Luận văn thạc sĩ về quyền làm việc an toàn của người lao động theo pháp luật Việt Nam

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích quyền làm việc an toàn của người lao động theo pháp luật lao động Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Thị Vân Anh
• Người hướng dẫn: Pgs.ts Lê Thị Hoài Thu
• Trường học: Đại học quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật kinh tế
• Đề tài: Quyền được làm việc trong môi trường an toàn của người lao động theo pháp luật lao động Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN ĐƯỢC LÀM VIỆC TRONG MÔI TRƯỜNG AN TOÀN CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG VÀ SỰ ĐIỀU CHỈNH CỦA PHÁP LUẬT
• 1.1. Khái quát chung về quyền được làm việc trong môi trường an toàn của người lao động
• 1.2. Khái niệm về quyền được làm việc trong môi trường an toàn của người lao động
• 1.3. Vai trò, ý nghĩa quyền được làm việc trong môi trường an toàn của người lao động
• 1.4. Pháp luật về quyền được làm việc trong môi trường an toàn của người lao động
• 1.5. Nội dung pháp luật về quyền được làm việc trong môi trường an toàn của người lao động
• 1.6. Các biện pháp bảo vệ quyền được làm việc trong môi trường an toàn của người lao động
• 1.7. Quyền được làm việc trong môi trường an toàn của người lao động theo quan điểm của Tổ chức lao động quốc tế (ILO) và một số nước trên thế giới từ đó gợi mở cho Việt Nam
• 1.8. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT LAO ĐỘNG VIỆT NAM VỀ QUYỀN ĐƯỢC LÀM VIỆC TRONG MÔI TRƯỜNG AN TOÀN CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH
• 2.1. Về quyền được đảm bảo an toàn, vệ sinh lao động
• 2.2. Về bố trí công việc phù hợp
• 2.3. Đảm bảo thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi hợp lý
• 2.4. Về quyền được đảm bảo danh dự, nhân phẩm
• 2.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN ĐƯỢC LÀM VIỆC TRONG MÔI TRƯỜNG AN TOÀN CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG
• 3.1. Sự cần thiết phải hoàn thiện và nâng cao quyền được làm việc trong môi trường an toàn của người lao động theo pháp luật Việt Nam
• 3.2. Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao quyền được làm việc trong môi trường an toàn của người lao động theo pháp luật Việt Nam
• 3.3. Về các quy định pháp luật
• 3.4. Về tổ chức thực hiện
• 3.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quyền làm việc an toàn của người lao động tại Việt Nam

Quyền làm việc an toàn của người lao động là một trong những quyền cơ bản được pháp luật Việt Nam công nhận. Quyền này không chỉ đảm bảo sức khỏe và an toàn cho người lao động mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Theo Bộ luật Lao động năm 2012, người lao động có quyền được làm việc trong môi trường an toàn, lành mạnh, không bị xâm hại đến sức khỏe và tính mạng. Điều này thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với quyền lợi của người lao động trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

1.1. Khái niệm quyền làm việc an toàn của người lao động

Quyền làm việc an toàn được hiểu là quyền của người lao động được làm việc trong môi trường không có nguy cơ gây hại đến sức khỏe và tính mạng. Điều này bao gồm việc đảm bảo các điều kiện làm việc, vệ sinh lao động và an toàn lao động theo quy định của pháp luật.

1.2. Vai trò của quyền làm việc an toàn trong phát triển kinh tế

Quyền làm việc an toàn không chỉ bảo vệ người lao động mà còn tạo ra môi trường làm việc tích cực, từ đó nâng cao năng suất lao động và chất lượng sản phẩm. Một môi trường làm việc an toàn giúp giảm thiểu tai nạn lao động, từ đó giảm chi phí cho doanh nghiệp và tăng cường sự ổn định trong sản xuất.

II. Thách thức trong việc thực hiện quyền làm việc an toàn của người lao động

Mặc dù pháp luật đã quy định rõ ràng về quyền làm việc an toàn, nhưng thực tế vẫn còn nhiều thách thức trong việc thực hiện quyền này. Nhiều doanh nghiệp chưa chú trọng đến việc đảm bảo an toàn lao động, dẫn đến tình trạng tai nạn lao động gia tăng. Ngoài ra, nhận thức của người lao động về quyền lợi của mình còn hạn chế, khiến họ không dám lên tiếng khi quyền lợi bị xâm phạm.

