Chương 1: Cơ sở lý luận về quyền đƣợc làm việc trong môi trƣờng an toàn của ngƣời lao động và sự điều chỉnh của pháp luật. Chương 2: Thực trạng pháp luật lao động Việt Nam về quyền đƣợc làm việc trong môi trƣờng an toàn của ngƣời lao động và thực tiễn thi hành. Chương 3: Một số giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về quyền đƣợc làm việc trong môi trƣờng an toàn của ngƣời lao động. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN ĐƢỢC LÀM VIỆC TRONG MÔI TRƢỜNG AN TOÀN CỦA NGƢỜI LAO ĐỘNG VÀ SỰ ĐIỀU CHỈNH CỦA PHÁP LUẬT 1.
Khái quát chung về quyền đƣợc làm việc trong môi trƣờng an toàn của ngƣời lao động 1. Khái niệm về quyền được làm việc trong môi trường an toàn của người lao động Theo Từ điển Tiếng Việt “quyền là điều mà pháp luật hoặc xã hội công nhận cho được hưởng, được làm, được đòi hỏi” [5, tr. Trong khi đó đối với khái niệm NLĐ thì có quan điểm cho rằng: Thuật ngữ NLĐ có thể hiểu theo các phạm vi rộng hẹp khác nhau. Theo nghĩa rộng, NLĐ bao gồm tất cả những ngƣời thuộc giới lao động trong xã hội.
Theo nghĩa hẹp, NLĐ là những ngƣời làm công cho các doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức, cá nhân, gia đình trên cơ sở hợp đồng lao động…. Tùy từng ngữ cảnh, từng trƣờng hợp mà thuật ngữ NLĐ đƣợc sử dụng để chỉ những phạm vi đối tƣợng khác nhau… Thuật ngữ NLĐ chủ yếu đƣợc sử dụng theo nghĩa hẹp chỉ những lao động làm việc trên cơ sở hợp đồng lao động [6, tr. Hay bên cạnh việc pháp luật quy định quyền của NLĐ công nhận cho đƣợc hƣởng, đƣợc làm, đƣợc đòi hỏi thì việc đƣợc hƣởng, đƣợc làm, đƣợc đòi hỏi của NLĐ đƣợc hình thành thông qua hợp đồng lao động đƣợc ký kết giữa NLĐ và NSDLĐ hay thỏa ƣớc lao động tập thể đƣợc ký kết giữa đại diện tập thể NLĐ và NSDLĐ [7, tr. Trong khi đó theo quy định tại BLLĐ 2012 thì “Người lao động là người từ đủ 15 tuổi trở lên, có khả năng lao động, làm việc theo hợp đồng lao 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com động, được trả lương và chịu sự quản lý, điều hành của người sử dụng lao động” [8, Điều 3, khoản 1].
Có thể thấy rằng quan điểm trên cùng với quy định của BLLĐ là phù hợp với cách hiểu về NLĐ. Trong khuôn khổ luận văn, tác giả nghiên cứu khái niệm NLĐ cũng mang nghĩa hẹp trên cơ sở chỉ những ngƣời làm việc theo hợp đồng lao động. Môi trƣờng lao động bao gồm tổng hợp các yếu tố tự nhiên, xã hội, kinh tế đƣợc biểu hiện thông qua các công cụ và phƣơng tiện lao động, đối tƣợng lao động, quá trình công nghệ và sự sắp xếp, bố trí chúng trong không gian và thời gian, sự tác động qua lại của chúng trong mối quan hệ với ngƣời lao động tại chỗ làm việc, tạo nên một điều kiện nhất định cho con ngƣời trong quá trình lao động, bao gồm cả những vấn đề liên quan tâm sinh lý của NLĐ trong khi lao động tại chỗ làm việc. Môi trƣờng tự nhiên liên quan đến nƣớc, không khí, âm thanh, ánh sáng,….
