phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, khóa luận gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của việc rèn kĩ năng đọc trong phân môn Tiếng Việt lớp 2 Chƣơng 2: Một số biện pháp rèn kĩ năng đọc trong môn Tiếng Việt lớp 2 thông qua bộ sách kết nối tri thức với cuộc sống Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm 6 PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC RÈN KĨ NĂNG ĐỌC TRONG MÔN TIẾNG VIỆT LỚP 2 1. Những vấn đề chung về dạy học đọc 1. Vị trí dạy học đọc + Đọc là gì? Trong quá trình học tập từ nhỏ đến lớn, học sinh sử dụng hoạt động đọc là hoạt động chủ yếu.
Bởi lẽ đọc đƣợc sử dụng trong tất cả các môn học trong quá trình các em học sinh đi học. Đọc rất quan trọng đối với học sinh ở tiểu học nói chung và học sinh lớp 2 nói riêng. Theo cuốn “Phƣơng pháp dạy học tiếng Việt ở tiểu học II” [(2013), 7] tác giả Lê Phƣơng Nga: Đọc là một dạng hoạt động ngôn ngữ là quá trình chuyển dạng chữ viết sang lời nói có âm thanh và thông hiểu nó ứng với các hình thức đọc thành tiếng, là quá trình chuyển trực tiếp từ hình thức chữ viết thành đơn vị ngữ nghĩa không có âm thanh (ứng với đọc thầm). Đọc là cách tiếp thu ngôn ngữ, giao tiếp và chia sẻ thông tin cùng ý tƣởng.
Nó là một sự tƣơng tác phức tạp giữa văn bản và ngƣời đọc đƣợc định hình bởi kiến thức, kinh nghiệm, cộng đồng ngôn ngữ, vốn văn hóa và xã hội cụ thể. Năng lực đọc của học sinh đƣợc cụ thể hóa thành các kĩ năng đọc chỉ đƣợc hình thành khi học sinh thực hiện hai hình thức đọc: đọc thành tiếng và đọc thầm. Chỉ khi nào học sinh thực hiện hai hình thức đọc này mới đƣợc xem là biết đọc. Vì vậy, tổ chức dạy đọc cho học sinh là quá trình là việc của cả giáo viên và học sinh.
Đọc thành tiếng là một hình thức không thể thiếu đƣợc dạy học. Đối với học sinh lớp 2 thì đọc thành tiếng còn là điều kiện cần thiết để rèn luyện tính tự giác trong quá trình học. + Ý nghĩa của việc đọc: Những kinh nghiệm của đời sống, những thành tựu văn hóa, khoa học, tƣ tƣởng, tình cảm của các thế hệ trƣớc và của cả những ngƣời đƣơng thời trong phần lớn đã đƣợc ghi lại bằng chữ viết. Nếu không biết đọc thì con ngƣời không 7 thể tiếp thu nền văn minh của loài ngƣời, không thể sống một cuộc sống bình thƣờng, có hạnh phúc với đúng nghĩa của từ này trong xã hội hiện đại.
Khi biết đọc thì con ngƣời sẽ tăng khả năng tiếp nhận lên nhiều lần, từ đây học sinh sẽ biết tìm hiểu, đánh giá cuộc sống, nhận thức các mối quan hệ tự nhiên xã hội, tƣ duy. Biết đọc, nó là con ngƣời sẽ có khả năng chế ngự một phƣơng tiện văn hóa cơ bản giúp họ giao tiếp đƣợc với thế giới bên trong của ngƣời khác, thông hiểu tƣ tƣởng tình cảm của ngƣời khác. Đặc biệt khi đọc các tác phẩm văn chƣơng con ngƣời không chỉ đƣợc thức tỉnh về nhận thức mà còn rung động về tình cảm, nảy nở những ƣớc mơ tốt đẹp đƣợc khơi dậy năng lực hành động, sức mạnh sáng tạo cũng nhƣ bồi dƣỡng tâm hồn. Không biết đọc, con ngƣời sẽ không có điều kiện hƣởng thụ sự giáo dục và xã hội dành cho họ, không thể hình thành đƣợc một nhân cách toàn diện.
