CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỢP ĐỒNG XK VÀ QUY TRÌNH TỔ CHỨC THỰC HIỆN HỢP ĐỒNG XK 1. Khái quát về hợp đồng xuất khẩu Khái niệm, bản chất và vai trò của hợp đồng xuất khẩu 1. Khái niệm Hợp đồng: là sự thỏa thuận đạt được giữa hai hay nhiều bên nhằm mục đích tạo ra, thay đổi hay triệt tiêu quan hệ giữa các bên. Hợp đồng xuất khẩu là sự thỏa thuận giữa các bên mua bán giữa các nước khác nhau.
Trong đó, quy định rõ quyền và nghĩa vụ của mỗi bên. Bên bán phải cung cấp hàng hóa, chuyển giao các chứng từ có liên quan đến hàng hóa và quyền sở hữu hàng hóa. Bên mua phải thanh toán tiền hàng và nhận hàng. Bản chất Bản chất của HĐ xuất khẩu là sự thỏa thuận của các bên kí HĐ.
Điều cơ bản của HĐ là phải thể hiện ý chí thực sự thỏa thuận không được cưỡng bức, lừa dối lẫn nhau và có những nhầm lẫn không thể chấp nhận được. HĐ xuất khẩu giữ một vai trò quan trọng trong kinh doanh Thương Mại Quốc Tế, nó xác nhận những nội dung giao dịch mà các bên đã thỏa thuận và cam kết thực hiện các nội dung đó. Vai trò của hợp đồng xuất khẩu HĐ xuất khẩu là cơ sở để các bên thực hiện các nghĩa vụ của mình. HĐ còn là cơ sở để đánh giá mức độ thực hiện nghĩa vụ của các bên và là cơ sở pháp lý quan trọng để khiếu nại khi bên đối tác không thực hiện toàn bộ hay từng nghĩa vụ của mình đã thỏa thuận trong HĐ.
HĐ càng quy định chặt chẽ chi tiết, rõ ràng, dễ hiểu càng dễ thực hiện và càng ít xảy ra tranh chấp. Đặc điểm So với những HĐ kinh tế khác trong nước, HĐ xuất khẩu có ba đặc điểm sau: - Chủ thể của HĐ (người mua và người bán) phải có cơ sở kinh doanh đăng ký tại hai quốc gia khác nhau. - Đồng tiền thanh toán có thể là ngoại tệ của một hoặc cả hai bên. 4 - Hàng hóa – đối tượng mua bán của HĐ phải chuyền ra khỏi đất nước của người bán trong quá trình thực hiện HĐ.
Điều kiện hiệu lực của đồng Một HĐ xuất khẩu muốn có giá trị pháp lý, thực hiện được trong thực tế và trở thành cơ sở để giải quyết tranh chấp (nếu có) xảy ra giữa các bên trong quá trình thực hiện HĐ thì HĐ đó phải đồng thời thỏa mãn những yêu cầu: - Hợp đồng phải được xây dựng trên cơ sở pháp lý vững chắc: để làm được điều đó, HĐ cần tuân thủ. o Luật của nước người mua, nước người bán. o Các luật lệ và tập quán liên quan như Incoterm, công ước viên,… o Luật thương mại Việt Nam. - Chủ thể của hợp đồng ngoại thương phải hợp pháp: Những người tham gia ký kết HĐ phải là thương nhân có quyền kinh doanh XNK theo luật định và đại diện hợp pháp cho mỗi bên.
Trường hợp người khác ký HĐ phải có giấy ủy quyền hợp lệ bằng văn bản của người đại diện hợp pháp - Hình thức của HĐ ngoại thương phải hợp pháp: theo điều 11, điều 13 và điều 96 của Công ước viên 1980 các hình thức HĐ sau vẫn được chấp nhận: o Hợp đồng thỏa thuận bằng miệng o Hợp đồng bằng văn bản o Hợp đồng theo hình thức điện tử (email, điện báo, telex) - Nội dung của hợp đồng phải hợp pháp: thể hiện ở hai yêu cầu sau: o Trong HĐ không được chứa đựng bất cứ nội dung nào trái với luật pháp hiện hành của các bên và luật pháp thương mại quốc tế. o Hợp đồng cần có đủ 6 nội dung chính sau: tên hàng, số lượng, quy cách, phẩm chất, chất lượng hàng hóa, giá cả, phương thức thanh toán, địa điểm và thời điểm giao nhận hàng hóa. - Tính tự nguyện: HĐ phải được sự thỏa thuận tự nguyện của các bên tham gia. 5 Phân loại hợp đồng xuất khẩu - Hợp đồng mua bán hàng hóa xuất khẩu Loại HĐ này có thể là HĐ một chiều hoặc hai chiều.
