Nghiên cứu dưa lưới nhà màng Phú Thọ: Sinh trưởng, phân bón hữu cơ (Hà Thị Lợi)

Nghiên cứu sinh trưởng, phát triển và liều lượng phân bón hữu cơ sinh học tối ưu cho các giống dưa lưới triển vọng trồng nhà màng tại Phú Thọ.

• Tác giả: Hà Thị Lợi
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Mai Thảo
• Trường học: Trường Đại học Hùng Vương
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên cứu sinh trưởng, phát triển và liều lượng phân bón hữu cơ sinh học cho một số giống dưa lưới triển vọng trồng trong nhà màng ở Phú Thọ
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Phú Thọ

Tóm tắt

I. Tổng quan về dưa lưới nhà màng tại Phú Thọ

Dưa lưới là loại cây trồng có giá trị kinh tế cao thuộc họ bầu bí. Tại Phú Thọ, mô hình trồng dưa lưới trong nhà màng đang được nghiên cứu và ứng dụng rộng rãi. Nhà màng giúp kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm và ánh sáng hiệu quả. Công trình nghiên cứu của Hà Thị Lợi tại trường Đại học Hùng Vương đã đánh giá sinh trưởng và phát triển của nhiều giống dưa lưới triển vọng. Kết quả cho thấy dưa lưới thích nghi tốt với điều kiện khí hậu Phú Thọ. Các giống lai F1表现出 ưu thế lai rõ rệt, cho năng suất cao. Nguồn gen dưa lưới phong phú với hàng nghìn mẫu giống được lưu giữ trên toàn thế giới. Việc chọn lọc giống phù hợp là bước đầu tiên quan trọng để đạt hiệu quả sản xuất tối ưu.

1.1. Đặc điểm sinh học của cây dưa lưới

Dưa lưới là cây giao phấn, có hoa đực và hoa cái riêng biệt. Mật hoa thu hút ong và côn trùng thụ phấn tự nhiên. Cây sinh trưởng mạnh trong điều kiện nhiệt độ 25-30 độ C. Quả dưa lưới có vỏ trơn nhẵn, thịt quả ngọt và giù. Các giống lai F1 thể hiện ưu thế lai vượt trội về năng suất và chất lượng. Phương pháp chọn giống bao gồm lai, tự thụ bắt buộc và backcross. Kỹ thuật backcross giúp chuyển tính trạng kháng bệnh vào nhóm giống thương mại. Chọn lọc theo chu kỳ tích lũy tính trạng có lợi cho sản xuất.

1.2. Điều kiện tự nhiên Phú Thọ phù hợp trồng dưa lưới

Phú Thọ nằm ở vùng trung du Bắc Bộ với khí hậu nhiệt đới gió mùa. Nhiệt độ trung bình năm dao động từ 22-24 độ C, phù hợp cho dưa lưới sinh trưởng. Lượng mưa phân bố không đều qua các mùa, cần hệ thống tưới tiêu chủ động. Nhà màng giúp khắc phục hạn chế về thời tiết bất lợi. Đất tại vùng thí nghiệm có pH trung tính, hàm lượng hữu cơ ở mức trung bình. Xã Sông Lô, thành phố Việt Trì được chọn làm địa điểm thí nghiệm đại diện. Môi trường nhà màng giảm thiểu sâu bệnh và côn trùng gây hại hiệu quả.