2.1. Tình trạng vi phạm quyền làm việc an toàn

Nhiều doanh nghiệp không thực hiện đầy đủ các quy định về an toàn lao động, dẫn đến việc người lao động phải làm việc trong điều kiện không an toàn. Các vi phạm này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của người lao động mà còn gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho doanh nghiệp.

2.2. Nhận thức của người lao động về quyền lợi

Nhiều người lao động chưa hiểu rõ quyền lợi của mình trong môi trường làm việc, dẫn đến việc họ không dám yêu cầu các điều kiện làm việc an toàn. Việc nâng cao nhận thức về quyền lợi này là rất cần thiết để bảo vệ quyền lợi của người lao động.

III. Phương pháp bảo vệ quyền làm việc an toàn của người lao động

Để bảo vệ quyền làm việc an toàn, cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng, doanh nghiệp và người lao động. Các biện pháp bảo vệ quyền lợi này bao gồm việc tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các vi phạm về an toàn lao động.

3.1. Tăng cường kiểm tra và giám sát

Các cơ quan chức năng cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện các quy định về an toàn lao động tại các doanh nghiệp. Việc này giúp phát hiện kịp thời các vi phạm và xử lý nghiêm minh.

3.2. Đào tạo và nâng cao nhận thức cho người lao động

Đào tạo về an toàn lao động cho người lao động là rất cần thiết. Việc này không chỉ giúp họ hiểu rõ quyền lợi của mình mà còn trang bị cho họ kiến thức cần thiết để bảo vệ bản thân trong quá trình làm việc.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về quyền làm việc an toàn

Nghiên cứu về quyền làm việc an toàn đã chỉ ra rằng việc thực hiện tốt quyền này không chỉ bảo vệ người lao động mà còn mang lại lợi ích cho doanh nghiệp. Các doanh nghiệp chú trọng đến an toàn lao động thường có năng suất cao hơn và ít xảy ra tai nạn lao động.

4.1. Các mô hình doanh nghiệp thực hiện tốt quyền làm việc an toàn

Nhiều doanh nghiệp đã áp dụng các mô hình quản lý an toàn lao động hiệu quả, từ đó giảm thiểu tai nạn lao động và nâng cao hiệu quả sản xuất. Những mô hình này có thể được nhân rộng để áp dụng cho các doanh nghiệp khác.

4.2. Kết quả nghiên cứu về quyền làm việc an toàn

Các nghiên cứu cho thấy rằng việc thực hiện quyền làm việc an toàn không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe người lao động mà còn tạo ra môi trường làm việc tích cực, từ đó nâng cao năng suất lao động và chất lượng sản phẩm.

V. Kết luận và tương lai của quyền làm việc an toàn tại Việt Nam

Quyền làm việc an toàn của người lao động là một vấn đề quan trọng cần được chú trọng trong bối cảnh phát triển kinh tế hiện nay. Cần có những chính sách và biện pháp cụ thể để bảo vệ quyền lợi của người lao động, từ đó tạo ra môi trường làm việc an toàn và lành mạnh.

5.1. Định hướng phát triển quyền làm việc an toàn

Trong tương lai, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật về quyền làm việc an toàn, đồng thời tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức của người lao động và doanh nghiệp về quyền lợi này.