HĐ một chiều là loại HĐ mà doanh nghiệp ngoại thương chỉ có thể mua và trả tiền hoặc có bán và thu tiền. HĐ hai chiều là HĐ mà doanh nghiệp ngoại thương vừa mua vừa kèm theo bán hay còn gọi là HĐ mua bán đối ứng. - Hợp đồng gia công XK Theo HĐ này thì doanh nghiệp ngoại thương giao nguyên vật liệu cho hoặc bán thành phẩm cho các đơn vị sản xuất và thỏa thuận với họ về sản xuất, gia công, chế biến thành phẩm theo những yêu cầu kỹ thuật, mẫu mã, kích cỡ, chất lượng được quy định trước. - Hợp đồng liên doanh, liên kết XK Các doanh nghiệp ngoại thương cùng góp vốn và các nguồn lực khác, cùng chịu chung phí tổn và rủi ro để cùng sản xuất kinh doanh hàng XK loại HĐ này có thể ký trong một thời gian dài, có thể là nhất thời hoặc có thể trong phạm vi lô hàng, chuyến hàng XK nào đó.
Quy trình tổ chức thực hiện hợp đồng XK Ý nghĩa của việc tổ chức thực hiện hợp đồng XK Nhằm thúc đẩy sự trao đổi hàng hóa dịch vụ giữa các quốc gia với nhau, cho phép khai thác lợi thế của từng quốc gia trong phân công lao động quốc tế. Việc thực hiện HĐ XK là thực hiện các mối quan hệ buôn bán trong thương mại có tổ chức từ bên trong ra bên ngoài nhằm thúc đẩy sự phát triển hàng hóa, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, ổn định từng bước nâng cao đời sống nhân dân. Quy trình tổ chức thực hiện hợp đồng XK 1. Xin giấy phép XK Giấy phép là tiền đề quan trọng về mặt pháp lý để tiến hành các khâu khác trong quá trình XK.
Thủ tục xin giấy phép XK ở mỗi nước mỗi khác. 6 Ở Việt Nam, thủ tục xin giấy phép đã thay đổi rất nhiều trong thời gian qua theo hướng ngày càng đơn giản và thuận lợi hơn. Trước 1/9/1998, muốn kinh doanh XNK thì phải có giấy phép kinh doanh XNK do bộ Thương mại cấp. Hiện nay, khi XK hàng hóa, việc đầu tiên phải quan tâm là loại hàng hóa đó có được XK hay không? Có phải xin giấy phép hay làm thủ tục đặc biệt gì không? Nếu có thì là loại giấy phép gì? Do cơ quan nào cấp? Những quy định về thủ tục cũng như những quy định về hàng hóa được thể hiện rõ ở Nghị định 187/2013/NĐ-CP, ngày 20/11/2013.
Hàng năm, hoặc 6 tháng một lần, Bộ thương mại công bố danh mục hàng cấm XK, hàng XK theo hạng ngạch. Hồ sơ xin giấy phép XK bao gồm: - Đơn xin giấy phép. - Phiếu hạn ngạch. - Bản sao hợp đồng đã ký với nước ngoài hoặc bản sao L/C.
Mỗi giấy phép được cấp cho một chủ hàng kinh doanh để XK một hoặc một số mặt hàng với mức đã định, chuyên chở bằng phương tiện vận tải và giao hàng tại một điểm nhất định. Thực hiện những công việc đầu của giai đoạn thanh toán Nhận được tiền hàng đúng và đủ là điều quan tâm lớn lao của nhà XK. Người bán hàng chỉ yên tâm giao hàng khi biết chắc sẽ được thanh toán. Với những phương thức thanh toán khác nhau (thanh toán T/T, thanh toán D/P, nhờ thu, …) sẽ có những việc cụ thể khác nhau, nhưng vẫn thể hiện tiền đã có để trả.