II. Phân tích vấn đề dinh dưỡng đất trồng dưa lưới

Đất là môi trường sống và nguồn dinh dưỡng chính cho cây dưa lưới. Kết quả phân tích đất nền thí nghiệm tại Phú Thọ cho thấy nhiều vấn đề cần giải quyết. Độ pH KCl đạt 5,18, thuộc mức trung tính. Hàm lượng hữu cơ tổng số chỉ đạt 2,00%, ở mức trung bình. Đạm tổng số đạt 0,196%, mức trung bình. Lân tổng số ở mức nghèo với chỉ 0,050%. Tuy nhiên lân dễ tiêu đạt 9,887 mg/100g đất, mức trung bình. Kali tổng số và dễ tiêu đều ở mức trung bình. Cây dưa lưới là loại rau ăn quả, nhu cầu dinh dưỡng cao. Đất nghèo đến trung bình không đáp ứng đủ nhu cầu sinh trưởng. Việc bón phân cân đối và hợp lý là giải pháp then chốt. Phân bón hữu cơ sinh học được lựa chọn để cải thiện chất lượng đất bền vững.

2.1. Hiện trạng chất lượng đất nền thí nghiệm

Kết quả phân tích đất trước khi trồng dưa lưới cho thấy nhiều hạn chế về dinh dưỡng. Hàm lượng hữu cơ 2,00% thuộc mức trung bình, chưa đạt ngưỡng lý tưởng cho rau ăn quả. Đạm tổng số 0,196% hạn chế khả năng sinh trưởng mạnh của cây. Lân tổng số 0,050% ở mức nghèo, ảnh hưởng đến quá trình ra hoa đậu quả. Kali tổng số 0,836% ở mức trung bình. Hàm lượng P dễ tiêu 9,887 mg/100g đất đủ cho nhu cầu cơ bản. K dễ tiêu 5,337 mg/100g đất ở mức trung bình. Đất cần được bổ sung dinh dưỡng đầy đủ trước và trong quá trình canh tác.

2.2. Vai trò của giống dưa lưới trong năng suất

Giống dưa lưới quyết định phần lớn năng suất và chất lượng quả thu hoạch. Các giống lai F1 thể hiện ưu thế lai vượt bậc so với dòng thuần. Phương pháp chọn giống ưu thế lai là công cụ hiệu quả nhất trong chọn tạo giống dưa lưới. Nghiên cứu tại Phú Thọ đã đánh giá nhiều giống triển vọng trong điều kiện nhà màng. Việc chọn giống kháng bệnh giúp giảm chi phí phòng trừ sâu hại. Giống có thời gian sinh trưởng ngắn phù hợp với vụ sản xuất tại trung du Bắc Bộ. Bảo vệ bản quyền tác giả đảm bảo quyền lợi cho nhà chọn giống chuyên nghiệp.

III. Giải pháp bón phân bón hữu cơ sinh học cho dưa lưới

Phân bón hữu cơ sinh học là giải pháp bền vững cho canh tác dưa lưới trong nhà màng. Sản phẩm SH1 được nghiên cứu trong đề tài của trường Đại học Hùng Vương. Loại phân này cung cấp đầy đủ đa lượng và trung vi lượng cho cây trồng. Hàm lượng chất hữu cơ cao giúp cải tạo cấu trúc đất hiệu quả. Vi sinh vật có lợi trong phân ức chế vi sinh vật gây bệnh trong đất. Sau khi bón phân SH1, hàm lượng hữu cơ tăng từ 2,00% lên 2,53%. Đạm tổng số tăng 3,57% so với trước khi bón. Điều kiện đất tơi xốp và nhiều mùn giúp bộ rễ phát triển mạnh. Hệ thống nhà màng kết hợp bón phân hữu cơ tạo môi trường lý tưởng cho dưa lưới.

3.1. Hiệu quả cải thiện đất sau bón phân hữu cơ SH1

Kết quả phân tích đất sau khi sử dụng phân bón SH1 cho thấy cải thiện rõ rệt. Hàm lượng hữu cơ tăng khoảng 1,2%, đạt 2,53% so với mức ban đầu 2,00%. Đạm tổng số tăng từ 0,196% lên 0,203%, tăng 3,57%. Độ pH KCl duy trì ổn định ở mức 5,20. Lân dễ tiêu tăng nhẹ từ 9,887 lên 9,891 mg/100g đất. Kali dễ tiêu cũng tăng từ 5,337 lên 5,360 mg/100g đất. Cải thiện hàm lượng hữu cơ giúp đất giữ ẩm tốt hơn. Cấu trúc đất trở nên tơi xốp, thoáng khí, thuận lợi cho rễ cây phát triển.