5.2. Vai trò của các tổ chức trong việc bảo vệ quyền lợi người lao động

Các tổ chức công đoàn và tổ chức xã hội cần đóng vai trò tích cực trong việc bảo vệ quyền lợi của người lao động, từ đó góp phần tạo ra môi trường làm việc an toàn và lành mạnh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo báo cáo của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, chỉ trong 6 tháng đầu năm 2016, toàn quốc đã ghi nhận 3.674 vụ tai nạn lao động làm 3.777 người bị nạn, cướp đi sinh mạng của 356 người và khiến 854 người bị thương nặng. Trước đó, năm 2015 cũng ghi nhận 7.620 vụ tai nạn với 666 người tử vong. Những con số này gióng lên hồi chuông cảnh báo sâu sắc về an toàn tại nơi làm việc trong bối cảnh nền kinh tế thị trường đang phát triển nhanh chóng. Quyền được làm việc trong môi trường an toàn là quyền cơ bản của con người, đã được hiến định rõ nét tại Điều 20 và Điều 35 Hiến pháp năm 2013. Tuy nhiên, người lao động thường ở vị thế yếu thế trong quan hệ hợp đồng, dễ bị xâm phạm sức khỏe, danh dự và tính mạng do áp lực tối ưu hóa lợi nhuận của doanh nghiệp.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Luật Kinh tế tập trung nghiên cứu toàn diện hệ thống quy định pháp luật Việt Nam về quyền được làm việc trong môi trường an toàn của người lao động. Mục tiêu cốt lõi của công trình là làm rõ cơ sở lý luận, chỉ ra các khoảng trống pháp lý của Bộ luật Lao động năm 2012 cùng Luật An toàn, vệ sinh lao động năm 2015, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu lực thi hành trên thực tế. Phạm vi nghiên cứu bao quát không gian áp dụng trên toàn lãnh thổ Việt Nam trong giai đoạn 2012 - 2017, tập trung vào 4 nhóm quyền hẹp cơ bản: an toàn vệ sinh lao động, bố trí công việc phù hợp, thời giờ làm việc - nghỉ ngơi, và bảo vệ danh dự nhân phẩm. Kết quả nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học vững chắc giúp giảm thiểu tỷ lệ tai nạn lao động và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý thuyết quyền con người trong pháp luật lao động và lý thuyết quan hệ lao động ba bên (Tripartite Labor Relations) do Tổ chức Lao động Quốc tế khởi xướng. Xuất phát từ nguyên lý cốt lõi trong Tuyên bố Philadelphia năm 1944 khẳng định "lao động không phải là hàng hóa", việc bảo vệ người lao động được xác định là nghĩa vụ trung tâm của Nhà nước và người sử dụng lao động. Khung lý thuyết phân định rõ môi trường an toàn theo hai cấp độ: nghĩa rộng bao gồm toàn bộ quyền tự do việc làm, tự do liên kết, thu nhập và an sinh; nghĩa hẹp tập trung vào việc ngăn chặn rủi ro vật lý và rủi ro tâm lý xã hội tại nơi làm việc.

Các khái niệm trọng tâm được chuẩn hóa bao gồm: an toàn lao động, vệ sinh lao động, điều chuyển công việc và quyền bất khả xâm phạm về nhân phẩm. Nghiên cứu cũng tiếp cận mô hình quản lý 5 bước của Hiệp hội An toàn và Sức khỏe Công nghiệp Nhật Bản (JISHA) và các tiêu chuẩn kiểm soát nghiêm ngặt theo Đạo luật Sức khỏe và An toàn Nghề nghiệp năm 1971 của Hoa Kỳ, đối chiếu cùng 8 Công ước cơ bản của ILO để xây dựng hệ quy chiếu đánh giá hệ thống pháp luật Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp quy mô lớn gồm hơn 85 văn bản quy phạm pháp luật, điều ước quốc tế, cùng các báo cáo chuyên đề quốc gia giai đoạn 2012 - 2016 từ Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội. Cỡ mẫu nghiên cứu thực chứng bao gồm 10 vụ việc tranh chấp lao động và tai nạn lao động điển hình xảy ra tại các đô thị lớn như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, kết hợp dữ liệu thống kê từ 5 báo cáo tổng kết thường niên của các cơ quan quản lý chuyên ngành. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm lựa chọn những vụ việc phản ánh đúng các điểm nghẽn phổ biến nhất trong ngành xây dựng, chế biến và sản xuất công nghiệp.

Phương pháp phân tích quy phạm được vận dụng để mổ xẻ từng điều luật của Bộ luật Lao động năm 2012 và Nghị định số 95/2013/NĐ-CP. Phương pháp so sánh luật học đối chiếu hệ thống pháp luật trong nước với 189 Công ước và 203 Khuyến nghị của ILO. Việc lựa chọn phương pháp phân tích án lệ và vụ việc thực tiễn giúp làm sáng tỏ khoảng cách giữa quy định lý thuyết và năng lực thực thi của thanh tra lao động. Toàn bộ quy trình thu thập và xử lý dữ liệu được hoàn thành đồng bộ trong timeline nghiên cứu từ năm 2015 đến năm 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu thực tế cho thấy 4 phát hiện căn bản:

Thứ nhất, hành vi vi phạm từ phía người sử dụng lao động là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tai nạn lao động. Trong 3.674 vụ tai nạn lao động xảy ra vào 6 tháng đầu năm 2016, nguyên nhân xuất phát từ người sử dụng lao động chiếm tỷ trọng lên đến 47,2%. Cụ thể, không xây dựng quy trình làm việc an toàn chiếm 24,3%, không tổ chức huấn luyện an toàn lao động chiếm 8,1%, và trang thiết bị không bảo đảm an toàn chiếm 10,8%. Trong khi đó, lỗi từ phía người lao động chỉ chiếm 22,9%, còn lại 29,9% thuộc về các yếu tố khách quan khác.

