Chương 1 LÝ DO THỰC HIỆN ĐỀ TÀI 1.1 Tổng quan đề tài[1] Lưu thông và phân phối hàng hóa1 là vấn đề mà mọi quốc gia, mọi nền kinh tế trên thế giới đều phải giải quyết để đảm bảo nhu cầu tồn tại và phát triển. Điều khiển sự lưu thông và phân phối hàng hóa đòi hỏi sự liên tục đúng lúc đảm bảo đáp ứng đầy đủ nhu cầu đồng thời giảm thiểu chi phí phát sinh trong quá trình. Quá trình logistics luôn phải ra quyết định dựa trên các yếu tố không chắc chắn như: nhu cầu tiêu thụ hàng hóa, thời gian đặt hàng, thời gian vận chuyển hàng, sự sẳn có của nguồn hàng và số lượng hàng. Theo kinh nghiệm người ta thường chọn các giá trị trung bình của các yếu tố đó.
Tuy nhiên không phải mọi quá trình ngẫu nhiên đều có ảnh hưởng như nhau đến quá trình logistics. Bằng thiết kế thí nghiệm và sử dụng mặt đáp ứng ta có thể xác định các yếu tố nào thực sự có ảnh hưởng lên quá trình, từ đó có thể xác định giá trị các nhân tố làm tối ưu quá trình. Luận văn này minh họa cách dùng phương pháp mặt đáp ứng tìm các tham số có ảnh hưởng đáng kể lên quá trình. Xác định giá trị của các tham số đó làm giảm thiểu chi phí phát sinh trong quá trình vận hành một hệ thống logistics (kho vận).1 Logistics[10] "Logistics" nguyên thủy là một thuật ngữ quân sự đã có từ vài trăm năm, thuật ngữ này được sử dụng trong quân đội với ý nghĩa là "hậu cần" hay "tiếp vận".
Thậm chí "Logistics" còn được phát triển thành một nghệ thuật chiến 1 Logistics 7 Huỳnh Thái Duy Phương đấu có liên quan tới việc di chuyển và cung cấp thiết bị, lương thực cho quân đội. Trong suốt thế chiến thứ hai, lực lượng quân đội của các nước tham gia đều sử dụng phương thức logistic rất hiệu quả, đảm bảo hậu cần đúng nơi, đúng lúc cho lực lượng chiến đấu. Cùng với sự phát triển kinh tế, xã hội, dần dần Logistics được nghiên cứu và phát triển áp dụng sang các lĩnh vực khác như sản xuất và kinh doanh đặc biệt là trong công nghiệp. Thuật ngữ Logistics trong những lĩnh vực đó đươc hiểu với nghĩa "quản lý" 2 hệ thống phân phối vật chất của các đơn vị sản xuất kinh doanh trong xã hội.
Nhưng cho đến nay trên thế giới chưa có một định nghĩa nào đầy đủ về Logistics hay hệ thống Logistics 3. Khái niệm về Logistic được đưa ra tùy theo góc độ mà người ta nghiên cứu nó. Dưới đây là vài định nghĩa về Logistics: • Theo hội đồng quản trị Logistics Mỹ - 1988: Logistics là quá trình lên kế họach, thực hiện và kiểm soát hiệu quả, tiết kiệm chi phí của dòng lưu chuyển và lưu trữ nguyên vật liệu, hàng tồn, thành phẩm và các thông tin từ điểm xuất xứ đến điểm tiêu thụ, nhằm mục đích thỏa mãn những yêu cầu của khách hàng. • Theo khái niệm của Liên Hiệp Quốc được sử dụng cho khóa đào tạo quốc tế về vận tải đa phương thức và quản lý logistics tổ chức tại Đại Học Ngoại thương Hà Nội tháng 10/2002 thì: Logistics là họat động quản lý quá trình lưu chuyển nguyên vật liệu qua các khâu lưu kho, sản xuất ra sản phẩm cho tới tay người tiêu dùng theo yêu cầu của khách hàng.