3.2. Xác định liều lượng phân bón tối ưu cho dưa lưới

IV. Kết luận và ứng dụng trồng dưa lưới nhà màng Phú Thọ

Nghiên cứu đã chứng minh tính khả thi của mô hình trồng dưa lưới trong nhà màng tại Phú Thọ. Phân bón hữu cơ sinh học cải thiện đáng kể chất lượng đất trồng. Hàm lượng dinh dưỡng trong đất tăng rõ rệt sau khi bón phân SH1. Các giống dưa lưới triển vọng thích nghi tốt với điều kiện địa phương. Mô hình nhà màng giúp kiểm soát yếu tố môi trường hiệu quả. Năng suất và chất lượng quả đạt yêu cầu thương phẩm. Kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học để nhân rộng mô hình sản xuất. Nông dân Phú Thọ có thể áp dụng để nâng cao thu nhập. Phát triển nông nghiệp công nghệ cao góp phần xây dựng nông thôn mới. Hướng nghiên cứu tiếp theo cần tối ưu hóa quy trình canh tác toàn diện hơn.

4.1. Ý nghĩa khoa học của đề tài nghiên cứu

Đề tài cung cấp dữ liệu khoa học về sinh trưởng dưa lưới tại Phú Thọ. Kết quả đánh giá giống giúp nông dân lựa chọn giống phù hợp cho địa phương. Nghiên cứu xác định liều lượng phân bón hữu cơ sinh học tối ưu. Dữ liệu về cải thiện đất sau bón phân là tài liệu tham khảo quý giá. Công trình đóng góp vào kho tàng kiến thức nông học vùng trung du Bắc Bộ. Phương pháp nghiên cứu khoa học nghiêm túc đảm bảo độ tin cậy cao. Kết quả được xử lý trung thực và khách quan theo cam đoan của tác giả.

4.2. Triển vọng áp dụng mô hình vào sản xuất nông nghiệp

Mô hình trồng dưa lưới nhà màng có tiềm năng nhân rộng tại Phú Thọ và các tỉnh lân cận. Chi phí đầu tư nhà màng ban đầu cao nhưng hiệu quả kinh tế lâu dài. Phân bón hữu cơ sinh học thân thiện với môi trường, an toàn cho người tiêu dùng. Sản phẩm dưa lưới chất lượng cao đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước. Mô hình phù hợp với chủ trương phát triển nông nghiệp sạch của nhà nước. Đào tạo nông dân kỹ thuật canh tác nhà màng là bước tiếp theo cần triển khai. Liên kết tiêu thụ sản phẩm giúp đảm bảo đầu ra ổn định cho nông dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Dưa lưới (Cantaloupes.jpg) là một trong những loại rau ăn quả phổ biến ở các nước nhiệt đới, có nguồn gốc từ Châu Phi và Ấn Độ. Dưa lưới là loại rau ăn quả có thời gian sinh trưởng ngắn, trồng được nhiều vụ trong năm với năng suất cao. Quả dưa lưới có hình ôval, da quả màu xanh, khi chín thương phẩm ngả màu xanh vàng và có các đường gân trắng đan xen như lưới nên còn có tên gọi là dưa vân lưới.

Trong thành phần quả dưa lưới có rất nhiều chất dinh dưỡng: Tiền vitamin A (β-caroteen), vitamin C, các loại dinh dưỡng khác như vitamin E và axit folic là những chất chống oxy hóa quan trọng. Thịt quả dưa lưới thường màu vàng da cam nghiêng vàng đỏ, khối lượng quả trung bình từ 1,5 - 3,5 kg/quả. Dưa lưới có mùi thơm, vị ngọt. Hiện nay, dưa lưới đã được trồng ở nhiều nước trên thế giới như Nhật Bản, Hàn Quốc,… Ở Việt Nam dưa lưới mới được trồng một số năm gần đây ở các khu có áp dụng công nghệ cao như TP.