Thứ hai, chế tài xử phạt hành chính và tỷ lệ truy cứu trách nhiệm hình sự còn rất thấp, chưa đủ sức răn đe. Năm 2015, trong số 7.620 vụ tai nạn lao động khiến 666 người chết, chỉ có 5 vụ (chiếm khoảng 0,065%) được đề nghị khởi tố và duy nhất 1 vụ được đưa ra xét xử công khai, đạt tỷ lệ dưới 2% trên tổng số vụ đề nghị. Mức xử phạt vi phạm an toàn lao động theo Điều 16 Nghị định số 95/2013/NĐ-CP chỉ từ 2.000.000 đồng, quá nhỏ so với chi phí đầu tư bảo hộ lao động đạt chuẩn.

Thứ ba, quy định điều chuyển lao động tạm thời tại Điều 31 Bộ luật Lao động năm 2012 bị lạm dụng nghiêm trọng. Việc cho phép doanh nghiệp điều chuyển người lao động tối đa 60 ngày làm việc cộng dồn trong 1 năm với lý do "thiên tai" hoặc "nhu cầu sản xuất kinh doanh" chưa được định lượng chi tiết, dẫn đến việc doanh nghiệp lợi dụng để ép buộc, trù dập hoặc khiến người lao động chán nản tự xin thôi việc.

Thứ tư, lực lượng thanh tra lao động quá mỏng so với tốc độ gia tăng doanh nghiệp. Số lượng thanh tra viên trên toàn quốc không đáp ứng đủ nhu cầu, dẫn đến tỷ lệ cơ sở sản xuất được thanh tra định kỳ hàng năm đạt dưới 5%, phần lớn phụ thuộc vào việc doanh nghiệp tự báo cáo.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nguyên nhân tai nạn lao động có thể được trực quan hóa hiệu quả qua biểu đồ hình tròn với 3 lát cắt lớn thể hiện rõ tỷ lệ lỗi: 47,2% do người sử dụng lao động, 22,9% do người lao động và 29,9% do nguyên nhân khác. Bảng thống kê so sánh cũng làm nổi bật mức tăng trưởng đáng lo ngại của 6 tháng đầu năm 2016 so với cùng kỳ năm 2015, khi số vụ tai nạn tăng 7,5% và số người tử vong tăng mạnh tới 28,5%.

Nguyên nhân sâu xa của thực trạng này nằm ở việc người sử dụng lao động ưu tiên cắt giảm chi phí sản xuất để tối đa hóa biên lợi nhuận, trong khi hơn 60% người lao động xuất thân từ nông thôn chưa qua đào tạo kỹ năng chuyên nghiệp. So với mô hình thanh tra nghiêm ngặt của Cục Quản lý An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp (OSHA) tại Mỹ hay quy chuẩn JISHA tại Nhật Bản với quy định khám sức khỏe định kỳ bắt buộc 1 năm/lần, hệ thống giám sát của Việt Nam còn mang tính thụ động. Nhiều vụ việc tai nạn nghiêm trọng như sự cố rơi vận thăng tại khu đô thị Đại Thanh năm 2013 hay công trình 52 Lĩnh Nam năm 2015 bị kéo dài thời gian điều tra từ 8 tháng đến hơn 3 năm, làm suy giảm nghiêm trọng quyền được bồi thường thỏa đáng của nạn nhân.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm bảo đảm quyền làm việc an toàn của người lao động, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