• Luật thương mại Việt Nam năm 2005 không đưa ra khái niệm "Logistics" mà đưa ra khái niệm "dịch vụ Logistics" như sau: Dịch vụ Logistics là họat đông thương mại, theo đó thương nhân tổ chức thực hiện theo một hoặc nhiều công đoạn bao gồm nhận hàng, vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm thủ tục hải quan, các thủ tục giấy tờ khác, tư vấn khách hàng, đóng gói bao bì, ghi ký-mã hiệu, giao hàng hoặc các dịch vụ khác có liên quan đến hàng hóa theo thỏa thuận với khách hàng để hưởng thù lao (Điều 233 - Luật Thương mại Việt Nam năm 2005). Tóm lại ta có thể hiểu Logistics như sau: Logistics là nghệ thuật tổ chức sự vận động của các luồng hàng hóa, nguyên vật liệu từ khi mua sắm, qua các quá trình lưu kho, sản xuất, phân phối cho đến khi đưa tới tay người tiêu dùng. Mục đích giảm tối đa chi phí phát sinh hoặc sẽ phát sinh với một thời gian ngắn nhất trong quá 2 Management 3 Logistics System 8 Huỳnh Thái Duy Phương Hình 1.1: Minh họa chuỗi kho vận trình vận động của nguyên vật liệu phục vụ sản xuất cũng như phân phối hàng hóa một cách kịp thời4. Sự hình thành và phát triển Logistics[2] Logistics đã phát triển mở rộng vào nhiều lĩnh vực phi quân sự như Logistics kinh doanh, Logistics trong sản xuất.
Logistics là công cụ liên kết các họat động kinh tế quốc tế như cung cấp, sản xuất, lưu thông phân phối; mở rộng thị trường cho các hoạt động kinh tế. Logistics có vai trò quan trọng trong việc tối ưu hóa chu trình lưu chuyển của sản xuất kinh doanh từ khâu đầu vào nguyên vật liệu, phụ kiện. tới sản phẩm cuối cùng đến tay khách hàng. Logistics đóng vai trò hỗ trợ nhà quản lý ra quyết dịnh chính xác trong hoạt động sản xuất kinh doanh.Logistics đóng vai trò quan trọng trong việc thay dổi và hoàn thiện dịch vụ vận tải giao nhận, đảm bảo yếu tố đúng thời gian- địa điểm5.
Logistics có tác dụng tiết kiệm và giảm chi phí trong họat động lưu thông phân phối. Các giai đọan phát triển Logistics 4 Just in time 5 Just in time - JIT 9 Huỳnh Thái Duy Phương • Giai đoạn thập niên 50 và 60 của thế kỷ XX: đây là giai đọan thử nghiệm, các chuyên gia Logistics trong quân đội đã phục viên thử áp dụng các kỹ năng Logistics của mình giải quyết những vấn đề gặp phải trong doanh nghiệp. Giai đọan thử nghiệm này được bắt đầu từ việc nghiên cứu các tác nghiệp và những kỹ thuật tối ưu hóa ứng dụng để giải quyết các vấn đề chuyên chở và kho hàng 6 • Giai đọan thập niện 70 của thế kỷ XX: Là thời kỳ khởi động Logistics trong doanh nghiệp. Trong thời kỳ này, Logistics nghiên cứu việc tối ưu hóa các bộ phận tách biệt (quản lý kho bãi, quản lý hàng tồn kho, luân chuyển giao hàng.
) và hợp lý hóa cơ cấu của doanh nghiệp. Nghiên cứu hiệu quả của việc giảm các chi phí họat động và nhân công. • Giai đọan thập niện 80 đến 90 thế kỷ XX: Ở thời điểm này Logistics hướng vào việc phối hợp các mảng có chức năng luân chuyển các luồng hàng , xóa bỏ các ngăn cách giữa các mảng. Tăng cường quản lý các chi phí trong lưu thông hàng hóa, giảm hàng lưu kho, đẩy mạnh vận chuyển giữa sản xuất và phân phối.
Dịch vụ Logistics đã làm ổn định và đảm bảo tính liên tục của các luồng luân chuyển hàng hóa. • Giai đọan sau 90 thế kỷ XX đến nay: Logistic phát triển cả chiều rộng lẫn chiều sâu. xây dựng hệ thống đa chủ thể có quan hệ chặc chẽ và phụ thuộc lẫn nhau. Và lúc này hệ thống trở thành chuỗi quản lý cung ứng 7 ứng dụng các kỹ thuật tiên tiến trong lĩnh vực truyền thông và công nghệ thông tin với sự hỗ trợ của máy tính điện tử, hệ thống Logistics đã có qui mô trên toàn cầu và ngày càng có ảnh hưởng sâu rông hơn đến nền kinh tế thế giới.