Đặc biệt trong thời đại bùng nổ thông tin thì biết đọc ngày càng quan trọng vì nó sẽ giúp ngƣời ta sử dụng các nguồn thông tin, có thể nêu một cách đọc chính là học, học nữa, học mãi, học để tự học, học cả đời. Vì những lẽ trên, dạy học có một ý nghĩa to lớn ở tiểu học. Đọc trở thành một một đòi hỏi cơ bản đầu tiên đối với mỗi ngƣời đi học. Đầu tiên trẻ phải học đọc, sau đó trẻ phải đọc để học.
Đọc là công cụ để học tập các môn học khác nhau. Đọc tạo ra hứng thú và động cơ học tập, tạo điều kiện để học sinh có khả năng tự học và tinh thần học tập cả đời. Đọc làm một khả năng không thể thiếu đƣợc của con ngƣời thời đại văn minh. Đọc một cách có ý thức cũng sẽ tác động tích cực tới trình độ ngôn ngữ cũng nhƣ tƣ duy của ngƣời đọc.
Việc dạy đọc sẽ giúp học sinh hiểu biết hơn, bồi dƣỡng ở các em lòng yêu cái thiện và cái đẹp. Dạy cho các em biết suy nghĩ một cách logic cũng nhƣ biết tƣ duy hình tƣợng. Nhƣ vậy, đọc có một ý nghĩa to lớn còn vì nó bao gồm các nhiệm vụ giáo dƣỡng, giáo dục và phát triển. Nhiệm vụ của việc dạy đọc Hình thành và phát triển một cách có hệ thống và có kế hoạch năng lực đọc cho học sinh.
Kĩ năng đọc trong môn Tiếng Việt ở tiểu học có nhiệm vụ đáp ứng yêu cầu này - hình thành và phát triển năng lực đọc cho học sinh. 8 Nhiệm vụ dạy đọc nhƣng mới dạy đọc ở mức sơ bộ nhằm giúp học sinh sử dụng bộ mã chữ - âm. Việc thông hiểu văn bản chỉ đặt ra ở mức độ thấp và chƣa có hình thức chuyển thẳng từ chữ sang nghĩa. Nhiệm vụ dạy học đọc giáo dục lòng ham đọc sách, hình thành phƣơng pháp và thói quen làm việc với văn bản, làm việc với sách cho học sinh tiểu học.
Sách trở thành một sự tôn sùng ngự trị trong nhà trƣờng, đó là một trong những điều kiện để trƣờng học thực sự trở thành trung tâm văn hóa. Nói cách khác, thông qua việc dạy đọc phải làm cho học sinh thích thú với việc đọc và thấy đƣợc rằng khả năng đọc là điều quan trọng và có lợi cho các em trong cả cuộc đời, phải làm cho học sinh thấy đó là một trong những con đƣờng đặc biệt để tạo cho mình một cuộc sống trí tuệ đầy đủ và phát triển. Bởi vì, việc đọc không thể tách rời khỏi những nội dung đƣợc đọc nên bên cạnh đó nhiệm vụ rèn kĩ năng đọc, giáo dục lòng yêu sách còn có nhiệm vụ. Làm giàu thêm kiến thức về ngôn ngữ, đời sống và kiến thức văn học cho học sinh còn phát triển ngôn ngữ và phát triển tƣ duy cho học sinh.
Phải giáo dục tƣ tƣởng, đạo đức, tình cảm, thẩm mĩ cho học sinh. Đối với học sinh lớp 2 nhiệm vụ: Giáo dục các em lòng yêu sách trở thành một thứ không thể thiếu đối với các em học sinh tiểu học nói chung và các em học sinh lớp 2 nói riêng. Để có thể giúp các em làm giàu kiến thức về ngôn ngữ và tƣ duy từ đó giáo dục tƣ tƣởng tình cảm, đạo đức, thẩm mĩ cho các em. Giáo dục lòng ham đọc sách hình thành phong cách và thói quen làm việc với sách của học sinh là điều rất quan trọng.