• Tăng mạnh chế tài xử phạt vi phạm hành chính và hình sự: Quốc hội và Chính phủ cần sửa đổi Nghị định số 95/2013/NĐ-CP và Nghị định số 88/2015/NĐ-CP, tăng mức phạt tiền lên gấp 5 đến 10 lần, nâng khung phạt tối đa lên từ 100.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng đối với hành vi trốn tránh trang bị bảo hộ hoặc không huấn luyện an toàn. Cơ quan tố tụng cần đẩy nhanh tiến độ khởi tố, hướng tới mục tiêu giảm 10% số vụ tai nạn lao động nghiêm trọng trước năm 2020.
• Siết chặt quy định điều chuyển lao động: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cần ban hành thông tư hướng dẫn chi tiết Điều 31 Bộ luật Lao động năm 2012, định nghĩa rõ các trường hợp bất khả kháng và giới hạn thời gian điều chuyển tối đa 30 ngày cho mỗi đợt, bắt buộc phải có văn bản thỏa thuận đồng thuận của người lao động.
• Nâng cao năng lực thanh tra chuyên ngành: Ủy ban nhân dân các tỉnh và Sở Lao động - Thương binh và Xã hội cần bổ sung biên chế thanh tra lao động thêm ít nhất 30% trong lộ trình 3 năm, đồng thời tăng tỷ lệ thanh tra đột xuất không báo trước lên mức tối thiểu 50% tổng số cuộc thanh tra hàng năm.
• Nội luật hóa tiêu chuẩn quốc tế và tăng cường công đoàn: Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam và các cơ quan lập pháp cần khẩn trương hoàn thiện lộ trình phê chuẩn Công ước số 87 và Công ước số 98 của ILO. Doanh nghiệp có từ 25 lao động trở lên bắt buộc phải thành lập mạng lưới an toàn vệ sinh viên hoạt động thực chất theo Luật An toàn, vệ sinh lao động năm 2015.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Nhà hoạch định chính sách và cơ quan lập pháp: Tiếp cận nguồn dữ liệu thực chứng từ hơn 3.600 vụ tai nạn để làm cơ sở xây dựng, sửa đổi Bộ luật Lao động và hoàn thiện các nghị định hướng dẫn thi hành.
• Giám đốc nhân sự, cán bộ pháp chế và người sử dụng lao động: Nắm rõ 4 nhóm nghĩa vụ an toàn bắt buộc tại hơn 500.000 doanh nghiệp đang hoạt động, giúp phòng ngừa rủi ro tranh chấp và tránh các mức xử phạt từ 2.000.000 đồng đến hàng trăm triệu đồng.
• Cán bộ công đoàn và an toàn vệ sinh viên: Trang bị cẩm nang pháp lý về 5 bước quản lý an toàn chuẩn quốc tế để nâng cao năng lực thương lượng thỏa ước lao động tập thể và bảo vệ quyền lợi hội viên.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học: Sử dụng nguồn tài liệu tham khảo với hơn 85 danh mục văn bản và phương pháp phân tích tình huống thực tế phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu luật kinh tế.

Câu hỏi thường gặp

• Quyền được làm việc trong môi trường an toàn gồm những nội dung cơ bản nào? Quyền này theo nghĩa hẹp gồm 4 nội dung cốt lõi: bảo đảm an toàn vệ sinh lao động, bố trí công việc phù hợp năng lực và hợp đồng, duy trì thời giờ làm việc và nghỉ ngơi hợp lý, cùng quyền bảo vệ danh dự nhân phẩm theo Điều 20 Hiến pháp năm 2013.

• Người sử dụng lao động được phép tạm thời chuyển người lao động làm việc khác tối đa bao lâu? Theo Điều 31 Bộ luật Lao động năm 2012 và Nghị định số 05/2015/NĐ-CP, thời gian điều chuyển tạm thời không được quá 60 ngày làm việc cộng dồn trong 1 năm. Nếu vượt quá 60 ngày, doanh nghiệp bắt buộc phải có sự đồng ý bằng văn bản của người lao động.

• Trách nhiệm của người sử dụng lao động chiếm bao nhiêu phần trăm trong các vụ tai nạn lao động? Số liệu thống kê 6 tháng đầu năm 2016 cho thấy lỗi từ phía người sử dụng lao động chiếm tới 47,2% tổng số 3.674 vụ tai nạn, chủ yếu do thiếu quy trình làm việc an toàn và không huấn luyện bảo hộ lao động cho công nhân.

• Tỷ lệ khởi tố hình sự đối với các vụ tai nạn lao động nghiêm trọng tại Việt Nam là bao nhiêu? Tỷ lệ này hiện rất thấp. Năm 2015, trong 7.620 vụ tai nạn làm chết 666 người, chỉ có 5 vụ (khoảng 0,065%) được đề nghị khởi tố và chỉ có 1 vụ (chưa tới 2% số vụ đề nghị) được đưa ra xét xử hình sự công khai.

• Mức xử phạt hành chính đối với vi phạm quy định an toàn vệ sinh lao động hiện nay là bao nhiêu? Theo Nghị định số 95/2013/NĐ-CP, mức phạt tiền khởi điểm từ 2.000.000 đồng đối với các vi phạm an toàn cơ bản. Mức phạt này đang được kiến nghị nâng lên gấp 5 đến 10 lần để bảo đảm tính răn đe thực tế.