bao gồm cả những vấn đề các loại hóa chất, bức xạ, phóng xạ, các chất độc hại…. Trong khi đó môi trƣờng xã hội bao gồm các yếu tố thuộc sự tác động của con ngƣời mà chủ yếu đến từ phía NSDLĐ. Những yếu tố môi trƣờng này có thể tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến sức khỏe, tính mạng, danh dự, nhân phẩm, tâm lý, tinh thần của NLĐ. Bảo đảm quyền đƣợc làm việc trong môi trƣờng an toàn của NLĐ là sự tổng hợp tất cả các hoạt động trên các mặt luật pháp, tổ chức, hành chính, kinh tế, xã hội, khoa học kỹ thuật.
nhằm mục tiêu là thúc đẩy một môi trƣờng làm việc an toàn và lành mạnh nhƣ cải thiện điều kiện lao động, ngăn ngừa tai nạn lao động, đảm bảo an toàn sức khoẻ, tính mạng, tinh thần,…. Môi trƣờng an toàn đƣợc hiểu không chỉ là các biện pháp bảo vệ, ngăn chặn mọi sự xâm hại đối với NLĐ mà còn phải hƣớng tới cải thiện môi trƣờng lao động cho NLĐ. Đối với vấn đề quyền của NLĐ có quan điểm cho rằng “Các quyền về lao động là một bộ phận trong hệ thống quyền con người nói chung” [11, tr. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Xem xét theo quan điểm trên có thể nhìn nhận rằng, quyền đƣợc làm việc trong môi trƣờng an toàn của NLĐ là một bộ phận của hệ thống quyền của NLĐ, quyền con ngƣời.
Theo quan điểm của tác giả, quyền đƣợc làm việc trong môi trƣờng an toàn của NLĐ là một bộ phận của quyền lao động, trên cơ sở những quyền con ngƣời nói chung, gắn liền với mỗi cá nhân NLĐ đƣợc đảm bảo làm việc trong một môi trƣờng tự do lựa chọn cũng nhƣ đƣợc bảo vệ trƣớc những bất lợi của môi trƣờng lao động hay sự xâm hại của các chủ thể khác, đặc biệt là NSDLĐ, tạo ra môi trƣờng làm việc ngày càng tốt hơn đối với NLĐ. Theo đó có thể hiểu, quyền đƣợc làm việc trong môi trƣờng an toàn của NLĐ những điều mà pháp luật công nhận và đảm bảo thực hiện đối với những ngƣời có khả năng lao động, làm việc theo hợp đồng lao động, đƣợc trả lƣơng và chịu sự quản lý, điều hành của NSDLĐ để theo đó cá nhân đƣợc hƣởng, đƣợc làm, đƣợc đòi hỏi mà không ai đƣợc ngăn cản, hạn chế trong quá trình lao động. Các quyền này không chỉ đƣợc ghi nhận trong các văn bản pháp luật quốc tế (tuyên ngôn, công ƣớc, khuyến nghị), mà còn đƣợc cụ thể hóa và quy định trong các văn bản pháp luật quốc gia nhƣ Hiến pháp, Bộ luật, Luật. Những quyền trên đƣợc thể hiện dƣới hai khía cạnh là quyền và nghĩa vụ, bởi để bảo đảm các quyền của NLĐ các quốc gia buộc phải ban hành các quy định về nghĩa vụ thông qua việc ban hành các chính sách, chƣơng trình để thúc đẩy việc thực hiện các quyền của NLĐ, đồng thời phải đƣa ra các quy định mang tính chế tài xử lý khi các quyền này bị xâm phạm.