Thông qua việc dạy đọc phải giúp cho học sinh thích đọc và thấy đƣợc rằng khả năng đọc là có lợi cho các em trong cuộc đời hàng ngày cũng nhƣ tƣơng lai, phải làm cho các em thấy đó là một trong những con đƣờng đặc biệt cần thiết để tạo cho mình một cuộc sống trí tuệ đầy đủ và phát triển. Bên cạnh đó thì kĩ năng đọc còn trau dồi kiến thức văn học, kiến thức ngôn ngữ, kiến thức đời sống cho học sinh. Ngoài nhiệm vụ rèn đọc và rèn trí nhớ cho học sinh đọc còn có nhiệm vụ tích lũy kiến thức nhiều mặt nhiều dạng, phong phú cho các em. Các bài đọc chọn dạy trong bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống là những 9 bài văn, bài thơ hay.
Nhờ các bài đọc đó sẽ giúp trí tuệ của các em đƣợc mở mang, nhận thức của các em đƣợc nâng cao, hiểu biết của các em thêm mở rộng, vốn sống về nhiều mặt đƣợc nâng lên “ngƣời ta chỉ trở thành ngƣời cộng sản làm giàu tri thức của mình bằng sự hiểu biết tất cả kho tàng tri thức mà nhân loại đã tạo ra” (Lê nin). Vốn sống đó sẽ đƣợc nâng dần và làm phong phú khi đƣợc tích lũy qua các năm học. Để giúp học sinh phát triển kĩ năng đọc thì giáo viên cần giúp các em giáo dục thẩm mĩ, giáo dục tình cảm, phát triển tƣ duy. Giáo dục thẩm mĩ, giáo dục tình cảm, phát triển tƣ duy.
Giáo dục thẩm mĩ: thực chất của việc giáo dục thẩm mĩ là gì nếu không phải là cho các em biết cảm thụ cái hay cái đẹp của ngôn ngữ văn học. Dạy học đọc có khả năng giúp cho học sinh hƣớng tới cái đẹp, biết rung cảm trƣớc vẻ đẹp của ngôn ngữ, của hình tƣợng nghệ thuật đẹp, hành vi đẹp của mỗi nhân vật xuất hiện trong bài đọc… Với sự sáng tạo tuyệt vời của các nhà văn, nhà thơ, cuộc sống đi vào văn học mang một vẻ đẹp mới mà các em chƣa từng đƣợc thấy trong cuộc sống hiện thực. Nó đã đƣợc hình tƣợng hóa, điển hình hóa cao độ. Nó là cuộc sống mới lạ thông qua lăng kính của các tác giả nên ngời sáng lên và giàu chất thơ, thơ mộng giúp học sinh cảm nhận đƣợc vẻ đẹp của tác phẩm.
Giáo dục tình cảm thông qua con đƣờng giáo dục thẩm mĩ việc giáo dục sẽ đạt hiệu quả cao. Đó là con đƣờng nghệ thuật đến với cuộc đời. Văn học có sức mạnh lớn, nó giáo dục con ngƣời không phải bằng triết lí khô khan mà bằng những hình tƣợng, văn học sống động. Từ sự rung động nội tâm, bài đọc đã mang đến cho các em những tình cảm đạo đức cao cả tình yêu đối với cuộc sống và con ngƣời, tình yêu gia đình, yêu bạn bè, yêu quê hƣơng… Giúp cho các em có một tình cảm đặc biệt đối với văn học.
Phát triển tƣ duy còn thể hiện qua mỗi bài đọc từ đó để giúp các em nhận thức thêm một mảng nhỏ của cuộc sống: nhận thức của các em phát triển, tầm hiểu biết của các em đƣợc mở rộng, ngôn ngữ của các em ngày càng phong phú, từ đó tƣ duy các em phát triển. Dạy học đọc và học thuộc lòng còn góp phần phát triển tƣ duy hình tƣợng bên cạnh việc phát triển tƣ duy logic. Những bài đọc hay, có giá trị thẩm mĩ cao sẽ có tác dụng ghi dấu ấn sâu sắc trong cuộc đời mỗi một con ngƣời. Từ đó sẽ giúp cho các em có một vốn từ vựng vô cùng 10 lớn và đặc biệt là giúp cho các em phát triển toàn diện về mặt ngôn ngữ.