HCM, Bình Dương. Tuy nhiên, việc chọn giống, kỹ thuật trồng để có năng suất, chất lượng cao vẫn cần được quan tâm nghiên cứu. Đối với tỉnh Phú Thọ, những năm gần đây sản xuất rau quả ứng dụng công nghệ cao trên địa bàn tỉnh đã phát triển mạnh mẽ cả về quy mô diện tích và sản lượng; sản phẩm đa dạng hóa có chọn lọc theo hướng chất lượng cao, ưu tiên phát triển các loại rau quả có giá trị kinh tế cao, có thời gian bảo quản dài và có thị trường tiêu thụ ổn định. Với phương châm tận dụng tối đa các điều kiện thuận lợi về địa hình sinh thái, khí hậu của địa phương để sản xuất các loại rau có năng suất và chất lượng cao, giá trị kinh tế và tính cạnh tranh trên thị trường.

Đồng thời ứng dụng các quy trình canh tác, khoa học và công nghệ mới vào sản xuất để nâng cao năng suất, giá trị sản phẩm trên đơn vị 2 diện tích canh tác, năm 2015, tỉnh Phú Thọ đã đưa vào sử dụng mốt số loại rau quả có giá trị cao như: dưa lưới, dưa chuột nhật, cà chua chịu nhiệt,. trồng trong nhà màng tại một số địa phương trong tỉnh (Hạ Hòa, Lâm Thao, Tam Nông. Bước đầu đã cho thấy, việc ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất rau quả phù hợp với nhu cầu thực tế hiện nay, sản phẩm trồng trong nhà màng đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, dễ tiêu thụ trên thị trường trong tỉnh cũng như trong cả nước. Bên cạnh đó, thực tế sản xuất nông nghiệp hiện nay cũng đang dần bị thu hẹp do việc phát triển cơ sở hạ tầng, đường giao thông.

nên việc canh tác các loại rau có giá trị kinh tế cao góp phần quan trọng trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng nhằm nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả sản xuất, đảm bảo phát triển bền vững nền nông nghiệp của tỉnh. Tuy nhiên, sản xuất rau quả trên địa bàn tỉnh còn gặp nhiều khó khăn: Chưa có nghiên cứu cụ thể để xác định bộ giống dưa lưới phù hợp; chưa có hướng dẫn về kỹ thuật trồng dưa lưới trong nhà màng cũng như việc lựa chọn loại phân bón, xác định liều lượng phân bón phù hợp với sản xuất nhà màng. Xuất phát từ thực tiễn trên, để nghiên cứu, xác định được một số giống dưa lưới phù hợp với đất đai thổ nhưỡng, điều kiện sinh thái tỉnh Phú thọ, đồng thời khuyến cáo người dân kỹ thuật trồng, chăm sóc, xác định liều lượng bón phân hữu cơ sinh học phù hợp… cho cây dưa lưới chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu sinh trưởng, phát triển và liều lượng phân bón hữu cơ sinh học cho một số giống dưa lưới triển vọng trồng trong nhà màng ở Phú Thọ”. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU - Xác định 1 - 2 giống dưa lưới triển vọng phù hợp trồng trong nhà màng trên địa bàn tỉnh Phú Thọ.