Kết luận

• Quyền được làm việc trong môi trường an toàn là quyền con người nền tảng, giữ vai trò sống còn đối với sự phát triển bền vững của quan hệ lao động.
• Thực trạng an toàn lao động tại Việt Nam giai đoạn 2015 - 2016 còn nhiều bất cập với 3.674 vụ tai nạn trong 6 tháng, trong đó lỗi người sử dụng lao động chiếm 47,2%.
• Hệ thống pháp luật còn lỗ hổng lớn trong quy định điều chuyển lao động 60 ngày và chế tài xử phạt hành chính theo Nghị định số 95/2013/NĐ-CP chưa đủ sức răn đe.
• Luận văn đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp: hoàn thiện khung pháp lý, tăng 30% biên chế thanh tra, nâng cao vai trò giám sát công đoàn và học tập mô hình quốc tế.
• Khuyến nghị khẩn trương đẩy mạnh lộ trình chuẩn hóa pháp luật lao động theo các Công ước số 87 và 98 của ILO trong giai đoạn 2018 - 2020.

Công trình là đóng góp học thuật và thực tiễn quan trọng, cung cấp hệ thống luận cứ sắc bén cho công tác lập pháp và quản trị doanh nghiệp. Các cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp cần chủ động áp dụng ngay các giải pháp đề xuất nhằm xây dựng môi trường lao động an toàn, nhân văn và văn minh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về quyền đƣợc làm việc trong môi trƣờng an toàn của ngƣời lao động và sự điều chỉnh của pháp luật. Chương 2: Thực trạng pháp luật lao động Việt Nam về quyền đƣợc làm việc trong môi trƣờng an toàn của ngƣời lao động và thực tiễn thi hành. Chương 3: Một số giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về quyền đƣợc làm việc trong môi trƣờng an toàn của ngƣời lao động. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN ĐƢỢC LÀM VIỆC TRONG MÔI TRƢỜNG AN TOÀN CỦA NGƢỜI LAO ĐỘNG VÀ SỰ ĐIỀU CHỈNH CỦA PHÁP LUẬT 1.

Khái quát chung về quyền đƣợc làm việc trong môi trƣờng an toàn của ngƣời lao động 1. Khái niệm về quyền được làm việc trong môi trường an toàn của người lao động Theo Từ điển Tiếng Việt “quyền là điều mà pháp luật hoặc xã hội công nhận cho được hưởng, được làm, được đòi hỏi” [5, tr. Trong khi đó đối với khái niệm NLĐ thì có quan điểm cho rằng: Thuật ngữ NLĐ có thể hiểu theo các phạm vi rộng hẹp khác nhau. Theo nghĩa rộng, NLĐ bao gồm tất cả những ngƣời thuộc giới lao động trong xã hội.

Theo nghĩa hẹp, NLĐ là những ngƣời làm công cho các doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức, cá nhân, gia đình trên cơ sở hợp đồng lao động…. Tùy từng ngữ cảnh, từng trƣờng hợp mà thuật ngữ NLĐ đƣợc sử dụng để chỉ những phạm vi đối tƣợng khác nhau… Thuật ngữ NLĐ chủ yếu đƣợc sử dụng theo nghĩa hẹp chỉ những lao động làm việc trên cơ sở hợp đồng lao động [6, tr. Hay bên cạnh việc pháp luật quy định quyền của NLĐ công nhận cho đƣợc hƣởng, đƣợc làm, đƣợc đòi hỏi thì việc đƣợc hƣởng, đƣợc làm, đƣợc đòi hỏi của NLĐ đƣợc hình thành thông qua hợp đồng lao động đƣợc ký kết giữa NLĐ và NSDLĐ hay thỏa ƣớc lao động tập thể đƣợc ký kết giữa đại diện tập thể NLĐ và NSDLĐ [7, tr. Trong khi đó theo quy định tại BLLĐ 2012 thì “Người lao động là người từ đủ 15 tuổi trở lên, có khả năng lao động, làm việc theo hợp đồng lao 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] động, được trả lương và chịu sự quản lý, điều hành của người sử dụng lao động” [8, Điều 3, khoản 1].

