuyên sâu vào trình bày DH DA dành cho trẻ MN. Các công trình nghiên cứu đề xuất hệ thống KNGT ở trường mầm non giữa cô và trẻ và yêu cầu về KNGT đối với GVMN của các tác giả Lê Xuân Hồng và Vũ Thị Ngân biên dịch (1994) nghiên cứu những vấn đề về GT sư phạm mầm non [10]; Lê Xuân Hồng (2000) nghiên cứu về những kĩ năng sư phạm mầm non và một số vấn đề về GT và GT sư phạm trong HĐ của GVMN [11], [12].
Tác giả Hoàng Thị Phương [17] với nghiên cứu của mình: “một số BPGD hành vi GT có văn hóa cho trẻ 5 đến 6 tuổi, GT đã được tác giả khai thác dưới góc độ hành vi văn hóa sơ đẳng nhưng phổ biến, đặc trưng và cơ bản dành cho MG lớn”. 7 Theo Lý Tuyết Ly (2014) với nghiên cứu “Thử nghiệm mô hình DH theo DA với trẻ MG 5-6 tuổi tại thành phố Cà Mau”. Kết quả nghiên cứu của tác giả cho biết trên 90% GV, trên 50% CBQL chưa từng nghe đến PPDH này. Chứng tỏ DH theo DA vẫn còn chưa được phổ biến truyền đạt cho trẻ đối với nhiều GVMN và trường MN trong giai đoạn đổi mới GD hiện nay.
Tác giả Hồ Thị Minh Hường (2017) với nghiên cứu “đánh giá hiệu quả việc sử dụng hình thức DH theo DA tại trường MN VSK”, chỉ ra rằng DH theo DA tạo điều kiện để trẻ có chuyển biến tốt và qua đó đạt được mục tiêu GD theo chương trình của Bộ GD-ĐT, về hình thức DH cũng đạt thu được những hiệu quả đáng quan tâm: với định hướng DH lấy trẻ làm trung tâm DH theo DA thu hút trẻ hứng thú, tích cực và chủ động trong quá trình tham gia vào các hoạt động. Tuy nhiên, nghiên cứu này của tác giả chưa nêu được những cách thức thực hiện, điều kiện thực hiện một cách bài bản cho GVMN có thể sử dụng hiệu quả PPDH theo DA. Tác giả Nguyễn Tuấn Vĩnh (2018) đã đánh giá rất cao về PPDH theo DA, và khẳng định việc vận dụng vào các trường MN sẽ thúc đẩy sự phát triển GD đang cần đổi mới theo xu hướng chung XH hiện nay. Tuy nhiên lại chưa định hướng cụ thể cách tiếp cận PPDH này vào chương trình GDMN.
Tác giả Vũ Thúy Hoàn (2017) với bài viết “Kĩ năng giao tiếp với trẻ mẫu giáo và tiêu chí đánh giá”, tạp chí Giáo dục, số 409, tr 21-24. Tác gải đã trình bày khái quát một số biện pháp để rèn KNGT với trẻ mẫu giáo và các tiêu chí đánh giá giúp hỗ trợ cho GVMN trong việc rèn luyện và đánh giá các mức độ giao tiếp của trẻ MN. Tác giả Lê Thị Luận (2019) với bài viết: “Một số lưu ý trong rèn luyện kĩ năng giao tiếp của trẻ mầm non”, tạp chí Giáo dục, số 458, tr 16-19 đã trình bày những lưu ý cơ bản giúp GVMN trong quá trình chăm sóc, giáo dục trẻ có những biện pháp rèn luyện KNGT cho trẻ một cách tốt nhất. Tác giả Nguyễn Thị Ngọc Tâm với bài viết “cách tiếp cận dạy học dự án cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại một số trường mầm non tỉnh Bình Dương” tạp chí Giáo chức số 179 tháng 3/2022 trang 28-31 đã trình bày một số khái niệm về dạy học dự án, bản chất của dạy học dự án và vận dụng dạy học dự án vào dạy học cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại một số trường mầm non tỉnh Bình Dương.