3 - Xác định liều lượng bón phân hữu cơ sinh học thích hợp cho một số giống dưa lưới triển vọng trồng trong nhà màng nhằm nâng cao năng suất, chất lượng cây dưa lưới trên địa bàn tỉnh Phú Thọ. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Ý nghĩa khoa học - Kết quả nghiên cứu cung cấp các dẫn liệu khoa học có ý nghĩa về tình hình gieo trồng một số giống dưa lưới và áp dụng các biện pháp kỹ thuật trong sản xuất dưa lưới công nghệ cao: Xác định được một số giống dưa lưới triển vọng trồng trong nhà màng; đánh giá lượng phân bón hữu cơ sinh học trong sản xuất rau ứng dụng công nghệ cao tại tỉnh Phú Thọ nhằm nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, giá trị kinh tế trên đơn vị diện tích đất canh tác. - Làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu và giảng dạy về cây dưa lưới trồng trong nhà màng trên địa bàn tỉnh Phú Thọ.

Ý nghĩa thực tiễn Xác định được một số giống dưa lưới triển vọng và lượng bón phân hữu cơ phù hợp giúp tăng hiệu quả kinh tế trong sản xuất rau công nghệ cao ở Phú Thọ nhằm tăng năng suất, tăng thu nhập cho người sản xuất. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. NGUỒN GỐC, ĐẶC ĐIỂM DƯA LƯỚI Dưa lưới có tên khoa học là Cantaloupes.jpg, thuộc họ Cucurbitaceae (Cây bí), chi Cucumis, loài Melo. Dưa lưới thuộc họ cây bí, có lớp vỏ cứng màu lục với những đường gân trắng đan nhau như lớp lưới.

Dưa lưới có nguồn gốc từ Ấn Độ và Châu Phi. Ai Cập là nơi trồng đầu tiên, sau đó là Hy Lạp, La Mã. Hiện nay cây dưa được trồng khắp nơi trên thế giới, chủ yếu bán tươi và được xem là loại thực phẩm cao cấp, có giá trị dinh dưỡng cao. Giống cây này rất thích hợp để sinh trưởng trong điều kiện nhiệt đới, thời tiết nắng nóng như ở Việt Nam.

Dưa lưới còn được nhiều người tiêu dùng Việt Nam gọi là dưa lưới xanh (dưa có vỏ màu xanh, cả khi chín vỏ cũng màu xanh) để phân biệt với một loại dưa lưới khác có xuất xứ từ Mỹ là dưa lưới vàng (khi chín vỏ màu vàng). Vỏ dưa có nhiều gân sáng đan vào nhau giống như lưới. Gân lưới này càng rõ quả càng ngọt. Tùy một số điều kiện khách quan mà vân lưới thưa, mau khác nhau.

Dưa lưới có hình oval ngắn (oval tròn), hương vị rất đặc trưng nên ở Việt Nam và trên thế giới hiện nay, nó được xếp vào loại quả giải khát đặc biệt ngon. Dưa lưới ngon là phải cầm nặng tay, còn nguyên cuống, cuống chắc dù đã để vài ngày. Sau khi thu hoạch dưa không nên ăn ngay vì các giống dưa lưới còn có thể chín sau khi cắt, nên để khoảng 2, 3 ngày, khi đó dưa xuống nước, ăn ngọt hơn; nếu muốn dự trữ ăn dần, bảo quản ở nơi thoáng mát, tránh nắng và gió trực tiếp có thể giữ được 7 - 10 ngày. Cách bảo quản này hiệu quả hơn cả bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh.

Hiện nay, tại Việt Nam, dưa lưới được trồng trong nhà lưới và nhà màng của một số nhà vườn ở Hòa Bình, Đà Lạt, Bình Dương, TP Hồ Chí Minh. Thời gian từ lúc gieo hạt đến lúc thu hoạch khoảng từ 70 đến 90 ngày. TÌNH HÌNH SẢN XUẤT DƯA LƯỚI TRÊN THẾ GIỚI VÀ TRONG NƯỚC 1. Tình hình sản xuất dưa lưới trên thế giới Cũng như một số rau ăn quả thuộc họ bầu bí, dưa lưới có tầm quan trọng về hiệu quả kinh tế.