Quyền đƣợc làm việc trong môi trƣờng an toàn của NLĐ đƣợc hiểu theo nghĩa rộng và theo nghĩa hẹp. Theo nghĩa rộng, quyền đƣợc làm việc trong môi trƣờng an toàn của NLĐ bao gồm một số quyền sau: Quyền tự do việc làm; Quyền đảm bảo điều kiện lao động; Quyền đảm bảo danh dự, nhân phẩm; Quyền tự do liên kết; Quyền đảm bảo thu nhập; Quyền đƣợc làm việc trong niềm vui và hạnh phúc… 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Có thể thấy rằng, quyền đƣợc làm việc trong môi trƣờng an toàn của NLĐ theo nghĩa này bao gồm rất nhiều quyền lớn, đảm bảo cho NLĐ trên tất cả các mặt khi tham gia vào quan hệ lao động. NLĐ đƣợc đảm bảo đầy đủ trên mọi phƣơng diện, bảo đảm một cách toàn diện từ khi tham gia vào quan hệ lao động và trong suốt quá trình lao động. Những quyền này của NLĐ đảm bảo cho họ đƣợc làm việc trong một môi trƣờng an toàn từ các vấn đề tự do lựa chọn, chấm dứt việc làm theo ý muốn của bản thân; bảo đảm toàn diện về các điều kiện lao động từ an toàn, vệ sinh lao động đến thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi; bảo đảm quyền tự do liên kết thành lập, tham gia công đoàn và đình công theo quy định của pháp luật; bảo đảm quyền về tiền lƣơng và những vấn đề liên quan đến bảo hiểm lao động; thậm chí còn đảm bảo cho NLĐ đƣợc làm việc trong niềm vui và hạnh phúc trong công việc.
Theo nghĩa hẹp: quyền đƣợc làm việc trong môi trƣờng an toàn lao động bao gồm: Quyền đƣợc đảm bảo an toàn, vệ sinh lao động; Quyền đƣợc bố trí công việc phù hợp; Quyền đƣợc đảm bảo thời giờ làm việc và thời giờ nghỉ ngơi hợp lý; Quyền đƣợc đảm bảo danh dự, nhân phẩm của NLĐ. Do vậy, NLĐ đƣợc bảo đảm trong những vấn đề cơ bản về môi trƣờng an toàn liên quan đến an toàn, vệ sinh lao động; về bố trí một công việc phù hợp; bảo đảm thời giờ làm việc và thời giờ nghỉ ngơi hợp lý và quyền đƣợc đảm bảo danh dự, nhân phẩm của NLĐ. Theo nghĩa này, NLĐ đƣợc bảo đảm những quyền lợi cơ bản nhất trong môi trƣờng lao động, môi trƣờng an toàn đƣợc hiểu theo nghĩa hẹp hơn nhƣng đảm bảo cho NLĐ những quyền lợi cơ bản nhất. Vai trò, ý nghĩa quyền được làm việc trong môi trường an toàn của người lao động Tuyên bố Philadelphia năm 1944 của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) nêu rõ: “lao đô ̣ng không phải là hàng hóa”.
NLĐ là yếu tố mấu chốt để phát triển kinh tế, phát triển kinh tế sẽ trở nên vô nghĩa nếu con ngƣời - chủ thể 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của phát triển kinh tế - không đƣợc hƣởng lợi từ chính sự phát triển kinh tế của mình. Vì vậy, phát triển kinh tế và phát triển xã hội phải đi liền với nhau. Quan điểm phát triển của Việt Nam là “tăng trƣởng kinh tế phải kết hợp hài hòa với thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, không ngừng nâng cao chất lƣợng cuộc sống của nhân dân; mở rộng dân chủ, phát huy tối đa nhân tố con ngƣời; coi con ngƣời là chủ thể, nguồn lực chủ yếu và là mục tiêu của sự phát triển” (Chiến lƣợc phát triển Kinh tế - Xã hội 2011-2020). Để đạt mục tiêu này, thúc đẩy các quyền đƣợc làm việc trong môi trƣờng an toàn lao động cần đƣợc coi là nề n tảng đ ể từ đó xây dựng tiêu chuẩ n quố c gia ngang b ằng với tiêu chuẩn quốc tế.
Xã hội không thể tồn tại nếu thiếu quá trình lao động, tuy nhiên, sự bất bình đẳng trong quan hệ lao động có thể triệt tiêu một bên trong quan hệ do đó quyền đƣợc làm việc trong môi trƣờng an toàn của NLĐ là một công cụ của nhà nƣớc nhằm bảo vệ sự tồn tại của quan hệ trọng yếu này, đồng nghĩa đảm bảo sự tồn tại của xã hội mà nó quản lí và cho chính nó. Pháp luật về quyền đƣợc làm việc trong môi trƣờng an toàn của NLĐ giúp tạo nguồn lực phát triển kinh tế một cách ổn định nhất, đóng một vai trò quan trọng trong định hƣớng phát triển nguồn nhân lực.