Có thể thấy rằng quan điểm trên cùng với quy định của BLLĐ là phù hợp với cách hiểu về NLĐ. Trong khuôn khổ luận văn, tác giả nghiên cứu khái niệm NLĐ cũng mang nghĩa hẹp trên cơ sở chỉ những ngƣời làm việc theo hợp đồng lao động. Môi trƣờng lao động bao gồm tổng hợp các yếu tố tự nhiên, xã hội, kinh tế đƣợc biểu hiện thông qua các công cụ và phƣơng tiện lao động, đối tƣợng lao động, quá trình công nghệ và sự sắp xếp, bố trí chúng trong không gian và thời gian, sự tác động qua lại của chúng trong mối quan hệ với ngƣời lao động tại chỗ làm việc, tạo nên một điều kiện nhất định cho con ngƣời trong quá trình lao động, bao gồm cả những vấn đề liên quan tâm sinh lý của NLĐ trong khi lao động tại chỗ làm việc. Môi trƣờng tự nhiên liên quan đến nƣớc, không khí, âm thanh, ánh sáng,….

bao gồm cả những vấn đề các loại hóa chất, bức xạ, phóng xạ, các chất độc hại…. Trong khi đó môi trƣờng xã hội bao gồm các yếu tố thuộc sự tác động của con ngƣời mà chủ yếu đến từ phía NSDLĐ. Những yếu tố môi trƣờng này có thể tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến sức khỏe, tính mạng, danh dự, nhân phẩm, tâm lý, tinh thần của NLĐ. Bảo đảm quyền đƣợc làm việc trong môi trƣờng an toàn của NLĐ là sự tổng hợp tất cả các hoạt động trên các mặt luật pháp, tổ chức, hành chính, kinh tế, xã hội, khoa học kỹ thuật.

nhằm mục tiêu là thúc đẩy một môi trƣờng làm việc an toàn và lành mạnh nhƣ cải thiện điều kiện lao động, ngăn ngừa tai nạn lao động, đảm bảo an toàn sức khoẻ, tính mạng, tinh thần,…. Môi trƣờng an toàn đƣợc hiểu không chỉ là các biện pháp bảo vệ, ngăn chặn mọi sự xâm hại đối với NLĐ mà còn phải hƣớng tới cải thiện môi trƣờng lao động cho NLĐ. Đối với vấn đề quyền của NLĐ có quan điểm cho rằng “Các quyền về lao động là một bộ phận trong hệ thống quyền con người nói chung” [11, tr. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Xem xét theo quan điểm trên có thể nhìn nhận rằng, quyền đƣợc làm việc trong môi trƣờng an toàn của NLĐ là một bộ phận của hệ thống quyền của NLĐ, quyền con ngƣời.

Theo quan điểm của tác giả, quyền đƣợc làm việc trong môi trƣờng an toàn của NLĐ là một bộ phận của quyền lao động, trên cơ sở những quyền con ngƣời nói chung, gắn liền với mỗi cá nhân NLĐ đƣợc đảm bảo làm việc trong một môi trƣờng tự do lựa chọn cũng nhƣ đƣợc bảo vệ trƣớc những bất lợi của môi trƣờng lao động hay sự xâm hại của các chủ thể khác, đặc biệt là NSDLĐ, tạo ra môi trƣờng làm việc ngày càng tốt hơn đối với NLĐ. Theo đó có thể hiểu, quyền đƣợc làm việc trong môi trƣờng an toàn của NLĐ những điều mà pháp luật công nhận và đảm bảo thực hiện đối với những ngƣời có khả năng lao động, làm việc theo hợp đồng lao động, đƣợc trả lƣơng và chịu sự quản lý, điều hành của NSDLĐ để theo đó cá nhân đƣợc hƣởng, đƣợc làm, đƣợc đòi hỏi mà không ai đƣợc ngăn cản, hạn chế trong quá trình lao động. Các quyền này không chỉ đƣợc ghi nhận trong các văn bản pháp luật quốc tế (tuyên ngôn, công ƣớc, khuyến nghị), mà còn đƣợc cụ thể hóa và quy định trong các văn bản pháp luật quốc gia nhƣ Hiến pháp, Bộ luật, Luật. Những quyền trên đƣợc thể hiện dƣới hai khía cạnh là quyền và nghĩa vụ, bởi để bảo đảm các quyền của NLĐ các quốc gia buộc phải ban hành các quy định về nghĩa vụ thông qua việc ban hành các chính sách, chƣơng trình để thúc đẩy việc thực hiện các quyền của NLĐ, đồng thời phải đƣa ra các quy định mang tính chế tài xử lý khi các quyền này bị xâm phạm.