Ngày nay, dưa lưới được tiêu thụ rộng rãi và đang nắm giữ một thị trường lớn ở Châu Âu, Hoa Kỳ và Nhật Bản. Năm 2017, năng suất dưa lưới trên thế giới xấp xỉ 36 tấn/ha, sản l;ượng đạt gần 32 triệu tấn. Nước sản xuất chính là Trung Quốc (17,1 triệu tấn/năm, 485.460 ha), tiếp theo là Thổ Nhĩ Kỳ, Iran, Ai Cập, Ấn Độ và Hoa Kỳ (từ 1 - 1,8 triệu tấn/năm). Sản lượng thế giới tăng đều qua từng năm từ 16,2 triệu tấn lên 27,5 triệu tấn và đạt mốc 29,9 triệu tấn tương ứng vào năm 1995, 2005 và 2015.

Diện tích canh tác cây dưa lưới tập trung chủ yếu ở các nước Châu Á (chiếm 72%). Năng suất trung bình của thế giới khoảng 26,17 tấn/ha. Năng suất dưa lưới ở các nước Đông Nam Á khá thấp so với mức trung bình của thế giới và nằm ở ngưỡng 14,48 tấn/ha. Bảng: Diện tích, sản lượng và năng suất dưa lưới của một vài nước trên thế giới năm 2017.

Khu vực/Quốc gia Diện tích (ha) Năng suất (tấn/ha) Sản lượng (tấn) Thế giới 1.608 Thổ Nhĩ Kỳ 81. Tình hình sản xuất dưa lưới trong nước Trong những năm gần đây cây dưa lưới được đánh giá là loại cây có giá trị kinh tế cao, do đó nó bắt đầu được chú trọng phát triển ở khu vực Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng và cả nước nói chung. Hiện nay, Trung tâm Nghiên cứu và phát triển nông nghiệp Công nghệ cao cũng đang trồng 2 giống dưa là Thúy Phương và Chu Phấn từ Công ty giống Nông Hữu làm thương phẩm. Diện tích mở rộng, do đó sản lượng dưa lưới ngày càng tăng, tuy nhiên, nước ta chủ yếu mới chú trọng khâu trồng mà chưa chú trọng đến công đoạn sau thu hoạch nên tỷ lệ thất thoát sau thu hoạch là rất cao.

Ở nước ta dưa lưới sau thu hoạch chỉ bán tươi chứ chưa chế biến thành các sản phẩm khác, do đó, dẫn đến nhu cầu đa dạng hóa các sản phẩm từ quả dưa lưới vì nó không những góp phần nâng cao giá trị kinh tế cho cây dưa lưới mà còn giúp làm giảm hao hụt khối lượng sau thu hoạch vì chế biến giúp tận dụng những quả có hình thái, mẫu mã đẹp. Những năm gần đây, việc phát triển nông nghiệp theo hướng ứng dụng công nghệ cao tỏ ra thích hợp với quá trình đô thị hóa của toàn xã hội. Nhiều nghiên cứu trồng dưa lưới ứng dụng hệ thống nhà lưới điều khiển tự động được áp dụng vào sản xuất đang được triển khai ở một số địa phương có tiềm năng kinh tế cao. Trên cơ sở đó, định hướng phát triển sản phẩm sạch, an toàn, chất lượng cao phục vụ nhu cầu của người tiêu dùng được đặc biệt quan tâm.

Dưa lưới là một trong những loại quả có giá trị dinh dưỡng cao và có thị trường tiêu thụ khá ổn định. Mặc dù giá bán dưa lưới cao (đến người tiêu dùng 40.000 đồng/kg, người trồng dưa lợi nhuận từ 250 - 350 triệu đồng/ha/vụ), nhưng việc canh tác dưa lưới với nhu cầu tiêu thụ của thị trường trong nước hiện nay vẫn còn ở mức thấp.