Các loại hình Logistics [3] 1. Logistic bên thứ nhất (1PL- Fist Party Logistics) người chủ hàng hóa tự tổ chức và thực hiện các hoạt động Logistics đáp ứng nhu cầu bản thân. Theo hình thức này chủ hàng phải đầu tư phương tiên vận tải, kho chứa hàng, hệ thống thông tin, nhân công quản lý. Fist Party Logistics làm phình to doanh ngiệp và thường làm giảm hiệu quả kinh doanh vì hạn chế trong qui mô kinh nghiệm củng như sự chuyên nghiệp.
6 inventory 7 Supply Chain Management 10 Huỳnh Thái Duy Phương 2. Logistics bên thứ hai (2PL- Second Party Logistics) người cung cấp dịch vụ Logistics bên thứ hai là người cung câp dịch vụ cho một hoạt động đơn lẻ trong chuỗi các hoạt động Logistics (Vận tải , kho bãi, thủ tuc hải quan, thanh toán. loại hình này bao gồm các công ty vận tải thủy, bô, hàng không, kinh doanh kho bãi. Logistics bên thứ ba (3PL- Third Party Logistics) là người thay mặt cho chủ hàng quản lý và thực hiện các dịch vụ logistics cho từng bộ phận chức năng, ví dụ như thay mặt cho chủ hàng thực hiện thủ tục xuất nhập khẩu, vận chuyển nội địa đưa hàng tới địa điểm qui định.
Logistics bên thứ tư (4PL-Fourth Party Logistics) là người hợp nhất, gắn kết các nguồn lực, tiềm năng và cơ sở vật chất kỹ thuật của mình với các tổ chức khác để thiết kế xây dựng và vận hành các giải pháp Logistics. 4PL chịu trách nhiệm quản lý dòng lưu chuyển Logistics, cung cấp giải pháp dây chuyền cung ứng .4PL hướng đến quản trị cả quá trình logistics, như nhận hàng từ nơi sản xuất đưa hàng đến nơi tiêu thụ cuối cùng. Gần đây với sự phát triển của Thương mại điện tử đang dần hình thành đến khái niệm 5PL phuc vụ cho nền tảng thương mại điện tử.2 Tối ưu hệ thống Khái quát về tối ưu hệ thống Logistics[5] Hệ thống logistics không chỉ là một hoạt động đơn lẻ mà nó là một chuỗi các hoạt động nhằm làm luồng hàng hóa, tài chính và thông tin được tổ chức vận hành một cách trôi chảy. Tổ chức một hệ thống Logistics yêu cầu phải cân nhắc nhiều tham số để hệ thống vận hành hiệu quả, hơn nữa các đặc điểm ngẫu nhiên luôn tồn tại trong quá trình vận hành.
Phương pháp tối ưu hóa cổ điển có thể không hiệu quả khi áp dụng ở đây vì nó có thể đưa đến một bài toán rất phức tạp. Do đó, một hướng tiếp cận khác là dùng mô hình mô phỏng để mô hình hóa chuỗi kho vận với các thành phần, các đặc điểm ngẫu nhiên của các tham số. Kết quả dữ liệu thu được từ quá trình mô phỏng là ngẫu nhiên, ta dùng dữ liệu này để phân tích thu thập thông tin của quá trình và từ các thông tin đó tối ưu hóa quá trình. Với sự phát triển của khoa học máy tính việc mô hình hóa và lập trình mô phỏng một hệ thống là khả thi, và chi phí bỏ ra rất nhỏ so với các hoạt động tiến hành trong thế giới thực.
Nếu ta đã có một mô hình mô phỏng 11 Huỳnh Thái Duy Phương hoạt động của hệ thống đủ tốt, vậy ta phải tiến hành thu thập thông tin thế nào? bao nhiêu thông tin thì vừa đủ? cần bao nhiêu nhân bản thì thông tin thu được là đáng tin cậy?.Các phương pháp tối ưu như thiết kế thí nghiệm, thống kê.