Quyền đƣợc làm việc trong môi trƣờng an toàn của NLĐ đƣợc hiểu theo nghĩa rộng và theo nghĩa hẹp. Theo nghĩa rộng, quyền đƣợc làm việc trong môi trƣờng an toàn của NLĐ bao gồm một số quyền sau: Quyền tự do việc làm; Quyền đảm bảo điều kiện lao động; Quyền đảm bảo danh dự, nhân phẩm; Quyền tự do liên kết; Quyền đảm bảo thu nhập; Quyền đƣợc làm việc trong niềm vui và hạnh phúc… 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Có thể thấy rằng, quyền đƣợc làm việc trong môi trƣờng an toàn của NLĐ theo nghĩa này bao gồm rất nhiều quyền lớn, đảm bảo cho NLĐ trên tất cả các mặt khi tham gia vào quan hệ lao động. NLĐ đƣợc đảm bảo đầy đủ trên mọi phƣơng diện, bảo đảm một cách toàn diện từ khi tham gia vào quan hệ lao động và trong suốt quá trình lao động. Những quyền này của NLĐ đảm bảo cho họ đƣợc làm việc trong một môi trƣờng an toàn từ các vấn đề tự do lựa chọn, chấm dứt việc làm theo ý muốn của bản thân; bảo đảm toàn diện về các điều kiện lao động từ an toàn, vệ sinh lao động đến thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi; bảo đảm quyền tự do liên kết thành lập, tham gia công đoàn và đình công theo quy định của pháp luật; bảo đảm quyền về tiền lƣơng và những vấn đề liên quan đến bảo hiểm lao động; thậm chí còn đảm bảo cho NLĐ đƣợc làm việc trong niềm vui và hạnh phúc trong công việc.

Theo nghĩa hẹp: quyền đƣợc làm việc trong môi trƣờng an toàn lao động bao gồm: Quyền đƣợc đảm bảo an toàn, vệ sinh lao động; Quyền đƣợc bố trí công việc phù hợp; Quyền đƣợc đảm bảo thời giờ làm việc và thời giờ nghỉ ngơi hợp lý; Quyền đƣợc đảm bảo danh dự, nhân phẩm của NLĐ. Do vậy, NLĐ đƣợc bảo đảm trong những vấn đề cơ bản về môi trƣờng an toàn liên quan đến an toàn, vệ sinh lao động; về bố trí một công việc phù hợp; bảo đảm thời giờ làm việc và thời giờ nghỉ ngơi hợp lý và quyền đƣợc đảm bảo danh dự, nhân phẩm của NLĐ. Theo nghĩa này, NLĐ đƣợc bảo đảm những quyền lợi cơ bản nhất trong môi trƣờng lao động, môi trƣờng an toàn đƣợc hiểu theo nghĩa hẹp hơn nhƣng đảm bảo cho NLĐ những quyền lợi cơ bản nhất. Vai trò, ý nghĩa quyền được làm việc trong môi trường an toàn của người lao động Tuyên bố Philadelphia năm 1944 của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) nêu rõ: “lao đô ̣ng không phải là hàng hóa”.

NLĐ là yếu tố mấu chốt để phát triển kinh tế, phát triển kinh tế sẽ trở nên vô nghĩa nếu con ngƣời - chủ thể 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] của phát triển kinh tế - không đƣợc hƣởng lợi từ chính sự phát triển kinh tế của mình. Vì vậy, phát triển kinh tế và phát triển xã hội phải đi liền với nhau. Quan điểm phát triển của Việt Nam là “tăng trƣởng kinh tế phải kết hợp hài hòa với thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, không ngừng nâng cao chất lƣợng cuộc sống của nhân dân; mở rộng dân chủ, phát huy tối đa nhân tố con ngƣời; coi con ngƣời là chủ thể, nguồn lực chủ yếu và là mục tiêu của sự phát triển” (Chiến lƣợc phát triển Kinh tế - Xã hội 2011-2020). Để đạt mục tiêu này, thúc đẩy các quyền đƣợc làm việc trong môi trƣờng an toàn lao động cần đƣợc coi là nề n tảng đ ể từ đó xây dựng tiêu chuẩ n quố c gia ngang b ằng với tiêu chuẩn quốc tế.

Xã hội không thể tồn tại nếu thiếu quá trình lao động, tuy nhiên, sự bất bình đẳng trong quan hệ lao động có thể triệt tiêu một bên trong quan hệ do đó quyền đƣợc làm việc trong môi trƣờng an toàn của NLĐ là một công cụ của nhà nƣớc nhằm bảo vệ sự tồn tại của quan hệ trọng yếu này, đồng nghĩa đảm bảo sự tồn tại của xã hội mà nó quản lí và cho chính nó. Pháp luật về quyền đƣợc làm việc trong môi trƣờng an toàn của NLĐ giúp tạo nguồn lực phát triển kinh tế một cách ổn định nhất, đóng một vai trò quan trọng trong định hƣớng phát triển nguồn nhân lực.