- Thanh toán bằng phương thức tín dụng chứng từ (Letter of Credit – LC) Nhà XK sau khi ký HĐ ngoại thương, cần tiến hành các bước sau: o Nhắc nhở người mua yêu cầu ngân hàng mở L/C theo đúng thỏa thuận của HĐ bằng nhiều phương thức như: điện thoại, fax, hay gặp trực tiếp, … o Tiến hành kiểm tra L/C Sau khi ngân hàng phát hành L/C nhà XK nên kiểm tra đối chiếu giữa nội dung L/C với đơn yêu cầu để đảm bảo rằng L/C phù hợp với HĐ và với yêu cầu của mình. Đồng thời phải báo ngay cho cho người mua và ngân hàng mở L/C nếu có sai sót để 7 họ tu chỉnh cho đến khi phù hợp thì mới tiến hành giao hàng. Nếu thấy phù hợp thì tiến hành giao hàng. - Thanh toán bằng phương thức giao chứng từ nhận tiền ngay (Cash Against Document – CAD) Người bán cần nhắc người mua mở tài khoản tín thác theo đúng yêu cầu.
Khi tài khoản đã được mở, người bán cần liên hệ với ngân hàng để kiểm tra các điều kiện thanh toán và khi kiểm tra cần đặc biệt chú ý: tên các chứng từ cần xuất trình, người cấp, số bản, … Kiểm tra xong, nếu thấy phù hợp mới tiến hành giao hàng. - Thanh toán bằng điện chuyển tiền – TT trả trước (Telegraphic Transfer) Người bán nhắc nhở người mua chuyển tiền đủ và đúng hạn. Chờ ngân hàng báo: “Có” rồi mới tiến hành giao hàng. - Các phương thức thanh toán khác: như TT trả sau, nhờ thu trơn (clean collection), nhờ thu trả chậm D/A (Documents against acceptance), nhờ thu trả ngay D/P (Documents against payment), sau khi người bán giao hàng xong mới thực hiện những công việc ở giai đoạn đầu của khâu thanh toán.
Chuẩn bị hàng hóa để XK Chuẩn bị hàng hóa để XK là một công việc hết sức quan trọng. Hàng hóa XK phải được chuẩn bị về số lượng cũng như chất lượng. Cần lưu ý rằng buôn bán quốc tế rất cần giữ uy tín và đây là một yếu tố quan trọng trong việc thu hút đối tác. Doanh nghiệp phải tự sức mình đánh giá năng lực và ký HĐ giao hàng đúng hạn.
Chất lượng sản phẩm phải đúng theo yêu cầu HĐ qui định. Tùy theo từng đối tượng mà nội dung của công việc này khác nhau. Tuy nhiên, dù theo đối tượng nào thì công việc chuẩn bị hàng cũng bao gồm 3 khâu: thu gom tập trung hàng hóa XK, đóng gói bao bì và kẻ kí mã hiệu hàng XK. - Tập trung hàng XK: Tập trung thành lô hàng đủ về số lượng, phù hợp về chất lượng và đúng thời điểm, tối ưu hóa được CP là một hoạt động rất quan trọng của các doanh nghiệp kinh doanh hàng XK.
Nhưng tùy vào từng loại hàng với các đặc trưng khác nhau mà quá trình tập trung hành XK cũng khác nhau để đảm bảo được hiệu quả của quá trình XK. 8 Các doanh nghiệp XK thường tập trung hàng từ các nguồn hàng XK, là nơi có khả năng cung cấp hàng hóa đủ điều kiện cho XK. - Đóng gói và bao bì Nhằm đảm bảo phẩm chất, chất lượng và số lượng tạo điều kiện thuận lợi cho việc bốc xếp, di chuyển, giao nhận hàng. Tùy từng loại hàng hóa, yêu cầu cách thức đóng gói trong HĐ đã ký, doanh nghiệp phải thực hiện đúng theo quy định.